Wikipedia tlwiki https://tl.wikipedia.org/wiki/Unang_Pahina MediaWiki 1.47.0-wmf.8 first-letter Midya Natatangi Usapan Tagagamit Usapang tagagamit Wikipedia Usapang Wikipedia Talaksan Usapang talaksan MediaWiki Usapang MediaWiki Padron Usapang padron Tulong Usapang tulong Kategorya Usapang kategorya Portada Usapang Portada TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 588 2213623 2213091 2026-06-28T01:13:54Z Jeo555 163377 /* Klima */ Inayos ang baybay 2213623 wikitext text/x-wiki {{About|kalakhang kabisera ng Pilipinas|kabiserang lungsod|Maynila|ibang paggamit|Maynila (paglilinaw)}} {{infobox settlement | name = Kalakhang Maynilà<br />''Metro Manila'' | official_name = Pambansang Punong Rehiyon<br />''National Capital Region (NCR)'' | native_name = ᜃᜎᜃ᜔ᜑᜅ᜔ ᜋᜌ᜔ᜈᜒᜎ | native_name_lang = tl | other_name = Kamaynilaan | settlement_type = [[Kalakhang pook|Kalakhan]] at [[Mga rehiyon ng Pilipinas|Rehiyon]] | image_skyline = {{multiple image | perrow = 1/2/2/2 | border = infobox | total_width = 300 | caption_align = center | image1 = Makati City Lights (Jopet Sy) - Flickr.jpg | alt1 = Makati CBD | caption1 = [[Makati Central Business District]] | image2 = Quezon Monument in Quezon Memorial.jpg | alt2 = Quezon Memorial Shrine | caption2 = [[Quezon Memorial Shrine]] | image3 = Rizal Monument (Manila, 2024).jpg | alt3 = Rizal Park known as Luneta Park | caption3 = [[Liwasang Rizal]] | image4 = BGC - BHS Central Jan 8 2025.jpg | alt4 = Bonifacio High Street | caption4 = Bonifacio High Street | image5 = Ortigas Center (Met. Manila) - Flickr.jpg | alt5 = Ortigas Center at night | caption5 = [[Sentrong Ortigas]] | image6 = Museo Nacional de Bellas Artes, Manila, Filipinas, 2023-08-27, DD 51.jpg | alt6 = National Museum of Fine Arts | caption6 = [[Pambansang Museo ng Sining]] | image7 = View of Pasay City at SM Mall of Asia.tif | alt7 = SM Mall of Asia | caption7 = [[SM Mall of Asia]] | image8 = Bonifacio Monument (Guillermo Tolentino).jpg | alt8 = Monumento | caption8 = [[Bonifacio Monument]] | image9 = 400 Year old Beauty.jpg | alt9 = University of Santo Tomas facade | caption9 = [[Unibersidad ng Santo Tomas]] }} | image_caption = | image_flag = | image_seal = | image_shield = | image_map = {{PH wikidata|image_map}} | map_caption = Lokasyon sa Pilipinas | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | coordinates = {{coord|3=region:PH_type:adm2nd_source:GNS|display=inline,title}} | subdivision_type = Bansa | subdivision_name = {{PHL}} | subdivision_type1 = Nangangasiwang entidad | subdivision_name1 = [[Pangasiwaan sa Pagpapaunlad ng Kalakhang Maynila]] | established_title = Naitatag | established_date = 7 Nobyembre 1975<ref name="LawPhil">{{cite web|url=http://www.lawphil.net/statutes/presdecs/pd1975/pd_824_1975.html|title=Presidential Decree No. 824 November 7, 1975|website=lawphil.net|publisher=[[Arellano University|Arellano Law Foundation]]|accessdate=14 Enero 2014}}</ref> | parts_type = Binubuo ng | parts_style = para | p1 = {{Collapsible list | title = 16 na lungsod at<br />isang bayan | 1 = '''[[Manila]]''' | 2 = [[Caloocan]] | 3 = [[Las Piñas]] | 4 = [[Makati]] | 5 = [[Malabon]] | 6 = [[Mandaluyong]] | 7 = [[Marikina]] | 8 = [[Muntinlupa]] | 9 = [[Navotas]] | 10 = [[Parañaque]] | 11 = [[Pasay]] | 12 = [[Pasig]] | 13 = [[Lungsod Quezon]] | 14 = [[San Juan, Metro Manila|San Juan]] | 15 = [[Taguig]] | 16 = [[Valenzuela, Metro Manila|Valenzuela]] | 17 = [[Pateros]] }} | government_type = Kalakhang pamahalaan sa ilalim ng desentralisadong balangkas<ref>{{cite journal|last1=Manasan|first1=Rosario|last2=Mercado|first2=Ruben|title=Governance and Urban Development: Case Study of Metro Manila|journal=Philippine Institute for Development Studies Discussion Paper Series|date=Pebrero 1999|issue=99-03|url=https://dirp3.pids.gov.ph/ris/pdf/pidsdps9903.PDF|accessdate=15 Disyembre 2018|archive-date=16 Disyembre 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181216210904/https://dirp3.pids.gov.ph/ris/pdf/pidsdps9903.PDF|url-status=dead}}</ref> | governing_body = [[Pangasiwaan sa Pagpapaunlad ng Kalakhang Maynila]] | leader_party = [[Liberal Party (Philippines)|LP]] | leader_title = Tagapangulo | leader_name = [[Danilo Lim]] | leader_title1 = Konsehal ng kalakhan | leader_name1 = Konseho ng kalakhang Maynila | unit_pref = Metric | area_total_km2 = 619.57 | area_land_km2 = | area_water_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 12877253 | population_as_of = {{PH wikidata|population_as_of}} | population_footnotes = {{PH census|2015}} | population_density_km2 = auto | population_metro = 24100000 (Hindi pagtitipon, lugar ng kalakhan) | population_metro_footnotes = <ref name="citypop-Aggs">{{cite web|url=http://citypopulation.de/world/Agglomerations.html|title=The Principal Agglomerations of the World|website=citypopulation.de|accessdate=8 Disyembre 2017}}</ref> | population_demonyms = Tagalog: Manileño(-a), Manilenyo(-a), Taga-Maynila<br />Ingles: Manilan;<br />Kastila: ''manilense'',{{efn-la|Ito ang orihinal na pagsasalin sa wiking Espanyol, at ginamit din ito ni José Rizal sa kanyang obra na ''El filibusterismo''.}} ''manileño''(-''a'') | postal_code_type = [[List of ZIP codes in the Philippines|ZIP code]] | postal_code = {{PH wikidata|postal_code}} | area_code = {{PH wikidata|area_code}} | area_code_type = {{areacodestyle}} | blank_name_sec1 = [[Gross Domestic Product|GDP]] (2020) | blank_info_sec1 = [[Philippine peso|₱]]5.8 trilyon<br />[[USD|$]]120.56 bilyon | blank1_name_sec1 = Bilis ng paglago | blank1_info_sec1 = {{increase}} (7.5%) | blank_name_sec2 = Palatandaan ng pagunlad ng mga mamamayan (HDI) | blank_info_sec2 = {{increase}} 0.837 ({{fontcolor|Darkgreen|Sobrang taas}}) | blank1_name_sec2 = Antas ng HDI | blank1_info_sec2 = Pangalawa (2015) | blank3_name_sec1 = Pulisya | blank3_info_sec1 = NCRPO | iso_code = {{PH wikidata|iso_code}} | website = {{Official URL}} | timezone = [[Philippine Standard Time|PST]] | utc_offset = +8 | footnotes = {{notelist-la}} }} Ang '''Kalakhang Maynila''' ({{langx|en|Metropolitan Manila}}), opisyal na itinalaga bilang '''Pambansang Punong Rehiyon '''<ref>{{Cite web|url=https://kwf.gov.ph/wp-content/uploads/2015/12/Mga-ng-Pangalan-Tanggapan-sa-Filipino2.pdf|title=Mga Pangalan ng Tanggapan ng Pamahalaan sa Filipino|last=|first=|date=2013|website=[[Komisyon sa Wikang Filipino]]|language=Filipino|archive-url=https://web.archive.org/web/20210923032240/https://kwf.gov.ph/wp-content/uploads/2015/12/Mga-ng-Pangalan-Tanggapan-sa-Filipino2.pdf|archive-date=23 September 2021|access-date=27 Marso 2018|url-status=dead}}</ref> ({{langx|en|National Capital Region}}), ay ang kabiserang [[Mga rehiyon ng Pilipinas|rehiyon]] at ang pinakamalaking [[kalakhang pook]] ng [[Pilipinas]]. Ito ay matatagpuan sa silangang ng [[Look ng Maynila]], at pinapagitnaan ng mga rehiyon ng [[Gitnang Luzon]] at ng [[Calabarzon]]. Binubuo ito ng 16 na lungsod: [[Maynila]]—ang kabisera ng bansa—[[Caloocan]], [[Las Pinas|Las Piñas]], [[Lungsod Quezon]], [[Makati]], [[Malabon]], [[Mandaluyong]], [[Marikina]], [[Muntinlupa]], [[Navotas]], [[Parañaque]], [[Pasay]], [[Pasig]], [[San Juan, Kalakhang Maynila|San Juan]], [[Taguig]], at [[Valenzuela]], pati na rin ang bayan ng [[Pateros]]. Ang rehiyon ay may sukat na {{convert|636.00|sqkm}} at may kabuuang populasyon na 14,001,751 ayon sa senso ng 2024. ==Tropiko na Clima== *Tropiko Moonson climate *Lantitude 14°Hilaga ==Daylight Summer soltice== 13 hours June July August ==Daylight Winter Soltice== 11 Hours December January February ==Mindanao and Visayas Tropiko ekwador climate== *Latitude 4°N 12°N ==Wika== *Tagalog ==Central Luzon Philippines== Ang rehiyon ay sentro ng kultura, ekonomiya, pangangalakal, edukasyon, lipunan, at politika ng [[Pilipinas]]. == Kasaysayan == {{See also|Kasaysayan ng Maynila}} {{Further|Kabisera ng Pilipinas}} {{multiple image | direction = horizontal | width = 150 | align = right | footer = Mapa ng lalawigan ng [[Maynila]] | image1 = Manila Province.jpg | alt1 = | caption1 = | image2 = | alt2 = | caption2 = }} === Kaharian ng Lusong === [[Talaksan:Map of Manila 1570.png|left|thumb|229x229px|Ang mapa ng sinaunang Maynila noong 1570. Ang bayan ng Maynila ay naka-kulay dilaw.]] Isang makasaysayang kaharian na kilala bilang [[Kaharian ng Maynila|Maynila]] ang kabilang sa mga teritoryo na minsang nasaklaw sa mga sinaunang kaharian. Kasama rin dito ang mga isla sa paligid ng [[Kaharian ng Maynila|Maynila]] at [[Bayan ng Tondo|Tondo]], ngunit may mas maliit na kaharian din katulad ng [[Malabon|Tambobong]], Taguig, Pateros, at ang pinagtibay na kaharian ng [[Cainta]]. === Panahon ng Kastila, Himagsikan at Panahon ng Amerikano === Naging kabisera ito ng kolonyal na Pilipinas, at ang [[Intramuros]] ay nagsilbi bilang sentro ng kapangyarihang kolonyal. Noong 1898, isinama ang lungsod ng [[Manila]] at 23 iba pang mga bayan. Ang [[Marikina|Mariquina]] ay nagsilbi ring kabisera ng Pilipinas mula 1898–1899, noong inilipat ang soberanya ng Pilipinas sa [[Estados Unidos]]. Noong 1901, ang lalawigan ng Maynila ay pinawalangbisa at halos lahat ng teritoryo nito ay inilipat sa noo'y bagong lalawigan ng [[Rizal]]. Mula pa noong panahong kolonyal ng mga Espanyol, ang Maynila ay itinuturing bilang isang orihinal na [[lungsod pandaigdig]]. Ang [[galeon ng Maynila]] ay ang pinaka-unang kilalang kalakalan na naglayag sa rutang pangkalakaran sa [[Karagatang Pasipiko]] sa loob ng 250 taon, na nagdadala sa Espanya ng mga karagamentong may luho, benepisyong pang-ekonomiya, at pagpapalit ng kultura. ==Heograpiya== [[Talaksan:Iss047e099713 lrg Manila.jpg|500x500px|thumb|center|Retratong satelayt ng Kalakhang Maynila na kinuha mula sa [[International Space Station]] noong Mayo 2016.]] [[Talaksan:Metro Manila view from Manila Bay - Makati and Pasay (Fort San Felipe, Cavite City; 2017-04-03).jpeg|thumb|Tanawin ng Kalakhang Maynila mula sa [[Moog ng San Felipe (Kabite)|Moog ng San Felipe]] sa [[Kabite]].]] Matatagpuan sa 14°40' H 121°3 S, ang Kalakhang Maynila ay nasa isang ''isthmus'' na naghahanggan sa [[Lawa ng Laguna]] sa timog silangan at sa [[Look ng Maynila]] sa kanluran. Ang pook metropolitan ay nasa malawak na kapatagan. Naghahanggan ang sakop nito sa [[Bulacan]] sa hilaga, sa lalawigan ng [[Rizal (lalawigan)|Rizal]] sa silangan, sa [[Laguna (lalawigan)|Laguna]] sa timog at sa [[Kabite]] sa timog kanluran. Hinahati ng [[Ilog Pasig]] ang Kalakhang Maynila na nagdudugtong sa dalawang katubigan kinahahanggan nito sa kanluran at silangan. Pinakamaliit sa mga rehiyon ng Pilipinas ang Kalakhang Maynila, subalit pinakamatao at pinakamakapal ang [[populasyon]] nito. 636 kilometrong parisukat ang lawak nito at pinapaligiran ito ng mga lalawigan ng [[Bulacan]] sa hilaga, [[Rizal]] sa silangan, at [[Laguna]] at [[Cavite]] sa timog. Matatagpuan naman sa kanluran ng Kalakhang Maynila ang [[Look ng Maynila]] at sa timog-silangan naman ang [[Laguna de Bay]]. Dumadaloy sa gitna ng Kalakhang Maynila ang [[Ilog Pasig]] na siyang nagdudugtong [[Lawa ng Laguna|Laguna de Bay]] sa Look ng Maynila. Ang Kalakhang Maynila ay itinuturing ''swampy'' [[isthmus]] na may karaniwang elebasyon na 10 metro. Ang pangunahing anyong tubig ng Kalakhang Maynila ay ang [[Ilog Pasig]]; ito ang humahati sa isthmus ng Kalakhang Maynila. ==Klima== Ayon sa [[pagbubukod ng klima my Tropiko Moonson]], ang Pambansang Punong Rehiyon ay may [[tropikong sabana Ang Kalakhang Maynila ay may maikli na [[tagtuyo]] mula Enero hanggang Mayo, at may katamtaman na [[tag-ulan]] mula Hunyo hanggang August. {{-}} {| class="wikitable" style="font-size:90%;width:100%;border:0px;text-align:center;line-height:120%;" ! style="background: #99CCCC; color: #000080" height="17" |Buwan ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Enero ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Pebrero ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Marso ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Abril ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Mayo ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Hunyo ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Hulyo ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Agosto ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Setyembre ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Oktubre ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Nobyembre ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Disyembre ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Taon |- ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" |Katamtamang Mataas na Temperatura°C | style="color:#000000;" | 30 | style="color:#000000;" | 32 | style="color:#000000;" | 32 | style="color:#000000;" | 32 | style="color:#000000;" | 32 | style="color:#000000;" | 32 | style="color:#000000;" | 30 | style="color:#000000;" | 30 | style="color:#000000;" | 30 | style="color:#000000;" | 30 | style="color:#000000;" | 30 | style="color:#000000;" | 30 | style="color:#000000;" | 30 |- ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" height="16;" |Katamtaman Kababaan ng Temperatura°C (°F) | style="color:#000000;" | 20 | style="color:#000000;" | 21 | style="color:#000000;" | 21 | style="color:#000000;" | 23 | style="color:#000000;" | 22 | style="color:#000000;" | 20 | style="color:#000000;" | 21 | style="color:#000000;" | 21 | style="color:#000000;" | 21 | style="color:#000000;" | 21 | style="color:#000000;" | 20 | style="color:#000000;" | 19 | style="color:#000000;" | 18 |- ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" height="16;" |Ulan (cm) | style="color:#000000;" | 2 | style="color:#000000;" | 1 | style="color:#000000;" | 1 | style="color:#000000;" | 3 | style="color:#000000;" | 12 | style="color:#000000;" | 26 | style="color:#000000;" | 40 | style="color:#000000;" | 36 | style="color:#000000;" | 34 | style="color:#000000;" | 19 | style="color:#000000;" | 13 | style="color:#000000;" | 6 | style="color:#000000;" | 197 ==Tropiko ng Kancer climate Tropiko Moonson Climate/Tropiko Savanna Climate== |- | colspan="14" style="text-align:center;font-size:90%;"|''Pinagkunan: [http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=092489&refer=&units=metric Weatherbase] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120307224333/http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=092489&refer=&units=metric |date=2012-03-07 }}'' |} ==Pamahalaan at politika== {{further|Mga paghahating pampangasiwaan ng Kalakhang Maynila}} ===Mga lungsod at bayan=== [[Talaksan:Metro Manila in the Philippines.png|thumb|Mapa ng Kalakhang Maynila.]] Ang labimpitong mga yunit ng lokal na pamahalaan ng Kalakhang Maynila ay administratibong kapantay sa mga lalawigan. Binubuo ang mga ito ng labing-anim na mga [[Mga lungsod ng Pilipinas#Klasipikasyon ng lungsod|malayang lungsod]] na iniuri bilang "mga lungsod na mataas na urbanisado", at isang malayang bayan: [[Pateros]]. {| class="wikitable sortable" style="margin:auto;text-align:right;font-size:95%;background-color:#FDFDFD;" ! scope="col" style="border-bottom:none;" class="unsortable" | Lungsod {{small|o}}<br />bayan ! scope="col" style="border-bottom:none;" class="unsortable" | Retrato ! scope="col" style="border-bottom:none;white-space:nowrap;" class="unsortable" colspan=2 | Populasyon {{small|(2015)}}{{PH census|2015}} ! scope="col" style="border-bottom:none;" colspan=2 | Lawak{{ref label|Area|a|none}} ! scope="col" style="border-bottom:none;" colspan=2 | Densidad ! scope="col" style="border-bottom:none;" | Petsa ng pagsapi bilang lungsod |- ! scope="col" style="border-top:none;" | ! scope="col" style="border-top:none;" | ! scope="col" style="border-top:none;" colspan=2 | ! scope="col" style="border-style:none none solid solid;" | km² ! scope="col" style="border-style:none solid solid none;white-space:nowrap;" class="unsortable" | sq mi ! scope="col" style="border-style:none none solid solid;" | /km² ! scope="col" style="border-style:none solid solid none;white-space:nowrap;" class="unsortable" | /sq mi ! scope="col" style="border-top:none;" | |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Caloocan]] | [[Talaksan:9526Complex Caloocan City Hall Landmarks 21.jpg|200px]] | {{percent and number|1,583,978|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|53.20|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|1,583,978/53.20|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 1962 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Las Piñas]] | [[Talaksan:Barangay Talon Las Pinas City Aerial Photo.jpg|200px]] | {{percent and number|588,894|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|32.02|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|588,894/32.02|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 1997 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Makati]] | [[Talaksan:Makaki skyline (from PUP Hasmin) (Magsaysay Boulevard, Santa Mesa, Manila)(2018-02-22).jpg|200px]] | {{percent and number|582,602|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|21.73|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|582,602/21.73|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 1995 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Malabon]] | [[Talaksan:MalabnCityHallChurchjf0848 07.JPG|200px]] | {{percent and number|365,525|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|15.96|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|365,525/15.96|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 2001 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Mandaluyong]] | [[Talaksan:Laika ac Manila (6445259459).jpg|200px]] | {{percent and number|386,276|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|11.06|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|386,276/11.06|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 1994 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Maynila]] | [[Talaksan:Manila downtown - Binondo, Quiapo, Quezon Bridge, Pasig River, Arroceros (close-up) (Manila)(2018-02-07).jpg|200px]] | {{percent and number|1,780,148|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|42.88|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|1,780,148/42.88|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 1571 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Marikina]] | [[Talaksan:MarikinaRiverBankShoesjf9425 20.JPG|200px]] | {{percent and number|450,741|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|22.64|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|450,741/22.64|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 1996 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Muntinlupa]] | [[Talaksan:Filiinvest Cityscape at night.jpg|200px]] | {{percent and number|504,509|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|41.67|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|504,509/41.67|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 1995 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Navotas]] | [[Talaksan:PIC TEMP GEO 100917 0 (93).JPG|200px]] | {{percent and number|249,463|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|11.51|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|249,463/11.51|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 2007 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Parañaque]] | [[Talaksan:Coastal Road Aerial View.JPG|200px]] | {{percent and number|664,822|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|47.28|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|664,822/47.28|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 1998 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Pasay]] | [[Talaksan:Pic geo photos - ph=mm=pasay=bay city skyline - aerial shot from cityland vito cruz -philippines--2015-0624--ls-.JPG|200px]] | {{percent and number|416,522|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|18.64|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|416,522/18.64|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 1947 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Pasig]] | [[Talaksan:Mm-pasigortigas-aerial2012.jpg|center|frameless|201x201px]] | {{percent and number|755,300|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|31.46|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|755,300/31.46|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 1995 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Pateros]] | [[Talaksan:Pateros overview.jpg|200px]] | {{percent and number|63,840|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|1.76|km2|abbr=values|disp=table}}{{ref label|PaterosArea|b|none}} | {{convert|{{sigfig|63,840/1.76|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | ''Hindi pa isang lungsod'' |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Lungsod Quezon]] | [[Talaksan:Quezon City skyline - South Triangle with TV towers (from Mezza 2) (Quezon City)(2018-05-12).jpg|200px]] | {{percent and number|2,936,116|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|165.33|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|2,936,116/165.33|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 1939 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[San Juan, Kalakhang Maynila|San Juan]] | [[Talaksan:Wilson Street, Greenhills, San Juan City, Philippines - panoramio.jpg|200px]] | {{percent and number|122,180|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|5.87|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|122,180/5.87|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 2007 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Taguig]] | [[Talaksan:Bonifacio Global City - skyline shot from BSA Twin Towers Ortigas.jpg|200px]] | {{percent and number|804,915|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|45.18|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|804,915/45.18|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 2004 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Valenzuela]] | [[Talaksan:Birds-eye view of Marulas, Valenzuela City.jpg|200px]] | {{percent and number|620,422|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|45.75|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|620,422/45.75|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 1998 |-class="sortbottom" ! scope="row" colspan=3 style="text-align:left;" | Kabuuan ! scope="col" style="text-align:right;" | 12,877,253 ! scope="col" style="text-align:right;" | 613.94 ! scope="col" style="text-align:right;" | {{convert|613.94|km2|disp=number|2}} ! scope="col" style="text-align:right;" | {{sigfig|12,877,253/613.94|2}} ! scope="col" style="text-align:right;" | {{convert|{{sigfig|12,877,253/613.94|2}}|PD/km2|disp=number}} ! scope="col" style="background-color:none;border-bottom:none | |-class="sortbottom" style="text-align:left;background-color:#F2F2F2;border-top:double grey;" | colspan=9 style="padding-left:1em;" | {{Ordered list | list_style_type=lower-alpha | {{note label|Area|a|none}}Ang mga bilang ng sukat ng lupain ay mula sa Philippine Institute of Volcanology and Seismology at Geoscience Australia.<ref>{{cite web|url=http://www.mbc.com.ph/engine/wp-content/uploads/2013/10/Solidum-Update-of-Earthquake-Hazards-and-Risk-Assessment-of-MMla-14Nov2013.pdf |title=An Update on the Earthquake Hazards and Risk Assessment of Greater Metropolitan Manila Area |publisher=[[Philippine Institute of Volcanology and Seismology]] |deadurl=no |date=November 14, 2013 |accessdate=May 16, 2016 }}{{dead link|date=June 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web |url=http://ndrrmc.gov.ph/attachments/article/1509/Component_5_Earthquake_Risk_Analysis_Technical%20Report_-_Final_Draft_by_GA_and_PHIVOLCS.pdf |title=Enhancing Risk Analysis Capacities for Flood, Tropical Cyclone Severe Wind and Earthquake for the Greater Metro Manila Area Component 5 – Earthquake Risk Analysis |publisher=[[Philippine Institute of Volcanology and Seismology]] and [[Geoscience Australia]] |deadurl=no |accessdate=May 16, 2016 |archive-date=Agosto 6, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160806150011/http://ndrrmc.gov.ph/attachments/article/1509/Component_5_Earthquake_Risk_Analysis_Technical%20Report_-_Final_Draft_by_GA_and_PHIVOLCS.pdf |url-status=dead }}</ref> <!-- <ref name="PSA-CitiesList">{{cite web|title=PSGC Interactive; List of Cities|url=http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/listcity.asp|website=Philippine Statistics Authority|accessdate=4 April 2016}}</ref> --> | {{note label|PaterosArea|b|none}}Ang sukat ng lupain ng Pateros ay mula sa opisyal na websayt ng pamahalaan ng Munisipyo ng Pateros.<ref name="PaterosGovPH-LandUse">{{cite web|title=Land Use Classification|url=http://www.pateros.gov.ph/about_pateros/profile/land_use.asp|website=Municipality of Pateros|accessdate=7 April 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080915135633/http://www.pateros.gov.ph/about_pateros/profile/land_use.asp|archivedate=15 September 2008}}</ref> }} |} {{clear}} ===Mga distrito=== Hindi tulad ng ibang rehiyon na nahahati sa mga [[Mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]], nahahati ang Kalakhang Maynila sa limang hindi administratibong distrito, na nakauri batay sa [[heograpiya]] nito gamit ang [[Ilog Pasig]] bilang reperensiya. Nabuo ang mga distritong ito noong 1976 ngunit walang lokal na [[pamahalaan]] o may kinatawan sa [[Kongreso ng Pilipinas|kongreso]], salungat sa mga lalawigan. Ginagamit ang mga distritong ito para sa layuning piskal at [[estadistika]]l. Nahahati ang mga lungsod at munisipyo sa Kalakhang Maynila sa apat na distrito, ang mga ito ang sumusunod: [[Talaksan:Districts of Metro Manila.svg|thumb|left|Mga distrito ng Kalakhang Maynila]] {{Mga distrito ng Kalakhang Maynila}} {{clear}} ==Ekonomiya== Ang Pambansang Punong Rehiyon ay bumuo ng 36% ng pambansang kita noong 2018.<ref>https://psa.gov.ph/grdp/grdp-id/138508. Philippine Statistics Authority.</ref> ==Lugar ng Libangan at Palatandaan== {{Empty section}} ==Transportasyon== {{main|Transportasyon sa Kalakhang Maynila}} {{see also|Metro Manila Dream Plan}} Ayon sa [[Land Transportation Franchising and Regulatory Board (Philippines)|Land Transportation Franchising and Regulatory Board]], ang pampublikong sakayan sa Kalakhang Maynila ay binubuo ng mga sumusunod: 46% ng mga tao ay lumilibot sa pamamagitan ng mga [[dyipni]], 32% sa pamamagitan ng mga pampribadong kotse, 14% sa pamamagitan ng bus, at 8% ay gumagamit ng sistemang [[daambakal]].<ref>{{cite web |url=http://www.rappler.com/nation/85871-jeepney-feeder-vehicle-transport-plan |title=Fixing traffic: Jeeps eyed as feeders to bus routes |author=Katerina Francisco |publisher=Rappler |date=5 Marso 2015 |accessdate=5 Marso 2015 }}</ref> Nakaalinsunod ang pagpapausbong ng transportasyon ng Kamaynilaan sa [[Metro Manila Dream Plan]], na binubuo ng pagpapatayo ng mga impraestruktura na tatagal hanggang 2030 at tumutugon sa mga usaping ukol sa trapiko, paggamit ng lupain, at kalikasan.<ref>{{cite web |url=http://www.jica.go.jp/philippine/english/office/topics/news/140902.html |title=JICA transport study lists strategies for congestion-free MM by 2030 |publisher=[[Japan International Cooperation Agency]] |date=2 Setyembre 2014 |accessdate=27 Marso 2015 |archive-date=2 Agosto 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150802043347/http://www.jica.go.jp/philippine/english/office/topics/news/140902.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://globalnation.inquirer.net/102377/japan-presents-57-b-dream-plan-to-solve-metro-congestion/ |title=Japan presents $57-B ‘dream plan’ to solve Metro congestion |author=Jerry E. Esplanada |publisher=''[[Philippine Daily Inquirer|INQUIRER.net]]'' |date=20 Abril 2014 |accessdate=27 Marso 2015 }}</ref> ===Mga daan at lansangan=== {{main|Talaan ng mga lansangan sa Kalakhang Maynila}} [[Talaksan:EDSA-Cubao - northbound to Timog (Quezon City)(2017-08-13).jpg|thumb|Tanawing panghimpapawid ng [[Abenida Epifanio de los Santos|EDSA]], ang pinakaabalang lansangan sa kalungsuran.]] [[Talaksan:NAIA Expressway.jpg|thumb|[[NAIA Expressway]], ang kauna-unahang mabilisang daanang pampaliparan sa kalakhan at sa bansa.]] Itinayo ang mga daan ng Kamaynilaan sa paligid ng [[Maynila|Lungsod ng Maynila]]. Ibinukod ang mga daan bilang mga lokal na daan, pambansang daan, o daang subdibisyon. Mayroong sampung daang radyal na lumalabas ng lungsod. Gayundin, mayroong limang daang palibot na bumubuo sa isang serye na mga bilugang hating-bilog na arko sa paligid ng Maynila. Ang mga daang palibot at daang radyal ay mga sistema ng nakakonektang daan at lansangan. Isang suliranin sa mga daang palibot ay mga nawawalang daan (''missing road links''). Ito ay mga daan na hindi pa itinatayo (sa ngayon) para magbigay-daan sa pagpapausbong dahil sa mabilisang urbanisasyon ng Kamaynilaan. Inilulutas na ng kalakhan ang suliraning ito sa pamamagitan ng pagtatayo ng mga nawawalang daan o sa pamamagitan ng pagtatayo ng mga daang nag-uugnay (''connector roads''). Isang mahalagang daang palibot ay ang [[Daang Palibot Blg. 4]] (o C-4), na binubuo ng Daang C-4 sa Navotas at Malabon, [[Daang Samson]] sa Caloocan, at [[EDSA]] (Abenida Epifanio de los Santos]]. Dumadaan ito sa mga lungsod ng Pasay, Makati, Mandaluyong, Lungsod Quezon, at Caloocan. Sinusundan ng [[Ikatlong Linya ng Sistema ng Metro Rail Transit ng Maynila|Linya 3 ng MRT]] ang pagkakalinya ng EDSA mula [[Abenida Taft]] sa Pasay hanggang [[Trinoma]] malapit sa sangandaan nito sa [[Abenida North]]. Ang [[Daang Palibot Blg. 5]], o mas-kilala bilang C-5, ay nagsisilbi sa mga nakatira malapit sa mga hangganang panrehiyon ng Kamaynilaan at nagsisibi ring alternatibong ruta para sa C-4. Ang pinakatanyag na daang radyal ay ang [[Daang Radyal Blg. 1]] (R-1), na binubuo ng [[Kalye Bonifacio]] (''Bonifacio Drive''), [[Bulebar Roxas]], at [[Manila–Cavite Expressway]] (o ''Coastal Road''). Inuugnay nito ang Kalakhang Maynila sa lalawigan ng [[Kabite]]. Ang mga iba pang kilalang daang radyal sa Kamaynilaan ay ang [[Daang Radyal Blg. 3]] (R-3), o ang [[South Luzon Expressway]] na nag-uugnay ng Kamaynilaan sa [[Laguna]]; [[Daang Radyal Blg. 6]], na binubuo ng [[Bulebar Ramon Magsaysay]], [[Bulebar Aurora]], at [[Lansangang Marikina–Infanta]] na dumadaan patungong [[Rizal]]; [[Daang Radyal Blg. 7]] (R-7), na nag-uugnay ng Maynila sa Lungsod Quezon at [[San Jose del Monte]], [[Bulacan]]; at [[Daang Radyal Blg. 8]] (R-8), o ang mga daan ng [[Abenida Bonifacio]] at [[North Luzon Expressway]] na nag-uugnay ng Kamaynilaan sa mga lalawigan sa hilaga tulad ng Bulacan at [[Pampanga]]. [[Talaksan:Padre Burgos Avenue - Route 150 marker with city hall clock tower (Ermita, Manila)(2017-06-12).jpg|thumb|Isang palatandaan ng [[Pambansang Ruta Blg. 150|N150]] sa [[Abenida Padre Burgos]]. Ang nasabing abenida ay isang bahagi ng nabanggit na ruta ng [[sistemang lansangambayan ng Pilipinas]].]] Ang sistemang daang radyal at palibot ay kasalukuyang pinapalitan ng isang [[Sistema ng lansangang bayan sa Pilipinas|bagong sistema ng nakabilang na lansangambayan]] na ipinapatupad ng [[Kagawaran ng Pagawaing Bayan at Lansangan (Pilipinas)|Kagawaran ng Pagawaing Bayan at Lansangan]] (DPWH), at kasalukuyang inilalagay ang mga bagong palatandaan sa pagpapatupad nito. Itinatanda ang mga mabilisang daanan ng mga bilang na may unlaping "E" (nangangahulugang "''expressway''" o mabilisang daanan). Itinakda naman ang mga pambansang lansangan ng mga bilang may isa hanggang tatlong tambilang, maliban lamang sa mga lansangang iniuri bilang mga pambansang daang tersiyaryo. Sa ngayon, tuluy-tuloy ang pagtatayo ng [[Metro Manila Skyway|Metro Manila Skyway Stage 3]] at ang [[NAIA Expressway|NAIA Expressway Phase 2]] na bahagi ng Metro Manila Dream Plan. Kabilang sa mga iba pang proyekto itinatayo ay ang pagpapaganda ng EDSA, pagtatayo ng Taft Avenue Flyover, at ang pagtatayo ng mga nawawalang daan para sa mga daang palibot circumferential roads (hal. ''Metro Manila Interchange Project Phase IV''). ===Mga sistemang daambakal=== {{update}} {{See also|Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila|Sistema ng Metro Rail Transit ng Maynila}} [[Talaksan:Metro Manila rail network.svg|thumb|Mapa ng sistema ng mga tren sa Kalakhang Maynila]] [[Talaksan:MRT-2 J. Ruiz Station.jpg|thumb|Ang [[Estasyong J. Ruiz ng LRT|Estasyon ng J. Ruiz]] ng [[Ikalawang Linya ng Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila|Linya 2]].]] May tatlong linyang daambakal ang Kalakhang Maynila, na pinangangasiwaan ng dalawang entidad. Ang [[Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila]] (LRTA) ay nagtatakbo ng [[Unang Linya ng Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila|Linya 1]] (Linyang Lunti) at [[Ikalawang Linya ng Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila|Linya 2]] (Linyang Bughaw). Sa kabilang banda, ang [[Sistema ng Metro Rail Transit ng Maynila]] ay nagtatakbo ng [[Ikatlong Linya ng Sistema ng Metro Rail Transit ng Maynila|Linya 3]] (Linyang Dilaw) na dumadaan sa [[EDSA]]. Ang Unang Linya ay may 560,000 bilang ng mga mananakay kada linggo.<ref name="LRT PPP">{{cite web |url=http://ppp.gov.ph/?p=7641 |title=Line 1 Cavite Extension and Operation & Maintenance |publisher=Public-Private Partnership Center |accessdate=24 Marso 2015 |archive-date=2015-03-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150316021231/http://ppp.gov.ph/?p=7641 |url-status=dead }}</ref> Noong Pebrero 2014, ang kabuuang bilang na 14.06 milyong pasahero ang gumamit ng Unang Linya habang 6.13 milyon naman ang gumamit ng Ikalawang Linya.<ref>{{cite web |url=http://newsinfo.inquirer.net/592927/did-you-know-lrt-1-and-2-ridership |title=Did you know: Lines 1 and 2 ridership |publisher=''[[Philippine Daily Inquirer|INQUIRER.net]]'' |author= Marielle Medina |accessdate=24 Marso 2015 }}</ref>  Sa kasalukuyan, itinatayo ang [[Ikapitong Linya ng Metro Rail Transit ng Maynila]] (Linyang Pula). Pag-nakumpleto, uugnayin nito ang Kalakhang Maynila sa lalawigan ng [[Bulacan]]. Bukod pa riyan, isang ''common station'' na mag-uugnay ng Unang Linya, Ikatlong Linya, at Ikapitong Linya ay nakapanukala, subalit ang pagtatayo nito ay hinahadlangan ng [[burukrasya]] sa [[Kagawaran ng Transportasyon (Pilipinas)|Kagawaran ng Transportasyon]] (DOTr), mahigpit na alitan sa korporasyon, at mga usapin ukol sa ipinapanukalang lokasyon nito.<ref>{{cite web |url=http://www.mb.com.ph/common-station-at-sm-north-edsa-pushed-for-lrt1-mrt3-and-mrt7/ |title=Common station at SM North EDSA pushed for LRT1, MRT3, and MRT7 |publisher=''[[Manila Bulletin]]'' |author= Kris Bayos |date=4 Pebrero 2015 |accessdate=24 Marso 2015}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.rappler.com/business/industries/175-real-estate/60529-sm-ayala-mrt-lrt-common-station |title=Why SM is after the MRT-LRT common station |publisher=''Rappler'' |author= Judith Balea |date=14 Hunyo 2014 |accessdate=26 Marso 2015}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.rappler.com/business/industries/208-infrastructure/75267-sm-north-common-station |title=DOTC eyeing another LRT-MRT common station |publisher=''Rappler'' |author= Mick Basa |date=20 Nobyembre 2014 |accessdate=26 Marso 2015}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.gmanetwork.com/news/story/372930/economy/companies/sc-stops-dotc-lrta-from-building-mrt-lrt-common-station-in-front-of-trinoma |title=SC stops DOTC, LRTA from building common station in front of Trinoma |publisher=''[[GMA News and Public Affairs|GMA News]]'' |author= Danessa O. Rivera |date=1 Agosto 2014 |accessdate=26 Marso 2015}}</ref> Ipinanukala na ipapahaba ang Linya 1 papuntang [[Bacoor]] sa lalawigan ng [[Kabite]].<ref name="LRT PPP" /> Isang ikalawang pagpapahaba, ang [[Ika-anim na Linya ng Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila]], ang mag-uugnay ng Bacoor sa [[Dasmarinas]] sa kahabaan ng [[Lansangang Aguinaldo]]. Sa ngayon, itinatayo ang Silangang Ekstensyon ng Linya 2. Ang silangang ekstensyon na ito ang mag-uugnay ng Kalakhang Maynila sa lalawigan ng [[Rizal]]. Ipapahabain rin ito pakanluran sa hinaharap, at dahil diyan mas-dadami ang ugnayan sa mga lugar ng Divisoria at Pier 4 at ang [[Pantalan ng Maynila]]. Ang [[Pambansang Daambakal ng Pilipinas]] (PNR) ay nagpapatakbo ng isang serbisyong riles pang-komyuter sa Kalakhang Maynila na tinatawag na [[PNR Metro South Commuter]]. Ang [[Estasyong daangbakal ng Tutuban|pangunahing estasyong terminal]] nito ay matatagpuan sa Tutuban sa [[Tondo, Maynila|Tondo]]. Kapag nakumpleto na ang kanlurang karugtong ng Linya 2, ang Tutuban ay magiging pinaka-maabalang [[estasyong palitan]] sa buong kalakhan, na may dagdag na isa pang 400,000 tao mula sa kasalukuyang 1 milyong tao na pumupuntang Tutuban Center.<ref>{{cite web |url=http://www.abs-cbnnews.com/business/03/20/15/tutuban-center-may-becom≤e-manilas-busiest-transfer-station |title=Tutuban Center may become Manila's busiest transfer station |publisher=ABS-CBN News |accessdate=21 Marso 2015 }}{{Dead link|date=Mayo 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ===Himpapawid=== Ang [[Paliparang Pandaigdig ng Ninoy Aquino]] (NAIA) na matatagpuan sa mga lungsod ng [[Pasay]] at [[Parañaque]] ay ang primerang pasukan sa Kalakhang Maynila. Ito lamang ang paliparan na naglilingkod sa rehiyon at ito ang pinaka-abalang paliparan sa bansa.<ref>{{cite web |url=http://www.interaksyon.com/business/36428/naia-is-philippines-busiest-airport---nscb |title=NAIA is Philippines' busiest airport - NSCB |publisher=InterAksyon.com |author=Darwin G. Amojelar |date=03 Hulyo 2012  |accessdate=29 Hunyo 2013 |archive-date=2013-02-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130215103448/http://www.interaksyon.com/business/36428/naia-is-philippines-busiest-airport---nscb |url-status=dead }}</ref> Ang Paliparang Pandaigdig ng Ninoy Aquino ay nahahati sa mga apat na terminal: ang Terminal 1, ang Terminal 2 na ekslusibong ginagamit ng [[Philippine Airlines]], ang Terminal 3 na pinakabago at pinakamalaki sa NAIA komplex, at ang Terminal 4 na kilala rin bilang Manila Domestic Passenger Terminal. Ang isa pang paliparan na naglilingkod sa Kalakhang Maynila ay ang [[Paliparang Pandaigdig ng Clark]] na matatagpuan sa [[Angeles]], [[Pampanga]]. ===Ferry=== [[Talaksan:Blessing of New Ferry Boat - January 25, 2016.jpg|thumb|Isang bangka ng Pasig River Ferry Service.]] Ang [[Pasig River Ferry Service]] na pinapatakbo ng [[Pangasiwaan sa Pagpapaunlad ng Kalakhang Maynila|MMDA]] ay ang [[Ferry|sistemang shuttle na lantsang pantawid]] ng Kalakhang Maynila. Dumadaan ito sa [[Ilog Pasig]] mula Plaza Mexico sa [[Intramuros]] hanggang Barangay Pinagbuhatan sa [[Pasig]]. Bagamat itinuturi itong [[ferry]], mas-kahawig nito ang isang [[taksi na pantubig]]. Ito ay may labimpitong (17) estasyon, subalit labing-apat (14) lamang ang gumagana. ==Demograpiko== {{Philippine Census | title=Populasyon ng<br>Pambansang Punong Rehiyon | 1903= | 1918= | 1939= | 1948= | 1960= | 1970= | 1975= | 1980= 5925884 | 1990= 7948392 | 1995= 9454040 | 2000= 9932560 | 2007= 11553427 | 2010= 11855975 | 2015= 12877253 | footnote=Sanggunian: Philippine Statistics Authority<ref name="MetroManilaCensus">{{cite web |url=http://www.census.gov.ph/data/census2007/index.html |title=Final Results - 2007 Census of Population |publisher=Census Bureau of the Philippines |accessdate=29-03-10 |archive-date=2008-11-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081120024509/http://www.census.gov.ph/data/census2007/index.html |url-status=dead }}</ref><ref name="2010 Census">{{cite web|url=http://www.census.gov.ph/data/sectordata/2010/2010CPH_ncr.pdf|title=2010 Census of Population and Housing: National Capital Region|publisher=National Statistics Office of the Republic of the Philippines|accessdate=6 April 2012|archive-date=25 June 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120625152554/http://www.census.gov.ph/data/sectordata/2010/2010CPH_ncr.pdf|url-status=dead}}</ref><ref name="NCR PDF Census">{{cite web|url=http://www.census.gov.ph/sites/default/files/attachments/hsd/pressrelease/National%20Capital%20Region.pdf|title=National Capital Region. Total Population by Province, City, Municipality and Barangay: as of May 1, 2010|publisher=National Statistics Office of the Philippines|accessdate=22 December 2012|archive-date=15 November 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121115103152/http://www.census.gov.ph/sites/default/files/attachments/hsd/pressrelease/National%20Capital%20Region.pdf|url-status=dead}}</ref>{{Reperensiya ng Pilipinong Senso|2015}}}} Ang Pambansang Punong Rehiyon ay may populasyon na {{nts|12877253}}, ayon sa pambansang senso 2015. Ang kabuuang pook-urban (''urban area''), na binubuo ng pinagsamang pook-urban na tumutukoy sa tuluy-tuloy na paglawak ng urbanisasyon ng Kamaynilaan patungong [[Bulacan]], [[Kabite]], [[Laguna]], [[Rizal]], at [[Batangas]] ay may populasyon na {{nts|24123000}}.<ref name="Demographia">{{cite book|author1=Demographia|title=Demographia World Urban Areas|date=January 2015|edition=11th|url=http://www.demographia.com/db-worldua.pdf|accessdate=2 March 2015}}</ref> Ito ang pinakamataong rehiyon sa Pilipinas, ang ikapitong pinakamataong kalakhan sa Asya, at ang ikatlong pinakamataong pook-urban sa buong mundo. Ang mga pinakamataong lungsod sa Kamaynilaan ay [[Lungsod Quezon]] (2,936,116), [[Maynila]] (1,780,148), [[Caloocan]] (1,583,978), [[Taguig]] (804,915), [[Pasig]] (755,300), [[Parañaque]] (665,822), [[Valenzuela]] (620,422), [[Las Piñas]] (588,894), [[Makati]] (582,602), at [[Muntinlupa]] (504,509). ===Mga ''slum''=== Noong 2014, tinatayang may apat na milyong mga tumitira sa mga ''[[slum]]'' sa Kalakhang Maynila. Isang pangunahing suliranin sa mga lungsod ng Kalakhang Maynila ang kawalan ng tirahan.<ref>{{cite web|url=http://www.newstatesman.com/world-affairs/2014/09/slums-manila-inequality-so-bad-worst-have-no-chance-protest |title=In the slums of Manila, inequality is so bad that the worst off have no chance to protest |author=Paul Roy |publisher=''The [[New Statesman]]'' |date=18 September 2014 |access-date=4 Nobyembre 2016}}</ref> ==Edukasyon== {{Empty section}} ==Kalusugan== {{Empty section}} ==Seguridad at Pulisya== {{Empty section}} ==Palingkurang-bayan== ===Kuryente=== {{Empty section}} ===Tubig=== {{Empty section}} ===Komunikasyon=== {{Empty section}} ===Pamamahala ng mga Basura=== {{Empty section}} ==Tingnan din== *[[Heograpiya ng Pilipinas]] *[[Mga rehiyon sa Pilipinas]] *[[Pilipinas]] ==Sanggunian== {{reflist}} {{Metro Manila}} {{Rehiyon ng Pilipinas}} {{Philippines political divisions}} {{Mga_kalakhang_pook_ng_Pilipinas}} [[Kategorya:Mga kalakhang pook ng Pilipinas|Maynila]] [[Kategorya:Rehiyon ng Pilipinas|Kalakhang Maynila]] [[Kategorya:Luzon]] n57biq79tkfos81187zdhcpkvxuaj9b 2213631 2213623 2026-06-28T01:23:41Z Jeo555 163377 /* Mindanao and Visayas Tropiko ekwador climate */ Inayos ang baybay 2213631 wikitext text/x-wiki {{About|kalakhang kabisera ng Pilipinas|kabiserang lungsod|Maynila|ibang paggamit|Maynila (paglilinaw)}} {{infobox settlement | name = Kalakhang Maynilà<br />''Metro Manila'' | official_name = Pambansang Punong Rehiyon<br />''National Capital Region (NCR)'' | native_name = ᜃᜎᜃ᜔ᜑᜅ᜔ ᜋᜌ᜔ᜈᜒᜎ | native_name_lang = tl | other_name = Kamaynilaan | settlement_type = [[Kalakhang pook|Kalakhan]] at [[Mga rehiyon ng Pilipinas|Rehiyon]] | image_skyline = {{multiple image | perrow = 1/2/2/2 | border = infobox | total_width = 300 | caption_align = center | image1 = Makati City Lights (Jopet Sy) - Flickr.jpg | alt1 = Makati CBD | caption1 = [[Makati Central Business District]] | image2 = Quezon Monument in Quezon Memorial.jpg | alt2 = Quezon Memorial Shrine | caption2 = [[Quezon Memorial Shrine]] | image3 = Rizal Monument (Manila, 2024).jpg | alt3 = Rizal Park known as Luneta Park | caption3 = [[Liwasang Rizal]] | image4 = BGC - BHS Central Jan 8 2025.jpg | alt4 = Bonifacio High Street | caption4 = Bonifacio High Street | image5 = Ortigas Center (Met. Manila) - Flickr.jpg | alt5 = Ortigas Center at night | caption5 = [[Sentrong Ortigas]] | image6 = Museo Nacional de Bellas Artes, Manila, Filipinas, 2023-08-27, DD 51.jpg | alt6 = National Museum of Fine Arts | caption6 = [[Pambansang Museo ng Sining]] | image7 = View of Pasay City at SM Mall of Asia.tif | alt7 = SM Mall of Asia | caption7 = [[SM Mall of Asia]] | image8 = Bonifacio Monument (Guillermo Tolentino).jpg | alt8 = Monumento | caption8 = [[Bonifacio Monument]] | image9 = 400 Year old Beauty.jpg | alt9 = University of Santo Tomas facade | caption9 = [[Unibersidad ng Santo Tomas]] }} | image_caption = | image_flag = | image_seal = | image_shield = | image_map = {{PH wikidata|image_map}} | map_caption = Lokasyon sa Pilipinas | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | coordinates = {{coord|3=region:PH_type:adm2nd_source:GNS|display=inline,title}} | subdivision_type = Bansa | subdivision_name = {{PHL}} | subdivision_type1 = Nangangasiwang entidad | subdivision_name1 = [[Pangasiwaan sa Pagpapaunlad ng Kalakhang Maynila]] | established_title = Naitatag | established_date = 7 Nobyembre 1975<ref name="LawPhil">{{cite web|url=http://www.lawphil.net/statutes/presdecs/pd1975/pd_824_1975.html|title=Presidential Decree No. 824 November 7, 1975|website=lawphil.net|publisher=[[Arellano University|Arellano Law Foundation]]|accessdate=14 Enero 2014}}</ref> | parts_type = Binubuo ng | parts_style = para | p1 = {{Collapsible list | title = 16 na lungsod at<br />isang bayan | 1 = '''[[Manila]]''' | 2 = [[Caloocan]] | 3 = [[Las Piñas]] | 4 = [[Makati]] | 5 = [[Malabon]] | 6 = [[Mandaluyong]] | 7 = [[Marikina]] | 8 = [[Muntinlupa]] | 9 = [[Navotas]] | 10 = [[Parañaque]] | 11 = [[Pasay]] | 12 = [[Pasig]] | 13 = [[Lungsod Quezon]] | 14 = [[San Juan, Metro Manila|San Juan]] | 15 = [[Taguig]] | 16 = [[Valenzuela, Metro Manila|Valenzuela]] | 17 = [[Pateros]] }} | government_type = Kalakhang pamahalaan sa ilalim ng desentralisadong balangkas<ref>{{cite journal|last1=Manasan|first1=Rosario|last2=Mercado|first2=Ruben|title=Governance and Urban Development: Case Study of Metro Manila|journal=Philippine Institute for Development Studies Discussion Paper Series|date=Pebrero 1999|issue=99-03|url=https://dirp3.pids.gov.ph/ris/pdf/pidsdps9903.PDF|accessdate=15 Disyembre 2018|archive-date=16 Disyembre 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181216210904/https://dirp3.pids.gov.ph/ris/pdf/pidsdps9903.PDF|url-status=dead}}</ref> | governing_body = [[Pangasiwaan sa Pagpapaunlad ng Kalakhang Maynila]] | leader_party = [[Liberal Party (Philippines)|LP]] | leader_title = Tagapangulo | leader_name = [[Danilo Lim]] | leader_title1 = Konsehal ng kalakhan | leader_name1 = Konseho ng kalakhang Maynila | unit_pref = Metric | area_total_km2 = 619.57 | area_land_km2 = | area_water_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 12877253 | population_as_of = {{PH wikidata|population_as_of}} | population_footnotes = {{PH census|2015}} | population_density_km2 = auto | population_metro = 24100000 (Hindi pagtitipon, lugar ng kalakhan) | population_metro_footnotes = <ref name="citypop-Aggs">{{cite web|url=http://citypopulation.de/world/Agglomerations.html|title=The Principal Agglomerations of the World|website=citypopulation.de|accessdate=8 Disyembre 2017}}</ref> | population_demonyms = Tagalog: Manileño(-a), Manilenyo(-a), Taga-Maynila<br />Ingles: Manilan;<br />Kastila: ''manilense'',{{efn-la|Ito ang orihinal na pagsasalin sa wiking Espanyol, at ginamit din ito ni José Rizal sa kanyang obra na ''El filibusterismo''.}} ''manileño''(-''a'') | postal_code_type = [[List of ZIP codes in the Philippines|ZIP code]] | postal_code = {{PH wikidata|postal_code}} | area_code = {{PH wikidata|area_code}} | area_code_type = {{areacodestyle}} | blank_name_sec1 = [[Gross Domestic Product|GDP]] (2020) | blank_info_sec1 = [[Philippine peso|₱]]5.8 trilyon<br />[[USD|$]]120.56 bilyon | blank1_name_sec1 = Bilis ng paglago | blank1_info_sec1 = {{increase}} (7.5%) | blank_name_sec2 = Palatandaan ng pagunlad ng mga mamamayan (HDI) | blank_info_sec2 = {{increase}} 0.837 ({{fontcolor|Darkgreen|Sobrang taas}}) | blank1_name_sec2 = Antas ng HDI | blank1_info_sec2 = Pangalawa (2015) | blank3_name_sec1 = Pulisya | blank3_info_sec1 = NCRPO | iso_code = {{PH wikidata|iso_code}} | website = {{Official URL}} | timezone = [[Philippine Standard Time|PST]] | utc_offset = +8 | footnotes = {{notelist-la}} }} Ang '''Kalakhang Maynila''' ({{langx|en|Metropolitan Manila}}), opisyal na itinalaga bilang '''Pambansang Punong Rehiyon '''<ref>{{Cite web|url=https://kwf.gov.ph/wp-content/uploads/2015/12/Mga-ng-Pangalan-Tanggapan-sa-Filipino2.pdf|title=Mga Pangalan ng Tanggapan ng Pamahalaan sa Filipino|last=|first=|date=2013|website=[[Komisyon sa Wikang Filipino]]|language=Filipino|archive-url=https://web.archive.org/web/20210923032240/https://kwf.gov.ph/wp-content/uploads/2015/12/Mga-ng-Pangalan-Tanggapan-sa-Filipino2.pdf|archive-date=23 September 2021|access-date=27 Marso 2018|url-status=dead}}</ref> ({{langx|en|National Capital Region}}), ay ang kabiserang [[Mga rehiyon ng Pilipinas|rehiyon]] at ang pinakamalaking [[kalakhang pook]] ng [[Pilipinas]]. Ito ay matatagpuan sa silangang ng [[Look ng Maynila]], at pinapagitnaan ng mga rehiyon ng [[Gitnang Luzon]] at ng [[Calabarzon]]. Binubuo ito ng 16 na lungsod: [[Maynila]]—ang kabisera ng bansa—[[Caloocan]], [[Las Pinas|Las Piñas]], [[Lungsod Quezon]], [[Makati]], [[Malabon]], [[Mandaluyong]], [[Marikina]], [[Muntinlupa]], [[Navotas]], [[Parañaque]], [[Pasay]], [[Pasig]], [[San Juan, Kalakhang Maynila|San Juan]], [[Taguig]], at [[Valenzuela]], pati na rin ang bayan ng [[Pateros]]. Ang rehiyon ay may sukat na {{convert|636.00|sqkm}} at may kabuuang populasyon na 14,001,751 ayon sa senso ng 2024. ==Tropiko na Clima== *Tropiko Moonson climate *Lantitude 14°Hilaga ==Daylight Summer soltice== 13 hours June July August ==Daylight Winter Soltice== 11 Hours December January February ==Mindanao Philippines== *Tropiko Savanna Climate ==Visayas Philippines== *Tropiko Moonson Climate ==Wika== *Tagalog ==Central Luzon Philippines== Ang rehiyon ay sentro ng kultura, ekonomiya, pangangalakal, edukasyon, lipunan, at politika ng [[Pilipinas]]. == Kasaysayan == {{See also|Kasaysayan ng Maynila}} {{Further|Kabisera ng Pilipinas}} {{multiple image | direction = horizontal | width = 150 | align = right | footer = Mapa ng lalawigan ng [[Maynila]] | image1 = Manila Province.jpg | alt1 = | caption1 = | image2 = | alt2 = | caption2 = }} === Kaharian ng Lusong === [[Talaksan:Map of Manila 1570.png|left|thumb|229x229px|Ang mapa ng sinaunang Maynila noong 1570. Ang bayan ng Maynila ay naka-kulay dilaw.]] Isang makasaysayang kaharian na kilala bilang [[Kaharian ng Maynila|Maynila]] ang kabilang sa mga teritoryo na minsang nasaklaw sa mga sinaunang kaharian. Kasama rin dito ang mga isla sa paligid ng [[Kaharian ng Maynila|Maynila]] at [[Bayan ng Tondo|Tondo]], ngunit may mas maliit na kaharian din katulad ng [[Malabon|Tambobong]], Taguig, Pateros, at ang pinagtibay na kaharian ng [[Cainta]]. === Panahon ng Kastila, Himagsikan at Panahon ng Amerikano === Naging kabisera ito ng kolonyal na Pilipinas, at ang [[Intramuros]] ay nagsilbi bilang sentro ng kapangyarihang kolonyal. Noong 1898, isinama ang lungsod ng [[Manila]] at 23 iba pang mga bayan. Ang [[Marikina|Mariquina]] ay nagsilbi ring kabisera ng Pilipinas mula 1898–1899, noong inilipat ang soberanya ng Pilipinas sa [[Estados Unidos]]. Noong 1901, ang lalawigan ng Maynila ay pinawalangbisa at halos lahat ng teritoryo nito ay inilipat sa noo'y bagong lalawigan ng [[Rizal]]. Mula pa noong panahong kolonyal ng mga Espanyol, ang Maynila ay itinuturing bilang isang orihinal na [[lungsod pandaigdig]]. Ang [[galeon ng Maynila]] ay ang pinaka-unang kilalang kalakalan na naglayag sa rutang pangkalakaran sa [[Karagatang Pasipiko]] sa loob ng 250 taon, na nagdadala sa Espanya ng mga karagamentong may luho, benepisyong pang-ekonomiya, at pagpapalit ng kultura. ==Heograpiya== [[Talaksan:Iss047e099713 lrg Manila.jpg|500x500px|thumb|center|Retratong satelayt ng Kalakhang Maynila na kinuha mula sa [[International Space Station]] noong Mayo 2016.]] [[Talaksan:Metro Manila view from Manila Bay - Makati and Pasay (Fort San Felipe, Cavite City; 2017-04-03).jpeg|thumb|Tanawin ng Kalakhang Maynila mula sa [[Moog ng San Felipe (Kabite)|Moog ng San Felipe]] sa [[Kabite]].]] Matatagpuan sa 14°40' H 121°3 S, ang Kalakhang Maynila ay nasa isang ''isthmus'' na naghahanggan sa [[Lawa ng Laguna]] sa timog silangan at sa [[Look ng Maynila]] sa kanluran. Ang pook metropolitan ay nasa malawak na kapatagan. Naghahanggan ang sakop nito sa [[Bulacan]] sa hilaga, sa lalawigan ng [[Rizal (lalawigan)|Rizal]] sa silangan, sa [[Laguna (lalawigan)|Laguna]] sa timog at sa [[Kabite]] sa timog kanluran. Hinahati ng [[Ilog Pasig]] ang Kalakhang Maynila na nagdudugtong sa dalawang katubigan kinahahanggan nito sa kanluran at silangan. Pinakamaliit sa mga rehiyon ng Pilipinas ang Kalakhang Maynila, subalit pinakamatao at pinakamakapal ang [[populasyon]] nito. 636 kilometrong parisukat ang lawak nito at pinapaligiran ito ng mga lalawigan ng [[Bulacan]] sa hilaga, [[Rizal]] sa silangan, at [[Laguna]] at [[Cavite]] sa timog. Matatagpuan naman sa kanluran ng Kalakhang Maynila ang [[Look ng Maynila]] at sa timog-silangan naman ang [[Laguna de Bay]]. Dumadaloy sa gitna ng Kalakhang Maynila ang [[Ilog Pasig]] na siyang nagdudugtong [[Lawa ng Laguna|Laguna de Bay]] sa Look ng Maynila. Ang Kalakhang Maynila ay itinuturing ''swampy'' [[isthmus]] na may karaniwang elebasyon na 10 metro. Ang pangunahing anyong tubig ng Kalakhang Maynila ay ang [[Ilog Pasig]]; ito ang humahati sa isthmus ng Kalakhang Maynila. ==Klima== Ayon sa [[pagbubukod ng klima my Tropiko Moonson]], ang Pambansang Punong Rehiyon ay may [[tropikong sabana Ang Kalakhang Maynila ay may maikli na [[tagtuyo]] mula Enero hanggang Mayo, at may katamtaman na [[tag-ulan]] mula Hunyo hanggang August. {{-}} {| class="wikitable" style="font-size:90%;width:100%;border:0px;text-align:center;line-height:120%;" ! style="background: #99CCCC; color: #000080" height="17" |Buwan ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Enero ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Pebrero ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Marso ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Abril ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Mayo ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Hunyo ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Hulyo ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Agosto ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Setyembre ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Oktubre ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Nobyembre ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Disyembre ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Taon |- ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" |Katamtamang Mataas na Temperatura°C | style="color:#000000;" | 30 | style="color:#000000;" | 32 | style="color:#000000;" | 32 | style="color:#000000;" | 32 | style="color:#000000;" | 32 | style="color:#000000;" | 32 | style="color:#000000;" | 30 | style="color:#000000;" | 30 | style="color:#000000;" | 30 | style="color:#000000;" | 30 | style="color:#000000;" | 30 | style="color:#000000;" | 30 | style="color:#000000;" | 30 |- ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" height="16;" |Katamtaman Kababaan ng Temperatura°C (°F) | style="color:#000000;" | 20 | style="color:#000000;" | 21 | style="color:#000000;" | 21 | style="color:#000000;" | 23 | style="color:#000000;" | 22 | style="color:#000000;" | 20 | style="color:#000000;" | 21 | style="color:#000000;" | 21 | style="color:#000000;" | 21 | style="color:#000000;" | 21 | style="color:#000000;" | 20 | style="color:#000000;" | 19 | style="color:#000000;" | 18 |- ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" height="16;" |Ulan (cm) | style="color:#000000;" | 2 | style="color:#000000;" | 1 | style="color:#000000;" | 1 | style="color:#000000;" | 3 | style="color:#000000;" | 12 | style="color:#000000;" | 26 | style="color:#000000;" | 40 | style="color:#000000;" | 36 | style="color:#000000;" | 34 | style="color:#000000;" | 19 | style="color:#000000;" | 13 | style="color:#000000;" | 6 | style="color:#000000;" | 197 ==Tropiko ng Kancer climate Tropiko Moonson Climate/Tropiko Savanna Climate== |- | colspan="14" style="text-align:center;font-size:90%;"|''Pinagkunan: [http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=092489&refer=&units=metric Weatherbase] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120307224333/http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=092489&refer=&units=metric |date=2012-03-07 }}'' |} ==Pamahalaan at politika== {{further|Mga paghahating pampangasiwaan ng Kalakhang Maynila}} ===Mga lungsod at bayan=== [[Talaksan:Metro Manila in the Philippines.png|thumb|Mapa ng Kalakhang Maynila.]] Ang labimpitong mga yunit ng lokal na pamahalaan ng Kalakhang Maynila ay administratibong kapantay sa mga lalawigan. Binubuo ang mga ito ng labing-anim na mga [[Mga lungsod ng Pilipinas#Klasipikasyon ng lungsod|malayang lungsod]] na iniuri bilang "mga lungsod na mataas na urbanisado", at isang malayang bayan: [[Pateros]]. {| class="wikitable sortable" style="margin:auto;text-align:right;font-size:95%;background-color:#FDFDFD;" ! scope="col" style="border-bottom:none;" class="unsortable" | Lungsod {{small|o}}<br />bayan ! scope="col" style="border-bottom:none;" class="unsortable" | Retrato ! scope="col" style="border-bottom:none;white-space:nowrap;" class="unsortable" colspan=2 | Populasyon {{small|(2015)}}{{PH census|2015}} ! scope="col" style="border-bottom:none;" colspan=2 | Lawak{{ref label|Area|a|none}} ! scope="col" style="border-bottom:none;" colspan=2 | Densidad ! scope="col" style="border-bottom:none;" | Petsa ng pagsapi bilang lungsod |- ! scope="col" style="border-top:none;" | ! scope="col" style="border-top:none;" | ! scope="col" style="border-top:none;" colspan=2 | ! scope="col" style="border-style:none none solid solid;" | km² ! scope="col" style="border-style:none solid solid none;white-space:nowrap;" class="unsortable" | sq mi ! scope="col" style="border-style:none none solid solid;" | /km² ! scope="col" style="border-style:none solid solid none;white-space:nowrap;" class="unsortable" | /sq mi ! scope="col" style="border-top:none;" | |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Caloocan]] | [[Talaksan:9526Complex Caloocan City Hall Landmarks 21.jpg|200px]] | {{percent and number|1,583,978|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|53.20|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|1,583,978/53.20|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 1962 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Las Piñas]] | [[Talaksan:Barangay Talon Las Pinas City Aerial Photo.jpg|200px]] | {{percent and number|588,894|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|32.02|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|588,894/32.02|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 1997 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Makati]] | [[Talaksan:Makaki skyline (from PUP Hasmin) (Magsaysay Boulevard, Santa Mesa, Manila)(2018-02-22).jpg|200px]] | {{percent and number|582,602|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|21.73|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|582,602/21.73|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 1995 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Malabon]] | [[Talaksan:MalabnCityHallChurchjf0848 07.JPG|200px]] | {{percent and number|365,525|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|15.96|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|365,525/15.96|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 2001 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Mandaluyong]] | [[Talaksan:Laika ac Manila (6445259459).jpg|200px]] | {{percent and number|386,276|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|11.06|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|386,276/11.06|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 1994 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Maynila]] | [[Talaksan:Manila downtown - Binondo, Quiapo, Quezon Bridge, Pasig River, Arroceros (close-up) (Manila)(2018-02-07).jpg|200px]] | {{percent and number|1,780,148|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|42.88|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|1,780,148/42.88|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 1571 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Marikina]] | [[Talaksan:MarikinaRiverBankShoesjf9425 20.JPG|200px]] | {{percent and number|450,741|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|22.64|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|450,741/22.64|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 1996 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Muntinlupa]] | [[Talaksan:Filiinvest Cityscape at night.jpg|200px]] | {{percent and number|504,509|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|41.67|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|504,509/41.67|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 1995 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Navotas]] | [[Talaksan:PIC TEMP GEO 100917 0 (93).JPG|200px]] | {{percent and number|249,463|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|11.51|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|249,463/11.51|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 2007 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Parañaque]] | [[Talaksan:Coastal Road Aerial View.JPG|200px]] | {{percent and number|664,822|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|47.28|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|664,822/47.28|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 1998 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Pasay]] | [[Talaksan:Pic geo photos - ph=mm=pasay=bay city skyline - aerial shot from cityland vito cruz -philippines--2015-0624--ls-.JPG|200px]] | {{percent and number|416,522|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|18.64|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|416,522/18.64|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 1947 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Pasig]] | [[Talaksan:Mm-pasigortigas-aerial2012.jpg|center|frameless|201x201px]] | {{percent and number|755,300|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|31.46|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|755,300/31.46|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 1995 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Pateros]] | [[Talaksan:Pateros overview.jpg|200px]] | {{percent and number|63,840|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|1.76|km2|abbr=values|disp=table}}{{ref label|PaterosArea|b|none}} | {{convert|{{sigfig|63,840/1.76|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | ''Hindi pa isang lungsod'' |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Lungsod Quezon]] | [[Talaksan:Quezon City skyline - South Triangle with TV towers (from Mezza 2) (Quezon City)(2018-05-12).jpg|200px]] | {{percent and number|2,936,116|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|165.33|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|2,936,116/165.33|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 1939 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[San Juan, Kalakhang Maynila|San Juan]] | [[Talaksan:Wilson Street, Greenhills, San Juan City, Philippines - panoramio.jpg|200px]] | {{percent and number|122,180|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|5.87|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|122,180/5.87|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 2007 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Taguig]] | [[Talaksan:Bonifacio Global City - skyline shot from BSA Twin Towers Ortigas.jpg|200px]] | {{percent and number|804,915|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|45.18|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|804,915/45.18|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 2004 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Valenzuela]] | [[Talaksan:Birds-eye view of Marulas, Valenzuela City.jpg|200px]] | {{percent and number|620,422|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|45.75|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|620,422/45.75|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 1998 |-class="sortbottom" ! scope="row" colspan=3 style="text-align:left;" | Kabuuan ! scope="col" style="text-align:right;" | 12,877,253 ! scope="col" style="text-align:right;" | 613.94 ! scope="col" style="text-align:right;" | {{convert|613.94|km2|disp=number|2}} ! scope="col" style="text-align:right;" | {{sigfig|12,877,253/613.94|2}} ! scope="col" style="text-align:right;" | {{convert|{{sigfig|12,877,253/613.94|2}}|PD/km2|disp=number}} ! scope="col" style="background-color:none;border-bottom:none | |-class="sortbottom" style="text-align:left;background-color:#F2F2F2;border-top:double grey;" | colspan=9 style="padding-left:1em;" | {{Ordered list | list_style_type=lower-alpha | {{note label|Area|a|none}}Ang mga bilang ng sukat ng lupain ay mula sa Philippine Institute of Volcanology and Seismology at Geoscience Australia.<ref>{{cite web|url=http://www.mbc.com.ph/engine/wp-content/uploads/2013/10/Solidum-Update-of-Earthquake-Hazards-and-Risk-Assessment-of-MMla-14Nov2013.pdf |title=An Update on the Earthquake Hazards and Risk Assessment of Greater Metropolitan Manila Area |publisher=[[Philippine Institute of Volcanology and Seismology]] |deadurl=no |date=November 14, 2013 |accessdate=May 16, 2016 }}{{dead link|date=June 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web |url=http://ndrrmc.gov.ph/attachments/article/1509/Component_5_Earthquake_Risk_Analysis_Technical%20Report_-_Final_Draft_by_GA_and_PHIVOLCS.pdf |title=Enhancing Risk Analysis Capacities for Flood, Tropical Cyclone Severe Wind and Earthquake for the Greater Metro Manila Area Component 5 – Earthquake Risk Analysis |publisher=[[Philippine Institute of Volcanology and Seismology]] and [[Geoscience Australia]] |deadurl=no |accessdate=May 16, 2016 |archive-date=Agosto 6, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160806150011/http://ndrrmc.gov.ph/attachments/article/1509/Component_5_Earthquake_Risk_Analysis_Technical%20Report_-_Final_Draft_by_GA_and_PHIVOLCS.pdf |url-status=dead }}</ref> <!-- <ref name="PSA-CitiesList">{{cite web|title=PSGC Interactive; List of Cities|url=http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/listcity.asp|website=Philippine Statistics Authority|accessdate=4 April 2016}}</ref> --> | {{note label|PaterosArea|b|none}}Ang sukat ng lupain ng Pateros ay mula sa opisyal na websayt ng pamahalaan ng Munisipyo ng Pateros.<ref name="PaterosGovPH-LandUse">{{cite web|title=Land Use Classification|url=http://www.pateros.gov.ph/about_pateros/profile/land_use.asp|website=Municipality of Pateros|accessdate=7 April 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080915135633/http://www.pateros.gov.ph/about_pateros/profile/land_use.asp|archivedate=15 September 2008}}</ref> }} |} {{clear}} ===Mga distrito=== Hindi tulad ng ibang rehiyon na nahahati sa mga [[Mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]], nahahati ang Kalakhang Maynila sa limang hindi administratibong distrito, na nakauri batay sa [[heograpiya]] nito gamit ang [[Ilog Pasig]] bilang reperensiya. Nabuo ang mga distritong ito noong 1976 ngunit walang lokal na [[pamahalaan]] o may kinatawan sa [[Kongreso ng Pilipinas|kongreso]], salungat sa mga lalawigan. Ginagamit ang mga distritong ito para sa layuning piskal at [[estadistika]]l. Nahahati ang mga lungsod at munisipyo sa Kalakhang Maynila sa apat na distrito, ang mga ito ang sumusunod: [[Talaksan:Districts of Metro Manila.svg|thumb|left|Mga distrito ng Kalakhang Maynila]] {{Mga distrito ng Kalakhang Maynila}} {{clear}} ==Ekonomiya== Ang Pambansang Punong Rehiyon ay bumuo ng 36% ng pambansang kita noong 2018.<ref>https://psa.gov.ph/grdp/grdp-id/138508. Philippine Statistics Authority.</ref> ==Lugar ng Libangan at Palatandaan== {{Empty section}} ==Transportasyon== {{main|Transportasyon sa Kalakhang Maynila}} {{see also|Metro Manila Dream Plan}} Ayon sa [[Land Transportation Franchising and Regulatory Board (Philippines)|Land Transportation Franchising and Regulatory Board]], ang pampublikong sakayan sa Kalakhang Maynila ay binubuo ng mga sumusunod: 46% ng mga tao ay lumilibot sa pamamagitan ng mga [[dyipni]], 32% sa pamamagitan ng mga pampribadong kotse, 14% sa pamamagitan ng bus, at 8% ay gumagamit ng sistemang [[daambakal]].<ref>{{cite web |url=http://www.rappler.com/nation/85871-jeepney-feeder-vehicle-transport-plan |title=Fixing traffic: Jeeps eyed as feeders to bus routes |author=Katerina Francisco |publisher=Rappler |date=5 Marso 2015 |accessdate=5 Marso 2015 }}</ref> Nakaalinsunod ang pagpapausbong ng transportasyon ng Kamaynilaan sa [[Metro Manila Dream Plan]], na binubuo ng pagpapatayo ng mga impraestruktura na tatagal hanggang 2030 at tumutugon sa mga usaping ukol sa trapiko, paggamit ng lupain, at kalikasan.<ref>{{cite web |url=http://www.jica.go.jp/philippine/english/office/topics/news/140902.html |title=JICA transport study lists strategies for congestion-free MM by 2030 |publisher=[[Japan International Cooperation Agency]] |date=2 Setyembre 2014 |accessdate=27 Marso 2015 |archive-date=2 Agosto 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150802043347/http://www.jica.go.jp/philippine/english/office/topics/news/140902.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://globalnation.inquirer.net/102377/japan-presents-57-b-dream-plan-to-solve-metro-congestion/ |title=Japan presents $57-B ‘dream plan’ to solve Metro congestion |author=Jerry E. Esplanada |publisher=''[[Philippine Daily Inquirer|INQUIRER.net]]'' |date=20 Abril 2014 |accessdate=27 Marso 2015 }}</ref> ===Mga daan at lansangan=== {{main|Talaan ng mga lansangan sa Kalakhang Maynila}} [[Talaksan:EDSA-Cubao - northbound to Timog (Quezon City)(2017-08-13).jpg|thumb|Tanawing panghimpapawid ng [[Abenida Epifanio de los Santos|EDSA]], ang pinakaabalang lansangan sa kalungsuran.]] [[Talaksan:NAIA Expressway.jpg|thumb|[[NAIA Expressway]], ang kauna-unahang mabilisang daanang pampaliparan sa kalakhan at sa bansa.]] Itinayo ang mga daan ng Kamaynilaan sa paligid ng [[Maynila|Lungsod ng Maynila]]. Ibinukod ang mga daan bilang mga lokal na daan, pambansang daan, o daang subdibisyon. Mayroong sampung daang radyal na lumalabas ng lungsod. Gayundin, mayroong limang daang palibot na bumubuo sa isang serye na mga bilugang hating-bilog na arko sa paligid ng Maynila. Ang mga daang palibot at daang radyal ay mga sistema ng nakakonektang daan at lansangan. Isang suliranin sa mga daang palibot ay mga nawawalang daan (''missing road links''). Ito ay mga daan na hindi pa itinatayo (sa ngayon) para magbigay-daan sa pagpapausbong dahil sa mabilisang urbanisasyon ng Kamaynilaan. Inilulutas na ng kalakhan ang suliraning ito sa pamamagitan ng pagtatayo ng mga nawawalang daan o sa pamamagitan ng pagtatayo ng mga daang nag-uugnay (''connector roads''). Isang mahalagang daang palibot ay ang [[Daang Palibot Blg. 4]] (o C-4), na binubuo ng Daang C-4 sa Navotas at Malabon, [[Daang Samson]] sa Caloocan, at [[EDSA]] (Abenida Epifanio de los Santos]]. Dumadaan ito sa mga lungsod ng Pasay, Makati, Mandaluyong, Lungsod Quezon, at Caloocan. Sinusundan ng [[Ikatlong Linya ng Sistema ng Metro Rail Transit ng Maynila|Linya 3 ng MRT]] ang pagkakalinya ng EDSA mula [[Abenida Taft]] sa Pasay hanggang [[Trinoma]] malapit sa sangandaan nito sa [[Abenida North]]. Ang [[Daang Palibot Blg. 5]], o mas-kilala bilang C-5, ay nagsisilbi sa mga nakatira malapit sa mga hangganang panrehiyon ng Kamaynilaan at nagsisibi ring alternatibong ruta para sa C-4. Ang pinakatanyag na daang radyal ay ang [[Daang Radyal Blg. 1]] (R-1), na binubuo ng [[Kalye Bonifacio]] (''Bonifacio Drive''), [[Bulebar Roxas]], at [[Manila–Cavite Expressway]] (o ''Coastal Road''). Inuugnay nito ang Kalakhang Maynila sa lalawigan ng [[Kabite]]. Ang mga iba pang kilalang daang radyal sa Kamaynilaan ay ang [[Daang Radyal Blg. 3]] (R-3), o ang [[South Luzon Expressway]] na nag-uugnay ng Kamaynilaan sa [[Laguna]]; [[Daang Radyal Blg. 6]], na binubuo ng [[Bulebar Ramon Magsaysay]], [[Bulebar Aurora]], at [[Lansangang Marikina–Infanta]] na dumadaan patungong [[Rizal]]; [[Daang Radyal Blg. 7]] (R-7), na nag-uugnay ng Maynila sa Lungsod Quezon at [[San Jose del Monte]], [[Bulacan]]; at [[Daang Radyal Blg. 8]] (R-8), o ang mga daan ng [[Abenida Bonifacio]] at [[North Luzon Expressway]] na nag-uugnay ng Kamaynilaan sa mga lalawigan sa hilaga tulad ng Bulacan at [[Pampanga]]. [[Talaksan:Padre Burgos Avenue - Route 150 marker with city hall clock tower (Ermita, Manila)(2017-06-12).jpg|thumb|Isang palatandaan ng [[Pambansang Ruta Blg. 150|N150]] sa [[Abenida Padre Burgos]]. Ang nasabing abenida ay isang bahagi ng nabanggit na ruta ng [[sistemang lansangambayan ng Pilipinas]].]] Ang sistemang daang radyal at palibot ay kasalukuyang pinapalitan ng isang [[Sistema ng lansangang bayan sa Pilipinas|bagong sistema ng nakabilang na lansangambayan]] na ipinapatupad ng [[Kagawaran ng Pagawaing Bayan at Lansangan (Pilipinas)|Kagawaran ng Pagawaing Bayan at Lansangan]] (DPWH), at kasalukuyang inilalagay ang mga bagong palatandaan sa pagpapatupad nito. Itinatanda ang mga mabilisang daanan ng mga bilang na may unlaping "E" (nangangahulugang "''expressway''" o mabilisang daanan). Itinakda naman ang mga pambansang lansangan ng mga bilang may isa hanggang tatlong tambilang, maliban lamang sa mga lansangang iniuri bilang mga pambansang daang tersiyaryo. Sa ngayon, tuluy-tuloy ang pagtatayo ng [[Metro Manila Skyway|Metro Manila Skyway Stage 3]] at ang [[NAIA Expressway|NAIA Expressway Phase 2]] na bahagi ng Metro Manila Dream Plan. Kabilang sa mga iba pang proyekto itinatayo ay ang pagpapaganda ng EDSA, pagtatayo ng Taft Avenue Flyover, at ang pagtatayo ng mga nawawalang daan para sa mga daang palibot circumferential roads (hal. ''Metro Manila Interchange Project Phase IV''). ===Mga sistemang daambakal=== {{update}} {{See also|Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila|Sistema ng Metro Rail Transit ng Maynila}} [[Talaksan:Metro Manila rail network.svg|thumb|Mapa ng sistema ng mga tren sa Kalakhang Maynila]] [[Talaksan:MRT-2 J. Ruiz Station.jpg|thumb|Ang [[Estasyong J. Ruiz ng LRT|Estasyon ng J. Ruiz]] ng [[Ikalawang Linya ng Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila|Linya 2]].]] May tatlong linyang daambakal ang Kalakhang Maynila, na pinangangasiwaan ng dalawang entidad. Ang [[Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila]] (LRTA) ay nagtatakbo ng [[Unang Linya ng Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila|Linya 1]] (Linyang Lunti) at [[Ikalawang Linya ng Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila|Linya 2]] (Linyang Bughaw). Sa kabilang banda, ang [[Sistema ng Metro Rail Transit ng Maynila]] ay nagtatakbo ng [[Ikatlong Linya ng Sistema ng Metro Rail Transit ng Maynila|Linya 3]] (Linyang Dilaw) na dumadaan sa [[EDSA]]. Ang Unang Linya ay may 560,000 bilang ng mga mananakay kada linggo.<ref name="LRT PPP">{{cite web |url=http://ppp.gov.ph/?p=7641 |title=Line 1 Cavite Extension and Operation & Maintenance |publisher=Public-Private Partnership Center |accessdate=24 Marso 2015 |archive-date=2015-03-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150316021231/http://ppp.gov.ph/?p=7641 |url-status=dead }}</ref> Noong Pebrero 2014, ang kabuuang bilang na 14.06 milyong pasahero ang gumamit ng Unang Linya habang 6.13 milyon naman ang gumamit ng Ikalawang Linya.<ref>{{cite web |url=http://newsinfo.inquirer.net/592927/did-you-know-lrt-1-and-2-ridership |title=Did you know: Lines 1 and 2 ridership |publisher=''[[Philippine Daily Inquirer|INQUIRER.net]]'' |author= Marielle Medina |accessdate=24 Marso 2015 }}</ref>  Sa kasalukuyan, itinatayo ang [[Ikapitong Linya ng Metro Rail Transit ng Maynila]] (Linyang Pula). Pag-nakumpleto, uugnayin nito ang Kalakhang Maynila sa lalawigan ng [[Bulacan]]. Bukod pa riyan, isang ''common station'' na mag-uugnay ng Unang Linya, Ikatlong Linya, at Ikapitong Linya ay nakapanukala, subalit ang pagtatayo nito ay hinahadlangan ng [[burukrasya]] sa [[Kagawaran ng Transportasyon (Pilipinas)|Kagawaran ng Transportasyon]] (DOTr), mahigpit na alitan sa korporasyon, at mga usapin ukol sa ipinapanukalang lokasyon nito.<ref>{{cite web |url=http://www.mb.com.ph/common-station-at-sm-north-edsa-pushed-for-lrt1-mrt3-and-mrt7/ |title=Common station at SM North EDSA pushed for LRT1, MRT3, and MRT7 |publisher=''[[Manila Bulletin]]'' |author= Kris Bayos |date=4 Pebrero 2015 |accessdate=24 Marso 2015}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.rappler.com/business/industries/175-real-estate/60529-sm-ayala-mrt-lrt-common-station |title=Why SM is after the MRT-LRT common station |publisher=''Rappler'' |author= Judith Balea |date=14 Hunyo 2014 |accessdate=26 Marso 2015}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.rappler.com/business/industries/208-infrastructure/75267-sm-north-common-station |title=DOTC eyeing another LRT-MRT common station |publisher=''Rappler'' |author= Mick Basa |date=20 Nobyembre 2014 |accessdate=26 Marso 2015}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.gmanetwork.com/news/story/372930/economy/companies/sc-stops-dotc-lrta-from-building-mrt-lrt-common-station-in-front-of-trinoma |title=SC stops DOTC, LRTA from building common station in front of Trinoma |publisher=''[[GMA News and Public Affairs|GMA News]]'' |author= Danessa O. Rivera |date=1 Agosto 2014 |accessdate=26 Marso 2015}}</ref> Ipinanukala na ipapahaba ang Linya 1 papuntang [[Bacoor]] sa lalawigan ng [[Kabite]].<ref name="LRT PPP" /> Isang ikalawang pagpapahaba, ang [[Ika-anim na Linya ng Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila]], ang mag-uugnay ng Bacoor sa [[Dasmarinas]] sa kahabaan ng [[Lansangang Aguinaldo]]. Sa ngayon, itinatayo ang Silangang Ekstensyon ng Linya 2. Ang silangang ekstensyon na ito ang mag-uugnay ng Kalakhang Maynila sa lalawigan ng [[Rizal]]. Ipapahabain rin ito pakanluran sa hinaharap, at dahil diyan mas-dadami ang ugnayan sa mga lugar ng Divisoria at Pier 4 at ang [[Pantalan ng Maynila]]. Ang [[Pambansang Daambakal ng Pilipinas]] (PNR) ay nagpapatakbo ng isang serbisyong riles pang-komyuter sa Kalakhang Maynila na tinatawag na [[PNR Metro South Commuter]]. Ang [[Estasyong daangbakal ng Tutuban|pangunahing estasyong terminal]] nito ay matatagpuan sa Tutuban sa [[Tondo, Maynila|Tondo]]. Kapag nakumpleto na ang kanlurang karugtong ng Linya 2, ang Tutuban ay magiging pinaka-maabalang [[estasyong palitan]] sa buong kalakhan, na may dagdag na isa pang 400,000 tao mula sa kasalukuyang 1 milyong tao na pumupuntang Tutuban Center.<ref>{{cite web |url=http://www.abs-cbnnews.com/business/03/20/15/tutuban-center-may-becom≤e-manilas-busiest-transfer-station |title=Tutuban Center may become Manila's busiest transfer station |publisher=ABS-CBN News |accessdate=21 Marso 2015 }}{{Dead link|date=Mayo 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ===Himpapawid=== Ang [[Paliparang Pandaigdig ng Ninoy Aquino]] (NAIA) na matatagpuan sa mga lungsod ng [[Pasay]] at [[Parañaque]] ay ang primerang pasukan sa Kalakhang Maynila. Ito lamang ang paliparan na naglilingkod sa rehiyon at ito ang pinaka-abalang paliparan sa bansa.<ref>{{cite web |url=http://www.interaksyon.com/business/36428/naia-is-philippines-busiest-airport---nscb |title=NAIA is Philippines' busiest airport - NSCB |publisher=InterAksyon.com |author=Darwin G. Amojelar |date=03 Hulyo 2012  |accessdate=29 Hunyo 2013 |archive-date=2013-02-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130215103448/http://www.interaksyon.com/business/36428/naia-is-philippines-busiest-airport---nscb |url-status=dead }}</ref> Ang Paliparang Pandaigdig ng Ninoy Aquino ay nahahati sa mga apat na terminal: ang Terminal 1, ang Terminal 2 na ekslusibong ginagamit ng [[Philippine Airlines]], ang Terminal 3 na pinakabago at pinakamalaki sa NAIA komplex, at ang Terminal 4 na kilala rin bilang Manila Domestic Passenger Terminal. Ang isa pang paliparan na naglilingkod sa Kalakhang Maynila ay ang [[Paliparang Pandaigdig ng Clark]] na matatagpuan sa [[Angeles]], [[Pampanga]]. ===Ferry=== [[Talaksan:Blessing of New Ferry Boat - January 25, 2016.jpg|thumb|Isang bangka ng Pasig River Ferry Service.]] Ang [[Pasig River Ferry Service]] na pinapatakbo ng [[Pangasiwaan sa Pagpapaunlad ng Kalakhang Maynila|MMDA]] ay ang [[Ferry|sistemang shuttle na lantsang pantawid]] ng Kalakhang Maynila. Dumadaan ito sa [[Ilog Pasig]] mula Plaza Mexico sa [[Intramuros]] hanggang Barangay Pinagbuhatan sa [[Pasig]]. Bagamat itinuturi itong [[ferry]], mas-kahawig nito ang isang [[taksi na pantubig]]. Ito ay may labimpitong (17) estasyon, subalit labing-apat (14) lamang ang gumagana. ==Demograpiko== {{Philippine Census | title=Populasyon ng<br>Pambansang Punong Rehiyon | 1903= | 1918= | 1939= | 1948= | 1960= | 1970= | 1975= | 1980= 5925884 | 1990= 7948392 | 1995= 9454040 | 2000= 9932560 | 2007= 11553427 | 2010= 11855975 | 2015= 12877253 | footnote=Sanggunian: Philippine Statistics Authority<ref name="MetroManilaCensus">{{cite web |url=http://www.census.gov.ph/data/census2007/index.html |title=Final Results - 2007 Census of Population |publisher=Census Bureau of the Philippines |accessdate=29-03-10 |archive-date=2008-11-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081120024509/http://www.census.gov.ph/data/census2007/index.html |url-status=dead }}</ref><ref name="2010 Census">{{cite web|url=http://www.census.gov.ph/data/sectordata/2010/2010CPH_ncr.pdf|title=2010 Census of Population and Housing: National Capital Region|publisher=National Statistics Office of the Republic of the Philippines|accessdate=6 April 2012|archive-date=25 June 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120625152554/http://www.census.gov.ph/data/sectordata/2010/2010CPH_ncr.pdf|url-status=dead}}</ref><ref name="NCR PDF Census">{{cite web|url=http://www.census.gov.ph/sites/default/files/attachments/hsd/pressrelease/National%20Capital%20Region.pdf|title=National Capital Region. Total Population by Province, City, Municipality and Barangay: as of May 1, 2010|publisher=National Statistics Office of the Philippines|accessdate=22 December 2012|archive-date=15 November 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121115103152/http://www.census.gov.ph/sites/default/files/attachments/hsd/pressrelease/National%20Capital%20Region.pdf|url-status=dead}}</ref>{{Reperensiya ng Pilipinong Senso|2015}}}} Ang Pambansang Punong Rehiyon ay may populasyon na {{nts|12877253}}, ayon sa pambansang senso 2015. Ang kabuuang pook-urban (''urban area''), na binubuo ng pinagsamang pook-urban na tumutukoy sa tuluy-tuloy na paglawak ng urbanisasyon ng Kamaynilaan patungong [[Bulacan]], [[Kabite]], [[Laguna]], [[Rizal]], at [[Batangas]] ay may populasyon na {{nts|24123000}}.<ref name="Demographia">{{cite book|author1=Demographia|title=Demographia World Urban Areas|date=January 2015|edition=11th|url=http://www.demographia.com/db-worldua.pdf|accessdate=2 March 2015}}</ref> Ito ang pinakamataong rehiyon sa Pilipinas, ang ikapitong pinakamataong kalakhan sa Asya, at ang ikatlong pinakamataong pook-urban sa buong mundo. Ang mga pinakamataong lungsod sa Kamaynilaan ay [[Lungsod Quezon]] (2,936,116), [[Maynila]] (1,780,148), [[Caloocan]] (1,583,978), [[Taguig]] (804,915), [[Pasig]] (755,300), [[Parañaque]] (665,822), [[Valenzuela]] (620,422), [[Las Piñas]] (588,894), [[Makati]] (582,602), at [[Muntinlupa]] (504,509). ===Mga ''slum''=== Noong 2014, tinatayang may apat na milyong mga tumitira sa mga ''[[slum]]'' sa Kalakhang Maynila. Isang pangunahing suliranin sa mga lungsod ng Kalakhang Maynila ang kawalan ng tirahan.<ref>{{cite web|url=http://www.newstatesman.com/world-affairs/2014/09/slums-manila-inequality-so-bad-worst-have-no-chance-protest |title=In the slums of Manila, inequality is so bad that the worst off have no chance to protest |author=Paul Roy |publisher=''The [[New Statesman]]'' |date=18 September 2014 |access-date=4 Nobyembre 2016}}</ref> ==Edukasyon== {{Empty section}} ==Kalusugan== {{Empty section}} ==Seguridad at Pulisya== {{Empty section}} ==Palingkurang-bayan== ===Kuryente=== {{Empty section}} ===Tubig=== {{Empty section}} ===Komunikasyon=== {{Empty section}} ===Pamamahala ng mga Basura=== {{Empty section}} ==Tingnan din== *[[Heograpiya ng Pilipinas]] *[[Mga rehiyon sa Pilipinas]] *[[Pilipinas]] ==Sanggunian== {{reflist}} {{Metro Manila}} {{Rehiyon ng Pilipinas}} {{Philippines political divisions}} {{Mga_kalakhang_pook_ng_Pilipinas}} [[Kategorya:Mga kalakhang pook ng Pilipinas|Maynila]] [[Kategorya:Rehiyon ng Pilipinas|Kalakhang Maynila]] [[Kategorya:Luzon]] equ8qpcm041v0mscaa5gwi6eljlxd9y 2213638 2213631 2026-06-28T01:32:20Z Jeo555 163377 /* Central Luzon Philippines */ Inayos ang baybay 2213638 wikitext text/x-wiki {{About|kalakhang kabisera ng Pilipinas|kabiserang lungsod|Maynila|ibang paggamit|Maynila (paglilinaw)}} {{infobox settlement | name = Kalakhang Maynilà<br />''Metro Manila'' | official_name = Pambansang Punong Rehiyon<br />''National Capital Region (NCR)'' | native_name = ᜃᜎᜃ᜔ᜑᜅ᜔ ᜋᜌ᜔ᜈᜒᜎ | native_name_lang = tl | other_name = Kamaynilaan | settlement_type = [[Kalakhang pook|Kalakhan]] at [[Mga rehiyon ng Pilipinas|Rehiyon]] | image_skyline = {{multiple image | perrow = 1/2/2/2 | border = infobox | total_width = 300 | caption_align = center | image1 = Makati City Lights (Jopet Sy) - Flickr.jpg | alt1 = Makati CBD | caption1 = [[Makati Central Business District]] | image2 = Quezon Monument in Quezon Memorial.jpg | alt2 = Quezon Memorial Shrine | caption2 = [[Quezon Memorial Shrine]] | image3 = Rizal Monument (Manila, 2024).jpg | alt3 = Rizal Park known as Luneta Park | caption3 = [[Liwasang Rizal]] | image4 = BGC - BHS Central Jan 8 2025.jpg | alt4 = Bonifacio High Street | caption4 = Bonifacio High Street | image5 = Ortigas Center (Met. Manila) - Flickr.jpg | alt5 = Ortigas Center at night | caption5 = [[Sentrong Ortigas]] | image6 = Museo Nacional de Bellas Artes, Manila, Filipinas, 2023-08-27, DD 51.jpg | alt6 = National Museum of Fine Arts | caption6 = [[Pambansang Museo ng Sining]] | image7 = View of Pasay City at SM Mall of Asia.tif | alt7 = SM Mall of Asia | caption7 = [[SM Mall of Asia]] | image8 = Bonifacio Monument (Guillermo Tolentino).jpg | alt8 = Monumento | caption8 = [[Bonifacio Monument]] | image9 = 400 Year old Beauty.jpg | alt9 = University of Santo Tomas facade | caption9 = [[Unibersidad ng Santo Tomas]] }} | image_caption = | image_flag = | image_seal = | image_shield = | image_map = {{PH wikidata|image_map}} | map_caption = Lokasyon sa Pilipinas | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | coordinates = {{coord|3=region:PH_type:adm2nd_source:GNS|display=inline,title}} | subdivision_type = Bansa | subdivision_name = {{PHL}} | subdivision_type1 = Nangangasiwang entidad | subdivision_name1 = [[Pangasiwaan sa Pagpapaunlad ng Kalakhang Maynila]] | established_title = Naitatag | established_date = 7 Nobyembre 1975<ref name="LawPhil">{{cite web|url=http://www.lawphil.net/statutes/presdecs/pd1975/pd_824_1975.html|title=Presidential Decree No. 824 November 7, 1975|website=lawphil.net|publisher=[[Arellano University|Arellano Law Foundation]]|accessdate=14 Enero 2014}}</ref> | parts_type = Binubuo ng | parts_style = para | p1 = {{Collapsible list | title = 16 na lungsod at<br />isang bayan | 1 = '''[[Manila]]''' | 2 = [[Caloocan]] | 3 = [[Las Piñas]] | 4 = [[Makati]] | 5 = [[Malabon]] | 6 = [[Mandaluyong]] | 7 = [[Marikina]] | 8 = [[Muntinlupa]] | 9 = [[Navotas]] | 10 = [[Parañaque]] | 11 = [[Pasay]] | 12 = [[Pasig]] | 13 = [[Lungsod Quezon]] | 14 = [[San Juan, Metro Manila|San Juan]] | 15 = [[Taguig]] | 16 = [[Valenzuela, Metro Manila|Valenzuela]] | 17 = [[Pateros]] }} | government_type = Kalakhang pamahalaan sa ilalim ng desentralisadong balangkas<ref>{{cite journal|last1=Manasan|first1=Rosario|last2=Mercado|first2=Ruben|title=Governance and Urban Development: Case Study of Metro Manila|journal=Philippine Institute for Development Studies Discussion Paper Series|date=Pebrero 1999|issue=99-03|url=https://dirp3.pids.gov.ph/ris/pdf/pidsdps9903.PDF|accessdate=15 Disyembre 2018|archive-date=16 Disyembre 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181216210904/https://dirp3.pids.gov.ph/ris/pdf/pidsdps9903.PDF|url-status=dead}}</ref> | governing_body = [[Pangasiwaan sa Pagpapaunlad ng Kalakhang Maynila]] | leader_party = [[Liberal Party (Philippines)|LP]] | leader_title = Tagapangulo | leader_name = [[Danilo Lim]] | leader_title1 = Konsehal ng kalakhan | leader_name1 = Konseho ng kalakhang Maynila | unit_pref = Metric | area_total_km2 = 619.57 | area_land_km2 = | area_water_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 12877253 | population_as_of = {{PH wikidata|population_as_of}} | population_footnotes = {{PH census|2015}} | population_density_km2 = auto | population_metro = 24100000 (Hindi pagtitipon, lugar ng kalakhan) | population_metro_footnotes = <ref name="citypop-Aggs">{{cite web|url=http://citypopulation.de/world/Agglomerations.html|title=The Principal Agglomerations of the World|website=citypopulation.de|accessdate=8 Disyembre 2017}}</ref> | population_demonyms = Tagalog: Manileño(-a), Manilenyo(-a), Taga-Maynila<br />Ingles: Manilan;<br />Kastila: ''manilense'',{{efn-la|Ito ang orihinal na pagsasalin sa wiking Espanyol, at ginamit din ito ni José Rizal sa kanyang obra na ''El filibusterismo''.}} ''manileño''(-''a'') | postal_code_type = [[List of ZIP codes in the Philippines|ZIP code]] | postal_code = {{PH wikidata|postal_code}} | area_code = {{PH wikidata|area_code}} | area_code_type = {{areacodestyle}} | blank_name_sec1 = [[Gross Domestic Product|GDP]] (2020) | blank_info_sec1 = [[Philippine peso|₱]]5.8 trilyon<br />[[USD|$]]120.56 bilyon | blank1_name_sec1 = Bilis ng paglago | blank1_info_sec1 = {{increase}} (7.5%) | blank_name_sec2 = Palatandaan ng pagunlad ng mga mamamayan (HDI) | blank_info_sec2 = {{increase}} 0.837 ({{fontcolor|Darkgreen|Sobrang taas}}) | blank1_name_sec2 = Antas ng HDI | blank1_info_sec2 = Pangalawa (2015) | blank3_name_sec1 = Pulisya | blank3_info_sec1 = NCRPO | iso_code = {{PH wikidata|iso_code}} | website = {{Official URL}} | timezone = [[Philippine Standard Time|PST]] | utc_offset = +8 | footnotes = {{notelist-la}} }} Ang '''Kalakhang Maynila''' ({{langx|en|Metropolitan Manila}}), opisyal na itinalaga bilang '''Pambansang Punong Rehiyon '''<ref>{{Cite web|url=https://kwf.gov.ph/wp-content/uploads/2015/12/Mga-ng-Pangalan-Tanggapan-sa-Filipino2.pdf|title=Mga Pangalan ng Tanggapan ng Pamahalaan sa Filipino|last=|first=|date=2013|website=[[Komisyon sa Wikang Filipino]]|language=Filipino|archive-url=https://web.archive.org/web/20210923032240/https://kwf.gov.ph/wp-content/uploads/2015/12/Mga-ng-Pangalan-Tanggapan-sa-Filipino2.pdf|archive-date=23 September 2021|access-date=27 Marso 2018|url-status=dead}}</ref> ({{langx|en|National Capital Region}}), ay ang kabiserang [[Mga rehiyon ng Pilipinas|rehiyon]] at ang pinakamalaking [[kalakhang pook]] ng [[Pilipinas]]. Ito ay matatagpuan sa silangang ng [[Look ng Maynila]], at pinapagitnaan ng mga rehiyon ng [[Gitnang Luzon]] at ng [[Calabarzon]]. Binubuo ito ng 16 na lungsod: [[Maynila]]—ang kabisera ng bansa—[[Caloocan]], [[Las Pinas|Las Piñas]], [[Lungsod Quezon]], [[Makati]], [[Malabon]], [[Mandaluyong]], [[Marikina]], [[Muntinlupa]], [[Navotas]], [[Parañaque]], [[Pasay]], [[Pasig]], [[San Juan, Kalakhang Maynila|San Juan]], [[Taguig]], at [[Valenzuela]], pati na rin ang bayan ng [[Pateros]]. Ang rehiyon ay may sukat na {{convert|636.00|sqkm}} at may kabuuang populasyon na 14,001,751 ayon sa senso ng 2024. ==Tropiko na Clima== *Tropiko Moonson climate *Lantitude 14°Hilaga ==Daylight Summer soltice== 13 hours June July August ==Daylight Winter Soltice== 11 Hours December January February ==Mindanao Philippines== *Tropiko Savanna Climate ==Visayas Philippines== *Tropiko Moonson Climate ==Wika== *Tagalog ==Central Luzon Southern Luzon Northern Luzon== *Tropiko ng Kancer climate/Tropiko Moonson Climate Ang rehiyon ay sentro ng kultura, ekonomiya, pangangalakal, edukasyon, lipunan, at politika ng [[Pilipinas]]. == Kasaysayan == {{See also|Kasaysayan ng Maynila}} {{Further|Kabisera ng Pilipinas}} {{multiple image | direction = horizontal | width = 150 | align = right | footer = Mapa ng lalawigan ng [[Maynila]] | image1 = Manila Province.jpg | alt1 = | caption1 = | image2 = | alt2 = | caption2 = }} === Kaharian ng Lusong === [[Talaksan:Map of Manila 1570.png|left|thumb|229x229px|Ang mapa ng sinaunang Maynila noong 1570. Ang bayan ng Maynila ay naka-kulay dilaw.]] Isang makasaysayang kaharian na kilala bilang [[Kaharian ng Maynila|Maynila]] ang kabilang sa mga teritoryo na minsang nasaklaw sa mga sinaunang kaharian. Kasama rin dito ang mga isla sa paligid ng [[Kaharian ng Maynila|Maynila]] at [[Bayan ng Tondo|Tondo]], ngunit may mas maliit na kaharian din katulad ng [[Malabon|Tambobong]], Taguig, Pateros, at ang pinagtibay na kaharian ng [[Cainta]]. === Panahon ng Kastila, Himagsikan at Panahon ng Amerikano === Naging kabisera ito ng kolonyal na Pilipinas, at ang [[Intramuros]] ay nagsilbi bilang sentro ng kapangyarihang kolonyal. Noong 1898, isinama ang lungsod ng [[Manila]] at 23 iba pang mga bayan. Ang [[Marikina|Mariquina]] ay nagsilbi ring kabisera ng Pilipinas mula 1898–1899, noong inilipat ang soberanya ng Pilipinas sa [[Estados Unidos]]. Noong 1901, ang lalawigan ng Maynila ay pinawalangbisa at halos lahat ng teritoryo nito ay inilipat sa noo'y bagong lalawigan ng [[Rizal]]. Mula pa noong panahong kolonyal ng mga Espanyol, ang Maynila ay itinuturing bilang isang orihinal na [[lungsod pandaigdig]]. Ang [[galeon ng Maynila]] ay ang pinaka-unang kilalang kalakalan na naglayag sa rutang pangkalakaran sa [[Karagatang Pasipiko]] sa loob ng 250 taon, na nagdadala sa Espanya ng mga karagamentong may luho, benepisyong pang-ekonomiya, at pagpapalit ng kultura. ==Heograpiya== [[Talaksan:Iss047e099713 lrg Manila.jpg|500x500px|thumb|center|Retratong satelayt ng Kalakhang Maynila na kinuha mula sa [[International Space Station]] noong Mayo 2016.]] [[Talaksan:Metro Manila view from Manila Bay - Makati and Pasay (Fort San Felipe, Cavite City; 2017-04-03).jpeg|thumb|Tanawin ng Kalakhang Maynila mula sa [[Moog ng San Felipe (Kabite)|Moog ng San Felipe]] sa [[Kabite]].]] Matatagpuan sa 14°40' H 121°3 S, ang Kalakhang Maynila ay nasa isang ''isthmus'' na naghahanggan sa [[Lawa ng Laguna]] sa timog silangan at sa [[Look ng Maynila]] sa kanluran. Ang pook metropolitan ay nasa malawak na kapatagan. Naghahanggan ang sakop nito sa [[Bulacan]] sa hilaga, sa lalawigan ng [[Rizal (lalawigan)|Rizal]] sa silangan, sa [[Laguna (lalawigan)|Laguna]] sa timog at sa [[Kabite]] sa timog kanluran. Hinahati ng [[Ilog Pasig]] ang Kalakhang Maynila na nagdudugtong sa dalawang katubigan kinahahanggan nito sa kanluran at silangan. Pinakamaliit sa mga rehiyon ng Pilipinas ang Kalakhang Maynila, subalit pinakamatao at pinakamakapal ang [[populasyon]] nito. 636 kilometrong parisukat ang lawak nito at pinapaligiran ito ng mga lalawigan ng [[Bulacan]] sa hilaga, [[Rizal]] sa silangan, at [[Laguna]] at [[Cavite]] sa timog. Matatagpuan naman sa kanluran ng Kalakhang Maynila ang [[Look ng Maynila]] at sa timog-silangan naman ang [[Laguna de Bay]]. Dumadaloy sa gitna ng Kalakhang Maynila ang [[Ilog Pasig]] na siyang nagdudugtong [[Lawa ng Laguna|Laguna de Bay]] sa Look ng Maynila. Ang Kalakhang Maynila ay itinuturing ''swampy'' [[isthmus]] na may karaniwang elebasyon na 10 metro. Ang pangunahing anyong tubig ng Kalakhang Maynila ay ang [[Ilog Pasig]]; ito ang humahati sa isthmus ng Kalakhang Maynila. ==Klima== Ayon sa [[pagbubukod ng klima my Tropiko Moonson]], ang Pambansang Punong Rehiyon ay may [[tropikong sabana Ang Kalakhang Maynila ay may maikli na [[tagtuyo]] mula Enero hanggang Mayo, at may katamtaman na [[tag-ulan]] mula Hunyo hanggang August. {{-}} {| class="wikitable" style="font-size:90%;width:100%;border:0px;text-align:center;line-height:120%;" ! style="background: #99CCCC; color: #000080" height="17" |Buwan ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Enero ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Pebrero ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Marso ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Abril ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Mayo ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Hunyo ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Hulyo ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Agosto ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Setyembre ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Oktubre ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Nobyembre ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Disyembre ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Taon |- ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" |Katamtamang Mataas na Temperatura°C | style="color:#000000;" | 30 | style="color:#000000;" | 32 | style="color:#000000;" | 32 | style="color:#000000;" | 32 | style="color:#000000;" | 32 | style="color:#000000;" | 32 | style="color:#000000;" | 30 | style="color:#000000;" | 30 | style="color:#000000;" | 30 | style="color:#000000;" | 30 | style="color:#000000;" | 30 | style="color:#000000;" | 30 | style="color:#000000;" | 30 |- ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" height="16;" |Katamtaman Kababaan ng Temperatura°C (°F) | style="color:#000000;" | 20 | style="color:#000000;" | 21 | style="color:#000000;" | 21 | style="color:#000000;" | 23 | style="color:#000000;" | 22 | style="color:#000000;" | 20 | style="color:#000000;" | 21 | style="color:#000000;" | 21 | style="color:#000000;" | 21 | style="color:#000000;" | 21 | style="color:#000000;" | 20 | style="color:#000000;" | 19 | style="color:#000000;" | 18 |- ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" height="16;" |Ulan (cm) | style="color:#000000;" | 2 | style="color:#000000;" | 1 | style="color:#000000;" | 1 | style="color:#000000;" | 3 | style="color:#000000;" | 12 | style="color:#000000;" | 26 | style="color:#000000;" | 40 | style="color:#000000;" | 36 | style="color:#000000;" | 34 | style="color:#000000;" | 19 | style="color:#000000;" | 13 | style="color:#000000;" | 6 | style="color:#000000;" | 197 ==Tropiko ng Kancer climate Tropiko Moonson Climate/Tropiko Savanna Climate== |- | colspan="14" style="text-align:center;font-size:90%;"|''Pinagkunan: [http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=092489&refer=&units=metric Weatherbase] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120307224333/http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=092489&refer=&units=metric |date=2012-03-07 }}'' |} ==Pamahalaan at politika== {{further|Mga paghahating pampangasiwaan ng Kalakhang Maynila}} ===Mga lungsod at bayan=== [[Talaksan:Metro Manila in the Philippines.png|thumb|Mapa ng Kalakhang Maynila.]] Ang labimpitong mga yunit ng lokal na pamahalaan ng Kalakhang Maynila ay administratibong kapantay sa mga lalawigan. Binubuo ang mga ito ng labing-anim na mga [[Mga lungsod ng Pilipinas#Klasipikasyon ng lungsod|malayang lungsod]] na iniuri bilang "mga lungsod na mataas na urbanisado", at isang malayang bayan: [[Pateros]]. {| class="wikitable sortable" style="margin:auto;text-align:right;font-size:95%;background-color:#FDFDFD;" ! scope="col" style="border-bottom:none;" class="unsortable" | Lungsod {{small|o}}<br />bayan ! scope="col" style="border-bottom:none;" class="unsortable" | Retrato ! scope="col" style="border-bottom:none;white-space:nowrap;" class="unsortable" colspan=2 | Populasyon {{small|(2015)}}{{PH census|2015}} ! scope="col" style="border-bottom:none;" colspan=2 | Lawak{{ref label|Area|a|none}} ! scope="col" style="border-bottom:none;" colspan=2 | Densidad ! scope="col" style="border-bottom:none;" | Petsa ng pagsapi bilang lungsod |- ! scope="col" style="border-top:none;" | ! scope="col" style="border-top:none;" | ! scope="col" style="border-top:none;" colspan=2 | ! scope="col" style="border-style:none none solid solid;" | km² ! scope="col" style="border-style:none solid solid none;white-space:nowrap;" class="unsortable" | sq mi ! scope="col" style="border-style:none none solid solid;" | /km² ! scope="col" style="border-style:none solid solid none;white-space:nowrap;" class="unsortable" | /sq mi ! scope="col" style="border-top:none;" | |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Caloocan]] | [[Talaksan:9526Complex Caloocan City Hall Landmarks 21.jpg|200px]] | {{percent and number|1,583,978|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|53.20|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|1,583,978/53.20|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 1962 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Las Piñas]] | [[Talaksan:Barangay Talon Las Pinas City Aerial Photo.jpg|200px]] | {{percent and number|588,894|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|32.02|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|588,894/32.02|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 1997 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Makati]] | [[Talaksan:Makaki skyline (from PUP Hasmin) (Magsaysay Boulevard, Santa Mesa, Manila)(2018-02-22).jpg|200px]] | {{percent and number|582,602|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|21.73|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|582,602/21.73|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 1995 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Malabon]] | [[Talaksan:MalabnCityHallChurchjf0848 07.JPG|200px]] | {{percent and number|365,525|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|15.96|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|365,525/15.96|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 2001 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Mandaluyong]] | [[Talaksan:Laika ac Manila (6445259459).jpg|200px]] | {{percent and number|386,276|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|11.06|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|386,276/11.06|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 1994 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Maynila]] | [[Talaksan:Manila downtown - Binondo, Quiapo, Quezon Bridge, Pasig River, Arroceros (close-up) (Manila)(2018-02-07).jpg|200px]] | {{percent and number|1,780,148|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|42.88|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|1,780,148/42.88|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 1571 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Marikina]] | [[Talaksan:MarikinaRiverBankShoesjf9425 20.JPG|200px]] | {{percent and number|450,741|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|22.64|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|450,741/22.64|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 1996 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Muntinlupa]] | [[Talaksan:Filiinvest Cityscape at night.jpg|200px]] | {{percent and number|504,509|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|41.67|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|504,509/41.67|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 1995 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Navotas]] | [[Talaksan:PIC TEMP GEO 100917 0 (93).JPG|200px]] | {{percent and number|249,463|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|11.51|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|249,463/11.51|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 2007 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Parañaque]] | [[Talaksan:Coastal Road Aerial View.JPG|200px]] | {{percent and number|664,822|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|47.28|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|664,822/47.28|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 1998 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Pasay]] | [[Talaksan:Pic geo photos - ph=mm=pasay=bay city skyline - aerial shot from cityland vito cruz -philippines--2015-0624--ls-.JPG|200px]] | {{percent and number|416,522|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|18.64|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|416,522/18.64|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 1947 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Pasig]] | [[Talaksan:Mm-pasigortigas-aerial2012.jpg|center|frameless|201x201px]] | {{percent and number|755,300|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|31.46|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|755,300/31.46|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 1995 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Pateros]] | [[Talaksan:Pateros overview.jpg|200px]] | {{percent and number|63,840|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|1.76|km2|abbr=values|disp=table}}{{ref label|PaterosArea|b|none}} | {{convert|{{sigfig|63,840/1.76|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | ''Hindi pa isang lungsod'' |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Lungsod Quezon]] | [[Talaksan:Quezon City skyline - South Triangle with TV towers (from Mezza 2) (Quezon City)(2018-05-12).jpg|200px]] | {{percent and number|2,936,116|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|165.33|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|2,936,116/165.33|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 1939 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[San Juan, Kalakhang Maynila|San Juan]] | [[Talaksan:Wilson Street, Greenhills, San Juan City, Philippines - panoramio.jpg|200px]] | {{percent and number|122,180|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|5.87|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|122,180/5.87|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 2007 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Taguig]] | [[Talaksan:Bonifacio Global City - skyline shot from BSA Twin Towers Ortigas.jpg|200px]] | {{percent and number|804,915|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|45.18|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|804,915/45.18|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 2004 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Valenzuela]] | [[Talaksan:Birds-eye view of Marulas, Valenzuela City.jpg|200px]] | {{percent and number|620,422|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|45.75|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|620,422/45.75|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 1998 |-class="sortbottom" ! scope="row" colspan=3 style="text-align:left;" | Kabuuan ! scope="col" style="text-align:right;" | 12,877,253 ! scope="col" style="text-align:right;" | 613.94 ! scope="col" style="text-align:right;" | {{convert|613.94|km2|disp=number|2}} ! scope="col" style="text-align:right;" | {{sigfig|12,877,253/613.94|2}} ! scope="col" style="text-align:right;" | {{convert|{{sigfig|12,877,253/613.94|2}}|PD/km2|disp=number}} ! scope="col" style="background-color:none;border-bottom:none | |-class="sortbottom" style="text-align:left;background-color:#F2F2F2;border-top:double grey;" | colspan=9 style="padding-left:1em;" | {{Ordered list | list_style_type=lower-alpha | {{note label|Area|a|none}}Ang mga bilang ng sukat ng lupain ay mula sa Philippine Institute of Volcanology and Seismology at Geoscience Australia.<ref>{{cite web|url=http://www.mbc.com.ph/engine/wp-content/uploads/2013/10/Solidum-Update-of-Earthquake-Hazards-and-Risk-Assessment-of-MMla-14Nov2013.pdf |title=An Update on the Earthquake Hazards and Risk Assessment of Greater Metropolitan Manila Area |publisher=[[Philippine Institute of Volcanology and Seismology]] |deadurl=no |date=November 14, 2013 |accessdate=May 16, 2016 }}{{dead link|date=June 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web |url=http://ndrrmc.gov.ph/attachments/article/1509/Component_5_Earthquake_Risk_Analysis_Technical%20Report_-_Final_Draft_by_GA_and_PHIVOLCS.pdf |title=Enhancing Risk Analysis Capacities for Flood, Tropical Cyclone Severe Wind and Earthquake for the Greater Metro Manila Area Component 5 – Earthquake Risk Analysis |publisher=[[Philippine Institute of Volcanology and Seismology]] and [[Geoscience Australia]] |deadurl=no |accessdate=May 16, 2016 |archive-date=Agosto 6, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160806150011/http://ndrrmc.gov.ph/attachments/article/1509/Component_5_Earthquake_Risk_Analysis_Technical%20Report_-_Final_Draft_by_GA_and_PHIVOLCS.pdf |url-status=dead }}</ref> <!-- <ref name="PSA-CitiesList">{{cite web|title=PSGC Interactive; List of Cities|url=http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/listcity.asp|website=Philippine Statistics Authority|accessdate=4 April 2016}}</ref> --> | {{note label|PaterosArea|b|none}}Ang sukat ng lupain ng Pateros ay mula sa opisyal na websayt ng pamahalaan ng Munisipyo ng Pateros.<ref name="PaterosGovPH-LandUse">{{cite web|title=Land Use Classification|url=http://www.pateros.gov.ph/about_pateros/profile/land_use.asp|website=Municipality of Pateros|accessdate=7 April 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080915135633/http://www.pateros.gov.ph/about_pateros/profile/land_use.asp|archivedate=15 September 2008}}</ref> }} |} {{clear}} ===Mga distrito=== Hindi tulad ng ibang rehiyon na nahahati sa mga [[Mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]], nahahati ang Kalakhang Maynila sa limang hindi administratibong distrito, na nakauri batay sa [[heograpiya]] nito gamit ang [[Ilog Pasig]] bilang reperensiya. Nabuo ang mga distritong ito noong 1976 ngunit walang lokal na [[pamahalaan]] o may kinatawan sa [[Kongreso ng Pilipinas|kongreso]], salungat sa mga lalawigan. Ginagamit ang mga distritong ito para sa layuning piskal at [[estadistika]]l. Nahahati ang mga lungsod at munisipyo sa Kalakhang Maynila sa apat na distrito, ang mga ito ang sumusunod: [[Talaksan:Districts of Metro Manila.svg|thumb|left|Mga distrito ng Kalakhang Maynila]] {{Mga distrito ng Kalakhang Maynila}} {{clear}} ==Ekonomiya== Ang Pambansang Punong Rehiyon ay bumuo ng 36% ng pambansang kita noong 2018.<ref>https://psa.gov.ph/grdp/grdp-id/138508. Philippine Statistics Authority.</ref> ==Lugar ng Libangan at Palatandaan== {{Empty section}} ==Transportasyon== {{main|Transportasyon sa Kalakhang Maynila}} {{see also|Metro Manila Dream Plan}} Ayon sa [[Land Transportation Franchising and Regulatory Board (Philippines)|Land Transportation Franchising and Regulatory Board]], ang pampublikong sakayan sa Kalakhang Maynila ay binubuo ng mga sumusunod: 46% ng mga tao ay lumilibot sa pamamagitan ng mga [[dyipni]], 32% sa pamamagitan ng mga pampribadong kotse, 14% sa pamamagitan ng bus, at 8% ay gumagamit ng sistemang [[daambakal]].<ref>{{cite web |url=http://www.rappler.com/nation/85871-jeepney-feeder-vehicle-transport-plan |title=Fixing traffic: Jeeps eyed as feeders to bus routes |author=Katerina Francisco |publisher=Rappler |date=5 Marso 2015 |accessdate=5 Marso 2015 }}</ref> Nakaalinsunod ang pagpapausbong ng transportasyon ng Kamaynilaan sa [[Metro Manila Dream Plan]], na binubuo ng pagpapatayo ng mga impraestruktura na tatagal hanggang 2030 at tumutugon sa mga usaping ukol sa trapiko, paggamit ng lupain, at kalikasan.<ref>{{cite web |url=http://www.jica.go.jp/philippine/english/office/topics/news/140902.html |title=JICA transport study lists strategies for congestion-free MM by 2030 |publisher=[[Japan International Cooperation Agency]] |date=2 Setyembre 2014 |accessdate=27 Marso 2015 |archive-date=2 Agosto 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150802043347/http://www.jica.go.jp/philippine/english/office/topics/news/140902.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://globalnation.inquirer.net/102377/japan-presents-57-b-dream-plan-to-solve-metro-congestion/ |title=Japan presents $57-B ‘dream plan’ to solve Metro congestion |author=Jerry E. Esplanada |publisher=''[[Philippine Daily Inquirer|INQUIRER.net]]'' |date=20 Abril 2014 |accessdate=27 Marso 2015 }}</ref> ===Mga daan at lansangan=== {{main|Talaan ng mga lansangan sa Kalakhang Maynila}} [[Talaksan:EDSA-Cubao - northbound to Timog (Quezon City)(2017-08-13).jpg|thumb|Tanawing panghimpapawid ng [[Abenida Epifanio de los Santos|EDSA]], ang pinakaabalang lansangan sa kalungsuran.]] [[Talaksan:NAIA Expressway.jpg|thumb|[[NAIA Expressway]], ang kauna-unahang mabilisang daanang pampaliparan sa kalakhan at sa bansa.]] Itinayo ang mga daan ng Kamaynilaan sa paligid ng [[Maynila|Lungsod ng Maynila]]. Ibinukod ang mga daan bilang mga lokal na daan, pambansang daan, o daang subdibisyon. Mayroong sampung daang radyal na lumalabas ng lungsod. Gayundin, mayroong limang daang palibot na bumubuo sa isang serye na mga bilugang hating-bilog na arko sa paligid ng Maynila. Ang mga daang palibot at daang radyal ay mga sistema ng nakakonektang daan at lansangan. Isang suliranin sa mga daang palibot ay mga nawawalang daan (''missing road links''). Ito ay mga daan na hindi pa itinatayo (sa ngayon) para magbigay-daan sa pagpapausbong dahil sa mabilisang urbanisasyon ng Kamaynilaan. Inilulutas na ng kalakhan ang suliraning ito sa pamamagitan ng pagtatayo ng mga nawawalang daan o sa pamamagitan ng pagtatayo ng mga daang nag-uugnay (''connector roads''). Isang mahalagang daang palibot ay ang [[Daang Palibot Blg. 4]] (o C-4), na binubuo ng Daang C-4 sa Navotas at Malabon, [[Daang Samson]] sa Caloocan, at [[EDSA]] (Abenida Epifanio de los Santos]]. Dumadaan ito sa mga lungsod ng Pasay, Makati, Mandaluyong, Lungsod Quezon, at Caloocan. Sinusundan ng [[Ikatlong Linya ng Sistema ng Metro Rail Transit ng Maynila|Linya 3 ng MRT]] ang pagkakalinya ng EDSA mula [[Abenida Taft]] sa Pasay hanggang [[Trinoma]] malapit sa sangandaan nito sa [[Abenida North]]. Ang [[Daang Palibot Blg. 5]], o mas-kilala bilang C-5, ay nagsisilbi sa mga nakatira malapit sa mga hangganang panrehiyon ng Kamaynilaan at nagsisibi ring alternatibong ruta para sa C-4. Ang pinakatanyag na daang radyal ay ang [[Daang Radyal Blg. 1]] (R-1), na binubuo ng [[Kalye Bonifacio]] (''Bonifacio Drive''), [[Bulebar Roxas]], at [[Manila–Cavite Expressway]] (o ''Coastal Road''). Inuugnay nito ang Kalakhang Maynila sa lalawigan ng [[Kabite]]. Ang mga iba pang kilalang daang radyal sa Kamaynilaan ay ang [[Daang Radyal Blg. 3]] (R-3), o ang [[South Luzon Expressway]] na nag-uugnay ng Kamaynilaan sa [[Laguna]]; [[Daang Radyal Blg. 6]], na binubuo ng [[Bulebar Ramon Magsaysay]], [[Bulebar Aurora]], at [[Lansangang Marikina–Infanta]] na dumadaan patungong [[Rizal]]; [[Daang Radyal Blg. 7]] (R-7), na nag-uugnay ng Maynila sa Lungsod Quezon at [[San Jose del Monte]], [[Bulacan]]; at [[Daang Radyal Blg. 8]] (R-8), o ang mga daan ng [[Abenida Bonifacio]] at [[North Luzon Expressway]] na nag-uugnay ng Kamaynilaan sa mga lalawigan sa hilaga tulad ng Bulacan at [[Pampanga]]. [[Talaksan:Padre Burgos Avenue - Route 150 marker with city hall clock tower (Ermita, Manila)(2017-06-12).jpg|thumb|Isang palatandaan ng [[Pambansang Ruta Blg. 150|N150]] sa [[Abenida Padre Burgos]]. Ang nasabing abenida ay isang bahagi ng nabanggit na ruta ng [[sistemang lansangambayan ng Pilipinas]].]] Ang sistemang daang radyal at palibot ay kasalukuyang pinapalitan ng isang [[Sistema ng lansangang bayan sa Pilipinas|bagong sistema ng nakabilang na lansangambayan]] na ipinapatupad ng [[Kagawaran ng Pagawaing Bayan at Lansangan (Pilipinas)|Kagawaran ng Pagawaing Bayan at Lansangan]] (DPWH), at kasalukuyang inilalagay ang mga bagong palatandaan sa pagpapatupad nito. Itinatanda ang mga mabilisang daanan ng mga bilang na may unlaping "E" (nangangahulugang "''expressway''" o mabilisang daanan). Itinakda naman ang mga pambansang lansangan ng mga bilang may isa hanggang tatlong tambilang, maliban lamang sa mga lansangang iniuri bilang mga pambansang daang tersiyaryo. Sa ngayon, tuluy-tuloy ang pagtatayo ng [[Metro Manila Skyway|Metro Manila Skyway Stage 3]] at ang [[NAIA Expressway|NAIA Expressway Phase 2]] na bahagi ng Metro Manila Dream Plan. Kabilang sa mga iba pang proyekto itinatayo ay ang pagpapaganda ng EDSA, pagtatayo ng Taft Avenue Flyover, at ang pagtatayo ng mga nawawalang daan para sa mga daang palibot circumferential roads (hal. ''Metro Manila Interchange Project Phase IV''). ===Mga sistemang daambakal=== {{update}} {{See also|Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila|Sistema ng Metro Rail Transit ng Maynila}} [[Talaksan:Metro Manila rail network.svg|thumb|Mapa ng sistema ng mga tren sa Kalakhang Maynila]] [[Talaksan:MRT-2 J. Ruiz Station.jpg|thumb|Ang [[Estasyong J. Ruiz ng LRT|Estasyon ng J. Ruiz]] ng [[Ikalawang Linya ng Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila|Linya 2]].]] May tatlong linyang daambakal ang Kalakhang Maynila, na pinangangasiwaan ng dalawang entidad. Ang [[Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila]] (LRTA) ay nagtatakbo ng [[Unang Linya ng Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila|Linya 1]] (Linyang Lunti) at [[Ikalawang Linya ng Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila|Linya 2]] (Linyang Bughaw). Sa kabilang banda, ang [[Sistema ng Metro Rail Transit ng Maynila]] ay nagtatakbo ng [[Ikatlong Linya ng Sistema ng Metro Rail Transit ng Maynila|Linya 3]] (Linyang Dilaw) na dumadaan sa [[EDSA]]. Ang Unang Linya ay may 560,000 bilang ng mga mananakay kada linggo.<ref name="LRT PPP">{{cite web |url=http://ppp.gov.ph/?p=7641 |title=Line 1 Cavite Extension and Operation & Maintenance |publisher=Public-Private Partnership Center |accessdate=24 Marso 2015 |archive-date=2015-03-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150316021231/http://ppp.gov.ph/?p=7641 |url-status=dead }}</ref> Noong Pebrero 2014, ang kabuuang bilang na 14.06 milyong pasahero ang gumamit ng Unang Linya habang 6.13 milyon naman ang gumamit ng Ikalawang Linya.<ref>{{cite web |url=http://newsinfo.inquirer.net/592927/did-you-know-lrt-1-and-2-ridership |title=Did you know: Lines 1 and 2 ridership |publisher=''[[Philippine Daily Inquirer|INQUIRER.net]]'' |author= Marielle Medina |accessdate=24 Marso 2015 }}</ref>  Sa kasalukuyan, itinatayo ang [[Ikapitong Linya ng Metro Rail Transit ng Maynila]] (Linyang Pula). Pag-nakumpleto, uugnayin nito ang Kalakhang Maynila sa lalawigan ng [[Bulacan]]. Bukod pa riyan, isang ''common station'' na mag-uugnay ng Unang Linya, Ikatlong Linya, at Ikapitong Linya ay nakapanukala, subalit ang pagtatayo nito ay hinahadlangan ng [[burukrasya]] sa [[Kagawaran ng Transportasyon (Pilipinas)|Kagawaran ng Transportasyon]] (DOTr), mahigpit na alitan sa korporasyon, at mga usapin ukol sa ipinapanukalang lokasyon nito.<ref>{{cite web |url=http://www.mb.com.ph/common-station-at-sm-north-edsa-pushed-for-lrt1-mrt3-and-mrt7/ |title=Common station at SM North EDSA pushed for LRT1, MRT3, and MRT7 |publisher=''[[Manila Bulletin]]'' |author= Kris Bayos |date=4 Pebrero 2015 |accessdate=24 Marso 2015}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.rappler.com/business/industries/175-real-estate/60529-sm-ayala-mrt-lrt-common-station |title=Why SM is after the MRT-LRT common station |publisher=''Rappler'' |author= Judith Balea |date=14 Hunyo 2014 |accessdate=26 Marso 2015}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.rappler.com/business/industries/208-infrastructure/75267-sm-north-common-station |title=DOTC eyeing another LRT-MRT common station |publisher=''Rappler'' |author= Mick Basa |date=20 Nobyembre 2014 |accessdate=26 Marso 2015}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.gmanetwork.com/news/story/372930/economy/companies/sc-stops-dotc-lrta-from-building-mrt-lrt-common-station-in-front-of-trinoma |title=SC stops DOTC, LRTA from building common station in front of Trinoma |publisher=''[[GMA News and Public Affairs|GMA News]]'' |author= Danessa O. Rivera |date=1 Agosto 2014 |accessdate=26 Marso 2015}}</ref> Ipinanukala na ipapahaba ang Linya 1 papuntang [[Bacoor]] sa lalawigan ng [[Kabite]].<ref name="LRT PPP" /> Isang ikalawang pagpapahaba, ang [[Ika-anim na Linya ng Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila]], ang mag-uugnay ng Bacoor sa [[Dasmarinas]] sa kahabaan ng [[Lansangang Aguinaldo]]. Sa ngayon, itinatayo ang Silangang Ekstensyon ng Linya 2. Ang silangang ekstensyon na ito ang mag-uugnay ng Kalakhang Maynila sa lalawigan ng [[Rizal]]. Ipapahabain rin ito pakanluran sa hinaharap, at dahil diyan mas-dadami ang ugnayan sa mga lugar ng Divisoria at Pier 4 at ang [[Pantalan ng Maynila]]. Ang [[Pambansang Daambakal ng Pilipinas]] (PNR) ay nagpapatakbo ng isang serbisyong riles pang-komyuter sa Kalakhang Maynila na tinatawag na [[PNR Metro South Commuter]]. Ang [[Estasyong daangbakal ng Tutuban|pangunahing estasyong terminal]] nito ay matatagpuan sa Tutuban sa [[Tondo, Maynila|Tondo]]. Kapag nakumpleto na ang kanlurang karugtong ng Linya 2, ang Tutuban ay magiging pinaka-maabalang [[estasyong palitan]] sa buong kalakhan, na may dagdag na isa pang 400,000 tao mula sa kasalukuyang 1 milyong tao na pumupuntang Tutuban Center.<ref>{{cite web |url=http://www.abs-cbnnews.com/business/03/20/15/tutuban-center-may-becom≤e-manilas-busiest-transfer-station |title=Tutuban Center may become Manila's busiest transfer station |publisher=ABS-CBN News |accessdate=21 Marso 2015 }}{{Dead link|date=Mayo 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ===Himpapawid=== Ang [[Paliparang Pandaigdig ng Ninoy Aquino]] (NAIA) na matatagpuan sa mga lungsod ng [[Pasay]] at [[Parañaque]] ay ang primerang pasukan sa Kalakhang Maynila. Ito lamang ang paliparan na naglilingkod sa rehiyon at ito ang pinaka-abalang paliparan sa bansa.<ref>{{cite web |url=http://www.interaksyon.com/business/36428/naia-is-philippines-busiest-airport---nscb |title=NAIA is Philippines' busiest airport - NSCB |publisher=InterAksyon.com |author=Darwin G. Amojelar |date=03 Hulyo 2012  |accessdate=29 Hunyo 2013 |archive-date=2013-02-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130215103448/http://www.interaksyon.com/business/36428/naia-is-philippines-busiest-airport---nscb |url-status=dead }}</ref> Ang Paliparang Pandaigdig ng Ninoy Aquino ay nahahati sa mga apat na terminal: ang Terminal 1, ang Terminal 2 na ekslusibong ginagamit ng [[Philippine Airlines]], ang Terminal 3 na pinakabago at pinakamalaki sa NAIA komplex, at ang Terminal 4 na kilala rin bilang Manila Domestic Passenger Terminal. Ang isa pang paliparan na naglilingkod sa Kalakhang Maynila ay ang [[Paliparang Pandaigdig ng Clark]] na matatagpuan sa [[Angeles]], [[Pampanga]]. ===Ferry=== [[Talaksan:Blessing of New Ferry Boat - January 25, 2016.jpg|thumb|Isang bangka ng Pasig River Ferry Service.]] Ang [[Pasig River Ferry Service]] na pinapatakbo ng [[Pangasiwaan sa Pagpapaunlad ng Kalakhang Maynila|MMDA]] ay ang [[Ferry|sistemang shuttle na lantsang pantawid]] ng Kalakhang Maynila. Dumadaan ito sa [[Ilog Pasig]] mula Plaza Mexico sa [[Intramuros]] hanggang Barangay Pinagbuhatan sa [[Pasig]]. Bagamat itinuturi itong [[ferry]], mas-kahawig nito ang isang [[taksi na pantubig]]. Ito ay may labimpitong (17) estasyon, subalit labing-apat (14) lamang ang gumagana. ==Demograpiko== {{Philippine Census | title=Populasyon ng<br>Pambansang Punong Rehiyon | 1903= | 1918= | 1939= | 1948= | 1960= | 1970= | 1975= | 1980= 5925884 | 1990= 7948392 | 1995= 9454040 | 2000= 9932560 | 2007= 11553427 | 2010= 11855975 | 2015= 12877253 | footnote=Sanggunian: Philippine Statistics Authority<ref name="MetroManilaCensus">{{cite web |url=http://www.census.gov.ph/data/census2007/index.html |title=Final Results - 2007 Census of Population |publisher=Census Bureau of the Philippines |accessdate=29-03-10 |archive-date=2008-11-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081120024509/http://www.census.gov.ph/data/census2007/index.html |url-status=dead }}</ref><ref name="2010 Census">{{cite web|url=http://www.census.gov.ph/data/sectordata/2010/2010CPH_ncr.pdf|title=2010 Census of Population and Housing: National Capital Region|publisher=National Statistics Office of the Republic of the Philippines|accessdate=6 April 2012|archive-date=25 June 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120625152554/http://www.census.gov.ph/data/sectordata/2010/2010CPH_ncr.pdf|url-status=dead}}</ref><ref name="NCR PDF Census">{{cite web|url=http://www.census.gov.ph/sites/default/files/attachments/hsd/pressrelease/National%20Capital%20Region.pdf|title=National Capital Region. Total Population by Province, City, Municipality and Barangay: as of May 1, 2010|publisher=National Statistics Office of the Philippines|accessdate=22 December 2012|archive-date=15 November 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121115103152/http://www.census.gov.ph/sites/default/files/attachments/hsd/pressrelease/National%20Capital%20Region.pdf|url-status=dead}}</ref>{{Reperensiya ng Pilipinong Senso|2015}}}} Ang Pambansang Punong Rehiyon ay may populasyon na {{nts|12877253}}, ayon sa pambansang senso 2015. Ang kabuuang pook-urban (''urban area''), na binubuo ng pinagsamang pook-urban na tumutukoy sa tuluy-tuloy na paglawak ng urbanisasyon ng Kamaynilaan patungong [[Bulacan]], [[Kabite]], [[Laguna]], [[Rizal]], at [[Batangas]] ay may populasyon na {{nts|24123000}}.<ref name="Demographia">{{cite book|author1=Demographia|title=Demographia World Urban Areas|date=January 2015|edition=11th|url=http://www.demographia.com/db-worldua.pdf|accessdate=2 March 2015}}</ref> Ito ang pinakamataong rehiyon sa Pilipinas, ang ikapitong pinakamataong kalakhan sa Asya, at ang ikatlong pinakamataong pook-urban sa buong mundo. Ang mga pinakamataong lungsod sa Kamaynilaan ay [[Lungsod Quezon]] (2,936,116), [[Maynila]] (1,780,148), [[Caloocan]] (1,583,978), [[Taguig]] (804,915), [[Pasig]] (755,300), [[Parañaque]] (665,822), [[Valenzuela]] (620,422), [[Las Piñas]] (588,894), [[Makati]] (582,602), at [[Muntinlupa]] (504,509). ===Mga ''slum''=== Noong 2014, tinatayang may apat na milyong mga tumitira sa mga ''[[slum]]'' sa Kalakhang Maynila. Isang pangunahing suliranin sa mga lungsod ng Kalakhang Maynila ang kawalan ng tirahan.<ref>{{cite web|url=http://www.newstatesman.com/world-affairs/2014/09/slums-manila-inequality-so-bad-worst-have-no-chance-protest |title=In the slums of Manila, inequality is so bad that the worst off have no chance to protest |author=Paul Roy |publisher=''The [[New Statesman]]'' |date=18 September 2014 |access-date=4 Nobyembre 2016}}</ref> ==Edukasyon== {{Empty section}} ==Kalusugan== {{Empty section}} ==Seguridad at Pulisya== {{Empty section}} ==Palingkurang-bayan== ===Kuryente=== {{Empty section}} ===Tubig=== {{Empty section}} ===Komunikasyon=== {{Empty section}} ===Pamamahala ng mga Basura=== {{Empty section}} ==Tingnan din== *[[Heograpiya ng Pilipinas]] *[[Mga rehiyon sa Pilipinas]] *[[Pilipinas]] ==Sanggunian== {{reflist}} {{Metro Manila}} {{Rehiyon ng Pilipinas}} {{Philippines political divisions}} {{Mga_kalakhang_pook_ng_Pilipinas}} [[Kategorya:Mga kalakhang pook ng Pilipinas|Maynila]] [[Kategorya:Rehiyon ng Pilipinas|Kalakhang Maynila]] [[Kategorya:Luzon]] 6eo1c0lr3gqz1t99co5sttndt9j55g7 2213641 2213638 2026-06-28T01:38:10Z Jeo555 163377 /* Klima */ Inayos ang baybay 2213641 wikitext text/x-wiki {{About|kalakhang kabisera ng Pilipinas|kabiserang lungsod|Maynila|ibang paggamit|Maynila (paglilinaw)}} {{infobox settlement | name = Kalakhang Maynilà<br />''Metro Manila'' | official_name = Pambansang Punong Rehiyon<br />''National Capital Region (NCR)'' | native_name = ᜃᜎᜃ᜔ᜑᜅ᜔ ᜋᜌ᜔ᜈᜒᜎ | native_name_lang = tl | other_name = Kamaynilaan | settlement_type = [[Kalakhang pook|Kalakhan]] at [[Mga rehiyon ng Pilipinas|Rehiyon]] | image_skyline = {{multiple image | perrow = 1/2/2/2 | border = infobox | total_width = 300 | caption_align = center | image1 = Makati City Lights (Jopet Sy) - Flickr.jpg | alt1 = Makati CBD | caption1 = [[Makati Central Business District]] | image2 = Quezon Monument in Quezon Memorial.jpg | alt2 = Quezon Memorial Shrine | caption2 = [[Quezon Memorial Shrine]] | image3 = Rizal Monument (Manila, 2024).jpg | alt3 = Rizal Park known as Luneta Park | caption3 = [[Liwasang Rizal]] | image4 = BGC - BHS Central Jan 8 2025.jpg | alt4 = Bonifacio High Street | caption4 = Bonifacio High Street | image5 = Ortigas Center (Met. Manila) - Flickr.jpg | alt5 = Ortigas Center at night | caption5 = [[Sentrong Ortigas]] | image6 = Museo Nacional de Bellas Artes, Manila, Filipinas, 2023-08-27, DD 51.jpg | alt6 = National Museum of Fine Arts | caption6 = [[Pambansang Museo ng Sining]] | image7 = View of Pasay City at SM Mall of Asia.tif | alt7 = SM Mall of Asia | caption7 = [[SM Mall of Asia]] | image8 = Bonifacio Monument (Guillermo Tolentino).jpg | alt8 = Monumento | caption8 = [[Bonifacio Monument]] | image9 = 400 Year old Beauty.jpg | alt9 = University of Santo Tomas facade | caption9 = [[Unibersidad ng Santo Tomas]] }} | image_caption = | image_flag = | image_seal = | image_shield = | image_map = {{PH wikidata|image_map}} | map_caption = Lokasyon sa Pilipinas | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | coordinates = {{coord|3=region:PH_type:adm2nd_source:GNS|display=inline,title}} | subdivision_type = Bansa | subdivision_name = {{PHL}} | subdivision_type1 = Nangangasiwang entidad | subdivision_name1 = [[Pangasiwaan sa Pagpapaunlad ng Kalakhang Maynila]] | established_title = Naitatag | established_date = 7 Nobyembre 1975<ref name="LawPhil">{{cite web|url=http://www.lawphil.net/statutes/presdecs/pd1975/pd_824_1975.html|title=Presidential Decree No. 824 November 7, 1975|website=lawphil.net|publisher=[[Arellano University|Arellano Law Foundation]]|accessdate=14 Enero 2014}}</ref> | parts_type = Binubuo ng | parts_style = para | p1 = {{Collapsible list | title = 16 na lungsod at<br />isang bayan | 1 = '''[[Manila]]''' | 2 = [[Caloocan]] | 3 = [[Las Piñas]] | 4 = [[Makati]] | 5 = [[Malabon]] | 6 = [[Mandaluyong]] | 7 = [[Marikina]] | 8 = [[Muntinlupa]] | 9 = [[Navotas]] | 10 = [[Parañaque]] | 11 = [[Pasay]] | 12 = [[Pasig]] | 13 = [[Lungsod Quezon]] | 14 = [[San Juan, Metro Manila|San Juan]] | 15 = [[Taguig]] | 16 = [[Valenzuela, Metro Manila|Valenzuela]] | 17 = [[Pateros]] }} | government_type = Kalakhang pamahalaan sa ilalim ng desentralisadong balangkas<ref>{{cite journal|last1=Manasan|first1=Rosario|last2=Mercado|first2=Ruben|title=Governance and Urban Development: Case Study of Metro Manila|journal=Philippine Institute for Development Studies Discussion Paper Series|date=Pebrero 1999|issue=99-03|url=https://dirp3.pids.gov.ph/ris/pdf/pidsdps9903.PDF|accessdate=15 Disyembre 2018|archive-date=16 Disyembre 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181216210904/https://dirp3.pids.gov.ph/ris/pdf/pidsdps9903.PDF|url-status=dead}}</ref> | governing_body = [[Pangasiwaan sa Pagpapaunlad ng Kalakhang Maynila]] | leader_party = [[Liberal Party (Philippines)|LP]] | leader_title = Tagapangulo | leader_name = [[Danilo Lim]] | leader_title1 = Konsehal ng kalakhan | leader_name1 = Konseho ng kalakhang Maynila | unit_pref = Metric | area_total_km2 = 619.57 | area_land_km2 = | area_water_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 12877253 | population_as_of = {{PH wikidata|population_as_of}} | population_footnotes = {{PH census|2015}} | population_density_km2 = auto | population_metro = 24100000 (Hindi pagtitipon, lugar ng kalakhan) | population_metro_footnotes = <ref name="citypop-Aggs">{{cite web|url=http://citypopulation.de/world/Agglomerations.html|title=The Principal Agglomerations of the World|website=citypopulation.de|accessdate=8 Disyembre 2017}}</ref> | population_demonyms = Tagalog: Manileño(-a), Manilenyo(-a), Taga-Maynila<br />Ingles: Manilan;<br />Kastila: ''manilense'',{{efn-la|Ito ang orihinal na pagsasalin sa wiking Espanyol, at ginamit din ito ni José Rizal sa kanyang obra na ''El filibusterismo''.}} ''manileño''(-''a'') | postal_code_type = [[List of ZIP codes in the Philippines|ZIP code]] | postal_code = {{PH wikidata|postal_code}} | area_code = {{PH wikidata|area_code}} | area_code_type = {{areacodestyle}} | blank_name_sec1 = [[Gross Domestic Product|GDP]] (2020) | blank_info_sec1 = [[Philippine peso|₱]]5.8 trilyon<br />[[USD|$]]120.56 bilyon | blank1_name_sec1 = Bilis ng paglago | blank1_info_sec1 = {{increase}} (7.5%) | blank_name_sec2 = Palatandaan ng pagunlad ng mga mamamayan (HDI) | blank_info_sec2 = {{increase}} 0.837 ({{fontcolor|Darkgreen|Sobrang taas}}) | blank1_name_sec2 = Antas ng HDI | blank1_info_sec2 = Pangalawa (2015) | blank3_name_sec1 = Pulisya | blank3_info_sec1 = NCRPO | iso_code = {{PH wikidata|iso_code}} | website = {{Official URL}} | timezone = [[Philippine Standard Time|PST]] | utc_offset = +8 | footnotes = {{notelist-la}} }} Ang '''Kalakhang Maynila''' ({{langx|en|Metropolitan Manila}}), opisyal na itinalaga bilang '''Pambansang Punong Rehiyon '''<ref>{{Cite web|url=https://kwf.gov.ph/wp-content/uploads/2015/12/Mga-ng-Pangalan-Tanggapan-sa-Filipino2.pdf|title=Mga Pangalan ng Tanggapan ng Pamahalaan sa Filipino|last=|first=|date=2013|website=[[Komisyon sa Wikang Filipino]]|language=Filipino|archive-url=https://web.archive.org/web/20210923032240/https://kwf.gov.ph/wp-content/uploads/2015/12/Mga-ng-Pangalan-Tanggapan-sa-Filipino2.pdf|archive-date=23 September 2021|access-date=27 Marso 2018|url-status=dead}}</ref> ({{langx|en|National Capital Region}}), ay ang kabiserang [[Mga rehiyon ng Pilipinas|rehiyon]] at ang pinakamalaking [[kalakhang pook]] ng [[Pilipinas]]. Ito ay matatagpuan sa silangang ng [[Look ng Maynila]], at pinapagitnaan ng mga rehiyon ng [[Gitnang Luzon]] at ng [[Calabarzon]]. Binubuo ito ng 16 na lungsod: [[Maynila]]—ang kabisera ng bansa—[[Caloocan]], [[Las Pinas|Las Piñas]], [[Lungsod Quezon]], [[Makati]], [[Malabon]], [[Mandaluyong]], [[Marikina]], [[Muntinlupa]], [[Navotas]], [[Parañaque]], [[Pasay]], [[Pasig]], [[San Juan, Kalakhang Maynila|San Juan]], [[Taguig]], at [[Valenzuela]], pati na rin ang bayan ng [[Pateros]]. Ang rehiyon ay may sukat na {{convert|636.00|sqkm}} at may kabuuang populasyon na 14,001,751 ayon sa senso ng 2024. ==Tropiko na Clima== *Tropiko Moonson climate *Lantitude 14°Hilaga ==Daylight Summer soltice== 13 hours June July August ==Daylight Winter Soltice== 11 Hours December January February ==Mindanao Philippines== *Tropiko Savanna Climate ==Visayas Philippines== *Tropiko Moonson Climate ==Wika== *Tagalog ==Central Luzon Southern Luzon Northern Luzon== *Tropiko ng Kancer climate/Tropiko Moonson Climate Ang rehiyon ay sentro ng kultura, ekonomiya, pangangalakal, edukasyon, lipunan, at politika ng [[Pilipinas]]. == Kasaysayan == {{See also|Kasaysayan ng Maynila}} {{Further|Kabisera ng Pilipinas}} {{multiple image | direction = horizontal | width = 150 | align = right | footer = Mapa ng lalawigan ng [[Maynila]] | image1 = Manila Province.jpg | alt1 = | caption1 = | image2 = | alt2 = | caption2 = }} === Kaharian ng Lusong === [[Talaksan:Map of Manila 1570.png|left|thumb|229x229px|Ang mapa ng sinaunang Maynila noong 1570. Ang bayan ng Maynila ay naka-kulay dilaw.]] Isang makasaysayang kaharian na kilala bilang [[Kaharian ng Maynila|Maynila]] ang kabilang sa mga teritoryo na minsang nasaklaw sa mga sinaunang kaharian. Kasama rin dito ang mga isla sa paligid ng [[Kaharian ng Maynila|Maynila]] at [[Bayan ng Tondo|Tondo]], ngunit may mas maliit na kaharian din katulad ng [[Malabon|Tambobong]], Taguig, Pateros, at ang pinagtibay na kaharian ng [[Cainta]]. === Panahon ng Kastila, Himagsikan at Panahon ng Amerikano === Naging kabisera ito ng kolonyal na Pilipinas, at ang [[Intramuros]] ay nagsilbi bilang sentro ng kapangyarihang kolonyal. Noong 1898, isinama ang lungsod ng [[Manila]] at 23 iba pang mga bayan. Ang [[Marikina|Mariquina]] ay nagsilbi ring kabisera ng Pilipinas mula 1898–1899, noong inilipat ang soberanya ng Pilipinas sa [[Estados Unidos]]. Noong 1901, ang lalawigan ng Maynila ay pinawalangbisa at halos lahat ng teritoryo nito ay inilipat sa noo'y bagong lalawigan ng [[Rizal]]. Mula pa noong panahong kolonyal ng mga Espanyol, ang Maynila ay itinuturing bilang isang orihinal na [[lungsod pandaigdig]]. Ang [[galeon ng Maynila]] ay ang pinaka-unang kilalang kalakalan na naglayag sa rutang pangkalakaran sa [[Karagatang Pasipiko]] sa loob ng 250 taon, na nagdadala sa Espanya ng mga karagamentong may luho, benepisyong pang-ekonomiya, at pagpapalit ng kultura. ==Heograpiya== [[Talaksan:Iss047e099713 lrg Manila.jpg|500x500px|thumb|center|Retratong satelayt ng Kalakhang Maynila na kinuha mula sa [[International Space Station]] noong Mayo 2016.]] [[Talaksan:Metro Manila view from Manila Bay - Makati and Pasay (Fort San Felipe, Cavite City; 2017-04-03).jpeg|thumb|Tanawin ng Kalakhang Maynila mula sa [[Moog ng San Felipe (Kabite)|Moog ng San Felipe]] sa [[Kabite]].]] Matatagpuan sa 14°40' H 121°3 S, ang Kalakhang Maynila ay nasa isang ''isthmus'' na naghahanggan sa [[Lawa ng Laguna]] sa timog silangan at sa [[Look ng Maynila]] sa kanluran. Ang pook metropolitan ay nasa malawak na kapatagan. Naghahanggan ang sakop nito sa [[Bulacan]] sa hilaga, sa lalawigan ng [[Rizal (lalawigan)|Rizal]] sa silangan, sa [[Laguna (lalawigan)|Laguna]] sa timog at sa [[Kabite]] sa timog kanluran. Hinahati ng [[Ilog Pasig]] ang Kalakhang Maynila na nagdudugtong sa dalawang katubigan kinahahanggan nito sa kanluran at silangan. Pinakamaliit sa mga rehiyon ng Pilipinas ang Kalakhang Maynila, subalit pinakamatao at pinakamakapal ang [[populasyon]] nito. 636 kilometrong parisukat ang lawak nito at pinapaligiran ito ng mga lalawigan ng [[Bulacan]] sa hilaga, [[Rizal]] sa silangan, at [[Laguna]] at [[Cavite]] sa timog. Matatagpuan naman sa kanluran ng Kalakhang Maynila ang [[Look ng Maynila]] at sa timog-silangan naman ang [[Laguna de Bay]]. Dumadaloy sa gitna ng Kalakhang Maynila ang [[Ilog Pasig]] na siyang nagdudugtong [[Lawa ng Laguna|Laguna de Bay]] sa Look ng Maynila. Ang Kalakhang Maynila ay itinuturing ''swampy'' [[isthmus]] na may karaniwang elebasyon na 10 metro. Ang pangunahing anyong tubig ng Kalakhang Maynila ay ang [[Ilog Pasig]]; ito ang humahati sa isthmus ng Kalakhang Maynila. ==Klima== Ayon sa [[pagbubukod ng klima my Tropiko Moonson]], ang Pambansang Punong Rehiyon ay may [[tropikong sabana Ang Kalakhang Maynila ay may maikli na [[tagtuyo]] mula Enero hanggang Mayo, at may katamtaman na [[tag-ulan]] mula Hunyo hanggang August. at ang September October November panahon ng transition papunta sa Panahon ng Amihan season nagsimula December January February at Kalahati ng March {{-}} {| class="wikitable" style="font-size:90%;width:100%;border:0px;text-align:center;line-height:120%;" ! style="background: #99CCCC; color: #000080" height="17" |Buwan ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Enero ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Pebrero ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Marso ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Abril ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Mayo ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Hunyo ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Hulyo ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Agosto ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Setyembre ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Oktubre ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Nobyembre ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Disyembre ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Taon |- ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" |Katamtamang Mataas na Temperatura°C | style="color:#000000;" | 30 | style="color:#000000;" | 32 | style="color:#000000;" | 32 | style="color:#000000;" | 32 | style="color:#000000;" | 32 | style="color:#000000;" | 32 | style="color:#000000;" | 30 | style="color:#000000;" | 30 | style="color:#000000;" | 30 | style="color:#000000;" | 30 | style="color:#000000;" | 30 | style="color:#000000;" | 30 | style="color:#000000;" | 30 |- ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" height="16;" |Katamtaman Kababaan ng Temperatura°C (°F) | style="color:#000000;" | 20 | style="color:#000000;" | 21 | style="color:#000000;" | 21 | style="color:#000000;" | 23 | style="color:#000000;" | 22 | style="color:#000000;" | 20 | style="color:#000000;" | 21 | style="color:#000000;" | 21 | style="color:#000000;" | 21 | style="color:#000000;" | 21 | style="color:#000000;" | 20 | style="color:#000000;" | 19 | style="color:#000000;" | 18 |- ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" height="16;" |Ulan (cm) | style="color:#000000;" | 2 | style="color:#000000;" | 1 | style="color:#000000;" | 1 | style="color:#000000;" | 3 | style="color:#000000;" | 12 | style="color:#000000;" | 26 | style="color:#000000;" | 40 | style="color:#000000;" | 36 | style="color:#000000;" | 34 | style="color:#000000;" | 19 | style="color:#000000;" | 13 | style="color:#000000;" | 6 | style="color:#000000;" | 197 ==Tropiko ng Kancer climate Tropiko Moonson Climate/Tropiko Savanna Climate== |- | colspan="14" style="text-align:center;font-size:90%;"|''Pinagkunan: [http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=092489&refer=&units=metric Weatherbase] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120307224333/http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=092489&refer=&units=metric |date=2012-03-07 }}'' |} ==Pamahalaan at politika== {{further|Mga paghahating pampangasiwaan ng Kalakhang Maynila}} ===Mga lungsod at bayan=== [[Talaksan:Metro Manila in the Philippines.png|thumb|Mapa ng Kalakhang Maynila.]] Ang labimpitong mga yunit ng lokal na pamahalaan ng Kalakhang Maynila ay administratibong kapantay sa mga lalawigan. Binubuo ang mga ito ng labing-anim na mga [[Mga lungsod ng Pilipinas#Klasipikasyon ng lungsod|malayang lungsod]] na iniuri bilang "mga lungsod na mataas na urbanisado", at isang malayang bayan: [[Pateros]]. {| class="wikitable sortable" style="margin:auto;text-align:right;font-size:95%;background-color:#FDFDFD;" ! scope="col" style="border-bottom:none;" class="unsortable" | Lungsod {{small|o}}<br />bayan ! scope="col" style="border-bottom:none;" class="unsortable" | Retrato ! scope="col" style="border-bottom:none;white-space:nowrap;" class="unsortable" colspan=2 | Populasyon {{small|(2015)}}{{PH census|2015}} ! scope="col" style="border-bottom:none;" colspan=2 | Lawak{{ref label|Area|a|none}} ! scope="col" style="border-bottom:none;" colspan=2 | Densidad ! scope="col" style="border-bottom:none;" | Petsa ng pagsapi bilang lungsod |- ! scope="col" style="border-top:none;" | ! scope="col" style="border-top:none;" | ! scope="col" style="border-top:none;" colspan=2 | ! scope="col" style="border-style:none none solid solid;" | km² ! scope="col" style="border-style:none solid solid none;white-space:nowrap;" class="unsortable" | sq mi ! scope="col" style="border-style:none none solid solid;" | /km² ! scope="col" style="border-style:none solid solid none;white-space:nowrap;" class="unsortable" | /sq mi ! scope="col" style="border-top:none;" | |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Caloocan]] | [[Talaksan:9526Complex Caloocan City Hall Landmarks 21.jpg|200px]] | {{percent and number|1,583,978|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|53.20|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|1,583,978/53.20|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 1962 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Las Piñas]] | [[Talaksan:Barangay Talon Las Pinas City Aerial Photo.jpg|200px]] | {{percent and number|588,894|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|32.02|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|588,894/32.02|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 1997 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Makati]] | [[Talaksan:Makaki skyline (from PUP Hasmin) (Magsaysay Boulevard, Santa Mesa, Manila)(2018-02-22).jpg|200px]] | {{percent and number|582,602|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|21.73|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|582,602/21.73|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 1995 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Malabon]] | [[Talaksan:MalabnCityHallChurchjf0848 07.JPG|200px]] | {{percent and number|365,525|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|15.96|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|365,525/15.96|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 2001 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Mandaluyong]] | [[Talaksan:Laika ac Manila (6445259459).jpg|200px]] | {{percent and number|386,276|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|11.06|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|386,276/11.06|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 1994 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Maynila]] | [[Talaksan:Manila downtown - Binondo, Quiapo, Quezon Bridge, Pasig River, Arroceros (close-up) (Manila)(2018-02-07).jpg|200px]] | {{percent and number|1,780,148|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|42.88|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|1,780,148/42.88|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 1571 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Marikina]] | [[Talaksan:MarikinaRiverBankShoesjf9425 20.JPG|200px]] | {{percent and number|450,741|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|22.64|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|450,741/22.64|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 1996 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Muntinlupa]] | [[Talaksan:Filiinvest Cityscape at night.jpg|200px]] | {{percent and number|504,509|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|41.67|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|504,509/41.67|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 1995 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Navotas]] | [[Talaksan:PIC TEMP GEO 100917 0 (93).JPG|200px]] | {{percent and number|249,463|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|11.51|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|249,463/11.51|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 2007 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Parañaque]] | [[Talaksan:Coastal Road Aerial View.JPG|200px]] | {{percent and number|664,822|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|47.28|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|664,822/47.28|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 1998 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Pasay]] | [[Talaksan:Pic geo photos - ph=mm=pasay=bay city skyline - aerial shot from cityland vito cruz -philippines--2015-0624--ls-.JPG|200px]] | {{percent and number|416,522|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|18.64|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|416,522/18.64|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 1947 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Pasig]] | [[Talaksan:Mm-pasigortigas-aerial2012.jpg|center|frameless|201x201px]] | {{percent and number|755,300|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|31.46|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|755,300/31.46|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 1995 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Pateros]] | [[Talaksan:Pateros overview.jpg|200px]] | {{percent and number|63,840|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|1.76|km2|abbr=values|disp=table}}{{ref label|PaterosArea|b|none}} | {{convert|{{sigfig|63,840/1.76|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | ''Hindi pa isang lungsod'' |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Lungsod Quezon]] | [[Talaksan:Quezon City skyline - South Triangle with TV towers (from Mezza 2) (Quezon City)(2018-05-12).jpg|200px]] | {{percent and number|2,936,116|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|165.33|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|2,936,116/165.33|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 1939 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[San Juan, Kalakhang Maynila|San Juan]] | [[Talaksan:Wilson Street, Greenhills, San Juan City, Philippines - panoramio.jpg|200px]] | {{percent and number|122,180|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|5.87|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|122,180/5.87|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 2007 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Taguig]] | [[Talaksan:Bonifacio Global City - skyline shot from BSA Twin Towers Ortigas.jpg|200px]] | {{percent and number|804,915|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|45.18|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|804,915/45.18|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 2004 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Valenzuela]] | [[Talaksan:Birds-eye view of Marulas, Valenzuela City.jpg|200px]] | {{percent and number|620,422|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|45.75|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|620,422/45.75|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 1998 |-class="sortbottom" ! scope="row" colspan=3 style="text-align:left;" | Kabuuan ! scope="col" style="text-align:right;" | 12,877,253 ! scope="col" style="text-align:right;" | 613.94 ! scope="col" style="text-align:right;" | {{convert|613.94|km2|disp=number|2}} ! scope="col" style="text-align:right;" | {{sigfig|12,877,253/613.94|2}} ! scope="col" style="text-align:right;" | {{convert|{{sigfig|12,877,253/613.94|2}}|PD/km2|disp=number}} ! scope="col" style="background-color:none;border-bottom:none | |-class="sortbottom" style="text-align:left;background-color:#F2F2F2;border-top:double grey;" | colspan=9 style="padding-left:1em;" | {{Ordered list | list_style_type=lower-alpha | {{note label|Area|a|none}}Ang mga bilang ng sukat ng lupain ay mula sa Philippine Institute of Volcanology and Seismology at Geoscience Australia.<ref>{{cite web|url=http://www.mbc.com.ph/engine/wp-content/uploads/2013/10/Solidum-Update-of-Earthquake-Hazards-and-Risk-Assessment-of-MMla-14Nov2013.pdf |title=An Update on the Earthquake Hazards and Risk Assessment of Greater Metropolitan Manila Area |publisher=[[Philippine Institute of Volcanology and Seismology]] |deadurl=no |date=November 14, 2013 |accessdate=May 16, 2016 }}{{dead link|date=June 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web |url=http://ndrrmc.gov.ph/attachments/article/1509/Component_5_Earthquake_Risk_Analysis_Technical%20Report_-_Final_Draft_by_GA_and_PHIVOLCS.pdf |title=Enhancing Risk Analysis Capacities for Flood, Tropical Cyclone Severe Wind and Earthquake for the Greater Metro Manila Area Component 5 – Earthquake Risk Analysis |publisher=[[Philippine Institute of Volcanology and Seismology]] and [[Geoscience Australia]] |deadurl=no |accessdate=May 16, 2016 |archive-date=Agosto 6, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160806150011/http://ndrrmc.gov.ph/attachments/article/1509/Component_5_Earthquake_Risk_Analysis_Technical%20Report_-_Final_Draft_by_GA_and_PHIVOLCS.pdf |url-status=dead }}</ref> <!-- <ref name="PSA-CitiesList">{{cite web|title=PSGC Interactive; List of Cities|url=http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/listcity.asp|website=Philippine Statistics Authority|accessdate=4 April 2016}}</ref> --> | {{note label|PaterosArea|b|none}}Ang sukat ng lupain ng Pateros ay mula sa opisyal na websayt ng pamahalaan ng Munisipyo ng Pateros.<ref name="PaterosGovPH-LandUse">{{cite web|title=Land Use Classification|url=http://www.pateros.gov.ph/about_pateros/profile/land_use.asp|website=Municipality of Pateros|accessdate=7 April 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080915135633/http://www.pateros.gov.ph/about_pateros/profile/land_use.asp|archivedate=15 September 2008}}</ref> }} |} {{clear}} ===Mga distrito=== Hindi tulad ng ibang rehiyon na nahahati sa mga [[Mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]], nahahati ang Kalakhang Maynila sa limang hindi administratibong distrito, na nakauri batay sa [[heograpiya]] nito gamit ang [[Ilog Pasig]] bilang reperensiya. Nabuo ang mga distritong ito noong 1976 ngunit walang lokal na [[pamahalaan]] o may kinatawan sa [[Kongreso ng Pilipinas|kongreso]], salungat sa mga lalawigan. Ginagamit ang mga distritong ito para sa layuning piskal at [[estadistika]]l. Nahahati ang mga lungsod at munisipyo sa Kalakhang Maynila sa apat na distrito, ang mga ito ang sumusunod: [[Talaksan:Districts of Metro Manila.svg|thumb|left|Mga distrito ng Kalakhang Maynila]] {{Mga distrito ng Kalakhang Maynila}} {{clear}} ==Ekonomiya== Ang Pambansang Punong Rehiyon ay bumuo ng 36% ng pambansang kita noong 2018.<ref>https://psa.gov.ph/grdp/grdp-id/138508. Philippine Statistics Authority.</ref> ==Lugar ng Libangan at Palatandaan== {{Empty section}} ==Transportasyon== {{main|Transportasyon sa Kalakhang Maynila}} {{see also|Metro Manila Dream Plan}} Ayon sa [[Land Transportation Franchising and Regulatory Board (Philippines)|Land Transportation Franchising and Regulatory Board]], ang pampublikong sakayan sa Kalakhang Maynila ay binubuo ng mga sumusunod: 46% ng mga tao ay lumilibot sa pamamagitan ng mga [[dyipni]], 32% sa pamamagitan ng mga pampribadong kotse, 14% sa pamamagitan ng bus, at 8% ay gumagamit ng sistemang [[daambakal]].<ref>{{cite web |url=http://www.rappler.com/nation/85871-jeepney-feeder-vehicle-transport-plan |title=Fixing traffic: Jeeps eyed as feeders to bus routes |author=Katerina Francisco |publisher=Rappler |date=5 Marso 2015 |accessdate=5 Marso 2015 }}</ref> Nakaalinsunod ang pagpapausbong ng transportasyon ng Kamaynilaan sa [[Metro Manila Dream Plan]], na binubuo ng pagpapatayo ng mga impraestruktura na tatagal hanggang 2030 at tumutugon sa mga usaping ukol sa trapiko, paggamit ng lupain, at kalikasan.<ref>{{cite web |url=http://www.jica.go.jp/philippine/english/office/topics/news/140902.html |title=JICA transport study lists strategies for congestion-free MM by 2030 |publisher=[[Japan International Cooperation Agency]] |date=2 Setyembre 2014 |accessdate=27 Marso 2015 |archive-date=2 Agosto 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150802043347/http://www.jica.go.jp/philippine/english/office/topics/news/140902.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://globalnation.inquirer.net/102377/japan-presents-57-b-dream-plan-to-solve-metro-congestion/ |title=Japan presents $57-B ‘dream plan’ to solve Metro congestion |author=Jerry E. Esplanada |publisher=''[[Philippine Daily Inquirer|INQUIRER.net]]'' |date=20 Abril 2014 |accessdate=27 Marso 2015 }}</ref> ===Mga daan at lansangan=== {{main|Talaan ng mga lansangan sa Kalakhang Maynila}} [[Talaksan:EDSA-Cubao - northbound to Timog (Quezon City)(2017-08-13).jpg|thumb|Tanawing panghimpapawid ng [[Abenida Epifanio de los Santos|EDSA]], ang pinakaabalang lansangan sa kalungsuran.]] [[Talaksan:NAIA Expressway.jpg|thumb|[[NAIA Expressway]], ang kauna-unahang mabilisang daanang pampaliparan sa kalakhan at sa bansa.]] Itinayo ang mga daan ng Kamaynilaan sa paligid ng [[Maynila|Lungsod ng Maynila]]. Ibinukod ang mga daan bilang mga lokal na daan, pambansang daan, o daang subdibisyon. Mayroong sampung daang radyal na lumalabas ng lungsod. Gayundin, mayroong limang daang palibot na bumubuo sa isang serye na mga bilugang hating-bilog na arko sa paligid ng Maynila. Ang mga daang palibot at daang radyal ay mga sistema ng nakakonektang daan at lansangan. Isang suliranin sa mga daang palibot ay mga nawawalang daan (''missing road links''). Ito ay mga daan na hindi pa itinatayo (sa ngayon) para magbigay-daan sa pagpapausbong dahil sa mabilisang urbanisasyon ng Kamaynilaan. Inilulutas na ng kalakhan ang suliraning ito sa pamamagitan ng pagtatayo ng mga nawawalang daan o sa pamamagitan ng pagtatayo ng mga daang nag-uugnay (''connector roads''). Isang mahalagang daang palibot ay ang [[Daang Palibot Blg. 4]] (o C-4), na binubuo ng Daang C-4 sa Navotas at Malabon, [[Daang Samson]] sa Caloocan, at [[EDSA]] (Abenida Epifanio de los Santos]]. Dumadaan ito sa mga lungsod ng Pasay, Makati, Mandaluyong, Lungsod Quezon, at Caloocan. Sinusundan ng [[Ikatlong Linya ng Sistema ng Metro Rail Transit ng Maynila|Linya 3 ng MRT]] ang pagkakalinya ng EDSA mula [[Abenida Taft]] sa Pasay hanggang [[Trinoma]] malapit sa sangandaan nito sa [[Abenida North]]. Ang [[Daang Palibot Blg. 5]], o mas-kilala bilang C-5, ay nagsisilbi sa mga nakatira malapit sa mga hangganang panrehiyon ng Kamaynilaan at nagsisibi ring alternatibong ruta para sa C-4. Ang pinakatanyag na daang radyal ay ang [[Daang Radyal Blg. 1]] (R-1), na binubuo ng [[Kalye Bonifacio]] (''Bonifacio Drive''), [[Bulebar Roxas]], at [[Manila–Cavite Expressway]] (o ''Coastal Road''). Inuugnay nito ang Kalakhang Maynila sa lalawigan ng [[Kabite]]. Ang mga iba pang kilalang daang radyal sa Kamaynilaan ay ang [[Daang Radyal Blg. 3]] (R-3), o ang [[South Luzon Expressway]] na nag-uugnay ng Kamaynilaan sa [[Laguna]]; [[Daang Radyal Blg. 6]], na binubuo ng [[Bulebar Ramon Magsaysay]], [[Bulebar Aurora]], at [[Lansangang Marikina–Infanta]] na dumadaan patungong [[Rizal]]; [[Daang Radyal Blg. 7]] (R-7), na nag-uugnay ng Maynila sa Lungsod Quezon at [[San Jose del Monte]], [[Bulacan]]; at [[Daang Radyal Blg. 8]] (R-8), o ang mga daan ng [[Abenida Bonifacio]] at [[North Luzon Expressway]] na nag-uugnay ng Kamaynilaan sa mga lalawigan sa hilaga tulad ng Bulacan at [[Pampanga]]. [[Talaksan:Padre Burgos Avenue - Route 150 marker with city hall clock tower (Ermita, Manila)(2017-06-12).jpg|thumb|Isang palatandaan ng [[Pambansang Ruta Blg. 150|N150]] sa [[Abenida Padre Burgos]]. Ang nasabing abenida ay isang bahagi ng nabanggit na ruta ng [[sistemang lansangambayan ng Pilipinas]].]] Ang sistemang daang radyal at palibot ay kasalukuyang pinapalitan ng isang [[Sistema ng lansangang bayan sa Pilipinas|bagong sistema ng nakabilang na lansangambayan]] na ipinapatupad ng [[Kagawaran ng Pagawaing Bayan at Lansangan (Pilipinas)|Kagawaran ng Pagawaing Bayan at Lansangan]] (DPWH), at kasalukuyang inilalagay ang mga bagong palatandaan sa pagpapatupad nito. Itinatanda ang mga mabilisang daanan ng mga bilang na may unlaping "E" (nangangahulugang "''expressway''" o mabilisang daanan). Itinakda naman ang mga pambansang lansangan ng mga bilang may isa hanggang tatlong tambilang, maliban lamang sa mga lansangang iniuri bilang mga pambansang daang tersiyaryo. Sa ngayon, tuluy-tuloy ang pagtatayo ng [[Metro Manila Skyway|Metro Manila Skyway Stage 3]] at ang [[NAIA Expressway|NAIA Expressway Phase 2]] na bahagi ng Metro Manila Dream Plan. Kabilang sa mga iba pang proyekto itinatayo ay ang pagpapaganda ng EDSA, pagtatayo ng Taft Avenue Flyover, at ang pagtatayo ng mga nawawalang daan para sa mga daang palibot circumferential roads (hal. ''Metro Manila Interchange Project Phase IV''). ===Mga sistemang daambakal=== {{update}} {{See also|Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila|Sistema ng Metro Rail Transit ng Maynila}} [[Talaksan:Metro Manila rail network.svg|thumb|Mapa ng sistema ng mga tren sa Kalakhang Maynila]] [[Talaksan:MRT-2 J. Ruiz Station.jpg|thumb|Ang [[Estasyong J. Ruiz ng LRT|Estasyon ng J. Ruiz]] ng [[Ikalawang Linya ng Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila|Linya 2]].]] May tatlong linyang daambakal ang Kalakhang Maynila, na pinangangasiwaan ng dalawang entidad. Ang [[Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila]] (LRTA) ay nagtatakbo ng [[Unang Linya ng Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila|Linya 1]] (Linyang Lunti) at [[Ikalawang Linya ng Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila|Linya 2]] (Linyang Bughaw). Sa kabilang banda, ang [[Sistema ng Metro Rail Transit ng Maynila]] ay nagtatakbo ng [[Ikatlong Linya ng Sistema ng Metro Rail Transit ng Maynila|Linya 3]] (Linyang Dilaw) na dumadaan sa [[EDSA]]. Ang Unang Linya ay may 560,000 bilang ng mga mananakay kada linggo.<ref name="LRT PPP">{{cite web |url=http://ppp.gov.ph/?p=7641 |title=Line 1 Cavite Extension and Operation & Maintenance |publisher=Public-Private Partnership Center |accessdate=24 Marso 2015 |archive-date=2015-03-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150316021231/http://ppp.gov.ph/?p=7641 |url-status=dead }}</ref> Noong Pebrero 2014, ang kabuuang bilang na 14.06 milyong pasahero ang gumamit ng Unang Linya habang 6.13 milyon naman ang gumamit ng Ikalawang Linya.<ref>{{cite web |url=http://newsinfo.inquirer.net/592927/did-you-know-lrt-1-and-2-ridership |title=Did you know: Lines 1 and 2 ridership |publisher=''[[Philippine Daily Inquirer|INQUIRER.net]]'' |author= Marielle Medina |accessdate=24 Marso 2015 }}</ref>  Sa kasalukuyan, itinatayo ang [[Ikapitong Linya ng Metro Rail Transit ng Maynila]] (Linyang Pula). Pag-nakumpleto, uugnayin nito ang Kalakhang Maynila sa lalawigan ng [[Bulacan]]. Bukod pa riyan, isang ''common station'' na mag-uugnay ng Unang Linya, Ikatlong Linya, at Ikapitong Linya ay nakapanukala, subalit ang pagtatayo nito ay hinahadlangan ng [[burukrasya]] sa [[Kagawaran ng Transportasyon (Pilipinas)|Kagawaran ng Transportasyon]] (DOTr), mahigpit na alitan sa korporasyon, at mga usapin ukol sa ipinapanukalang lokasyon nito.<ref>{{cite web |url=http://www.mb.com.ph/common-station-at-sm-north-edsa-pushed-for-lrt1-mrt3-and-mrt7/ |title=Common station at SM North EDSA pushed for LRT1, MRT3, and MRT7 |publisher=''[[Manila Bulletin]]'' |author= Kris Bayos |date=4 Pebrero 2015 |accessdate=24 Marso 2015}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.rappler.com/business/industries/175-real-estate/60529-sm-ayala-mrt-lrt-common-station |title=Why SM is after the MRT-LRT common station |publisher=''Rappler'' |author= Judith Balea |date=14 Hunyo 2014 |accessdate=26 Marso 2015}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.rappler.com/business/industries/208-infrastructure/75267-sm-north-common-station |title=DOTC eyeing another LRT-MRT common station |publisher=''Rappler'' |author= Mick Basa |date=20 Nobyembre 2014 |accessdate=26 Marso 2015}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.gmanetwork.com/news/story/372930/economy/companies/sc-stops-dotc-lrta-from-building-mrt-lrt-common-station-in-front-of-trinoma |title=SC stops DOTC, LRTA from building common station in front of Trinoma |publisher=''[[GMA News and Public Affairs|GMA News]]'' |author= Danessa O. Rivera |date=1 Agosto 2014 |accessdate=26 Marso 2015}}</ref> Ipinanukala na ipapahaba ang Linya 1 papuntang [[Bacoor]] sa lalawigan ng [[Kabite]].<ref name="LRT PPP" /> Isang ikalawang pagpapahaba, ang [[Ika-anim na Linya ng Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila]], ang mag-uugnay ng Bacoor sa [[Dasmarinas]] sa kahabaan ng [[Lansangang Aguinaldo]]. Sa ngayon, itinatayo ang Silangang Ekstensyon ng Linya 2. Ang silangang ekstensyon na ito ang mag-uugnay ng Kalakhang Maynila sa lalawigan ng [[Rizal]]. Ipapahabain rin ito pakanluran sa hinaharap, at dahil diyan mas-dadami ang ugnayan sa mga lugar ng Divisoria at Pier 4 at ang [[Pantalan ng Maynila]]. Ang [[Pambansang Daambakal ng Pilipinas]] (PNR) ay nagpapatakbo ng isang serbisyong riles pang-komyuter sa Kalakhang Maynila na tinatawag na [[PNR Metro South Commuter]]. Ang [[Estasyong daangbakal ng Tutuban|pangunahing estasyong terminal]] nito ay matatagpuan sa Tutuban sa [[Tondo, Maynila|Tondo]]. Kapag nakumpleto na ang kanlurang karugtong ng Linya 2, ang Tutuban ay magiging pinaka-maabalang [[estasyong palitan]] sa buong kalakhan, na may dagdag na isa pang 400,000 tao mula sa kasalukuyang 1 milyong tao na pumupuntang Tutuban Center.<ref>{{cite web |url=http://www.abs-cbnnews.com/business/03/20/15/tutuban-center-may-becom≤e-manilas-busiest-transfer-station |title=Tutuban Center may become Manila's busiest transfer station |publisher=ABS-CBN News |accessdate=21 Marso 2015 }}{{Dead link|date=Mayo 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ===Himpapawid=== Ang [[Paliparang Pandaigdig ng Ninoy Aquino]] (NAIA) na matatagpuan sa mga lungsod ng [[Pasay]] at [[Parañaque]] ay ang primerang pasukan sa Kalakhang Maynila. Ito lamang ang paliparan na naglilingkod sa rehiyon at ito ang pinaka-abalang paliparan sa bansa.<ref>{{cite web |url=http://www.interaksyon.com/business/36428/naia-is-philippines-busiest-airport---nscb |title=NAIA is Philippines' busiest airport - NSCB |publisher=InterAksyon.com |author=Darwin G. Amojelar |date=03 Hulyo 2012  |accessdate=29 Hunyo 2013 |archive-date=2013-02-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130215103448/http://www.interaksyon.com/business/36428/naia-is-philippines-busiest-airport---nscb |url-status=dead }}</ref> Ang Paliparang Pandaigdig ng Ninoy Aquino ay nahahati sa mga apat na terminal: ang Terminal 1, ang Terminal 2 na ekslusibong ginagamit ng [[Philippine Airlines]], ang Terminal 3 na pinakabago at pinakamalaki sa NAIA komplex, at ang Terminal 4 na kilala rin bilang Manila Domestic Passenger Terminal. Ang isa pang paliparan na naglilingkod sa Kalakhang Maynila ay ang [[Paliparang Pandaigdig ng Clark]] na matatagpuan sa [[Angeles]], [[Pampanga]]. ===Ferry=== [[Talaksan:Blessing of New Ferry Boat - January 25, 2016.jpg|thumb|Isang bangka ng Pasig River Ferry Service.]] Ang [[Pasig River Ferry Service]] na pinapatakbo ng [[Pangasiwaan sa Pagpapaunlad ng Kalakhang Maynila|MMDA]] ay ang [[Ferry|sistemang shuttle na lantsang pantawid]] ng Kalakhang Maynila. Dumadaan ito sa [[Ilog Pasig]] mula Plaza Mexico sa [[Intramuros]] hanggang Barangay Pinagbuhatan sa [[Pasig]]. Bagamat itinuturi itong [[ferry]], mas-kahawig nito ang isang [[taksi na pantubig]]. Ito ay may labimpitong (17) estasyon, subalit labing-apat (14) lamang ang gumagana. ==Demograpiko== {{Philippine Census | title=Populasyon ng<br>Pambansang Punong Rehiyon | 1903= | 1918= | 1939= | 1948= | 1960= | 1970= | 1975= | 1980= 5925884 | 1990= 7948392 | 1995= 9454040 | 2000= 9932560 | 2007= 11553427 | 2010= 11855975 | 2015= 12877253 | footnote=Sanggunian: Philippine Statistics Authority<ref name="MetroManilaCensus">{{cite web |url=http://www.census.gov.ph/data/census2007/index.html |title=Final Results - 2007 Census of Population |publisher=Census Bureau of the Philippines |accessdate=29-03-10 |archive-date=2008-11-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081120024509/http://www.census.gov.ph/data/census2007/index.html |url-status=dead }}</ref><ref name="2010 Census">{{cite web|url=http://www.census.gov.ph/data/sectordata/2010/2010CPH_ncr.pdf|title=2010 Census of Population and Housing: National Capital Region|publisher=National Statistics Office of the Republic of the Philippines|accessdate=6 April 2012|archive-date=25 June 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120625152554/http://www.census.gov.ph/data/sectordata/2010/2010CPH_ncr.pdf|url-status=dead}}</ref><ref name="NCR PDF Census">{{cite web|url=http://www.census.gov.ph/sites/default/files/attachments/hsd/pressrelease/National%20Capital%20Region.pdf|title=National Capital Region. Total Population by Province, City, Municipality and Barangay: as of May 1, 2010|publisher=National Statistics Office of the Philippines|accessdate=22 December 2012|archive-date=15 November 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121115103152/http://www.census.gov.ph/sites/default/files/attachments/hsd/pressrelease/National%20Capital%20Region.pdf|url-status=dead}}</ref>{{Reperensiya ng Pilipinong Senso|2015}}}} Ang Pambansang Punong Rehiyon ay may populasyon na {{nts|12877253}}, ayon sa pambansang senso 2015. Ang kabuuang pook-urban (''urban area''), na binubuo ng pinagsamang pook-urban na tumutukoy sa tuluy-tuloy na paglawak ng urbanisasyon ng Kamaynilaan patungong [[Bulacan]], [[Kabite]], [[Laguna]], [[Rizal]], at [[Batangas]] ay may populasyon na {{nts|24123000}}.<ref name="Demographia">{{cite book|author1=Demographia|title=Demographia World Urban Areas|date=January 2015|edition=11th|url=http://www.demographia.com/db-worldua.pdf|accessdate=2 March 2015}}</ref> Ito ang pinakamataong rehiyon sa Pilipinas, ang ikapitong pinakamataong kalakhan sa Asya, at ang ikatlong pinakamataong pook-urban sa buong mundo. Ang mga pinakamataong lungsod sa Kamaynilaan ay [[Lungsod Quezon]] (2,936,116), [[Maynila]] (1,780,148), [[Caloocan]] (1,583,978), [[Taguig]] (804,915), [[Pasig]] (755,300), [[Parañaque]] (665,822), [[Valenzuela]] (620,422), [[Las Piñas]] (588,894), [[Makati]] (582,602), at [[Muntinlupa]] (504,509). ===Mga ''slum''=== Noong 2014, tinatayang may apat na milyong mga tumitira sa mga ''[[slum]]'' sa Kalakhang Maynila. Isang pangunahing suliranin sa mga lungsod ng Kalakhang Maynila ang kawalan ng tirahan.<ref>{{cite web|url=http://www.newstatesman.com/world-affairs/2014/09/slums-manila-inequality-so-bad-worst-have-no-chance-protest |title=In the slums of Manila, inequality is so bad that the worst off have no chance to protest |author=Paul Roy |publisher=''The [[New Statesman]]'' |date=18 September 2014 |access-date=4 Nobyembre 2016}}</ref> ==Edukasyon== {{Empty section}} ==Kalusugan== {{Empty section}} ==Seguridad at Pulisya== {{Empty section}} ==Palingkurang-bayan== ===Kuryente=== {{Empty section}} ===Tubig=== {{Empty section}} ===Komunikasyon=== {{Empty section}} ===Pamamahala ng mga Basura=== {{Empty section}} ==Tingnan din== *[[Heograpiya ng Pilipinas]] *[[Mga rehiyon sa Pilipinas]] *[[Pilipinas]] ==Sanggunian== {{reflist}} {{Metro Manila}} {{Rehiyon ng Pilipinas}} {{Philippines political divisions}} {{Mga_kalakhang_pook_ng_Pilipinas}} [[Kategorya:Mga kalakhang pook ng Pilipinas|Maynila]] [[Kategorya:Rehiyon ng Pilipinas|Kalakhang Maynila]] [[Kategorya:Luzon]] 86dhomhzebrilcrlugw4ujmrldbv6pv 2213643 2213641 2026-06-28T02:07:36Z Jeo555 163377 /* Klima */ Inayos ang baybay 2213643 wikitext text/x-wiki {{About|kalakhang kabisera ng Pilipinas|kabiserang lungsod|Maynila|ibang paggamit|Maynila (paglilinaw)}} {{infobox settlement | name = Kalakhang Maynilà<br />''Metro Manila'' | official_name = Pambansang Punong Rehiyon<br />''National Capital Region (NCR)'' | native_name = ᜃᜎᜃ᜔ᜑᜅ᜔ ᜋᜌ᜔ᜈᜒᜎ | native_name_lang = tl | other_name = Kamaynilaan | settlement_type = [[Kalakhang pook|Kalakhan]] at [[Mga rehiyon ng Pilipinas|Rehiyon]] | image_skyline = {{multiple image | perrow = 1/2/2/2 | border = infobox | total_width = 300 | caption_align = center | image1 = Makati City Lights (Jopet Sy) - Flickr.jpg | alt1 = Makati CBD | caption1 = [[Makati Central Business District]] | image2 = Quezon Monument in Quezon Memorial.jpg | alt2 = Quezon Memorial Shrine | caption2 = [[Quezon Memorial Shrine]] | image3 = Rizal Monument (Manila, 2024).jpg | alt3 = Rizal Park known as Luneta Park | caption3 = [[Liwasang Rizal]] | image4 = BGC - BHS Central Jan 8 2025.jpg | alt4 = Bonifacio High Street | caption4 = Bonifacio High Street | image5 = Ortigas Center (Met. Manila) - Flickr.jpg | alt5 = Ortigas Center at night | caption5 = [[Sentrong Ortigas]] | image6 = Museo Nacional de Bellas Artes, Manila, Filipinas, 2023-08-27, DD 51.jpg | alt6 = National Museum of Fine Arts | caption6 = [[Pambansang Museo ng Sining]] | image7 = View of Pasay City at SM Mall of Asia.tif | alt7 = SM Mall of Asia | caption7 = [[SM Mall of Asia]] | image8 = Bonifacio Monument (Guillermo Tolentino).jpg | alt8 = Monumento | caption8 = [[Bonifacio Monument]] | image9 = 400 Year old Beauty.jpg | alt9 = University of Santo Tomas facade | caption9 = [[Unibersidad ng Santo Tomas]] }} | image_caption = | image_flag = | image_seal = | image_shield = | image_map = {{PH wikidata|image_map}} | map_caption = Lokasyon sa Pilipinas | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | coordinates = {{coord|3=region:PH_type:adm2nd_source:GNS|display=inline,title}} | subdivision_type = Bansa | subdivision_name = {{PHL}} | subdivision_type1 = Nangangasiwang entidad | subdivision_name1 = [[Pangasiwaan sa Pagpapaunlad ng Kalakhang Maynila]] | established_title = Naitatag | established_date = 7 Nobyembre 1975<ref name="LawPhil">{{cite web|url=http://www.lawphil.net/statutes/presdecs/pd1975/pd_824_1975.html|title=Presidential Decree No. 824 November 7, 1975|website=lawphil.net|publisher=[[Arellano University|Arellano Law Foundation]]|accessdate=14 Enero 2014}}</ref> | parts_type = Binubuo ng | parts_style = para | p1 = {{Collapsible list | title = 16 na lungsod at<br />isang bayan | 1 = '''[[Manila]]''' | 2 = [[Caloocan]] | 3 = [[Las Piñas]] | 4 = [[Makati]] | 5 = [[Malabon]] | 6 = [[Mandaluyong]] | 7 = [[Marikina]] | 8 = [[Muntinlupa]] | 9 = [[Navotas]] | 10 = [[Parañaque]] | 11 = [[Pasay]] | 12 = [[Pasig]] | 13 = [[Lungsod Quezon]] | 14 = [[San Juan, Metro Manila|San Juan]] | 15 = [[Taguig]] | 16 = [[Valenzuela, Metro Manila|Valenzuela]] | 17 = [[Pateros]] }} | government_type = Kalakhang pamahalaan sa ilalim ng desentralisadong balangkas<ref>{{cite journal|last1=Manasan|first1=Rosario|last2=Mercado|first2=Ruben|title=Governance and Urban Development: Case Study of Metro Manila|journal=Philippine Institute for Development Studies Discussion Paper Series|date=Pebrero 1999|issue=99-03|url=https://dirp3.pids.gov.ph/ris/pdf/pidsdps9903.PDF|accessdate=15 Disyembre 2018|archive-date=16 Disyembre 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181216210904/https://dirp3.pids.gov.ph/ris/pdf/pidsdps9903.PDF|url-status=dead}}</ref> | governing_body = [[Pangasiwaan sa Pagpapaunlad ng Kalakhang Maynila]] | leader_party = [[Liberal Party (Philippines)|LP]] | leader_title = Tagapangulo | leader_name = [[Danilo Lim]] | leader_title1 = Konsehal ng kalakhan | leader_name1 = Konseho ng kalakhang Maynila | unit_pref = Metric | area_total_km2 = 619.57 | area_land_km2 = | area_water_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 12877253 | population_as_of = {{PH wikidata|population_as_of}} | population_footnotes = {{PH census|2015}} | population_density_km2 = auto | population_metro = 24100000 (Hindi pagtitipon, lugar ng kalakhan) | population_metro_footnotes = <ref name="citypop-Aggs">{{cite web|url=http://citypopulation.de/world/Agglomerations.html|title=The Principal Agglomerations of the World|website=citypopulation.de|accessdate=8 Disyembre 2017}}</ref> | population_demonyms = Tagalog: Manileño(-a), Manilenyo(-a), Taga-Maynila<br />Ingles: Manilan;<br />Kastila: ''manilense'',{{efn-la|Ito ang orihinal na pagsasalin sa wiking Espanyol, at ginamit din ito ni José Rizal sa kanyang obra na ''El filibusterismo''.}} ''manileño''(-''a'') | postal_code_type = [[List of ZIP codes in the Philippines|ZIP code]] | postal_code = {{PH wikidata|postal_code}} | area_code = {{PH wikidata|area_code}} | area_code_type = {{areacodestyle}} | blank_name_sec1 = [[Gross Domestic Product|GDP]] (2020) | blank_info_sec1 = [[Philippine peso|₱]]5.8 trilyon<br />[[USD|$]]120.56 bilyon | blank1_name_sec1 = Bilis ng paglago | blank1_info_sec1 = {{increase}} (7.5%) | blank_name_sec2 = Palatandaan ng pagunlad ng mga mamamayan (HDI) | blank_info_sec2 = {{increase}} 0.837 ({{fontcolor|Darkgreen|Sobrang taas}}) | blank1_name_sec2 = Antas ng HDI | blank1_info_sec2 = Pangalawa (2015) | blank3_name_sec1 = Pulisya | blank3_info_sec1 = NCRPO | iso_code = {{PH wikidata|iso_code}} | website = {{Official URL}} | timezone = [[Philippine Standard Time|PST]] | utc_offset = +8 | footnotes = {{notelist-la}} }} Ang '''Kalakhang Maynila''' ({{langx|en|Metropolitan Manila}}), opisyal na itinalaga bilang '''Pambansang Punong Rehiyon '''<ref>{{Cite web|url=https://kwf.gov.ph/wp-content/uploads/2015/12/Mga-ng-Pangalan-Tanggapan-sa-Filipino2.pdf|title=Mga Pangalan ng Tanggapan ng Pamahalaan sa Filipino|last=|first=|date=2013|website=[[Komisyon sa Wikang Filipino]]|language=Filipino|archive-url=https://web.archive.org/web/20210923032240/https://kwf.gov.ph/wp-content/uploads/2015/12/Mga-ng-Pangalan-Tanggapan-sa-Filipino2.pdf|archive-date=23 September 2021|access-date=27 Marso 2018|url-status=dead}}</ref> ({{langx|en|National Capital Region}}), ay ang kabiserang [[Mga rehiyon ng Pilipinas|rehiyon]] at ang pinakamalaking [[kalakhang pook]] ng [[Pilipinas]]. Ito ay matatagpuan sa silangang ng [[Look ng Maynila]], at pinapagitnaan ng mga rehiyon ng [[Gitnang Luzon]] at ng [[Calabarzon]]. Binubuo ito ng 16 na lungsod: [[Maynila]]—ang kabisera ng bansa—[[Caloocan]], [[Las Pinas|Las Piñas]], [[Lungsod Quezon]], [[Makati]], [[Malabon]], [[Mandaluyong]], [[Marikina]], [[Muntinlupa]], [[Navotas]], [[Parañaque]], [[Pasay]], [[Pasig]], [[San Juan, Kalakhang Maynila|San Juan]], [[Taguig]], at [[Valenzuela]], pati na rin ang bayan ng [[Pateros]]. Ang rehiyon ay may sukat na {{convert|636.00|sqkm}} at may kabuuang populasyon na 14,001,751 ayon sa senso ng 2024. ==Tropiko na Clima== *Tropiko Moonson climate *Lantitude 14°Hilaga ==Daylight Summer soltice== 13 hours June July August ==Daylight Winter Soltice== 11 Hours December January February ==Mindanao Philippines== *Tropiko Savanna Climate ==Visayas Philippines== *Tropiko Moonson Climate ==Wika== *Tagalog ==Central Luzon Southern Luzon Northern Luzon== *Tropiko ng Kancer climate/Tropiko Moonson Climate Ang rehiyon ay sentro ng kultura, ekonomiya, pangangalakal, edukasyon, lipunan, at politika ng [[Pilipinas]]. == Kasaysayan == {{See also|Kasaysayan ng Maynila}} {{Further|Kabisera ng Pilipinas}} {{multiple image | direction = horizontal | width = 150 | align = right | footer = Mapa ng lalawigan ng [[Maynila]] | image1 = Manila Province.jpg | alt1 = | caption1 = | image2 = | alt2 = | caption2 = }} === Kaharian ng Lusong === [[Talaksan:Map of Manila 1570.png|left|thumb|229x229px|Ang mapa ng sinaunang Maynila noong 1570. Ang bayan ng Maynila ay naka-kulay dilaw.]] Isang makasaysayang kaharian na kilala bilang [[Kaharian ng Maynila|Maynila]] ang kabilang sa mga teritoryo na minsang nasaklaw sa mga sinaunang kaharian. Kasama rin dito ang mga isla sa paligid ng [[Kaharian ng Maynila|Maynila]] at [[Bayan ng Tondo|Tondo]], ngunit may mas maliit na kaharian din katulad ng [[Malabon|Tambobong]], Taguig, Pateros, at ang pinagtibay na kaharian ng [[Cainta]]. === Panahon ng Kastila, Himagsikan at Panahon ng Amerikano === Naging kabisera ito ng kolonyal na Pilipinas, at ang [[Intramuros]] ay nagsilbi bilang sentro ng kapangyarihang kolonyal. Noong 1898, isinama ang lungsod ng [[Manila]] at 23 iba pang mga bayan. Ang [[Marikina|Mariquina]] ay nagsilbi ring kabisera ng Pilipinas mula 1898–1899, noong inilipat ang soberanya ng Pilipinas sa [[Estados Unidos]]. Noong 1901, ang lalawigan ng Maynila ay pinawalangbisa at halos lahat ng teritoryo nito ay inilipat sa noo'y bagong lalawigan ng [[Rizal]]. Mula pa noong panahong kolonyal ng mga Espanyol, ang Maynila ay itinuturing bilang isang orihinal na [[lungsod pandaigdig]]. Ang [[galeon ng Maynila]] ay ang pinaka-unang kilalang kalakalan na naglayag sa rutang pangkalakaran sa [[Karagatang Pasipiko]] sa loob ng 250 taon, na nagdadala sa Espanya ng mga karagamentong may luho, benepisyong pang-ekonomiya, at pagpapalit ng kultura. ==Heograpiya== [[Talaksan:Iss047e099713 lrg Manila.jpg|500x500px|thumb|center|Retratong satelayt ng Kalakhang Maynila na kinuha mula sa [[International Space Station]] noong Mayo 2016.]] [[Talaksan:Metro Manila view from Manila Bay - Makati and Pasay (Fort San Felipe, Cavite City; 2017-04-03).jpeg|thumb|Tanawin ng Kalakhang Maynila mula sa [[Moog ng San Felipe (Kabite)|Moog ng San Felipe]] sa [[Kabite]].]] Matatagpuan sa 14°40' H 121°3 S, ang Kalakhang Maynila ay nasa isang ''isthmus'' na naghahanggan sa [[Lawa ng Laguna]] sa timog silangan at sa [[Look ng Maynila]] sa kanluran. Ang pook metropolitan ay nasa malawak na kapatagan. Naghahanggan ang sakop nito sa [[Bulacan]] sa hilaga, sa lalawigan ng [[Rizal (lalawigan)|Rizal]] sa silangan, sa [[Laguna (lalawigan)|Laguna]] sa timog at sa [[Kabite]] sa timog kanluran. Hinahati ng [[Ilog Pasig]] ang Kalakhang Maynila na nagdudugtong sa dalawang katubigan kinahahanggan nito sa kanluran at silangan. Pinakamaliit sa mga rehiyon ng Pilipinas ang Kalakhang Maynila, subalit pinakamatao at pinakamakapal ang [[populasyon]] nito. 636 kilometrong parisukat ang lawak nito at pinapaligiran ito ng mga lalawigan ng [[Bulacan]] sa hilaga, [[Rizal]] sa silangan, at [[Laguna]] at [[Cavite]] sa timog. Matatagpuan naman sa kanluran ng Kalakhang Maynila ang [[Look ng Maynila]] at sa timog-silangan naman ang [[Laguna de Bay]]. Dumadaloy sa gitna ng Kalakhang Maynila ang [[Ilog Pasig]] na siyang nagdudugtong [[Lawa ng Laguna|Laguna de Bay]] sa Look ng Maynila. Ang Kalakhang Maynila ay itinuturing ''swampy'' [[isthmus]] na may karaniwang elebasyon na 10 metro. Ang pangunahing anyong tubig ng Kalakhang Maynila ay ang [[Ilog Pasig]]; ito ang humahati sa isthmus ng Kalakhang Maynila. ==Klima== Ayon sa [[pagbubukod ng klima my Tropiko Moonson]], ang Pambansang Punong Rehiyon ay may [[tropikong sabana Ang Kalakhang Maynila ay may maikli na [[tagtuyo]] mula Enero hanggang Mayo, at may katamtaman na [[tag-ulan]] mula Hunyo hanggang August. at ang September October November panahon ng transition papunta sa Panahon ng Amihan season nagsimula December January February at Kalahati ng March at ang kalahati ng March hanggang Mayo panahon ng tag araw o Dary season. {{-}} {| class="wikitable" style="font-size:90%;width:100%;border:0px;text-align:center;line-height:120%;" ! style="background: #99CCCC; color: #000080" height="17" |Buwan ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Enero ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Pebrero ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Marso ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Abril ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Mayo ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Hunyo ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Hulyo ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Agosto ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Setyembre ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Oktubre ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Nobyembre ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Disyembre ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Taon |- ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" |Katamtamang Mataas na Temperatura°C | style="color:#000000;" | 30 | style="color:#000000;" | 32 | style="color:#000000;" | 32 | style="color:#000000;" | 32 | style="color:#000000;" | 32 | style="color:#000000;" | 32 | style="color:#000000;" | 30 | style="color:#000000;" | 30 | style="color:#000000;" | 30 | style="color:#000000;" | 30 | style="color:#000000;" | 30 | style="color:#000000;" | 30 | style="color:#000000;" | 30 |- ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" height="16;" |Katamtaman Kababaan ng Temperatura°C (°F) | style="color:#000000;" | 20 | style="color:#000000;" | 21 | style="color:#000000;" | 21 | style="color:#000000;" | 23 | style="color:#000000;" | 22 | style="color:#000000;" | 20 | style="color:#000000;" | 21 | style="color:#000000;" | 21 | style="color:#000000;" | 21 | style="color:#000000;" | 21 | style="color:#000000;" | 20 | style="color:#000000;" | 19 | style="color:#000000;" | 18 |- ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" height="16;" |Ulan (cm) | style="color:#000000;" | 2 | style="color:#000000;" | 1 | style="color:#000000;" | 1 | style="color:#000000;" | 3 | style="color:#000000;" | 12 | style="color:#000000;" | 26 | style="color:#000000;" | 40 | style="color:#000000;" | 36 | style="color:#000000;" | 34 | style="color:#000000;" | 19 | style="color:#000000;" | 13 | style="color:#000000;" | 6 | style="color:#000000;" | 197 ==Tropiko ng Kancer climate Tropiko Moonson Climate/Tropiko Savanna Climate== |- | colspan="14" style="text-align:center;font-size:90%;"|''Pinagkunan: [http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=092489&refer=&units=metric Weatherbase] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120307224333/http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=092489&refer=&units=metric |date=2012-03-07 }}'' |} ==Pamahalaan at politika== {{further|Mga paghahating pampangasiwaan ng Kalakhang Maynila}} ===Mga lungsod at bayan=== [[Talaksan:Metro Manila in the Philippines.png|thumb|Mapa ng Kalakhang Maynila.]] Ang labimpitong mga yunit ng lokal na pamahalaan ng Kalakhang Maynila ay administratibong kapantay sa mga lalawigan. Binubuo ang mga ito ng labing-anim na mga [[Mga lungsod ng Pilipinas#Klasipikasyon ng lungsod|malayang lungsod]] na iniuri bilang "mga lungsod na mataas na urbanisado", at isang malayang bayan: [[Pateros]]. {| class="wikitable sortable" style="margin:auto;text-align:right;font-size:95%;background-color:#FDFDFD;" ! scope="col" style="border-bottom:none;" class="unsortable" | Lungsod {{small|o}}<br />bayan ! scope="col" style="border-bottom:none;" class="unsortable" | Retrato ! scope="col" style="border-bottom:none;white-space:nowrap;" class="unsortable" colspan=2 | Populasyon {{small|(2015)}}{{PH census|2015}} ! scope="col" style="border-bottom:none;" colspan=2 | Lawak{{ref label|Area|a|none}} ! scope="col" style="border-bottom:none;" colspan=2 | Densidad ! scope="col" style="border-bottom:none;" | Petsa ng pagsapi bilang lungsod |- ! scope="col" style="border-top:none;" | ! scope="col" style="border-top:none;" | ! scope="col" style="border-top:none;" colspan=2 | ! scope="col" style="border-style:none none solid solid;" | km² ! scope="col" style="border-style:none solid solid none;white-space:nowrap;" class="unsortable" | sq mi ! scope="col" style="border-style:none none solid solid;" | /km² ! scope="col" style="border-style:none solid solid none;white-space:nowrap;" class="unsortable" | /sq mi ! scope="col" style="border-top:none;" | |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Caloocan]] | [[Talaksan:9526Complex Caloocan City Hall Landmarks 21.jpg|200px]] | {{percent and number|1,583,978|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|53.20|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|1,583,978/53.20|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 1962 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Las Piñas]] | [[Talaksan:Barangay Talon Las Pinas City Aerial Photo.jpg|200px]] | {{percent and number|588,894|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|32.02|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|588,894/32.02|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 1997 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Makati]] | [[Talaksan:Makaki skyline (from PUP Hasmin) (Magsaysay Boulevard, Santa Mesa, Manila)(2018-02-22).jpg|200px]] | {{percent and number|582,602|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|21.73|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|582,602/21.73|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 1995 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Malabon]] | [[Talaksan:MalabnCityHallChurchjf0848 07.JPG|200px]] | {{percent and number|365,525|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|15.96|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|365,525/15.96|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 2001 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Mandaluyong]] | [[Talaksan:Laika ac Manila (6445259459).jpg|200px]] | {{percent and number|386,276|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|11.06|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|386,276/11.06|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 1994 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Maynila]] | [[Talaksan:Manila downtown - Binondo, Quiapo, Quezon Bridge, Pasig River, Arroceros (close-up) (Manila)(2018-02-07).jpg|200px]] | {{percent and number|1,780,148|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|42.88|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|1,780,148/42.88|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 1571 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Marikina]] | [[Talaksan:MarikinaRiverBankShoesjf9425 20.JPG|200px]] | {{percent and number|450,741|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|22.64|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|450,741/22.64|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 1996 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Muntinlupa]] | [[Talaksan:Filiinvest Cityscape at night.jpg|200px]] | {{percent and number|504,509|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|41.67|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|504,509/41.67|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 1995 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Navotas]] | [[Talaksan:PIC TEMP GEO 100917 0 (93).JPG|200px]] | {{percent and number|249,463|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|11.51|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|249,463/11.51|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 2007 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Parañaque]] | [[Talaksan:Coastal Road Aerial View.JPG|200px]] | {{percent and number|664,822|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|47.28|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|664,822/47.28|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 1998 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Pasay]] | [[Talaksan:Pic geo photos - ph=mm=pasay=bay city skyline - aerial shot from cityland vito cruz -philippines--2015-0624--ls-.JPG|200px]] | {{percent and number|416,522|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|18.64|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|416,522/18.64|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 1947 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Pasig]] | [[Talaksan:Mm-pasigortigas-aerial2012.jpg|center|frameless|201x201px]] | {{percent and number|755,300|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|31.46|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|755,300/31.46|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 1995 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Pateros]] | [[Talaksan:Pateros overview.jpg|200px]] | {{percent and number|63,840|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|1.76|km2|abbr=values|disp=table}}{{ref label|PaterosArea|b|none}} | {{convert|{{sigfig|63,840/1.76|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | ''Hindi pa isang lungsod'' |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Lungsod Quezon]] | [[Talaksan:Quezon City skyline - South Triangle with TV towers (from Mezza 2) (Quezon City)(2018-05-12).jpg|200px]] | {{percent and number|2,936,116|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|165.33|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|2,936,116/165.33|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 1939 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[San Juan, Kalakhang Maynila|San Juan]] | [[Talaksan:Wilson Street, Greenhills, San Juan City, Philippines - panoramio.jpg|200px]] | {{percent and number|122,180|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|5.87|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|122,180/5.87|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 2007 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Taguig]] | [[Talaksan:Bonifacio Global City - skyline shot from BSA Twin Towers Ortigas.jpg|200px]] | {{percent and number|804,915|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|45.18|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|804,915/45.18|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 2004 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Valenzuela]] | [[Talaksan:Birds-eye view of Marulas, Valenzuela City.jpg|200px]] | {{percent and number|620,422|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|45.75|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|620,422/45.75|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 1998 |-class="sortbottom" ! scope="row" colspan=3 style="text-align:left;" | Kabuuan ! scope="col" style="text-align:right;" | 12,877,253 ! scope="col" style="text-align:right;" | 613.94 ! scope="col" style="text-align:right;" | {{convert|613.94|km2|disp=number|2}} ! scope="col" style="text-align:right;" | {{sigfig|12,877,253/613.94|2}} ! scope="col" style="text-align:right;" | {{convert|{{sigfig|12,877,253/613.94|2}}|PD/km2|disp=number}} ! scope="col" style="background-color:none;border-bottom:none | |-class="sortbottom" style="text-align:left;background-color:#F2F2F2;border-top:double grey;" | colspan=9 style="padding-left:1em;" | {{Ordered list | list_style_type=lower-alpha | {{note label|Area|a|none}}Ang mga bilang ng sukat ng lupain ay mula sa Philippine Institute of Volcanology and Seismology at Geoscience Australia.<ref>{{cite web|url=http://www.mbc.com.ph/engine/wp-content/uploads/2013/10/Solidum-Update-of-Earthquake-Hazards-and-Risk-Assessment-of-MMla-14Nov2013.pdf |title=An Update on the Earthquake Hazards and Risk Assessment of Greater Metropolitan Manila Area |publisher=[[Philippine Institute of Volcanology and Seismology]] |deadurl=no |date=November 14, 2013 |accessdate=May 16, 2016 }}{{dead link|date=June 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web |url=http://ndrrmc.gov.ph/attachments/article/1509/Component_5_Earthquake_Risk_Analysis_Technical%20Report_-_Final_Draft_by_GA_and_PHIVOLCS.pdf |title=Enhancing Risk Analysis Capacities for Flood, Tropical Cyclone Severe Wind and Earthquake for the Greater Metro Manila Area Component 5 – Earthquake Risk Analysis |publisher=[[Philippine Institute of Volcanology and Seismology]] and [[Geoscience Australia]] |deadurl=no |accessdate=May 16, 2016 |archive-date=Agosto 6, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160806150011/http://ndrrmc.gov.ph/attachments/article/1509/Component_5_Earthquake_Risk_Analysis_Technical%20Report_-_Final_Draft_by_GA_and_PHIVOLCS.pdf |url-status=dead }}</ref> <!-- <ref name="PSA-CitiesList">{{cite web|title=PSGC Interactive; List of Cities|url=http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/listcity.asp|website=Philippine Statistics Authority|accessdate=4 April 2016}}</ref> --> | {{note label|PaterosArea|b|none}}Ang sukat ng lupain ng Pateros ay mula sa opisyal na websayt ng pamahalaan ng Munisipyo ng Pateros.<ref name="PaterosGovPH-LandUse">{{cite web|title=Land Use Classification|url=http://www.pateros.gov.ph/about_pateros/profile/land_use.asp|website=Municipality of Pateros|accessdate=7 April 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080915135633/http://www.pateros.gov.ph/about_pateros/profile/land_use.asp|archivedate=15 September 2008}}</ref> }} |} {{clear}} ===Mga distrito=== Hindi tulad ng ibang rehiyon na nahahati sa mga [[Mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]], nahahati ang Kalakhang Maynila sa limang hindi administratibong distrito, na nakauri batay sa [[heograpiya]] nito gamit ang [[Ilog Pasig]] bilang reperensiya. Nabuo ang mga distritong ito noong 1976 ngunit walang lokal na [[pamahalaan]] o may kinatawan sa [[Kongreso ng Pilipinas|kongreso]], salungat sa mga lalawigan. Ginagamit ang mga distritong ito para sa layuning piskal at [[estadistika]]l. Nahahati ang mga lungsod at munisipyo sa Kalakhang Maynila sa apat na distrito, ang mga ito ang sumusunod: [[Talaksan:Districts of Metro Manila.svg|thumb|left|Mga distrito ng Kalakhang Maynila]] {{Mga distrito ng Kalakhang Maynila}} {{clear}} ==Ekonomiya== Ang Pambansang Punong Rehiyon ay bumuo ng 36% ng pambansang kita noong 2018.<ref>https://psa.gov.ph/grdp/grdp-id/138508. Philippine Statistics Authority.</ref> ==Lugar ng Libangan at Palatandaan== {{Empty section}} ==Transportasyon== {{main|Transportasyon sa Kalakhang Maynila}} {{see also|Metro Manila Dream Plan}} Ayon sa [[Land Transportation Franchising and Regulatory Board (Philippines)|Land Transportation Franchising and Regulatory Board]], ang pampublikong sakayan sa Kalakhang Maynila ay binubuo ng mga sumusunod: 46% ng mga tao ay lumilibot sa pamamagitan ng mga [[dyipni]], 32% sa pamamagitan ng mga pampribadong kotse, 14% sa pamamagitan ng bus, at 8% ay gumagamit ng sistemang [[daambakal]].<ref>{{cite web |url=http://www.rappler.com/nation/85871-jeepney-feeder-vehicle-transport-plan |title=Fixing traffic: Jeeps eyed as feeders to bus routes |author=Katerina Francisco |publisher=Rappler |date=5 Marso 2015 |accessdate=5 Marso 2015 }}</ref> Nakaalinsunod ang pagpapausbong ng transportasyon ng Kamaynilaan sa [[Metro Manila Dream Plan]], na binubuo ng pagpapatayo ng mga impraestruktura na tatagal hanggang 2030 at tumutugon sa mga usaping ukol sa trapiko, paggamit ng lupain, at kalikasan.<ref>{{cite web |url=http://www.jica.go.jp/philippine/english/office/topics/news/140902.html |title=JICA transport study lists strategies for congestion-free MM by 2030 |publisher=[[Japan International Cooperation Agency]] |date=2 Setyembre 2014 |accessdate=27 Marso 2015 |archive-date=2 Agosto 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150802043347/http://www.jica.go.jp/philippine/english/office/topics/news/140902.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://globalnation.inquirer.net/102377/japan-presents-57-b-dream-plan-to-solve-metro-congestion/ |title=Japan presents $57-B ‘dream plan’ to solve Metro congestion |author=Jerry E. Esplanada |publisher=''[[Philippine Daily Inquirer|INQUIRER.net]]'' |date=20 Abril 2014 |accessdate=27 Marso 2015 }}</ref> ===Mga daan at lansangan=== {{main|Talaan ng mga lansangan sa Kalakhang Maynila}} [[Talaksan:EDSA-Cubao - northbound to Timog (Quezon City)(2017-08-13).jpg|thumb|Tanawing panghimpapawid ng [[Abenida Epifanio de los Santos|EDSA]], ang pinakaabalang lansangan sa kalungsuran.]] [[Talaksan:NAIA Expressway.jpg|thumb|[[NAIA Expressway]], ang kauna-unahang mabilisang daanang pampaliparan sa kalakhan at sa bansa.]] Itinayo ang mga daan ng Kamaynilaan sa paligid ng [[Maynila|Lungsod ng Maynila]]. Ibinukod ang mga daan bilang mga lokal na daan, pambansang daan, o daang subdibisyon. Mayroong sampung daang radyal na lumalabas ng lungsod. Gayundin, mayroong limang daang palibot na bumubuo sa isang serye na mga bilugang hating-bilog na arko sa paligid ng Maynila. Ang mga daang palibot at daang radyal ay mga sistema ng nakakonektang daan at lansangan. Isang suliranin sa mga daang palibot ay mga nawawalang daan (''missing road links''). Ito ay mga daan na hindi pa itinatayo (sa ngayon) para magbigay-daan sa pagpapausbong dahil sa mabilisang urbanisasyon ng Kamaynilaan. Inilulutas na ng kalakhan ang suliraning ito sa pamamagitan ng pagtatayo ng mga nawawalang daan o sa pamamagitan ng pagtatayo ng mga daang nag-uugnay (''connector roads''). Isang mahalagang daang palibot ay ang [[Daang Palibot Blg. 4]] (o C-4), na binubuo ng Daang C-4 sa Navotas at Malabon, [[Daang Samson]] sa Caloocan, at [[EDSA]] (Abenida Epifanio de los Santos]]. Dumadaan ito sa mga lungsod ng Pasay, Makati, Mandaluyong, Lungsod Quezon, at Caloocan. Sinusundan ng [[Ikatlong Linya ng Sistema ng Metro Rail Transit ng Maynila|Linya 3 ng MRT]] ang pagkakalinya ng EDSA mula [[Abenida Taft]] sa Pasay hanggang [[Trinoma]] malapit sa sangandaan nito sa [[Abenida North]]. Ang [[Daang Palibot Blg. 5]], o mas-kilala bilang C-5, ay nagsisilbi sa mga nakatira malapit sa mga hangganang panrehiyon ng Kamaynilaan at nagsisibi ring alternatibong ruta para sa C-4. Ang pinakatanyag na daang radyal ay ang [[Daang Radyal Blg. 1]] (R-1), na binubuo ng [[Kalye Bonifacio]] (''Bonifacio Drive''), [[Bulebar Roxas]], at [[Manila–Cavite Expressway]] (o ''Coastal Road''). Inuugnay nito ang Kalakhang Maynila sa lalawigan ng [[Kabite]]. Ang mga iba pang kilalang daang radyal sa Kamaynilaan ay ang [[Daang Radyal Blg. 3]] (R-3), o ang [[South Luzon Expressway]] na nag-uugnay ng Kamaynilaan sa [[Laguna]]; [[Daang Radyal Blg. 6]], na binubuo ng [[Bulebar Ramon Magsaysay]], [[Bulebar Aurora]], at [[Lansangang Marikina–Infanta]] na dumadaan patungong [[Rizal]]; [[Daang Radyal Blg. 7]] (R-7), na nag-uugnay ng Maynila sa Lungsod Quezon at [[San Jose del Monte]], [[Bulacan]]; at [[Daang Radyal Blg. 8]] (R-8), o ang mga daan ng [[Abenida Bonifacio]] at [[North Luzon Expressway]] na nag-uugnay ng Kamaynilaan sa mga lalawigan sa hilaga tulad ng Bulacan at [[Pampanga]]. [[Talaksan:Padre Burgos Avenue - Route 150 marker with city hall clock tower (Ermita, Manila)(2017-06-12).jpg|thumb|Isang palatandaan ng [[Pambansang Ruta Blg. 150|N150]] sa [[Abenida Padre Burgos]]. Ang nasabing abenida ay isang bahagi ng nabanggit na ruta ng [[sistemang lansangambayan ng Pilipinas]].]] Ang sistemang daang radyal at palibot ay kasalukuyang pinapalitan ng isang [[Sistema ng lansangang bayan sa Pilipinas|bagong sistema ng nakabilang na lansangambayan]] na ipinapatupad ng [[Kagawaran ng Pagawaing Bayan at Lansangan (Pilipinas)|Kagawaran ng Pagawaing Bayan at Lansangan]] (DPWH), at kasalukuyang inilalagay ang mga bagong palatandaan sa pagpapatupad nito. Itinatanda ang mga mabilisang daanan ng mga bilang na may unlaping "E" (nangangahulugang "''expressway''" o mabilisang daanan). Itinakda naman ang mga pambansang lansangan ng mga bilang may isa hanggang tatlong tambilang, maliban lamang sa mga lansangang iniuri bilang mga pambansang daang tersiyaryo. Sa ngayon, tuluy-tuloy ang pagtatayo ng [[Metro Manila Skyway|Metro Manila Skyway Stage 3]] at ang [[NAIA Expressway|NAIA Expressway Phase 2]] na bahagi ng Metro Manila Dream Plan. Kabilang sa mga iba pang proyekto itinatayo ay ang pagpapaganda ng EDSA, pagtatayo ng Taft Avenue Flyover, at ang pagtatayo ng mga nawawalang daan para sa mga daang palibot circumferential roads (hal. ''Metro Manila Interchange Project Phase IV''). ===Mga sistemang daambakal=== {{update}} {{See also|Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila|Sistema ng Metro Rail Transit ng Maynila}} [[Talaksan:Metro Manila rail network.svg|thumb|Mapa ng sistema ng mga tren sa Kalakhang Maynila]] [[Talaksan:MRT-2 J. Ruiz Station.jpg|thumb|Ang [[Estasyong J. Ruiz ng LRT|Estasyon ng J. Ruiz]] ng [[Ikalawang Linya ng Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila|Linya 2]].]] May tatlong linyang daambakal ang Kalakhang Maynila, na pinangangasiwaan ng dalawang entidad. Ang [[Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila]] (LRTA) ay nagtatakbo ng [[Unang Linya ng Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila|Linya 1]] (Linyang Lunti) at [[Ikalawang Linya ng Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila|Linya 2]] (Linyang Bughaw). Sa kabilang banda, ang [[Sistema ng Metro Rail Transit ng Maynila]] ay nagtatakbo ng [[Ikatlong Linya ng Sistema ng Metro Rail Transit ng Maynila|Linya 3]] (Linyang Dilaw) na dumadaan sa [[EDSA]]. Ang Unang Linya ay may 560,000 bilang ng mga mananakay kada linggo.<ref name="LRT PPP">{{cite web |url=http://ppp.gov.ph/?p=7641 |title=Line 1 Cavite Extension and Operation & Maintenance |publisher=Public-Private Partnership Center |accessdate=24 Marso 2015 |archive-date=2015-03-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150316021231/http://ppp.gov.ph/?p=7641 |url-status=dead }}</ref> Noong Pebrero 2014, ang kabuuang bilang na 14.06 milyong pasahero ang gumamit ng Unang Linya habang 6.13 milyon naman ang gumamit ng Ikalawang Linya.<ref>{{cite web |url=http://newsinfo.inquirer.net/592927/did-you-know-lrt-1-and-2-ridership |title=Did you know: Lines 1 and 2 ridership |publisher=''[[Philippine Daily Inquirer|INQUIRER.net]]'' |author= Marielle Medina |accessdate=24 Marso 2015 }}</ref>  Sa kasalukuyan, itinatayo ang [[Ikapitong Linya ng Metro Rail Transit ng Maynila]] (Linyang Pula). Pag-nakumpleto, uugnayin nito ang Kalakhang Maynila sa lalawigan ng [[Bulacan]]. Bukod pa riyan, isang ''common station'' na mag-uugnay ng Unang Linya, Ikatlong Linya, at Ikapitong Linya ay nakapanukala, subalit ang pagtatayo nito ay hinahadlangan ng [[burukrasya]] sa [[Kagawaran ng Transportasyon (Pilipinas)|Kagawaran ng Transportasyon]] (DOTr), mahigpit na alitan sa korporasyon, at mga usapin ukol sa ipinapanukalang lokasyon nito.<ref>{{cite web |url=http://www.mb.com.ph/common-station-at-sm-north-edsa-pushed-for-lrt1-mrt3-and-mrt7/ |title=Common station at SM North EDSA pushed for LRT1, MRT3, and MRT7 |publisher=''[[Manila Bulletin]]'' |author= Kris Bayos |date=4 Pebrero 2015 |accessdate=24 Marso 2015}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.rappler.com/business/industries/175-real-estate/60529-sm-ayala-mrt-lrt-common-station |title=Why SM is after the MRT-LRT common station |publisher=''Rappler'' |author= Judith Balea |date=14 Hunyo 2014 |accessdate=26 Marso 2015}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.rappler.com/business/industries/208-infrastructure/75267-sm-north-common-station |title=DOTC eyeing another LRT-MRT common station |publisher=''Rappler'' |author= Mick Basa |date=20 Nobyembre 2014 |accessdate=26 Marso 2015}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.gmanetwork.com/news/story/372930/economy/companies/sc-stops-dotc-lrta-from-building-mrt-lrt-common-station-in-front-of-trinoma |title=SC stops DOTC, LRTA from building common station in front of Trinoma |publisher=''[[GMA News and Public Affairs|GMA News]]'' |author= Danessa O. Rivera |date=1 Agosto 2014 |accessdate=26 Marso 2015}}</ref> Ipinanukala na ipapahaba ang Linya 1 papuntang [[Bacoor]] sa lalawigan ng [[Kabite]].<ref name="LRT PPP" /> Isang ikalawang pagpapahaba, ang [[Ika-anim na Linya ng Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila]], ang mag-uugnay ng Bacoor sa [[Dasmarinas]] sa kahabaan ng [[Lansangang Aguinaldo]]. Sa ngayon, itinatayo ang Silangang Ekstensyon ng Linya 2. Ang silangang ekstensyon na ito ang mag-uugnay ng Kalakhang Maynila sa lalawigan ng [[Rizal]]. Ipapahabain rin ito pakanluran sa hinaharap, at dahil diyan mas-dadami ang ugnayan sa mga lugar ng Divisoria at Pier 4 at ang [[Pantalan ng Maynila]]. Ang [[Pambansang Daambakal ng Pilipinas]] (PNR) ay nagpapatakbo ng isang serbisyong riles pang-komyuter sa Kalakhang Maynila na tinatawag na [[PNR Metro South Commuter]]. Ang [[Estasyong daangbakal ng Tutuban|pangunahing estasyong terminal]] nito ay matatagpuan sa Tutuban sa [[Tondo, Maynila|Tondo]]. Kapag nakumpleto na ang kanlurang karugtong ng Linya 2, ang Tutuban ay magiging pinaka-maabalang [[estasyong palitan]] sa buong kalakhan, na may dagdag na isa pang 400,000 tao mula sa kasalukuyang 1 milyong tao na pumupuntang Tutuban Center.<ref>{{cite web |url=http://www.abs-cbnnews.com/business/03/20/15/tutuban-center-may-becom≤e-manilas-busiest-transfer-station |title=Tutuban Center may become Manila's busiest transfer station |publisher=ABS-CBN News |accessdate=21 Marso 2015 }}{{Dead link|date=Mayo 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ===Himpapawid=== Ang [[Paliparang Pandaigdig ng Ninoy Aquino]] (NAIA) na matatagpuan sa mga lungsod ng [[Pasay]] at [[Parañaque]] ay ang primerang pasukan sa Kalakhang Maynila. Ito lamang ang paliparan na naglilingkod sa rehiyon at ito ang pinaka-abalang paliparan sa bansa.<ref>{{cite web |url=http://www.interaksyon.com/business/36428/naia-is-philippines-busiest-airport---nscb |title=NAIA is Philippines' busiest airport - NSCB |publisher=InterAksyon.com |author=Darwin G. Amojelar |date=03 Hulyo 2012  |accessdate=29 Hunyo 2013 |archive-date=2013-02-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130215103448/http://www.interaksyon.com/business/36428/naia-is-philippines-busiest-airport---nscb |url-status=dead }}</ref> Ang Paliparang Pandaigdig ng Ninoy Aquino ay nahahati sa mga apat na terminal: ang Terminal 1, ang Terminal 2 na ekslusibong ginagamit ng [[Philippine Airlines]], ang Terminal 3 na pinakabago at pinakamalaki sa NAIA komplex, at ang Terminal 4 na kilala rin bilang Manila Domestic Passenger Terminal. Ang isa pang paliparan na naglilingkod sa Kalakhang Maynila ay ang [[Paliparang Pandaigdig ng Clark]] na matatagpuan sa [[Angeles]], [[Pampanga]]. ===Ferry=== [[Talaksan:Blessing of New Ferry Boat - January 25, 2016.jpg|thumb|Isang bangka ng Pasig River Ferry Service.]] Ang [[Pasig River Ferry Service]] na pinapatakbo ng [[Pangasiwaan sa Pagpapaunlad ng Kalakhang Maynila|MMDA]] ay ang [[Ferry|sistemang shuttle na lantsang pantawid]] ng Kalakhang Maynila. Dumadaan ito sa [[Ilog Pasig]] mula Plaza Mexico sa [[Intramuros]] hanggang Barangay Pinagbuhatan sa [[Pasig]]. Bagamat itinuturi itong [[ferry]], mas-kahawig nito ang isang [[taksi na pantubig]]. Ito ay may labimpitong (17) estasyon, subalit labing-apat (14) lamang ang gumagana. ==Demograpiko== {{Philippine Census | title=Populasyon ng<br>Pambansang Punong Rehiyon | 1903= | 1918= | 1939= | 1948= | 1960= | 1970= | 1975= | 1980= 5925884 | 1990= 7948392 | 1995= 9454040 | 2000= 9932560 | 2007= 11553427 | 2010= 11855975 | 2015= 12877253 | footnote=Sanggunian: Philippine Statistics Authority<ref name="MetroManilaCensus">{{cite web |url=http://www.census.gov.ph/data/census2007/index.html |title=Final Results - 2007 Census of Population |publisher=Census Bureau of the Philippines |accessdate=29-03-10 |archive-date=2008-11-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081120024509/http://www.census.gov.ph/data/census2007/index.html |url-status=dead }}</ref><ref name="2010 Census">{{cite web|url=http://www.census.gov.ph/data/sectordata/2010/2010CPH_ncr.pdf|title=2010 Census of Population and Housing: National Capital Region|publisher=National Statistics Office of the Republic of the Philippines|accessdate=6 April 2012|archive-date=25 June 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120625152554/http://www.census.gov.ph/data/sectordata/2010/2010CPH_ncr.pdf|url-status=dead}}</ref><ref name="NCR PDF Census">{{cite web|url=http://www.census.gov.ph/sites/default/files/attachments/hsd/pressrelease/National%20Capital%20Region.pdf|title=National Capital Region. Total Population by Province, City, Municipality and Barangay: as of May 1, 2010|publisher=National Statistics Office of the Philippines|accessdate=22 December 2012|archive-date=15 November 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121115103152/http://www.census.gov.ph/sites/default/files/attachments/hsd/pressrelease/National%20Capital%20Region.pdf|url-status=dead}}</ref>{{Reperensiya ng Pilipinong Senso|2015}}}} Ang Pambansang Punong Rehiyon ay may populasyon na {{nts|12877253}}, ayon sa pambansang senso 2015. Ang kabuuang pook-urban (''urban area''), na binubuo ng pinagsamang pook-urban na tumutukoy sa tuluy-tuloy na paglawak ng urbanisasyon ng Kamaynilaan patungong [[Bulacan]], [[Kabite]], [[Laguna]], [[Rizal]], at [[Batangas]] ay may populasyon na {{nts|24123000}}.<ref name="Demographia">{{cite book|author1=Demographia|title=Demographia World Urban Areas|date=January 2015|edition=11th|url=http://www.demographia.com/db-worldua.pdf|accessdate=2 March 2015}}</ref> Ito ang pinakamataong rehiyon sa Pilipinas, ang ikapitong pinakamataong kalakhan sa Asya, at ang ikatlong pinakamataong pook-urban sa buong mundo. Ang mga pinakamataong lungsod sa Kamaynilaan ay [[Lungsod Quezon]] (2,936,116), [[Maynila]] (1,780,148), [[Caloocan]] (1,583,978), [[Taguig]] (804,915), [[Pasig]] (755,300), [[Parañaque]] (665,822), [[Valenzuela]] (620,422), [[Las Piñas]] (588,894), [[Makati]] (582,602), at [[Muntinlupa]] (504,509). ===Mga ''slum''=== Noong 2014, tinatayang may apat na milyong mga tumitira sa mga ''[[slum]]'' sa Kalakhang Maynila. Isang pangunahing suliranin sa mga lungsod ng Kalakhang Maynila ang kawalan ng tirahan.<ref>{{cite web|url=http://www.newstatesman.com/world-affairs/2014/09/slums-manila-inequality-so-bad-worst-have-no-chance-protest |title=In the slums of Manila, inequality is so bad that the worst off have no chance to protest |author=Paul Roy |publisher=''The [[New Statesman]]'' |date=18 September 2014 |access-date=4 Nobyembre 2016}}</ref> ==Edukasyon== {{Empty section}} ==Kalusugan== {{Empty section}} ==Seguridad at Pulisya== {{Empty section}} ==Palingkurang-bayan== ===Kuryente=== {{Empty section}} ===Tubig=== {{Empty section}} ===Komunikasyon=== {{Empty section}} ===Pamamahala ng mga Basura=== {{Empty section}} ==Tingnan din== *[[Heograpiya ng Pilipinas]] *[[Mga rehiyon sa Pilipinas]] *[[Pilipinas]] ==Sanggunian== {{reflist}} {{Metro Manila}} {{Rehiyon ng Pilipinas}} {{Philippines political divisions}} {{Mga_kalakhang_pook_ng_Pilipinas}} [[Kategorya:Mga kalakhang pook ng Pilipinas|Maynila]] [[Kategorya:Rehiyon ng Pilipinas|Kalakhang Maynila]] [[Kategorya:Luzon]] pgh4eds315ufaijtxigjc8prvcq8z96 0 849 2213670 2213139 2026-06-28T03:31:50Z Jojit fb 38 /* Mga sangay */ 2213670 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="width: 280px;" |- | {| cellpadding=0 cellspacing=0 |- |[[Talaksan:Bubalus_mindorensis_by_Gregg_Yan_01.jpg|141px]] |[[Talaksan:HeLa_cells_stained_with_Hoechst_33258.jpg|140px]] |- |[[Talaksan:European honey bee extracts nectar.jpg|alt=Isang bubuyog, Apis mellifera|140px]] |[[Talaksan:Lactobacillus sp 01.png|alt=Lactobacillus, isang uri ng Asporohenong Positibong Hugis Rod na Bakterya|140px]] |} |- | Tinatalakay ng haynayan ang iba't-ibang nabubuhay na [[organismo|nilalang]]. Mga larawan ng iba't-ibang nilalang (mula kaliwa hanggang kanan): * itaas: [[tamaraw]] at [[HeLa]] * ibaba: [[pukyutan]] sa isang bulaklak na Aster at [[lactobacillus|ishayang ''Lactobacillus'']] |} Ang '''biyolohiya''', '''haynayan''', o '''aghambuhay''' ay [[agham pangkalikasan]] na nakatuon sa pag-aaral ng [[buhay]] at mga pamamaraang kasangkot nito. Saklaw nito ang mga paksang tulad ng mga takbo ng [[selula|sihay]]{{efn|selula}}, sauri't asal ng mga [[organismo|nilalang]]{{efn|organismo}}, simula at [[ebolusyon|pag-unlad]] ng mga [[espesye|sarihay]]{{efn|espesye}}, at pakikipag-ugnayan ng ibat-ibang [[ekosistema|palamuhayan]]{{efn|ekosistema}}. Ang mga mababang larangan ng haynayan ay inilalarawan ayon sa iskala na pinag-aaralang mga nilalang at mga pamamaraang ginagamit upang pag-aralan ang mga ito: Ang [[biyokimika]] ay nagsisiyasat ng rudimentaryong [[kimika]] ng buhay, ang [[biyolohiyang molekular]] ay nag-aaral ang mga masalimuot na mga pagsangkot sa pagitan ng mga mahaynayang molekula, ang [[biolohiyang selular|biolohiyang sihay]] ay nagsisiyasat ng payak na pantayong bloke ng lahat ng buhay na sihay{{efn|selula}}, ang [[pisyolohiya]] ay nagsisiyasat ng mga tungkuling pisikal at kimikal ng mga [[himaymay]], [[organo]], at mga sistemang organo ng isang nilalang, ang [[ebolusyon|biyolohiyang ebolusyonaryo]] ay nagsisiyasat ng mga pagbabago na lumilikha ng pagkasari-sari ng buhay, ang [[ekolohiya]] ay nagsisiyasat kung paano nakikipag-ugnayan ang mga nilalang sa kanilang kapaligiran.<ref>{{Cite web |title=Life Science, Weber State Museum of Natural Science |url=http://community.weber.edu/sciencemuseum/pages/life_main.asp |access-date=2013-06-15 |archive-date=2013-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130727182113/http://community.weber.edu/sciencemuseum/pages/life_main.asp |url-status=dead }}</ref> ==Kasaysayan ng kataga== Isang makabagong kataga ang salitang biyolohiya. Ipinakilala ito ni [[Gottfried Reinhold Treviranus]], isang propesor ng [[panggagamot]] at [[matematika]] sa liseo ng Bremen. Ginamit ni Treviranus ang salita sa loob ng kaniyang [[treatise|tratasong]] ''Biologie; oder die Philosphie der lebenden Natur'' noong 1802. Inampon ni [[Jean-Baptiste Lamarck]] ang katawagan. Sa ngayon, ginagamit na ito sa buong mundo. Ang salitang "haynayan"<ref>{{cite book |last= del Rosario|first= Gonsalo|author-link= |date= 1969|title= Maugnaying Talasalitaang Pang-agham Ingles-Pilipino|url= |location= Maynila|publisher= Lupon sa Agham|page= 183|isbn=}}</ref> ay galing sa mga salitang bu"hay" at kasa"nayan." ==Mga haligi ng makabagong haynayan== Ang makabagong haynayan ay pinagkakaisa ng limang mga prinsipyo: ang pananalig ng sihay{{efn|selula}}, [[ebolusyon|pag-unlad]], henetika, homeostasis at lakas{{efn|energy}}{{fact}} ===Pananalig ng sihay=== [[Image:celltypes.svg|thumb|350px|right|Ang mga [[selula]] ng mga [[eukaryote]](kaliwa) at mga [[prokaryote]](kanan)]] Ang [[teoriya ng selula|pananalig ng sihay]] ay nagsasaad na ang [[selula|sihay]] ang haliging antas ng buhay at ang lahat ng mga nabubuhay na nilalang ay binubuo ng isa o higit pang mga sihay. Ang lahat ng mga sihay ay lumilitaw mula sa ibang mga sihay sa pamamagitan ng paghahati ng sihay. Sa mga nilalang na mahibla, ang bawat hibla sa katawan ng nilalang ay nagmumula sa isang sihay sa isang napunlaang itlog. Ang sihay ay ang pinakapayak na antas ng maraming mga patolohikal na takbo.<ref>{{cite journal|author=Mazzarello, P|title=A unifying concept: the history of cell theory|journal=Nature Cell Biology|volume=1|pages=E13–E15|year=1999|doi=10.1038/8964|pmid=10559875|issue=1|ref=harv|issn=1465-7392 }}</ref> Ang phenomenon ng pagdaloy ng lakas ay nangyayari sa mga sihay sa mga takbong bahagi ng tungkuling tinatawag na [[metabolismo]]. Ang mga sihay ay naglalaman ng mga namamana na [[DNA]] na ipinapasa mula sihay sa ibang sihay habang nangyayari ang paghahati ng sihay. ===Pag-unlad=== [[File:Darwin's finches.jpeg|thumb|Ang apat sa [[mga finch ni Darwin|mga 13 species ng finch]] na natagpuan sa [[Galápagos Islands|Galápagos Archipelago]] na nag-ebolb sa pamamagitan ng radyasyong pag-aangkop na nagparami ng mga hugis ng kanilang [[tuka]] upang umangkop sa iba't ibang mga mapagkukunang pagkain.]] {{main|Ebolusyon|Ebolusyon ng tao}} Ang isang sentral na konsepto sa haynayan ay ang buhay ay nagbabago at umuunlad sa pamamagitan ng [[ebolusyon|pag-unlad]] at ang lahat ng mga anyo ng buhay ay may isang [[karaniwang pinagmulan]].<ref>{{cite book | title = Life Evolving: Molecules, Mind, and Meaning | url = https://archive.org/details/lifeevolvingmole0000dedu_i5p0 | author = De Duve, Christian | location = New York | publisher = Oxford University Press | year = 2002| page = [https://archive.org/details/lifeevolvingmole0000dedu_i5p0/page/44 44] | isbn = 0-19-515605-6}}</ref> Itinuturing ng mga biologo ang pagiging pangkalahatan at pag-iral saanman ng [[gene|kodigong henetiko]] bilang depinitibong patunay na pumapabor sa pananalig ng pangkalahatang [[karaniwang pinagmulan]] ng pag-unlad para sa lahat ng mga [[bacterium|bakterya]], [[archaea]], at mga [[eukaryote]]<ref name="Futuyma">{{cite book|author=Futuyma, DJ|title=Evolution|url=https://archive.org/details/evolution0000futu|year=2005|publisher=Sinauer Associates|isbn=978-0-87893-187-3|oclc=57311264 57638368 62621622}}</ref> Ang pag-unlad na tinataguyod ng malaking patunay ang paliwanag na tinatanggap sa agham sa malaking mga pagkakaiba ng mga anyo ng buhay sa daigdig. Ang mga species at mga breed ay umuunlad sa pamamagitan ng mga takbo ng [[natural na seleksiyon]] at [[di-likas na seleksiyon]] o piling pagpaparami ng nilalang.<ref>Darwin, Charles (1859). On the Origin of Species, 1st, John Murray</ref> Bukod dito, ang [[Genetic drift]] ay isa pang karagdagang mekanismo sa pag-unlad na ebolusyonaryo sa modernong sintesis ng ebolusyon.<ref name = GGS>{{Cite book | last = Simpson | first = George Gaylord | author-link = George Gaylord Simpson | year = 1967 | title = The Meaning of Evolution | url = https://archive.org/details/meaningofevoluti0000simp_w2q4 | publisher = Yale University Press | edition = Second | isbn = 0-300-00952-6 }}</ref> Ang kasaysayang ebolusyonaryo ng mga espesya na naglalarawan ng mga katangian ng mga iba't ibang espesye na pinagmulan nito kasama ng mga relasyong henealohikal nito sa bawat ibang mga species ay kilala bilang [[piloheniya]]. Ang mga iba't ibang pamamaraan sa biyolohiya ay lumilikha ng impormasyon tungkol sa piloheniya. Kabilang dito ang paghahambing ng mga [[sekwensiya ng DNA]] na isinasagawa sa loob ng [[biyolohiyang molekular]] o [[henomika]] at paghahambing ng mga [[fossil]] o iba pang mga rekord ng mga sinaunang organismo sa [[paleontolohiya]].<ref>{{Cite web |title=Phylogeny on bio-medicine.org |url=http://www.bio-medicine.org/q-more/biology-definition/phylogeny/ |access-date=2013-06-15 |archive-date=2013-10-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131004224700/http://www.bio-medicine.org/q-more/biology-definition/phylogeny/ |url-status=dead }}</ref> Isinasaayos at sinisiyasat ng mga dalub-haynayan ang mga ugnayang pag-unlad ng mga espesye sa pamamagitan ng mga pamamaraang kinabibilangan ng [[phylogenetics]], [[phenetics]], at [[cladistics]]. {{PhylomapB|caption=Isang [[punong pilohenetiko]] ng lahat ng mga nabubuhay na bagay batay sa datos ng kanilang [[rRNA]] [[gene]]. Ito ay nagpapakita ng paghihiwalay ng mga tatlong [[Dominyo (biyolohiya)|dominyo]] na [[bacterium|bacteria]], [[archaea]], at [[eukaryote]]. Ang mga puno na nilikha gamit ang ibang mga gene ay pangkalahatang pareho bagaman ang mga ito ay maaring maglagay ng isang mas maagang mga pangkat na sumanga nang napakaiba na pinagpapalagay na dahil sa mabilis na [[ebolusyon|pag-unlad]] ng [[rRNA]].}} {{Biological classification}} Ang maraming mga pangyayaring [[espesiasyon]] ay lumilikha ng isang puno na may kayariang sistema ng mga paguugnayan sa pagitan ng mga [[espesye]]. Ang papel ng [[sistematika]] ay pag-aralan ang mga ugnayang ito at mga pagkakaiba at pagkakatulad sa pagitan ng mga espesye at mga pangkat ng espesye.<ref>{{cite book | last = Neill | first = Campbell | authorlink = | title = Biology; Fourth edition | publisher = [[The Benjamin/Cummings Publishing Company]] | series = | year = 1996 | doi = | isbn = 0-8053-1940-9 | page = G-21 (Glossary)}}</ref> Ang klasipikasyon na [[taksonomiya]] at nomenklatura ng mga nilalang ay pinangangasiwaan ng ''[[International Code of Zoological Nomenclature]]'', ''[[International Code of Botanical Nomenclature]]'', at ''[[International Code of Nomenclature of Bacteria]]'' para sa mga sumusunod na mga hayop, mga halaman, at bakterya. Ang pag-aari ng mga [[virus]], mga [[viroid]], mga [[prion]] at lahat ng iba pang mga sub-viral na ahente na nagpapakita ng mga katangiang biolohikal ay isinasagawa ng ''[[International Committee on Taxonomy of Viruses|International Code of Virus classification and nomenclature]]''.<ref>[http://www.ictvonline.org/virusTaxonomy.asp ICTV Virus Taxonomy 2009<!-- Bot generated title -->]</ref><ref>[http://www.ncbi.nlm.nih.gov/ICTVdb/Ictv/fs_pospi.htm "80.001 Popsiviroidae – ICTVdB Index of Viruses."] (Website.) U.S. National Institutes of Health website. Retrieved on 2009-10-28.</ref><ref>[http://www.ncbi.nlm.nih.gov/ICTVdb/Ictv/fs_prion.htm "90. Prions – ICTVdB Index of Viruses."] (Website.) U.S. National Institutes of Health website. Retrieved on 2009-10-28.</ref><ref>[http://www.ncbi.nlm.nih.gov/ICTVdb/Ictv/fs_satel.htm "81. Satellites – ICTVdB Index of Viruses."] (Website.) U.S. National Institutes of Health website. Retrieved on 2009-10-28.</ref> Gayunpaman, ang ilang mga sistema ng pag-aari ng virus ay umiiral din. Kalimitan na ang mga nabubuhay na organismo ay hinahati sa limang mga kaharian: ang mga [[Monera]]; [[Protist]]a; [[Fungus|Fungi]]; [[Plant]]ae; at [[Animal]]ia.<ref>{{cite book|last=Margulis|first=L|author2=Schwartz, KV|authorlink=Lynn Margulis|title=Five Kingdoms: An Illustrated Guide to the Phyla of Life on Earth|edition=3rd|publisher= WH Freeman & Co|location=|year=1997|isbn=978-0-7167-3183-2|series=|oclc=223623098 237138975}}</ref> Gayunpaman, ang saring ito ng limang kaharian ay wala na sa panahon. Ang makabagong alternatibong mga sistema ng pag-aari ay nagsisimula sa [[sistemang tatlong dominyo]]: ang [[Archaea]] (dating Archaebacteria); [[Bacterium|Bacteria]] (dating Eubacteria); [[Eukaryote|Eukaryota]] (kabilang ang mga [[protist]], [[fungi]], [[halaman]], at mga [[hayop]])<ref name="domain">{{cite journal | author = Woese C, Kandler O, Wheelis M | title = Towards a natural system of organisms: proposal for the domains Archaea, Bacteria, and Eucarya | url = http://www.pnas.org/cgi/reprint/87/12/4576 | journal = Proc Natl Acad Sci USA | volume = 87 | issue = 12 | pages = 4576–9 | year = 1990 | pmid = 2112744 | doi = 10.1073/pnas.87.12.4576 | pmc = 54159 | ref = harv | bibcode = 1990PNAS...87.4576W | access-date = 2013-06-15 | archive-date = 2008-06-27 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080627233102/http://www.pnas.org/cgi/reprint/87/12/4576 | url-status = dead }}</ref> Ang mga sakop na ito ay sumasalamin kung ang mga sihay{{efn|selula}} ay may gitnang-loob{{efn|nukleyo}} o wala gayundin sa mga pagkakaiba sa komposisyong kimikal ng mga panlabas ng sihay.<ref name="domain"/> Sa karagdagan, ang bawat kaharian ay nahahati pang paulit ulit hanggang ang bawat species ay hiwalay na nauuri. Ang pagkakasunod ay: [[Dominyo (biyolohiya)|dominyo]](''domain''), [[kaharian]](''kingdom''), [[phylum]], [[klase]], [[orden]](order), [[Pamilya (biyolohiya)|pamilya]] (''family''), [[genus]](''genus'') at [[espesye]]. Ang [[pangalang siyentipiko]] ng isang nilalang ay nalilikha mula sa patiran{{efn|genus}} at espesye nito. Halimbawa, ang mga tao ay itinatala bilang mga ''[[Homo sapiens]]''. Ang ''[[Homo]]'' ang patiran at ang ''sapiens'' ang espesye.<ref>{{cite book | url = http://books.google.com/?id=hVUU7Gq8QskC&lpg=PA198&dq=species%20epithet%20capitalize&pg=PA198#v=onepage&q=species%20epithet%20capitalize | page = 198 | title = Writing for Science and Engineering: Papers, Presentation | author = Heather Silyn-Roberts | year = 2000 | isbn = 0-7506-4636-5 | publisher = Butterworth-Heinemann | location = Oxford}}</ref><ref>{{cite web | url = http://ibot.sav.sk/icbn/frameset/0065Ch7OaGoNSec1a60.htm#recF | title = Recommendation 60F | work = [[International Code of Botanical Nomenclature]], Vienna Code | year = 2006 | pages = 60F.1}}</ref> Ang nananaig na sistema ng pag-aari ay tinatawag na [[Linnaean taxonomy]]. Ito ay kinabibilangan ng mga ranggo at [[nomenklaturang binomial]]. Kung paanong pinapangalanan ang mga organismo ay pinangangasiwaan ng mga kasunduang internasyonal tulad ng [[International Code of Botanical Nomenclature]] (ICBN), [[International Code of Zoological Nomenclature]] (ICZN), at [[International Code of Nomenclature of Bacteria]] (ICNB). Ang isang nagsasanib na drapktong [[BioCode]] ay inilimbag noong 1997 bilang pagtatangka na gawing pamantayan ang nomenklatura sa mga tatlong saklaw na ito ngunit hindi pa napagkasunduang kunin.<ref>{{cite conference | title=The BioCode: Integrated biological nomenclature for the 21st century? | booktitle=Proceedings of a Mini-Symposium on Biological Nomenclature in the 21st Century | author=John McNeill | date=1996-11-04}}</ref> Ang draptong BioCode ay nakatanggap ng kaunting pansin simula 1997. Ang tunay na bumalak na magpatupad nito noong 1 Enero 2000 ay lumipas ng hindi napansin. Ang isang binagong BioCode na iminungkahi noong 2011 na sa halip ay magpapalit ng mga umiiral na kodigo ay magbibigay ng isang nagkakaisang konteksto para dito.<ref>{{cite web|url=http://www.bionomenclature.net/index.html|title=The Draft BioCode (2011)|publisher=International Committee on Bionomenclature (ICB)}}</ref><ref>[http://www.ingentaconnect.com/content/iapt/tax/2011/00000060/00000001/art00019] Greuter, W.; Garrity, G.; Hawksworth, D.L.; Jahn, R.; Kirk, P.M.; Knapp, S.; McNeill, J.; Michel, E.; Patterson, D.J.; Pyle, R.; Tindall, B.J. (2011). Draft BioCode (2011): Principles and rules regulating the naming of organisms. ''Taxon''. 60: 201-212.</ref><ref>[http://www.ingentaconnect.com/content/iapt/tax/2011/00000060/00000001/art00018] and [http://iczn.org/content/introducing-draft-biocode-2011] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170713124948/http://iczn.org/content/introducing-draft-biocode-2011|date=2017-07-13}} Hawksworth, D.L. (2011). Introducing the Draft BioCode (2011). ''Taxon''. 60(1): 199–200.</ref> Tinanggihang isaalang-alang ng [[International Botanical Congress]] ang mungkahing BioCode noong 2011. Ang [[Virus classification|International Code of Virus Classification and Nomenclature]] (ICVCN) ay nananatiling nasa labas ng BioCode. ===Henetika=== [[Image:DNA chemical structure.svg|thumb|left|Ang istrukturang molekular ng [[DNA]]. Ang mga base ay nagpapares sa pamamagitan ng kaayusan ng kawing ng hidroheno sa pagitan ng mga strand.]] [[Image:Portulaca grandiflora mutant1.jpg|thumb|right|Ang isang [[mutasyon]] ay nagsanhi sa [[moss rose]] na ito na lumikha ng mga bulaklak na may iba't ibang mga kulay.]] Ang mga [[gene]] ang mga pangunahing yunit ng pagmamana sa lahat ng mga organismo. Ito ay tumutugma sa isang rehiyon ng [[DNA]] na nag-iimpluwensiya ng anyo o tungkulin ng isang organismo sa mga spesipikong paraan. Ang lahat ng mga organismo mula [[bakterya]] hanggang sa mga hayop ay nagsasalo ng parehong makinarya na gumagaya at nagsasalin ng DNA sa mga protina. Ang mga sihay{{efn|selula}} ay nagtatranskriba ng isang DNA gene tungo sa isang bersiyong [[RNA]] ng gene at pagkatapos ang isang [[ribosome]] ay nagsasalin ng RNA sa protina na isang sekwensiya ng mga [[asidong amino]]. Ang nagsasaling kodigo mula sa RNA codon tungo sa asidong amino ay pareho para sa karamihan ng mga organismo ngunit kaunting iba para sa iba. Halimbawa, ang isang sekwensiay ng DNA na nagkokodigo para sa [[insulin]] sa mga tao ay nagkokodigo ng insulin kapag ipinasok sa ibang mga organismo tulad ng mga halaman.<ref>[http://www.businessweek.com/magazine/content/07_33/b4046083.htm From SemBiosys, A New Kind Of Insulin] INSIDE WALL STREET By Gene G. Marcial(AUGUST 13, 2007)</ref> Ang mga DNA ay karaniwang nangyayari bilang mga tuwid na [[kromosoma]] sa mga [[eukaryote]] at ang mga sirkular na kromosoma sa mga [[prokaryote]]. Ang isang kromosoma ay isang organisadong istruktura na binubuo ng DNA at mga [[histone]]. Ang hanay ng mga kromosoma sa isang sihay o ibang mga lokasyon ay sama samang tinatawag na [[genome]]. Sa mga eukaryote, ang genomic DNA ay matatagpuan sa [[nukleyo ng selula|gitnang-loob ng sihay]] kasama ng maliliit na mga halaga sa mga [[mitochondrion|mitochondria]], at mga [[chloroplast]]. Sa mga prokaryote, ang DNA ay matatagpuan sa loob ng isang di-panay na hugis na katawan sa cytoplasm na tinatawag na [[nucleoid]].<ref>{{cite journal |author=Thanbichler M, Wang S, Shapiro L |title=The bacterial nucleoid: a highly organized and dynamic structure | journal=J Cell Biochem |volume=96 |issue=3 | pages=506–21 |year=2005 |pmid=15988757 | doi = 10.1002/jcb.20519 |ref=harv}}</ref> Ang impormasyong henetiko sa isang genome ay nasa loob ng mga gene at ang kumpletong pagbuo ng impormasyong ito sa isang organismo ay tinatawag na [[genotype]] nito.<ref>{{Cite web |url=http://www.medterms.com/script/main/art.asp?articlekey=8472 |title=Genotype definition – Medical Dictionary definitions |access-date=2013-06-15 |archive-date=2013-09-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130921054803/http://www.medterms.com/script/main/art.asp?articlekey=8472 |url-status=dead }}</ref> Ang lahat ng nabubuhay na organismo ay nagpapakita ng pagkakaiba sa loob ng isang tipon at sa pagitan ng mga tipon. Ang bariyasiyong henetiko ay mahalaga dahil nagbibigay ito ng bagay na henetiko para sa [[natural na pagpili]]. Ang mga pagkakaibang henetiko sa loob ng tipon ay sanhi ng mga sumusunod: ang [[mutasyon]] na mga pagbabago sa [[DNA]], ang [[pagdaloy ng gene]] na anumang pagkilos ng mga gene mula sa isang tipon sa isa pang tipon at ang [[reproduksiyong seksuwal]] na makakalikha ng bagong kombinasyon ng gene mula sa mga magulang sa isang populasyon. Ang mga [[mutasyon]] ay nagbabago ng [[genotype]] ng isang organismo. Ito ay minsang nagsasanhi para ang mga iba't ibang mga [[phenotype]] ay lumitaw. Ang karamihan ng mga mutasyon ay may kaunting damay sa phenotype, kalusugan, o kaangkupang pagpaparami ng organismo. Ang mga mutaysiyong may damay ay karaniwang nakakapinsala ngunit minsan ay mapapakinabangan. Ang mga pag-aaral sa langaw na ''[[Drosophila melanogaster]]'' ay nagmumungkahing kung ang pagbabago ay nagbabago ng isang protinang nilikha ng isang gene, ang mga 70 bahagdan ng mga mutasyong ito ay may panganib na ang mga natirira ay neutral o mapapakinabangan.<ref>{{cite journal |pmid=17409186 |doi=10.1073/pnas.0701572104 |year=2007 |last1=Sawyer |first1=SA |last2=Parsch |last3=Zhang |last4=Hartl |title=Prevalence of positive selection among nearly neutral amino acid replacements in Drosophila |volume=104 |issue=16 |pages=6504–10 |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America |first2=J |first3=Z |first4=DL |pmc=1871816|bibcode = 2007PNAS..104.6504S }}</ref> Ang [[henetikang pangpopulasyon]] ay nag-aaral ng pagkakalat ng mga pagkakaibang henetiko sa loob ng mga tipon at kung paanong ang mga pagkakalat na ito ay nagbabago sa paglipas ng panahon.<ref name=griffiths2000sect3842>{{cite book |editor1-first=Anthony J. F. |editor1-last=Griffiths |editor2-first=Jeffrey H. |editor2-last=Miller |editor3-first=David T. |editor3-last=Suzuki |editor4-first=Richard C. |editor4-last=Lewontin |editor5-last=Gelbart |title=An Introduction to Genetic Analysis |year=2000 |isbn=0-7167-3520-2 |edition=7th |publisher=W. H. Freeman |location=New York |chapterurl=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/bv.fcgi?rid=iga.section.3842 |chapter=Variation and its modulation}}</ref> Ang mga pagbabago sa [[prekwensiya ng allele]] sa isang populasyon ay pangunahing nadadamay ng [[natural na seleksiyon]] kung saan ang isang allele ay nagbibigay ng kapakinabangang pagpili o pagpaparami sa nilalang<ref name=griffiths2000sect3886>{{cite book |editor1-first=Anthony J. F. |editor1-last=Griffiths |editor2-first=Jeffrey H. |editor2-last=Miller |editor3-first=David T. |editor3-last=Suzuki |editor4-first=Richard C. |editor4-last=Lewontin |editor5-last=Gelbart |title=An Introduction to Genetic Analysis |year=2000 |isbn=0-7167-3520-2 |edition=7th |publisher=W. H. Freeman |location=New York |chapterurl=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/bv.fcgi?rid=iga.section.3886 |chapter=Selection |}}</ref> gayundin ang ibang mga paktor tulad ng [[mutasyon]], [[genetic drift]], [[genetic hitchhiking|genetic draft]],<ref>{{Cite journal | volume = 55 | issue = 11 | pages = 2161–2169 | last = Gillespie | first = John H. | title = Is the population size of a species relevant to its evolution? | url = https://archive.org/details/sim_evolution_2001-11_55_11/page/2161 | journal = Evolution | year = 2001 | pmid = 11794777 }}</ref> [[artipisyal na seleksiyon]], at [[gene flow|migrasyon]].<ref name=griffiths2000sect3906>{{cite book |editor1-first=Anthony J. F. |editor1-last=Griffiths |editor2-first=Jeffrey H. |editor2-last=Miller |editor3-first=David T. |editor3-last=Suzuki |editor4-first=Richard C. |editor4-last=Lewontin |editor5-last=Gelbart |title=An Introduction to Genetic Analysis |year=2000 |isbn=0-7167-3520-2 |edition=7th |publisher=W. H. Freeman |location=New York |chapterurl=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/bv.fcgi?rid=iga.section.3906 |chapter=Random events}}</ref> Sa paglipas ng maraming mga pagpaparami, ang mga [[genome]] ng mga nilalang ay malaking nagbabago na nagbubunga sa penomeno ng [[ebolusyon]]. Ang pagpili ng mga mapapakinabangang [[mutasyon]] ay nagsasanhi sa isang espesye na umunlad sa mga anyong lalong mahusay na makakaangkop sa kanilang kapaligiran na isang takbong tinatawag na [[pag-aangkop]](''adaptation'').<ref name=Darwin>{{cite book |last=Darwin |first=Charles |authorlink = Charles Darwin |year=1859 |title=On the Origin of Species |place=London |publisher=John Murray |edition=1st |pages=1 |url=http://darwin-online.org.uk/content/frameset?itemID=F373&viewtype=text&pageseq=16 |isbn=0-8014-1319-2}} Related earlier ideas were acknowledged in {{cite book |last=Darwin |first=Charles |authorlink = Charles Darwin |year=1861 |title=On the Origin of Species |place=London |publisher=John Murray |edition=3rd |pages=xiii |url=http://darwin-online.org.uk/content/frameset?itemID=F381&viewtype=text&pageseq=20 |nopp=true |isbn=0-8014-1319-2}}</ref> Ang mga bagong species ay nabubuo sa pamamagitan ng takbo ng paghihiwalay na kadalasang sanhi ng mga paghihiwalay sa kalatagan na nagpipigil sa mga tipon na magpalitan ng mga gene sa bawat isa.<ref name=Gavrilets>{{cite journal |pmid=14628909 |doi=10.1554/02-727 |year=2003 |last1=Gavrilets |first1=S |title=Perspective: models of speciation: what have we learned in 40 years? |url=https://archive.org/details/sim_evolution_2003-10_57_10/page/n2 |volume=57 |issue=10 |pages=2197–215 |journal=Evolution; international journal of organic evolution}}</ref> ===Homeostasis=== Ang [[Homeostasis]] ang kakayahan ng mga [[bukas na sistema]] na magbantay ng panloob na kapaligiran nito upang panatilihin ang matatag na mga kalagayan sa pamamagitan ng mga maraming dinamikang ekwilibriyum na mga pagsasaayos na kinokontrol ng mga magkakaugnay na mga mekanismo ng regulasyon. Ang lahat ng mga organismo kahit pa uniselular o multiselular ay nagpapamalas ng homeostasis.<ref>Kelvin Rodolfo, [http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=what-is-homeostasis Explanation of Homeostasis on scientificamerican.com]. Retrieved 16 Oktubre 2009.</ref> Upang panatilihin ang dinamikang ekwilibriyum at mahusay na maisagawa ang ilang mga tungkulin, ang isang sistema ay dapat makatagpo at tumugon sa mga pertubasyon. Pagkatapos ng pagkatagpo ng isang perturbasyon, ang sistemang biolohikal ay karaniwan na tumutugon sa pamamagitan ng [[negatibong feedback]]. Ito ay nangangahuluan ng pagpapatatag ng mga kalagayam sa pamamagitan ng pagbabawas o pagtataas ng aktibidad ng organo o sistema. Ang isang halimbawa nito ang paglalabas ng [[glucagon]] kapag ang mga antas ng asukal ay lubhang mababa. ===Lakas=== Ang pagpapatuloy na mabuhay ng organismong buhay ay nakasalalay sa patuloy na pagpasok o pagkuha nito ng enerhiya. Ang mga reaksiyong kimikal na responsable para sa kayariam nito at tungkulin ay isinasaayos upang kumukha ng lakas mula sa mga bagay na nagsisilbi nitong pagkain at binabago ang mga ito upang makatulong na bumuo ng mga bagong sihay{{efn|selula}} at tustusan ang mga ito. Sa takbong ito, ang mga molekula ng mga substansiyang kimikal na bumubuo ng pagkain ay gumagampan ng dalawang mga papel: una ay naglalaman ito ng lakas na mababago para sa mga biyolohikal na [[reaksiyong kimikal]], ikalawa, ang mga ito ay bumubuo ng mga bagong istrukturang molekular na binubuo ng mga biyomolekula. Ang mga organismong responsable para sa pagpapakilala ng lakas sa isang [[ekosistema|palamuhayan]] ay kilala bilang mga taga-buo o mga [[autotroph]]. Ang halos lahat ng mga organismong ito ay orihinal na kumukuha ng lakas mula sa araw.<ref name=bryantfrigaard>{{cite journal | author = D.A. Bryant & N.-U. Frigaard |month=November | year = 2006 | title = Prokaryotic photosynthesis and phototrophy illuminated | journal = Trends Microbiol | volume = 14 | issue = 11 | pages=488–96 | doi = 10.1016/j.tim.2006.09.001 | pmid = 16997562 | ref = harv }}</ref> Ang mga halaman at ibang mga [[phototroph]] ay gumagamit ng lakas mula sa araw sa pamamagitan ng takbong kilala bilang [[potosintesis]] upang bagkusin ang mga hilaw na materyal tungo sa mga organikong molekula gaya ng [[Adenosine triphosphate|ATP]] na ang mga kawing ay masisira upang maglabas ng lakas.<ref>{{cite book |author=Smith, A. L. |title=Oxford dictionary of biochemistry and molecular biology |url=https://archive.org/details/oxforddictionary0000unse_e9s4 |publisher=Oxford University Press |location=Oxford [Oxfordshire] |year=1997 |page=[https://archive.org/details/oxforddictionary0000unse_e9s4/page/508 508] |isbn=0-19-854768-4 |quote=Photosynthesis – the synthesis by organisms of organic chemical compounds, esp. carbohydrates, from carbon dioxide using energy obtained from light rather than the oxidation of chemical compounds.}}</ref> Gayunpaman, ang ilang mga [[ekosistema|palamuhayan]] ay buong nakasalalay sa lakas na hinahango ng mga [[chemotroph]] mula sa mga [[methane]], mga [[sulfides]], o iba pang mga pinagkukunan ng lakas-araw.<ref>Katrina Edwards. ''Microbiology of a Sediment Pond and the Underlying Young, Cold, Hydrologically Active Ridge Flank''. Woods Hole Oceanographic Institution.</ref> Ang ilang mga nabibihag na lakas ay ginagamit upang lumikha ng [[biyomasa]] upang tustusan ang buhay at magbigay ng enerhiya para sa paglago at pag-unlad. Ang karamihan ng natitira ng lakas na ito ay nawawala bilang mga init at mga itinatapong molekula. Ang pinakamahalgang mga takbo sa pagbabagkus ng lakas na nabihag sa mga substansiyang kimikal tungo sa lakas na magagamit upang tustusan ng buhay ang [[metabolismo]].<ref>{{cite book |author=Campbell, Neil A. and Reece Jane B|title=Biology |url=https://archive.org/details/biology0000camp_6|publisher=Benjamin Cummings |year=2001 |chapter=6|isbn=978-0-8053-6624-2 |accessyear= 2008 |oclc=47521441 48195194 53439122 55707478 64759228 79136407}}</ref> at [[respirasyong pangselula|respirasyong pangsihay]].<ref name="Colvard, 2009">Bartsch/Colvard, ''The Living Environment''. (2009) New York State Prentice Hall Regents Review. Retrieved 16 Oktubre 2009.</ref> ==Mga sangay == ===Pisyolohiya=== Ang '''pisyolohiya''' (Ingles: ''physiology'') ay ang pag-aaral ng galaw at tungkulin ng bawat bahagi ng [[katawan]]. Ito ay isang sangay ng biyolohiya. Kadalasan itong pinag-aaralan kasabay ng [[katwanan]] na sya namang pag-aaral hinggil sa bahagi ng katawan. ===Biyolohiyang molekular=== Ang '''biyolohiyang molekular''' o '''biyolohiyang pangmolekula''' ay ang pag-aaral ng haynayan sa antas na [[molekular]]. Nasasaklawan ng larangang ito ang ibang mga lugar ng haynayan at [[kimika]], partikular na ang [[biyolohiya ng selula]], [[henetika]], [[biyopisika]], at [[biyokimika]].<ref>Alberts B. Johnson A. Lewis J. Raff M. Roberts K. Walter P. 2008. ''Molecular biology of the cell'', ika-5 edisyon. Garland. ISBN 0-8153-3218-1</ref><ref>Lodish H. Berk A. Matsudaira P. Kaiser C.A. Krieger M. Scott M.P. Zipurksy S.L. Darnell J. 2004. ''Molecular cell biology'', ika-5 edisyon, Freeman, NY.</ref> Pangunahing nakatuon ang haynayang molekular sa pag-unawa ng ugnayan sa pagitan ng samu't saring mga sistema ng isang [[sihay]], kasama ang interelasyon ng [[DNA]], [[RNA]] at pagbuo ng protina, at pagkatuto kung paano mapamahalaan ang ganitong mga ugnayan. === Embriyolohiya === Ang '''embriyolohiya''' ('''''embryology''''') ay isang sangay ng [[biyolohiya]] na may kinalaman sa pagkabuo at pag-unlad ng [[embriyon]]. '''Embriyologo''' ang tawag sa mga dalubhasa sa larangang ito. {{Branches of Biology}} ==Larwanan== <gallery> File:Guriezo Adino vaca toro terneras.jpg|Animalia - Bos primigenius taurus File:Zboże.jpg|Planta - Triticum File:Morchella esculenta 08.jpg|Fungi - Morchella esculenta File:Fucus serratus2.jpg|Stramenopila/Chromista - Fucus serratus File:Gemmatimonas aurantiaca.jpg|Bacteria - Gemmatimonas aurantiaca (- = 1 Micrometer) File:Halobacteria.jpg|Archaea - Halobacteria File:Gamma phage.png|Virus - Gamma phage </gallery> ==Mga sanggunian == {{reflist}} {{Biology nav}} {{Nature nav}} ==Mga pananda== {{noteslist}} [[Kategorya:Biyolohiya|*]] [[Kategorya:Agham]] jsdfb462k77s6g54ueh684q6c7g4v5s 2213671 2213670 2026-06-28T03:32:14Z Jojit fb 38 /* Embriyolohiya */ 2213671 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="width: 280px;" |- | {| cellpadding=0 cellspacing=0 |- |[[Talaksan:Bubalus_mindorensis_by_Gregg_Yan_01.jpg|141px]] |[[Talaksan:HeLa_cells_stained_with_Hoechst_33258.jpg|140px]] |- |[[Talaksan:European honey bee extracts nectar.jpg|alt=Isang bubuyog, Apis mellifera|140px]] |[[Talaksan:Lactobacillus sp 01.png|alt=Lactobacillus, isang uri ng Asporohenong Positibong Hugis Rod na Bakterya|140px]] |} |- | Tinatalakay ng haynayan ang iba't-ibang nabubuhay na [[organismo|nilalang]]. Mga larawan ng iba't-ibang nilalang (mula kaliwa hanggang kanan): * itaas: [[tamaraw]] at [[HeLa]] * ibaba: [[pukyutan]] sa isang bulaklak na Aster at [[lactobacillus|ishayang ''Lactobacillus'']] |} Ang '''biyolohiya''', '''haynayan''', o '''aghambuhay''' ay [[agham pangkalikasan]] na nakatuon sa pag-aaral ng [[buhay]] at mga pamamaraang kasangkot nito. Saklaw nito ang mga paksang tulad ng mga takbo ng [[selula|sihay]]{{efn|selula}}, sauri't asal ng mga [[organismo|nilalang]]{{efn|organismo}}, simula at [[ebolusyon|pag-unlad]] ng mga [[espesye|sarihay]]{{efn|espesye}}, at pakikipag-ugnayan ng ibat-ibang [[ekosistema|palamuhayan]]{{efn|ekosistema}}. Ang mga mababang larangan ng haynayan ay inilalarawan ayon sa iskala na pinag-aaralang mga nilalang at mga pamamaraang ginagamit upang pag-aralan ang mga ito: Ang [[biyokimika]] ay nagsisiyasat ng rudimentaryong [[kimika]] ng buhay, ang [[biyolohiyang molekular]] ay nag-aaral ang mga masalimuot na mga pagsangkot sa pagitan ng mga mahaynayang molekula, ang [[biolohiyang selular|biolohiyang sihay]] ay nagsisiyasat ng payak na pantayong bloke ng lahat ng buhay na sihay{{efn|selula}}, ang [[pisyolohiya]] ay nagsisiyasat ng mga tungkuling pisikal at kimikal ng mga [[himaymay]], [[organo]], at mga sistemang organo ng isang nilalang, ang [[ebolusyon|biyolohiyang ebolusyonaryo]] ay nagsisiyasat ng mga pagbabago na lumilikha ng pagkasari-sari ng buhay, ang [[ekolohiya]] ay nagsisiyasat kung paano nakikipag-ugnayan ang mga nilalang sa kanilang kapaligiran.<ref>{{Cite web |title=Life Science, Weber State Museum of Natural Science |url=http://community.weber.edu/sciencemuseum/pages/life_main.asp |access-date=2013-06-15 |archive-date=2013-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130727182113/http://community.weber.edu/sciencemuseum/pages/life_main.asp |url-status=dead }}</ref> ==Kasaysayan ng kataga== Isang makabagong kataga ang salitang biyolohiya. Ipinakilala ito ni [[Gottfried Reinhold Treviranus]], isang propesor ng [[panggagamot]] at [[matematika]] sa liseo ng Bremen. Ginamit ni Treviranus ang salita sa loob ng kaniyang [[treatise|tratasong]] ''Biologie; oder die Philosphie der lebenden Natur'' noong 1802. Inampon ni [[Jean-Baptiste Lamarck]] ang katawagan. Sa ngayon, ginagamit na ito sa buong mundo. Ang salitang "haynayan"<ref>{{cite book |last= del Rosario|first= Gonsalo|author-link= |date= 1969|title= Maugnaying Talasalitaang Pang-agham Ingles-Pilipino|url= |location= Maynila|publisher= Lupon sa Agham|page= 183|isbn=}}</ref> ay galing sa mga salitang bu"hay" at kasa"nayan." ==Mga haligi ng makabagong haynayan== Ang makabagong haynayan ay pinagkakaisa ng limang mga prinsipyo: ang pananalig ng sihay{{efn|selula}}, [[ebolusyon|pag-unlad]], henetika, homeostasis at lakas{{efn|energy}}{{fact}} ===Pananalig ng sihay=== [[Image:celltypes.svg|thumb|350px|right|Ang mga [[selula]] ng mga [[eukaryote]](kaliwa) at mga [[prokaryote]](kanan)]] Ang [[teoriya ng selula|pananalig ng sihay]] ay nagsasaad na ang [[selula|sihay]] ang haliging antas ng buhay at ang lahat ng mga nabubuhay na nilalang ay binubuo ng isa o higit pang mga sihay. Ang lahat ng mga sihay ay lumilitaw mula sa ibang mga sihay sa pamamagitan ng paghahati ng sihay. Sa mga nilalang na mahibla, ang bawat hibla sa katawan ng nilalang ay nagmumula sa isang sihay sa isang napunlaang itlog. Ang sihay ay ang pinakapayak na antas ng maraming mga patolohikal na takbo.<ref>{{cite journal|author=Mazzarello, P|title=A unifying concept: the history of cell theory|journal=Nature Cell Biology|volume=1|pages=E13–E15|year=1999|doi=10.1038/8964|pmid=10559875|issue=1|ref=harv|issn=1465-7392 }}</ref> Ang phenomenon ng pagdaloy ng lakas ay nangyayari sa mga sihay sa mga takbong bahagi ng tungkuling tinatawag na [[metabolismo]]. Ang mga sihay ay naglalaman ng mga namamana na [[DNA]] na ipinapasa mula sihay sa ibang sihay habang nangyayari ang paghahati ng sihay. ===Pag-unlad=== [[File:Darwin's finches.jpeg|thumb|Ang apat sa [[mga finch ni Darwin|mga 13 species ng finch]] na natagpuan sa [[Galápagos Islands|Galápagos Archipelago]] na nag-ebolb sa pamamagitan ng radyasyong pag-aangkop na nagparami ng mga hugis ng kanilang [[tuka]] upang umangkop sa iba't ibang mga mapagkukunang pagkain.]] {{main|Ebolusyon|Ebolusyon ng tao}} Ang isang sentral na konsepto sa haynayan ay ang buhay ay nagbabago at umuunlad sa pamamagitan ng [[ebolusyon|pag-unlad]] at ang lahat ng mga anyo ng buhay ay may isang [[karaniwang pinagmulan]].<ref>{{cite book | title = Life Evolving: Molecules, Mind, and Meaning | url = https://archive.org/details/lifeevolvingmole0000dedu_i5p0 | author = De Duve, Christian | location = New York | publisher = Oxford University Press | year = 2002| page = [https://archive.org/details/lifeevolvingmole0000dedu_i5p0/page/44 44] | isbn = 0-19-515605-6}}</ref> Itinuturing ng mga biologo ang pagiging pangkalahatan at pag-iral saanman ng [[gene|kodigong henetiko]] bilang depinitibong patunay na pumapabor sa pananalig ng pangkalahatang [[karaniwang pinagmulan]] ng pag-unlad para sa lahat ng mga [[bacterium|bakterya]], [[archaea]], at mga [[eukaryote]]<ref name="Futuyma">{{cite book|author=Futuyma, DJ|title=Evolution|url=https://archive.org/details/evolution0000futu|year=2005|publisher=Sinauer Associates|isbn=978-0-87893-187-3|oclc=57311264 57638368 62621622}}</ref> Ang pag-unlad na tinataguyod ng malaking patunay ang paliwanag na tinatanggap sa agham sa malaking mga pagkakaiba ng mga anyo ng buhay sa daigdig. Ang mga species at mga breed ay umuunlad sa pamamagitan ng mga takbo ng [[natural na seleksiyon]] at [[di-likas na seleksiyon]] o piling pagpaparami ng nilalang.<ref>Darwin, Charles (1859). On the Origin of Species, 1st, John Murray</ref> Bukod dito, ang [[Genetic drift]] ay isa pang karagdagang mekanismo sa pag-unlad na ebolusyonaryo sa modernong sintesis ng ebolusyon.<ref name = GGS>{{Cite book | last = Simpson | first = George Gaylord | author-link = George Gaylord Simpson | year = 1967 | title = The Meaning of Evolution | url = https://archive.org/details/meaningofevoluti0000simp_w2q4 | publisher = Yale University Press | edition = Second | isbn = 0-300-00952-6 }}</ref> Ang kasaysayang ebolusyonaryo ng mga espesya na naglalarawan ng mga katangian ng mga iba't ibang espesye na pinagmulan nito kasama ng mga relasyong henealohikal nito sa bawat ibang mga species ay kilala bilang [[piloheniya]]. Ang mga iba't ibang pamamaraan sa biyolohiya ay lumilikha ng impormasyon tungkol sa piloheniya. Kabilang dito ang paghahambing ng mga [[sekwensiya ng DNA]] na isinasagawa sa loob ng [[biyolohiyang molekular]] o [[henomika]] at paghahambing ng mga [[fossil]] o iba pang mga rekord ng mga sinaunang organismo sa [[paleontolohiya]].<ref>{{Cite web |title=Phylogeny on bio-medicine.org |url=http://www.bio-medicine.org/q-more/biology-definition/phylogeny/ |access-date=2013-06-15 |archive-date=2013-10-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131004224700/http://www.bio-medicine.org/q-more/biology-definition/phylogeny/ |url-status=dead }}</ref> Isinasaayos at sinisiyasat ng mga dalub-haynayan ang mga ugnayang pag-unlad ng mga espesye sa pamamagitan ng mga pamamaraang kinabibilangan ng [[phylogenetics]], [[phenetics]], at [[cladistics]]. {{PhylomapB|caption=Isang [[punong pilohenetiko]] ng lahat ng mga nabubuhay na bagay batay sa datos ng kanilang [[rRNA]] [[gene]]. Ito ay nagpapakita ng paghihiwalay ng mga tatlong [[Dominyo (biyolohiya)|dominyo]] na [[bacterium|bacteria]], [[archaea]], at [[eukaryote]]. Ang mga puno na nilikha gamit ang ibang mga gene ay pangkalahatang pareho bagaman ang mga ito ay maaring maglagay ng isang mas maagang mga pangkat na sumanga nang napakaiba na pinagpapalagay na dahil sa mabilis na [[ebolusyon|pag-unlad]] ng [[rRNA]].}} {{Biological classification}} Ang maraming mga pangyayaring [[espesiasyon]] ay lumilikha ng isang puno na may kayariang sistema ng mga paguugnayan sa pagitan ng mga [[espesye]]. Ang papel ng [[sistematika]] ay pag-aralan ang mga ugnayang ito at mga pagkakaiba at pagkakatulad sa pagitan ng mga espesye at mga pangkat ng espesye.<ref>{{cite book | last = Neill | first = Campbell | authorlink = | title = Biology; Fourth edition | publisher = [[The Benjamin/Cummings Publishing Company]] | series = | year = 1996 | doi = | isbn = 0-8053-1940-9 | page = G-21 (Glossary)}}</ref> Ang klasipikasyon na [[taksonomiya]] at nomenklatura ng mga nilalang ay pinangangasiwaan ng ''[[International Code of Zoological Nomenclature]]'', ''[[International Code of Botanical Nomenclature]]'', at ''[[International Code of Nomenclature of Bacteria]]'' para sa mga sumusunod na mga hayop, mga halaman, at bakterya. Ang pag-aari ng mga [[virus]], mga [[viroid]], mga [[prion]] at lahat ng iba pang mga sub-viral na ahente na nagpapakita ng mga katangiang biolohikal ay isinasagawa ng ''[[International Committee on Taxonomy of Viruses|International Code of Virus classification and nomenclature]]''.<ref>[http://www.ictvonline.org/virusTaxonomy.asp ICTV Virus Taxonomy 2009<!-- Bot generated title -->]</ref><ref>[http://www.ncbi.nlm.nih.gov/ICTVdb/Ictv/fs_pospi.htm "80.001 Popsiviroidae – ICTVdB Index of Viruses."] (Website.) U.S. National Institutes of Health website. Retrieved on 2009-10-28.</ref><ref>[http://www.ncbi.nlm.nih.gov/ICTVdb/Ictv/fs_prion.htm "90. Prions – ICTVdB Index of Viruses."] (Website.) U.S. National Institutes of Health website. Retrieved on 2009-10-28.</ref><ref>[http://www.ncbi.nlm.nih.gov/ICTVdb/Ictv/fs_satel.htm "81. Satellites – ICTVdB Index of Viruses."] (Website.) U.S. National Institutes of Health website. Retrieved on 2009-10-28.</ref> Gayunpaman, ang ilang mga sistema ng pag-aari ng virus ay umiiral din. Kalimitan na ang mga nabubuhay na organismo ay hinahati sa limang mga kaharian: ang mga [[Monera]]; [[Protist]]a; [[Fungus|Fungi]]; [[Plant]]ae; at [[Animal]]ia.<ref>{{cite book|last=Margulis|first=L|author2=Schwartz, KV|authorlink=Lynn Margulis|title=Five Kingdoms: An Illustrated Guide to the Phyla of Life on Earth|edition=3rd|publisher= WH Freeman & Co|location=|year=1997|isbn=978-0-7167-3183-2|series=|oclc=223623098 237138975}}</ref> Gayunpaman, ang saring ito ng limang kaharian ay wala na sa panahon. Ang makabagong alternatibong mga sistema ng pag-aari ay nagsisimula sa [[sistemang tatlong dominyo]]: ang [[Archaea]] (dating Archaebacteria); [[Bacterium|Bacteria]] (dating Eubacteria); [[Eukaryote|Eukaryota]] (kabilang ang mga [[protist]], [[fungi]], [[halaman]], at mga [[hayop]])<ref name="domain">{{cite journal | author = Woese C, Kandler O, Wheelis M | title = Towards a natural system of organisms: proposal for the domains Archaea, Bacteria, and Eucarya | url = http://www.pnas.org/cgi/reprint/87/12/4576 | journal = Proc Natl Acad Sci USA | volume = 87 | issue = 12 | pages = 4576–9 | year = 1990 | pmid = 2112744 | doi = 10.1073/pnas.87.12.4576 | pmc = 54159 | ref = harv | bibcode = 1990PNAS...87.4576W | access-date = 2013-06-15 | archive-date = 2008-06-27 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080627233102/http://www.pnas.org/cgi/reprint/87/12/4576 | url-status = dead }}</ref> Ang mga sakop na ito ay sumasalamin kung ang mga sihay{{efn|selula}} ay may gitnang-loob{{efn|nukleyo}} o wala gayundin sa mga pagkakaiba sa komposisyong kimikal ng mga panlabas ng sihay.<ref name="domain"/> Sa karagdagan, ang bawat kaharian ay nahahati pang paulit ulit hanggang ang bawat species ay hiwalay na nauuri. Ang pagkakasunod ay: [[Dominyo (biyolohiya)|dominyo]](''domain''), [[kaharian]](''kingdom''), [[phylum]], [[klase]], [[orden]](order), [[Pamilya (biyolohiya)|pamilya]] (''family''), [[genus]](''genus'') at [[espesye]]. Ang [[pangalang siyentipiko]] ng isang nilalang ay nalilikha mula sa patiran{{efn|genus}} at espesye nito. Halimbawa, ang mga tao ay itinatala bilang mga ''[[Homo sapiens]]''. Ang ''[[Homo]]'' ang patiran at ang ''sapiens'' ang espesye.<ref>{{cite book | url = http://books.google.com/?id=hVUU7Gq8QskC&lpg=PA198&dq=species%20epithet%20capitalize&pg=PA198#v=onepage&q=species%20epithet%20capitalize | page = 198 | title = Writing for Science and Engineering: Papers, Presentation | author = Heather Silyn-Roberts | year = 2000 | isbn = 0-7506-4636-5 | publisher = Butterworth-Heinemann | location = Oxford}}</ref><ref>{{cite web | url = http://ibot.sav.sk/icbn/frameset/0065Ch7OaGoNSec1a60.htm#recF | title = Recommendation 60F | work = [[International Code of Botanical Nomenclature]], Vienna Code | year = 2006 | pages = 60F.1}}</ref> Ang nananaig na sistema ng pag-aari ay tinatawag na [[Linnaean taxonomy]]. Ito ay kinabibilangan ng mga ranggo at [[nomenklaturang binomial]]. Kung paanong pinapangalanan ang mga organismo ay pinangangasiwaan ng mga kasunduang internasyonal tulad ng [[International Code of Botanical Nomenclature]] (ICBN), [[International Code of Zoological Nomenclature]] (ICZN), at [[International Code of Nomenclature of Bacteria]] (ICNB). Ang isang nagsasanib na drapktong [[BioCode]] ay inilimbag noong 1997 bilang pagtatangka na gawing pamantayan ang nomenklatura sa mga tatlong saklaw na ito ngunit hindi pa napagkasunduang kunin.<ref>{{cite conference | title=The BioCode: Integrated biological nomenclature for the 21st century? | booktitle=Proceedings of a Mini-Symposium on Biological Nomenclature in the 21st Century | author=John McNeill | date=1996-11-04}}</ref> Ang draptong BioCode ay nakatanggap ng kaunting pansin simula 1997. Ang tunay na bumalak na magpatupad nito noong 1 Enero 2000 ay lumipas ng hindi napansin. Ang isang binagong BioCode na iminungkahi noong 2011 na sa halip ay magpapalit ng mga umiiral na kodigo ay magbibigay ng isang nagkakaisang konteksto para dito.<ref>{{cite web|url=http://www.bionomenclature.net/index.html|title=The Draft BioCode (2011)|publisher=International Committee on Bionomenclature (ICB)}}</ref><ref>[http://www.ingentaconnect.com/content/iapt/tax/2011/00000060/00000001/art00019] Greuter, W.; Garrity, G.; Hawksworth, D.L.; Jahn, R.; Kirk, P.M.; Knapp, S.; McNeill, J.; Michel, E.; Patterson, D.J.; Pyle, R.; Tindall, B.J. (2011). Draft BioCode (2011): Principles and rules regulating the naming of organisms. ''Taxon''. 60: 201-212.</ref><ref>[http://www.ingentaconnect.com/content/iapt/tax/2011/00000060/00000001/art00018] and [http://iczn.org/content/introducing-draft-biocode-2011] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170713124948/http://iczn.org/content/introducing-draft-biocode-2011|date=2017-07-13}} Hawksworth, D.L. (2011). Introducing the Draft BioCode (2011). ''Taxon''. 60(1): 199–200.</ref> Tinanggihang isaalang-alang ng [[International Botanical Congress]] ang mungkahing BioCode noong 2011. Ang [[Virus classification|International Code of Virus Classification and Nomenclature]] (ICVCN) ay nananatiling nasa labas ng BioCode. ===Henetika=== [[Image:DNA chemical structure.svg|thumb|left|Ang istrukturang molekular ng [[DNA]]. Ang mga base ay nagpapares sa pamamagitan ng kaayusan ng kawing ng hidroheno sa pagitan ng mga strand.]] [[Image:Portulaca grandiflora mutant1.jpg|thumb|right|Ang isang [[mutasyon]] ay nagsanhi sa [[moss rose]] na ito na lumikha ng mga bulaklak na may iba't ibang mga kulay.]] Ang mga [[gene]] ang mga pangunahing yunit ng pagmamana sa lahat ng mga organismo. Ito ay tumutugma sa isang rehiyon ng [[DNA]] na nag-iimpluwensiya ng anyo o tungkulin ng isang organismo sa mga spesipikong paraan. Ang lahat ng mga organismo mula [[bakterya]] hanggang sa mga hayop ay nagsasalo ng parehong makinarya na gumagaya at nagsasalin ng DNA sa mga protina. Ang mga sihay{{efn|selula}} ay nagtatranskriba ng isang DNA gene tungo sa isang bersiyong [[RNA]] ng gene at pagkatapos ang isang [[ribosome]] ay nagsasalin ng RNA sa protina na isang sekwensiya ng mga [[asidong amino]]. Ang nagsasaling kodigo mula sa RNA codon tungo sa asidong amino ay pareho para sa karamihan ng mga organismo ngunit kaunting iba para sa iba. Halimbawa, ang isang sekwensiay ng DNA na nagkokodigo para sa [[insulin]] sa mga tao ay nagkokodigo ng insulin kapag ipinasok sa ibang mga organismo tulad ng mga halaman.<ref>[http://www.businessweek.com/magazine/content/07_33/b4046083.htm From SemBiosys, A New Kind Of Insulin] INSIDE WALL STREET By Gene G. Marcial(AUGUST 13, 2007)</ref> Ang mga DNA ay karaniwang nangyayari bilang mga tuwid na [[kromosoma]] sa mga [[eukaryote]] at ang mga sirkular na kromosoma sa mga [[prokaryote]]. Ang isang kromosoma ay isang organisadong istruktura na binubuo ng DNA at mga [[histone]]. Ang hanay ng mga kromosoma sa isang sihay o ibang mga lokasyon ay sama samang tinatawag na [[genome]]. Sa mga eukaryote, ang genomic DNA ay matatagpuan sa [[nukleyo ng selula|gitnang-loob ng sihay]] kasama ng maliliit na mga halaga sa mga [[mitochondrion|mitochondria]], at mga [[chloroplast]]. Sa mga prokaryote, ang DNA ay matatagpuan sa loob ng isang di-panay na hugis na katawan sa cytoplasm na tinatawag na [[nucleoid]].<ref>{{cite journal |author=Thanbichler M, Wang S, Shapiro L |title=The bacterial nucleoid: a highly organized and dynamic structure | journal=J Cell Biochem |volume=96 |issue=3 | pages=506–21 |year=2005 |pmid=15988757 | doi = 10.1002/jcb.20519 |ref=harv}}</ref> Ang impormasyong henetiko sa isang genome ay nasa loob ng mga gene at ang kumpletong pagbuo ng impormasyong ito sa isang organismo ay tinatawag na [[genotype]] nito.<ref>{{Cite web |url=http://www.medterms.com/script/main/art.asp?articlekey=8472 |title=Genotype definition – Medical Dictionary definitions |access-date=2013-06-15 |archive-date=2013-09-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130921054803/http://www.medterms.com/script/main/art.asp?articlekey=8472 |url-status=dead }}</ref> Ang lahat ng nabubuhay na organismo ay nagpapakita ng pagkakaiba sa loob ng isang tipon at sa pagitan ng mga tipon. Ang bariyasiyong henetiko ay mahalaga dahil nagbibigay ito ng bagay na henetiko para sa [[natural na pagpili]]. Ang mga pagkakaibang henetiko sa loob ng tipon ay sanhi ng mga sumusunod: ang [[mutasyon]] na mga pagbabago sa [[DNA]], ang [[pagdaloy ng gene]] na anumang pagkilos ng mga gene mula sa isang tipon sa isa pang tipon at ang [[reproduksiyong seksuwal]] na makakalikha ng bagong kombinasyon ng gene mula sa mga magulang sa isang populasyon. Ang mga [[mutasyon]] ay nagbabago ng [[genotype]] ng isang organismo. Ito ay minsang nagsasanhi para ang mga iba't ibang mga [[phenotype]] ay lumitaw. Ang karamihan ng mga mutasyon ay may kaunting damay sa phenotype, kalusugan, o kaangkupang pagpaparami ng organismo. Ang mga mutaysiyong may damay ay karaniwang nakakapinsala ngunit minsan ay mapapakinabangan. Ang mga pag-aaral sa langaw na ''[[Drosophila melanogaster]]'' ay nagmumungkahing kung ang pagbabago ay nagbabago ng isang protinang nilikha ng isang gene, ang mga 70 bahagdan ng mga mutasyong ito ay may panganib na ang mga natirira ay neutral o mapapakinabangan.<ref>{{cite journal |pmid=17409186 |doi=10.1073/pnas.0701572104 |year=2007 |last1=Sawyer |first1=SA |last2=Parsch |last3=Zhang |last4=Hartl |title=Prevalence of positive selection among nearly neutral amino acid replacements in Drosophila |volume=104 |issue=16 |pages=6504–10 |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America |first2=J |first3=Z |first4=DL |pmc=1871816|bibcode = 2007PNAS..104.6504S }}</ref> Ang [[henetikang pangpopulasyon]] ay nag-aaral ng pagkakalat ng mga pagkakaibang henetiko sa loob ng mga tipon at kung paanong ang mga pagkakalat na ito ay nagbabago sa paglipas ng panahon.<ref name=griffiths2000sect3842>{{cite book |editor1-first=Anthony J. F. |editor1-last=Griffiths |editor2-first=Jeffrey H. |editor2-last=Miller |editor3-first=David T. |editor3-last=Suzuki |editor4-first=Richard C. |editor4-last=Lewontin |editor5-last=Gelbart |title=An Introduction to Genetic Analysis |year=2000 |isbn=0-7167-3520-2 |edition=7th |publisher=W. H. Freeman |location=New York |chapterurl=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/bv.fcgi?rid=iga.section.3842 |chapter=Variation and its modulation}}</ref> Ang mga pagbabago sa [[prekwensiya ng allele]] sa isang populasyon ay pangunahing nadadamay ng [[natural na seleksiyon]] kung saan ang isang allele ay nagbibigay ng kapakinabangang pagpili o pagpaparami sa nilalang<ref name=griffiths2000sect3886>{{cite book |editor1-first=Anthony J. F. |editor1-last=Griffiths |editor2-first=Jeffrey H. |editor2-last=Miller |editor3-first=David T. |editor3-last=Suzuki |editor4-first=Richard C. |editor4-last=Lewontin |editor5-last=Gelbart |title=An Introduction to Genetic Analysis |year=2000 |isbn=0-7167-3520-2 |edition=7th |publisher=W. H. Freeman |location=New York |chapterurl=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/bv.fcgi?rid=iga.section.3886 |chapter=Selection |}}</ref> gayundin ang ibang mga paktor tulad ng [[mutasyon]], [[genetic drift]], [[genetic hitchhiking|genetic draft]],<ref>{{Cite journal | volume = 55 | issue = 11 | pages = 2161–2169 | last = Gillespie | first = John H. | title = Is the population size of a species relevant to its evolution? | url = https://archive.org/details/sim_evolution_2001-11_55_11/page/2161 | journal = Evolution | year = 2001 | pmid = 11794777 }}</ref> [[artipisyal na seleksiyon]], at [[gene flow|migrasyon]].<ref name=griffiths2000sect3906>{{cite book |editor1-first=Anthony J. F. |editor1-last=Griffiths |editor2-first=Jeffrey H. |editor2-last=Miller |editor3-first=David T. |editor3-last=Suzuki |editor4-first=Richard C. |editor4-last=Lewontin |editor5-last=Gelbart |title=An Introduction to Genetic Analysis |year=2000 |isbn=0-7167-3520-2 |edition=7th |publisher=W. H. Freeman |location=New York |chapterurl=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/bv.fcgi?rid=iga.section.3906 |chapter=Random events}}</ref> Sa paglipas ng maraming mga pagpaparami, ang mga [[genome]] ng mga nilalang ay malaking nagbabago na nagbubunga sa penomeno ng [[ebolusyon]]. Ang pagpili ng mga mapapakinabangang [[mutasyon]] ay nagsasanhi sa isang espesye na umunlad sa mga anyong lalong mahusay na makakaangkop sa kanilang kapaligiran na isang takbong tinatawag na [[pag-aangkop]](''adaptation'').<ref name=Darwin>{{cite book |last=Darwin |first=Charles |authorlink = Charles Darwin |year=1859 |title=On the Origin of Species |place=London |publisher=John Murray |edition=1st |pages=1 |url=http://darwin-online.org.uk/content/frameset?itemID=F373&viewtype=text&pageseq=16 |isbn=0-8014-1319-2}} Related earlier ideas were acknowledged in {{cite book |last=Darwin |first=Charles |authorlink = Charles Darwin |year=1861 |title=On the Origin of Species |place=London |publisher=John Murray |edition=3rd |pages=xiii |url=http://darwin-online.org.uk/content/frameset?itemID=F381&viewtype=text&pageseq=20 |nopp=true |isbn=0-8014-1319-2}}</ref> Ang mga bagong species ay nabubuo sa pamamagitan ng takbo ng paghihiwalay na kadalasang sanhi ng mga paghihiwalay sa kalatagan na nagpipigil sa mga tipon na magpalitan ng mga gene sa bawat isa.<ref name=Gavrilets>{{cite journal |pmid=14628909 |doi=10.1554/02-727 |year=2003 |last1=Gavrilets |first1=S |title=Perspective: models of speciation: what have we learned in 40 years? |url=https://archive.org/details/sim_evolution_2003-10_57_10/page/n2 |volume=57 |issue=10 |pages=2197–215 |journal=Evolution; international journal of organic evolution}}</ref> ===Homeostasis=== Ang [[Homeostasis]] ang kakayahan ng mga [[bukas na sistema]] na magbantay ng panloob na kapaligiran nito upang panatilihin ang matatag na mga kalagayan sa pamamagitan ng mga maraming dinamikang ekwilibriyum na mga pagsasaayos na kinokontrol ng mga magkakaugnay na mga mekanismo ng regulasyon. Ang lahat ng mga organismo kahit pa uniselular o multiselular ay nagpapamalas ng homeostasis.<ref>Kelvin Rodolfo, [http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=what-is-homeostasis Explanation of Homeostasis on scientificamerican.com]. Retrieved 16 Oktubre 2009.</ref> Upang panatilihin ang dinamikang ekwilibriyum at mahusay na maisagawa ang ilang mga tungkulin, ang isang sistema ay dapat makatagpo at tumugon sa mga pertubasyon. Pagkatapos ng pagkatagpo ng isang perturbasyon, ang sistemang biolohikal ay karaniwan na tumutugon sa pamamagitan ng [[negatibong feedback]]. Ito ay nangangahuluan ng pagpapatatag ng mga kalagayam sa pamamagitan ng pagbabawas o pagtataas ng aktibidad ng organo o sistema. Ang isang halimbawa nito ang paglalabas ng [[glucagon]] kapag ang mga antas ng asukal ay lubhang mababa. ===Lakas=== Ang pagpapatuloy na mabuhay ng organismong buhay ay nakasalalay sa patuloy na pagpasok o pagkuha nito ng enerhiya. Ang mga reaksiyong kimikal na responsable para sa kayariam nito at tungkulin ay isinasaayos upang kumukha ng lakas mula sa mga bagay na nagsisilbi nitong pagkain at binabago ang mga ito upang makatulong na bumuo ng mga bagong sihay{{efn|selula}} at tustusan ang mga ito. Sa takbong ito, ang mga molekula ng mga substansiyang kimikal na bumubuo ng pagkain ay gumagampan ng dalawang mga papel: una ay naglalaman ito ng lakas na mababago para sa mga biyolohikal na [[reaksiyong kimikal]], ikalawa, ang mga ito ay bumubuo ng mga bagong istrukturang molekular na binubuo ng mga biyomolekula. Ang mga organismong responsable para sa pagpapakilala ng lakas sa isang [[ekosistema|palamuhayan]] ay kilala bilang mga taga-buo o mga [[autotroph]]. Ang halos lahat ng mga organismong ito ay orihinal na kumukuha ng lakas mula sa araw.<ref name=bryantfrigaard>{{cite journal | author = D.A. Bryant & N.-U. Frigaard |month=November | year = 2006 | title = Prokaryotic photosynthesis and phototrophy illuminated | journal = Trends Microbiol | volume = 14 | issue = 11 | pages=488–96 | doi = 10.1016/j.tim.2006.09.001 | pmid = 16997562 | ref = harv }}</ref> Ang mga halaman at ibang mga [[phototroph]] ay gumagamit ng lakas mula sa araw sa pamamagitan ng takbong kilala bilang [[potosintesis]] upang bagkusin ang mga hilaw na materyal tungo sa mga organikong molekula gaya ng [[Adenosine triphosphate|ATP]] na ang mga kawing ay masisira upang maglabas ng lakas.<ref>{{cite book |author=Smith, A. L. |title=Oxford dictionary of biochemistry and molecular biology |url=https://archive.org/details/oxforddictionary0000unse_e9s4 |publisher=Oxford University Press |location=Oxford [Oxfordshire] |year=1997 |page=[https://archive.org/details/oxforddictionary0000unse_e9s4/page/508 508] |isbn=0-19-854768-4 |quote=Photosynthesis – the synthesis by organisms of organic chemical compounds, esp. carbohydrates, from carbon dioxide using energy obtained from light rather than the oxidation of chemical compounds.}}</ref> Gayunpaman, ang ilang mga [[ekosistema|palamuhayan]] ay buong nakasalalay sa lakas na hinahango ng mga [[chemotroph]] mula sa mga [[methane]], mga [[sulfides]], o iba pang mga pinagkukunan ng lakas-araw.<ref>Katrina Edwards. ''Microbiology of a Sediment Pond and the Underlying Young, Cold, Hydrologically Active Ridge Flank''. Woods Hole Oceanographic Institution.</ref> Ang ilang mga nabibihag na lakas ay ginagamit upang lumikha ng [[biyomasa]] upang tustusan ang buhay at magbigay ng enerhiya para sa paglago at pag-unlad. Ang karamihan ng natitira ng lakas na ito ay nawawala bilang mga init at mga itinatapong molekula. Ang pinakamahalgang mga takbo sa pagbabagkus ng lakas na nabihag sa mga substansiyang kimikal tungo sa lakas na magagamit upang tustusan ng buhay ang [[metabolismo]].<ref>{{cite book |author=Campbell, Neil A. and Reece Jane B|title=Biology |url=https://archive.org/details/biology0000camp_6|publisher=Benjamin Cummings |year=2001 |chapter=6|isbn=978-0-8053-6624-2 |accessyear= 2008 |oclc=47521441 48195194 53439122 55707478 64759228 79136407}}</ref> at [[respirasyong pangselula|respirasyong pangsihay]].<ref name="Colvard, 2009">Bartsch/Colvard, ''The Living Environment''. (2009) New York State Prentice Hall Regents Review. Retrieved 16 Oktubre 2009.</ref> ==Mga sangay == ===Pisyolohiya=== Ang '''pisyolohiya''' (Ingles: ''physiology'') ay ang pag-aaral ng galaw at tungkulin ng bawat bahagi ng [[katawan]]. Ito ay isang sangay ng biyolohiya. Kadalasan itong pinag-aaralan kasabay ng [[katwanan]] na sya namang pag-aaral hinggil sa bahagi ng katawan. ===Biyolohiyang molekular=== Ang '''biyolohiyang molekular''' o '''biyolohiyang pangmolekula''' ay ang pag-aaral ng haynayan sa antas na [[molekular]]. Nasasaklawan ng larangang ito ang ibang mga lugar ng haynayan at [[kimika]], partikular na ang [[biyolohiya ng selula]], [[henetika]], [[biyopisika]], at [[biyokimika]].<ref>Alberts B. Johnson A. Lewis J. Raff M. Roberts K. Walter P. 2008. ''Molecular biology of the cell'', ika-5 edisyon. Garland. ISBN 0-8153-3218-1</ref><ref>Lodish H. Berk A. Matsudaira P. Kaiser C.A. Krieger M. Scott M.P. Zipurksy S.L. Darnell J. 2004. ''Molecular cell biology'', ika-5 edisyon, Freeman, NY.</ref> Pangunahing nakatuon ang haynayang molekular sa pag-unawa ng ugnayan sa pagitan ng samu't saring mga sistema ng isang [[sihay]], kasama ang interelasyon ng [[DNA]], [[RNA]] at pagbuo ng protina, at pagkatuto kung paano mapamahalaan ang ganitong mga ugnayan. === Embriyolohiya === Ang '''embriyolohiya''' ('''''embryology''''') ay isang sangay ng biyolohiya na may kinalaman sa pagkabuo at pag-unlad ng embriyon. '''Embriyologo''' ang tawag sa mga dalubhasa sa larangang ito. {{Branches of Biology}} ==Larwanan== <gallery> File:Guriezo Adino vaca toro terneras.jpg|Animalia - Bos primigenius taurus File:Zboże.jpg|Planta - Triticum File:Morchella esculenta 08.jpg|Fungi - Morchella esculenta File:Fucus serratus2.jpg|Stramenopila/Chromista - Fucus serratus File:Gemmatimonas aurantiaca.jpg|Bacteria - Gemmatimonas aurantiaca (- = 1 Micrometer) File:Halobacteria.jpg|Archaea - Halobacteria File:Gamma phage.png|Virus - Gamma phage </gallery> ==Mga sanggunian == {{reflist}} {{Biology nav}} {{Nature nav}} ==Mga pananda== {{noteslist}} [[Kategorya:Biyolohiya|*]] [[Kategorya:Agham]] 3jqve9ahwa1leucptcrsaksa5ji03nc 2213672 2213671 2026-06-28T03:32:36Z Jojit fb 38 /* Larwanan */ 2213672 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="width: 280px;" |- | {| cellpadding=0 cellspacing=0 |- |[[Talaksan:Bubalus_mindorensis_by_Gregg_Yan_01.jpg|141px]] |[[Talaksan:HeLa_cells_stained_with_Hoechst_33258.jpg|140px]] |- |[[Talaksan:European honey bee extracts nectar.jpg|alt=Isang bubuyog, Apis mellifera|140px]] |[[Talaksan:Lactobacillus sp 01.png|alt=Lactobacillus, isang uri ng Asporohenong Positibong Hugis Rod na Bakterya|140px]] |} |- | Tinatalakay ng haynayan ang iba't-ibang nabubuhay na [[organismo|nilalang]]. Mga larawan ng iba't-ibang nilalang (mula kaliwa hanggang kanan): * itaas: [[tamaraw]] at [[HeLa]] * ibaba: [[pukyutan]] sa isang bulaklak na Aster at [[lactobacillus|ishayang ''Lactobacillus'']] |} Ang '''biyolohiya''', '''haynayan''', o '''aghambuhay''' ay [[agham pangkalikasan]] na nakatuon sa pag-aaral ng [[buhay]] at mga pamamaraang kasangkot nito. Saklaw nito ang mga paksang tulad ng mga takbo ng [[selula|sihay]]{{efn|selula}}, sauri't asal ng mga [[organismo|nilalang]]{{efn|organismo}}, simula at [[ebolusyon|pag-unlad]] ng mga [[espesye|sarihay]]{{efn|espesye}}, at pakikipag-ugnayan ng ibat-ibang [[ekosistema|palamuhayan]]{{efn|ekosistema}}. Ang mga mababang larangan ng haynayan ay inilalarawan ayon sa iskala na pinag-aaralang mga nilalang at mga pamamaraang ginagamit upang pag-aralan ang mga ito: Ang [[biyokimika]] ay nagsisiyasat ng rudimentaryong [[kimika]] ng buhay, ang [[biyolohiyang molekular]] ay nag-aaral ang mga masalimuot na mga pagsangkot sa pagitan ng mga mahaynayang molekula, ang [[biolohiyang selular|biolohiyang sihay]] ay nagsisiyasat ng payak na pantayong bloke ng lahat ng buhay na sihay{{efn|selula}}, ang [[pisyolohiya]] ay nagsisiyasat ng mga tungkuling pisikal at kimikal ng mga [[himaymay]], [[organo]], at mga sistemang organo ng isang nilalang, ang [[ebolusyon|biyolohiyang ebolusyonaryo]] ay nagsisiyasat ng mga pagbabago na lumilikha ng pagkasari-sari ng buhay, ang [[ekolohiya]] ay nagsisiyasat kung paano nakikipag-ugnayan ang mga nilalang sa kanilang kapaligiran.<ref>{{Cite web |title=Life Science, Weber State Museum of Natural Science |url=http://community.weber.edu/sciencemuseum/pages/life_main.asp |access-date=2013-06-15 |archive-date=2013-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130727182113/http://community.weber.edu/sciencemuseum/pages/life_main.asp |url-status=dead }}</ref> ==Kasaysayan ng kataga== Isang makabagong kataga ang salitang biyolohiya. Ipinakilala ito ni [[Gottfried Reinhold Treviranus]], isang propesor ng [[panggagamot]] at [[matematika]] sa liseo ng Bremen. Ginamit ni Treviranus ang salita sa loob ng kaniyang [[treatise|tratasong]] ''Biologie; oder die Philosphie der lebenden Natur'' noong 1802. Inampon ni [[Jean-Baptiste Lamarck]] ang katawagan. Sa ngayon, ginagamit na ito sa buong mundo. Ang salitang "haynayan"<ref>{{cite book |last= del Rosario|first= Gonsalo|author-link= |date= 1969|title= Maugnaying Talasalitaang Pang-agham Ingles-Pilipino|url= |location= Maynila|publisher= Lupon sa Agham|page= 183|isbn=}}</ref> ay galing sa mga salitang bu"hay" at kasa"nayan." ==Mga haligi ng makabagong haynayan== Ang makabagong haynayan ay pinagkakaisa ng limang mga prinsipyo: ang pananalig ng sihay{{efn|selula}}, [[ebolusyon|pag-unlad]], henetika, homeostasis at lakas{{efn|energy}}{{fact}} ===Pananalig ng sihay=== [[Image:celltypes.svg|thumb|350px|right|Ang mga [[selula]] ng mga [[eukaryote]](kaliwa) at mga [[prokaryote]](kanan)]] Ang [[teoriya ng selula|pananalig ng sihay]] ay nagsasaad na ang [[selula|sihay]] ang haliging antas ng buhay at ang lahat ng mga nabubuhay na nilalang ay binubuo ng isa o higit pang mga sihay. Ang lahat ng mga sihay ay lumilitaw mula sa ibang mga sihay sa pamamagitan ng paghahati ng sihay. Sa mga nilalang na mahibla, ang bawat hibla sa katawan ng nilalang ay nagmumula sa isang sihay sa isang napunlaang itlog. Ang sihay ay ang pinakapayak na antas ng maraming mga patolohikal na takbo.<ref>{{cite journal|author=Mazzarello, P|title=A unifying concept: the history of cell theory|journal=Nature Cell Biology|volume=1|pages=E13–E15|year=1999|doi=10.1038/8964|pmid=10559875|issue=1|ref=harv|issn=1465-7392 }}</ref> Ang phenomenon ng pagdaloy ng lakas ay nangyayari sa mga sihay sa mga takbong bahagi ng tungkuling tinatawag na [[metabolismo]]. Ang mga sihay ay naglalaman ng mga namamana na [[DNA]] na ipinapasa mula sihay sa ibang sihay habang nangyayari ang paghahati ng sihay. ===Pag-unlad=== [[File:Darwin's finches.jpeg|thumb|Ang apat sa [[mga finch ni Darwin|mga 13 species ng finch]] na natagpuan sa [[Galápagos Islands|Galápagos Archipelago]] na nag-ebolb sa pamamagitan ng radyasyong pag-aangkop na nagparami ng mga hugis ng kanilang [[tuka]] upang umangkop sa iba't ibang mga mapagkukunang pagkain.]] {{main|Ebolusyon|Ebolusyon ng tao}} Ang isang sentral na konsepto sa haynayan ay ang buhay ay nagbabago at umuunlad sa pamamagitan ng [[ebolusyon|pag-unlad]] at ang lahat ng mga anyo ng buhay ay may isang [[karaniwang pinagmulan]].<ref>{{cite book | title = Life Evolving: Molecules, Mind, and Meaning | url = https://archive.org/details/lifeevolvingmole0000dedu_i5p0 | author = De Duve, Christian | location = New York | publisher = Oxford University Press | year = 2002| page = [https://archive.org/details/lifeevolvingmole0000dedu_i5p0/page/44 44] | isbn = 0-19-515605-6}}</ref> Itinuturing ng mga biologo ang pagiging pangkalahatan at pag-iral saanman ng [[gene|kodigong henetiko]] bilang depinitibong patunay na pumapabor sa pananalig ng pangkalahatang [[karaniwang pinagmulan]] ng pag-unlad para sa lahat ng mga [[bacterium|bakterya]], [[archaea]], at mga [[eukaryote]]<ref name="Futuyma">{{cite book|author=Futuyma, DJ|title=Evolution|url=https://archive.org/details/evolution0000futu|year=2005|publisher=Sinauer Associates|isbn=978-0-87893-187-3|oclc=57311264 57638368 62621622}}</ref> Ang pag-unlad na tinataguyod ng malaking patunay ang paliwanag na tinatanggap sa agham sa malaking mga pagkakaiba ng mga anyo ng buhay sa daigdig. Ang mga species at mga breed ay umuunlad sa pamamagitan ng mga takbo ng [[natural na seleksiyon]] at [[di-likas na seleksiyon]] o piling pagpaparami ng nilalang.<ref>Darwin, Charles (1859). On the Origin of Species, 1st, John Murray</ref> Bukod dito, ang [[Genetic drift]] ay isa pang karagdagang mekanismo sa pag-unlad na ebolusyonaryo sa modernong sintesis ng ebolusyon.<ref name = GGS>{{Cite book | last = Simpson | first = George Gaylord | author-link = George Gaylord Simpson | year = 1967 | title = The Meaning of Evolution | url = https://archive.org/details/meaningofevoluti0000simp_w2q4 | publisher = Yale University Press | edition = Second | isbn = 0-300-00952-6 }}</ref> Ang kasaysayang ebolusyonaryo ng mga espesya na naglalarawan ng mga katangian ng mga iba't ibang espesye na pinagmulan nito kasama ng mga relasyong henealohikal nito sa bawat ibang mga species ay kilala bilang [[piloheniya]]. Ang mga iba't ibang pamamaraan sa biyolohiya ay lumilikha ng impormasyon tungkol sa piloheniya. Kabilang dito ang paghahambing ng mga [[sekwensiya ng DNA]] na isinasagawa sa loob ng [[biyolohiyang molekular]] o [[henomika]] at paghahambing ng mga [[fossil]] o iba pang mga rekord ng mga sinaunang organismo sa [[paleontolohiya]].<ref>{{Cite web |title=Phylogeny on bio-medicine.org |url=http://www.bio-medicine.org/q-more/biology-definition/phylogeny/ |access-date=2013-06-15 |archive-date=2013-10-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131004224700/http://www.bio-medicine.org/q-more/biology-definition/phylogeny/ |url-status=dead }}</ref> Isinasaayos at sinisiyasat ng mga dalub-haynayan ang mga ugnayang pag-unlad ng mga espesye sa pamamagitan ng mga pamamaraang kinabibilangan ng [[phylogenetics]], [[phenetics]], at [[cladistics]]. {{PhylomapB|caption=Isang [[punong pilohenetiko]] ng lahat ng mga nabubuhay na bagay batay sa datos ng kanilang [[rRNA]] [[gene]]. Ito ay nagpapakita ng paghihiwalay ng mga tatlong [[Dominyo (biyolohiya)|dominyo]] na [[bacterium|bacteria]], [[archaea]], at [[eukaryote]]. Ang mga puno na nilikha gamit ang ibang mga gene ay pangkalahatang pareho bagaman ang mga ito ay maaring maglagay ng isang mas maagang mga pangkat na sumanga nang napakaiba na pinagpapalagay na dahil sa mabilis na [[ebolusyon|pag-unlad]] ng [[rRNA]].}} {{Biological classification}} Ang maraming mga pangyayaring [[espesiasyon]] ay lumilikha ng isang puno na may kayariang sistema ng mga paguugnayan sa pagitan ng mga [[espesye]]. Ang papel ng [[sistematika]] ay pag-aralan ang mga ugnayang ito at mga pagkakaiba at pagkakatulad sa pagitan ng mga espesye at mga pangkat ng espesye.<ref>{{cite book | last = Neill | first = Campbell | authorlink = | title = Biology; Fourth edition | publisher = [[The Benjamin/Cummings Publishing Company]] | series = | year = 1996 | doi = | isbn = 0-8053-1940-9 | page = G-21 (Glossary)}}</ref> Ang klasipikasyon na [[taksonomiya]] at nomenklatura ng mga nilalang ay pinangangasiwaan ng ''[[International Code of Zoological Nomenclature]]'', ''[[International Code of Botanical Nomenclature]]'', at ''[[International Code of Nomenclature of Bacteria]]'' para sa mga sumusunod na mga hayop, mga halaman, at bakterya. Ang pag-aari ng mga [[virus]], mga [[viroid]], mga [[prion]] at lahat ng iba pang mga sub-viral na ahente na nagpapakita ng mga katangiang biolohikal ay isinasagawa ng ''[[International Committee on Taxonomy of Viruses|International Code of Virus classification and nomenclature]]''.<ref>[http://www.ictvonline.org/virusTaxonomy.asp ICTV Virus Taxonomy 2009<!-- Bot generated title -->]</ref><ref>[http://www.ncbi.nlm.nih.gov/ICTVdb/Ictv/fs_pospi.htm "80.001 Popsiviroidae – ICTVdB Index of Viruses."] (Website.) U.S. National Institutes of Health website. Retrieved on 2009-10-28.</ref><ref>[http://www.ncbi.nlm.nih.gov/ICTVdb/Ictv/fs_prion.htm "90. Prions – ICTVdB Index of Viruses."] (Website.) U.S. National Institutes of Health website. Retrieved on 2009-10-28.</ref><ref>[http://www.ncbi.nlm.nih.gov/ICTVdb/Ictv/fs_satel.htm "81. Satellites – ICTVdB Index of Viruses."] (Website.) U.S. National Institutes of Health website. Retrieved on 2009-10-28.</ref> Gayunpaman, ang ilang mga sistema ng pag-aari ng virus ay umiiral din. Kalimitan na ang mga nabubuhay na organismo ay hinahati sa limang mga kaharian: ang mga [[Monera]]; [[Protist]]a; [[Fungus|Fungi]]; [[Plant]]ae; at [[Animal]]ia.<ref>{{cite book|last=Margulis|first=L|author2=Schwartz, KV|authorlink=Lynn Margulis|title=Five Kingdoms: An Illustrated Guide to the Phyla of Life on Earth|edition=3rd|publisher= WH Freeman & Co|location=|year=1997|isbn=978-0-7167-3183-2|series=|oclc=223623098 237138975}}</ref> Gayunpaman, ang saring ito ng limang kaharian ay wala na sa panahon. Ang makabagong alternatibong mga sistema ng pag-aari ay nagsisimula sa [[sistemang tatlong dominyo]]: ang [[Archaea]] (dating Archaebacteria); [[Bacterium|Bacteria]] (dating Eubacteria); [[Eukaryote|Eukaryota]] (kabilang ang mga [[protist]], [[fungi]], [[halaman]], at mga [[hayop]])<ref name="domain">{{cite journal | author = Woese C, Kandler O, Wheelis M | title = Towards a natural system of organisms: proposal for the domains Archaea, Bacteria, and Eucarya | url = http://www.pnas.org/cgi/reprint/87/12/4576 | journal = Proc Natl Acad Sci USA | volume = 87 | issue = 12 | pages = 4576–9 | year = 1990 | pmid = 2112744 | doi = 10.1073/pnas.87.12.4576 | pmc = 54159 | ref = harv | bibcode = 1990PNAS...87.4576W | access-date = 2013-06-15 | archive-date = 2008-06-27 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080627233102/http://www.pnas.org/cgi/reprint/87/12/4576 | url-status = dead }}</ref> Ang mga sakop na ito ay sumasalamin kung ang mga sihay{{efn|selula}} ay may gitnang-loob{{efn|nukleyo}} o wala gayundin sa mga pagkakaiba sa komposisyong kimikal ng mga panlabas ng sihay.<ref name="domain"/> Sa karagdagan, ang bawat kaharian ay nahahati pang paulit ulit hanggang ang bawat species ay hiwalay na nauuri. Ang pagkakasunod ay: [[Dominyo (biyolohiya)|dominyo]](''domain''), [[kaharian]](''kingdom''), [[phylum]], [[klase]], [[orden]](order), [[Pamilya (biyolohiya)|pamilya]] (''family''), [[genus]](''genus'') at [[espesye]]. Ang [[pangalang siyentipiko]] ng isang nilalang ay nalilikha mula sa patiran{{efn|genus}} at espesye nito. Halimbawa, ang mga tao ay itinatala bilang mga ''[[Homo sapiens]]''. Ang ''[[Homo]]'' ang patiran at ang ''sapiens'' ang espesye.<ref>{{cite book | url = http://books.google.com/?id=hVUU7Gq8QskC&lpg=PA198&dq=species%20epithet%20capitalize&pg=PA198#v=onepage&q=species%20epithet%20capitalize | page = 198 | title = Writing for Science and Engineering: Papers, Presentation | author = Heather Silyn-Roberts | year = 2000 | isbn = 0-7506-4636-5 | publisher = Butterworth-Heinemann | location = Oxford}}</ref><ref>{{cite web | url = http://ibot.sav.sk/icbn/frameset/0065Ch7OaGoNSec1a60.htm#recF | title = Recommendation 60F | work = [[International Code of Botanical Nomenclature]], Vienna Code | year = 2006 | pages = 60F.1}}</ref> Ang nananaig na sistema ng pag-aari ay tinatawag na [[Linnaean taxonomy]]. Ito ay kinabibilangan ng mga ranggo at [[nomenklaturang binomial]]. Kung paanong pinapangalanan ang mga organismo ay pinangangasiwaan ng mga kasunduang internasyonal tulad ng [[International Code of Botanical Nomenclature]] (ICBN), [[International Code of Zoological Nomenclature]] (ICZN), at [[International Code of Nomenclature of Bacteria]] (ICNB). Ang isang nagsasanib na drapktong [[BioCode]] ay inilimbag noong 1997 bilang pagtatangka na gawing pamantayan ang nomenklatura sa mga tatlong saklaw na ito ngunit hindi pa napagkasunduang kunin.<ref>{{cite conference | title=The BioCode: Integrated biological nomenclature for the 21st century? | booktitle=Proceedings of a Mini-Symposium on Biological Nomenclature in the 21st Century | author=John McNeill | date=1996-11-04}}</ref> Ang draptong BioCode ay nakatanggap ng kaunting pansin simula 1997. Ang tunay na bumalak na magpatupad nito noong 1 Enero 2000 ay lumipas ng hindi napansin. Ang isang binagong BioCode na iminungkahi noong 2011 na sa halip ay magpapalit ng mga umiiral na kodigo ay magbibigay ng isang nagkakaisang konteksto para dito.<ref>{{cite web|url=http://www.bionomenclature.net/index.html|title=The Draft BioCode (2011)|publisher=International Committee on Bionomenclature (ICB)}}</ref><ref>[http://www.ingentaconnect.com/content/iapt/tax/2011/00000060/00000001/art00019] Greuter, W.; Garrity, G.; Hawksworth, D.L.; Jahn, R.; Kirk, P.M.; Knapp, S.; McNeill, J.; Michel, E.; Patterson, D.J.; Pyle, R.; Tindall, B.J. (2011). Draft BioCode (2011): Principles and rules regulating the naming of organisms. ''Taxon''. 60: 201-212.</ref><ref>[http://www.ingentaconnect.com/content/iapt/tax/2011/00000060/00000001/art00018] and [http://iczn.org/content/introducing-draft-biocode-2011] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170713124948/http://iczn.org/content/introducing-draft-biocode-2011|date=2017-07-13}} Hawksworth, D.L. (2011). Introducing the Draft BioCode (2011). ''Taxon''. 60(1): 199–200.</ref> Tinanggihang isaalang-alang ng [[International Botanical Congress]] ang mungkahing BioCode noong 2011. Ang [[Virus classification|International Code of Virus Classification and Nomenclature]] (ICVCN) ay nananatiling nasa labas ng BioCode. ===Henetika=== [[Image:DNA chemical structure.svg|thumb|left|Ang istrukturang molekular ng [[DNA]]. Ang mga base ay nagpapares sa pamamagitan ng kaayusan ng kawing ng hidroheno sa pagitan ng mga strand.]] [[Image:Portulaca grandiflora mutant1.jpg|thumb|right|Ang isang [[mutasyon]] ay nagsanhi sa [[moss rose]] na ito na lumikha ng mga bulaklak na may iba't ibang mga kulay.]] Ang mga [[gene]] ang mga pangunahing yunit ng pagmamana sa lahat ng mga organismo. Ito ay tumutugma sa isang rehiyon ng [[DNA]] na nag-iimpluwensiya ng anyo o tungkulin ng isang organismo sa mga spesipikong paraan. Ang lahat ng mga organismo mula [[bakterya]] hanggang sa mga hayop ay nagsasalo ng parehong makinarya na gumagaya at nagsasalin ng DNA sa mga protina. Ang mga sihay{{efn|selula}} ay nagtatranskriba ng isang DNA gene tungo sa isang bersiyong [[RNA]] ng gene at pagkatapos ang isang [[ribosome]] ay nagsasalin ng RNA sa protina na isang sekwensiya ng mga [[asidong amino]]. Ang nagsasaling kodigo mula sa RNA codon tungo sa asidong amino ay pareho para sa karamihan ng mga organismo ngunit kaunting iba para sa iba. Halimbawa, ang isang sekwensiay ng DNA na nagkokodigo para sa [[insulin]] sa mga tao ay nagkokodigo ng insulin kapag ipinasok sa ibang mga organismo tulad ng mga halaman.<ref>[http://www.businessweek.com/magazine/content/07_33/b4046083.htm From SemBiosys, A New Kind Of Insulin] INSIDE WALL STREET By Gene G. Marcial(AUGUST 13, 2007)</ref> Ang mga DNA ay karaniwang nangyayari bilang mga tuwid na [[kromosoma]] sa mga [[eukaryote]] at ang mga sirkular na kromosoma sa mga [[prokaryote]]. Ang isang kromosoma ay isang organisadong istruktura na binubuo ng DNA at mga [[histone]]. Ang hanay ng mga kromosoma sa isang sihay o ibang mga lokasyon ay sama samang tinatawag na [[genome]]. Sa mga eukaryote, ang genomic DNA ay matatagpuan sa [[nukleyo ng selula|gitnang-loob ng sihay]] kasama ng maliliit na mga halaga sa mga [[mitochondrion|mitochondria]], at mga [[chloroplast]]. Sa mga prokaryote, ang DNA ay matatagpuan sa loob ng isang di-panay na hugis na katawan sa cytoplasm na tinatawag na [[nucleoid]].<ref>{{cite journal |author=Thanbichler M, Wang S, Shapiro L |title=The bacterial nucleoid: a highly organized and dynamic structure | journal=J Cell Biochem |volume=96 |issue=3 | pages=506–21 |year=2005 |pmid=15988757 | doi = 10.1002/jcb.20519 |ref=harv}}</ref> Ang impormasyong henetiko sa isang genome ay nasa loob ng mga gene at ang kumpletong pagbuo ng impormasyong ito sa isang organismo ay tinatawag na [[genotype]] nito.<ref>{{Cite web |url=http://www.medterms.com/script/main/art.asp?articlekey=8472 |title=Genotype definition – Medical Dictionary definitions |access-date=2013-06-15 |archive-date=2013-09-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130921054803/http://www.medterms.com/script/main/art.asp?articlekey=8472 |url-status=dead }}</ref> Ang lahat ng nabubuhay na organismo ay nagpapakita ng pagkakaiba sa loob ng isang tipon at sa pagitan ng mga tipon. Ang bariyasiyong henetiko ay mahalaga dahil nagbibigay ito ng bagay na henetiko para sa [[natural na pagpili]]. Ang mga pagkakaibang henetiko sa loob ng tipon ay sanhi ng mga sumusunod: ang [[mutasyon]] na mga pagbabago sa [[DNA]], ang [[pagdaloy ng gene]] na anumang pagkilos ng mga gene mula sa isang tipon sa isa pang tipon at ang [[reproduksiyong seksuwal]] na makakalikha ng bagong kombinasyon ng gene mula sa mga magulang sa isang populasyon. Ang mga [[mutasyon]] ay nagbabago ng [[genotype]] ng isang organismo. Ito ay minsang nagsasanhi para ang mga iba't ibang mga [[phenotype]] ay lumitaw. Ang karamihan ng mga mutasyon ay may kaunting damay sa phenotype, kalusugan, o kaangkupang pagpaparami ng organismo. Ang mga mutaysiyong may damay ay karaniwang nakakapinsala ngunit minsan ay mapapakinabangan. Ang mga pag-aaral sa langaw na ''[[Drosophila melanogaster]]'' ay nagmumungkahing kung ang pagbabago ay nagbabago ng isang protinang nilikha ng isang gene, ang mga 70 bahagdan ng mga mutasyong ito ay may panganib na ang mga natirira ay neutral o mapapakinabangan.<ref>{{cite journal |pmid=17409186 |doi=10.1073/pnas.0701572104 |year=2007 |last1=Sawyer |first1=SA |last2=Parsch |last3=Zhang |last4=Hartl |title=Prevalence of positive selection among nearly neutral amino acid replacements in Drosophila |volume=104 |issue=16 |pages=6504–10 |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America |first2=J |first3=Z |first4=DL |pmc=1871816|bibcode = 2007PNAS..104.6504S }}</ref> Ang [[henetikang pangpopulasyon]] ay nag-aaral ng pagkakalat ng mga pagkakaibang henetiko sa loob ng mga tipon at kung paanong ang mga pagkakalat na ito ay nagbabago sa paglipas ng panahon.<ref name=griffiths2000sect3842>{{cite book |editor1-first=Anthony J. F. |editor1-last=Griffiths |editor2-first=Jeffrey H. |editor2-last=Miller |editor3-first=David T. |editor3-last=Suzuki |editor4-first=Richard C. |editor4-last=Lewontin |editor5-last=Gelbart |title=An Introduction to Genetic Analysis |year=2000 |isbn=0-7167-3520-2 |edition=7th |publisher=W. H. Freeman |location=New York |chapterurl=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/bv.fcgi?rid=iga.section.3842 |chapter=Variation and its modulation}}</ref> Ang mga pagbabago sa [[prekwensiya ng allele]] sa isang populasyon ay pangunahing nadadamay ng [[natural na seleksiyon]] kung saan ang isang allele ay nagbibigay ng kapakinabangang pagpili o pagpaparami sa nilalang<ref name=griffiths2000sect3886>{{cite book |editor1-first=Anthony J. F. |editor1-last=Griffiths |editor2-first=Jeffrey H. |editor2-last=Miller |editor3-first=David T. |editor3-last=Suzuki |editor4-first=Richard C. |editor4-last=Lewontin |editor5-last=Gelbart |title=An Introduction to Genetic Analysis |year=2000 |isbn=0-7167-3520-2 |edition=7th |publisher=W. H. Freeman |location=New York |chapterurl=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/bv.fcgi?rid=iga.section.3886 |chapter=Selection |}}</ref> gayundin ang ibang mga paktor tulad ng [[mutasyon]], [[genetic drift]], [[genetic hitchhiking|genetic draft]],<ref>{{Cite journal | volume = 55 | issue = 11 | pages = 2161–2169 | last = Gillespie | first = John H. | title = Is the population size of a species relevant to its evolution? | url = https://archive.org/details/sim_evolution_2001-11_55_11/page/2161 | journal = Evolution | year = 2001 | pmid = 11794777 }}</ref> [[artipisyal na seleksiyon]], at [[gene flow|migrasyon]].<ref name=griffiths2000sect3906>{{cite book |editor1-first=Anthony J. F. |editor1-last=Griffiths |editor2-first=Jeffrey H. |editor2-last=Miller |editor3-first=David T. |editor3-last=Suzuki |editor4-first=Richard C. |editor4-last=Lewontin |editor5-last=Gelbart |title=An Introduction to Genetic Analysis |year=2000 |isbn=0-7167-3520-2 |edition=7th |publisher=W. H. Freeman |location=New York |chapterurl=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/bv.fcgi?rid=iga.section.3906 |chapter=Random events}}</ref> Sa paglipas ng maraming mga pagpaparami, ang mga [[genome]] ng mga nilalang ay malaking nagbabago na nagbubunga sa penomeno ng [[ebolusyon]]. Ang pagpili ng mga mapapakinabangang [[mutasyon]] ay nagsasanhi sa isang espesye na umunlad sa mga anyong lalong mahusay na makakaangkop sa kanilang kapaligiran na isang takbong tinatawag na [[pag-aangkop]](''adaptation'').<ref name=Darwin>{{cite book |last=Darwin |first=Charles |authorlink = Charles Darwin |year=1859 |title=On the Origin of Species |place=London |publisher=John Murray |edition=1st |pages=1 |url=http://darwin-online.org.uk/content/frameset?itemID=F373&viewtype=text&pageseq=16 |isbn=0-8014-1319-2}} Related earlier ideas were acknowledged in {{cite book |last=Darwin |first=Charles |authorlink = Charles Darwin |year=1861 |title=On the Origin of Species |place=London |publisher=John Murray |edition=3rd |pages=xiii |url=http://darwin-online.org.uk/content/frameset?itemID=F381&viewtype=text&pageseq=20 |nopp=true |isbn=0-8014-1319-2}}</ref> Ang mga bagong species ay nabubuo sa pamamagitan ng takbo ng paghihiwalay na kadalasang sanhi ng mga paghihiwalay sa kalatagan na nagpipigil sa mga tipon na magpalitan ng mga gene sa bawat isa.<ref name=Gavrilets>{{cite journal |pmid=14628909 |doi=10.1554/02-727 |year=2003 |last1=Gavrilets |first1=S |title=Perspective: models of speciation: what have we learned in 40 years? |url=https://archive.org/details/sim_evolution_2003-10_57_10/page/n2 |volume=57 |issue=10 |pages=2197–215 |journal=Evolution; international journal of organic evolution}}</ref> ===Homeostasis=== Ang [[Homeostasis]] ang kakayahan ng mga [[bukas na sistema]] na magbantay ng panloob na kapaligiran nito upang panatilihin ang matatag na mga kalagayan sa pamamagitan ng mga maraming dinamikang ekwilibriyum na mga pagsasaayos na kinokontrol ng mga magkakaugnay na mga mekanismo ng regulasyon. Ang lahat ng mga organismo kahit pa uniselular o multiselular ay nagpapamalas ng homeostasis.<ref>Kelvin Rodolfo, [http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=what-is-homeostasis Explanation of Homeostasis on scientificamerican.com]. Retrieved 16 Oktubre 2009.</ref> Upang panatilihin ang dinamikang ekwilibriyum at mahusay na maisagawa ang ilang mga tungkulin, ang isang sistema ay dapat makatagpo at tumugon sa mga pertubasyon. Pagkatapos ng pagkatagpo ng isang perturbasyon, ang sistemang biolohikal ay karaniwan na tumutugon sa pamamagitan ng [[negatibong feedback]]. Ito ay nangangahuluan ng pagpapatatag ng mga kalagayam sa pamamagitan ng pagbabawas o pagtataas ng aktibidad ng organo o sistema. Ang isang halimbawa nito ang paglalabas ng [[glucagon]] kapag ang mga antas ng asukal ay lubhang mababa. ===Lakas=== Ang pagpapatuloy na mabuhay ng organismong buhay ay nakasalalay sa patuloy na pagpasok o pagkuha nito ng enerhiya. Ang mga reaksiyong kimikal na responsable para sa kayariam nito at tungkulin ay isinasaayos upang kumukha ng lakas mula sa mga bagay na nagsisilbi nitong pagkain at binabago ang mga ito upang makatulong na bumuo ng mga bagong sihay{{efn|selula}} at tustusan ang mga ito. Sa takbong ito, ang mga molekula ng mga substansiyang kimikal na bumubuo ng pagkain ay gumagampan ng dalawang mga papel: una ay naglalaman ito ng lakas na mababago para sa mga biyolohikal na [[reaksiyong kimikal]], ikalawa, ang mga ito ay bumubuo ng mga bagong istrukturang molekular na binubuo ng mga biyomolekula. Ang mga organismong responsable para sa pagpapakilala ng lakas sa isang [[ekosistema|palamuhayan]] ay kilala bilang mga taga-buo o mga [[autotroph]]. Ang halos lahat ng mga organismong ito ay orihinal na kumukuha ng lakas mula sa araw.<ref name=bryantfrigaard>{{cite journal | author = D.A. Bryant & N.-U. Frigaard |month=November | year = 2006 | title = Prokaryotic photosynthesis and phototrophy illuminated | journal = Trends Microbiol | volume = 14 | issue = 11 | pages=488–96 | doi = 10.1016/j.tim.2006.09.001 | pmid = 16997562 | ref = harv }}</ref> Ang mga halaman at ibang mga [[phototroph]] ay gumagamit ng lakas mula sa araw sa pamamagitan ng takbong kilala bilang [[potosintesis]] upang bagkusin ang mga hilaw na materyal tungo sa mga organikong molekula gaya ng [[Adenosine triphosphate|ATP]] na ang mga kawing ay masisira upang maglabas ng lakas.<ref>{{cite book |author=Smith, A. L. |title=Oxford dictionary of biochemistry and molecular biology |url=https://archive.org/details/oxforddictionary0000unse_e9s4 |publisher=Oxford University Press |location=Oxford [Oxfordshire] |year=1997 |page=[https://archive.org/details/oxforddictionary0000unse_e9s4/page/508 508] |isbn=0-19-854768-4 |quote=Photosynthesis – the synthesis by organisms of organic chemical compounds, esp. carbohydrates, from carbon dioxide using energy obtained from light rather than the oxidation of chemical compounds.}}</ref> Gayunpaman, ang ilang mga [[ekosistema|palamuhayan]] ay buong nakasalalay sa lakas na hinahango ng mga [[chemotroph]] mula sa mga [[methane]], mga [[sulfides]], o iba pang mga pinagkukunan ng lakas-araw.<ref>Katrina Edwards. ''Microbiology of a Sediment Pond and the Underlying Young, Cold, Hydrologically Active Ridge Flank''. Woods Hole Oceanographic Institution.</ref> Ang ilang mga nabibihag na lakas ay ginagamit upang lumikha ng [[biyomasa]] upang tustusan ang buhay at magbigay ng enerhiya para sa paglago at pag-unlad. Ang karamihan ng natitira ng lakas na ito ay nawawala bilang mga init at mga itinatapong molekula. Ang pinakamahalgang mga takbo sa pagbabagkus ng lakas na nabihag sa mga substansiyang kimikal tungo sa lakas na magagamit upang tustusan ng buhay ang [[metabolismo]].<ref>{{cite book |author=Campbell, Neil A. and Reece Jane B|title=Biology |url=https://archive.org/details/biology0000camp_6|publisher=Benjamin Cummings |year=2001 |chapter=6|isbn=978-0-8053-6624-2 |accessyear= 2008 |oclc=47521441 48195194 53439122 55707478 64759228 79136407}}</ref> at [[respirasyong pangselula|respirasyong pangsihay]].<ref name="Colvard, 2009">Bartsch/Colvard, ''The Living Environment''. (2009) New York State Prentice Hall Regents Review. Retrieved 16 Oktubre 2009.</ref> ==Mga sangay == ===Pisyolohiya=== Ang '''pisyolohiya''' (Ingles: ''physiology'') ay ang pag-aaral ng galaw at tungkulin ng bawat bahagi ng [[katawan]]. Ito ay isang sangay ng biyolohiya. Kadalasan itong pinag-aaralan kasabay ng [[katwanan]] na sya namang pag-aaral hinggil sa bahagi ng katawan. ===Biyolohiyang molekular=== Ang '''biyolohiyang molekular''' o '''biyolohiyang pangmolekula''' ay ang pag-aaral ng haynayan sa antas na [[molekular]]. Nasasaklawan ng larangang ito ang ibang mga lugar ng haynayan at [[kimika]], partikular na ang [[biyolohiya ng selula]], [[henetika]], [[biyopisika]], at [[biyokimika]].<ref>Alberts B. Johnson A. Lewis J. Raff M. Roberts K. Walter P. 2008. ''Molecular biology of the cell'', ika-5 edisyon. Garland. ISBN 0-8153-3218-1</ref><ref>Lodish H. Berk A. Matsudaira P. Kaiser C.A. Krieger M. Scott M.P. Zipurksy S.L. Darnell J. 2004. ''Molecular cell biology'', ika-5 edisyon, Freeman, NY.</ref> Pangunahing nakatuon ang haynayang molekular sa pag-unawa ng ugnayan sa pagitan ng samu't saring mga sistema ng isang [[sihay]], kasama ang interelasyon ng [[DNA]], [[RNA]] at pagbuo ng protina, at pagkatuto kung paano mapamahalaan ang ganitong mga ugnayan. === Embriyolohiya === Ang '''embriyolohiya''' ('''''embryology''''') ay isang sangay ng biyolohiya na may kinalaman sa pagkabuo at pag-unlad ng embriyon. '''Embriyologo''' ang tawag sa mga dalubhasa sa larangang ito. {{Branches of Biology}} ==Larawan== <gallery> File:Guriezo Adino vaca toro terneras.jpg|Animalia - Bos primigenius taurus File:Zboże.jpg|Planta - Triticum File:Morchella esculenta 08.jpg|Fungi - Morchella esculenta File:Fucus serratus2.jpg|Stramenopila/Chromista - Fucus serratus File:Gemmatimonas aurantiaca.jpg|Bacteria - Gemmatimonas aurantiaca (- = 1 Micrometer) File:Halobacteria.jpg|Archaea - Halobacteria File:Gamma phage.png|Virus - Gamma phage </gallery> ==Mga sanggunian == {{reflist}} {{Biology nav}} {{Nature nav}} ==Mga pananda== {{noteslist}} [[Kategorya:Biyolohiya|*]] [[Kategorya:Agham]] ootjjwp2qjpycr8ppv2chhs0yiqdwi7 0 852 2213783 2213422 2026-06-28T10:27:28Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2213783 wikitext text/x-wiki {{redirect|Ingles|mga tao mula Inglatera|Mga Ingles}} {{use dmy dates}}<!-- Panatilihin ang paggamit ng tuldik sa unang banggit ng paksa. --> {{Other uses|Ingles (paglilinaw)}} {{Infobox language | name = Ingles | altname = Inggles | nativename = {{lang|en|English}} | pronunciation = {{IPAc-en|ˈ|ɪ|ŋ|ɡ|l|ᵻ|ʃ}} | states = Ang [[mundong Anglopono]], kabilang na ang {{enum|[[Reyno Unido]]|[[Estados Unidos]]|[[Kanada]]|[[Australia]]|[[Irlanda]]|[[Nueva Selanda]]|[[Karibeng Komonwelt]]|[[Timog Aprika]]|[[Talaan ng mga bansa at teritoryo kung saan opisyal na wika ang wikang Ingles|iba pa]]}} | speakers = [[Katutubong wika|L1]]: {{nowrap|380 milyon}} | date = 2021 | ref = <ref>{{Cite web |url=https://www.ethnologue.com/insights/ethnologue200/ |title=What are the top 200 most spoken languages?|trans-title=Ano-ano ang 200 pinaka-sinasalitang wika? |website=Ethnologue |date=2023 |lang=en|archive-date=18 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230618002011/https://www.ethnologue.com/insights/ethnologue200/ |url-status=live}}</ref> | speakers2 = {{plainlist| * [[Ikalawang wika|L2]]: {{nowrap|1.077 bilyon}} (2021)<ref name="Ethnologue26">{{e26}}</ref> * [[Mundong Anglopono|Kabuuan]]: 1.457 billion}} | familycolor = Indo-Europeo | fam2 = [[Mga wikang Hermaniko|Hermaniko]] | fam3 = [[Kanlurang wikang Hermaniko|Kanlurang Hermaniko]] | fam4 = [[Mga wikang Ingaeboniko|Ingaeboniko]] | fam5 = [[Mga wikang Angliko|Angliko]] | ancestor = [[Proto-Ingles]] | ancestor2 = [[Lumang Ingles]] | ancestor3 = [[Gitnang Ingles]] | ancestor4 = [[Maagang Modernong Ingles]] | script = {{plainlist| * [[Sulat Latin|Latin]] ([[Alpabetong Ingles]]) * [[Futhorc]] (noon) * [[Braille ng Ingles]], [[Pinagsanib na Braille ng Ingles]] }} | nation = {{ubli |57 bansa at 30 dependensiya| Mga organisasyon kabilang na ang {{enum | [[Mga Nagkakaisang Bansa|UN]] | [[Unyong Europeo|EU]] | [[Komonwelt ng mga Bansa|Komonwelt]] | [[Pandaigdigang Hukumang Pangkrimen|ICC]] | [[Pondo ng Monetaryong Pandaigdig|IMF]] | [[Pandaigdigang Lupong Olimpiko|IOC]] | [[Organisasyong Pandaigdig para sa Pagsasapamantayan|ISO]] | [[Organisasyon ng Tratado ng Hilagang Atlantiko|NATO]] | [[Pandaigdigang Organisasyon ng Pangangalakal|WTO]] | [[Samahan ng mga Bansa sa Timog-Silangang Asya|ASEAN]] | [[Organisasyon ng mga Estadong Amerikano|OAS]] }} }} | iso1 = en | iso2 = eng | iso3 = eng | lingua = 52-ABA | notice = IPA | sign = [[Manually coded English]] (iba-iba) | glotto = stan1293 | glottorefname = English | mapscale = 1.25 | map = English language distribution.svg | mapcaption = {{legend|#346699|Mga rehiyon kung saan katutubong wika ng mayorya ang wikang Ingles}} {{legend|#99ccff|Mga rehiyon kung saan opisyal o malawakang ginagamit ang wikang Ingles, pero hindi isang katutubong wika ng mayorya}} | dialects = {{hlist |class=inline |[[Britanikong Ingles]]|[[Ingles ng Hilagang Amerika|Hilagang Amerika]]|[[Ingles ng Karibe|Karibe]]|[[Ingles ng Australia|Australia]]|[[Ingles ng Nueva Selanda|Nueva Selanda]]|[[Ingles ng Timog Aprika|Timog Aprika]]|[[Ingkes ng Irlandiya|Irlandiya]]|[[Ingles ng Pilipinas|Pilipinas]]}} ([[Talaan ng mga dayalekto ng wikang Ingles|talaan]]) }} '''Inglés''',{{Efn|{{langx|en|English}} {{IPAc-en|ˈ|ɪ|ŋ|ɡ|l|ᵻ|ʃ}}}} binabaybay ding '''Ingglés''', ang [[kanlurang wikang Hermaniko]] na nagmula sa [[Inglatera]] at ang pandaigdigang ''[[lingua franca]]'' sa kasalukuyan. Nagmula ang pangalan ng wika mula sa [[mga Anglo]], isa sa mga sinaunang [[Lahing Hermaniko|grupong Hermaniko]] na [[Paglipat ng mga Anglo-Saxon sa Britanya|lumipat sa Britanya]] sa [[Pagtatapos ng panahong Romano sa Britanya|pagtatapos ng panahong Romano sa naturang lugar]]. Ingles ang [[Talaan ng mga wika batay sa dami ng nagsasalita|pinakaginagamit na wika sa mundo]], dahil na rin sa matinding impluwensiya ng [[Imperyong Britaniko]] noon (na pinalitan ng [[Komonwelt ng mga Bansa]] sa kasalukuyan) gayundin ng [[Estados Unidos]] sa kasalukuyan. Ito rin ang may pinakamaraming gumagamit bilang [[pangalawang wika]], mas marami pa kesa sa mga katutubong mananalita nito. Gayunpaman, ikatlo lamang ang Ingles sa may [[Talaan ng mga wika batay sa dami ng katutubong mananalita|pinakamaraming katutubong mananalita]], pagkatapos ng [[wikang Mandarin]] at [[Wikang Espanyol|Espanyol]]. Ingles ang opisyal o isa sa mga opisyal na wika ng [[Talaan ng mga bansa kung saan opisyal na wika ang Ingles|57 bansa at 30 dependensiya]], ang pinakamarami para sa kahit anong wika. Sa mga bansang tulad ng [[Estados Unidos]], [[Reyno Unido]], [[Australia]], at [[Nueva Selanda]], ito ang pinakaginagamit na wika dahil na rin sa kasaysayan bagamat hindi ito isang opisyal na wika. Isa rin ito sa mga [[Mga opisyal na wika ng Mga Nagkakaisang Bansa|opisyal na wika]] ng [[Mga Nagkakaisang Bansa]], [[Unyong Europeo]], at iba pang mga pandaigdigan at panrehiyong organisasyon. Ito rin ang ''de facto'' na wika ng [[diplomasya]], agham at teknolohiya, pandaigdigang kalakalan, turismo, libangan, at ng [[internet]]. Ayon sa isang pagtataya ng ''[[Ethnologue]]'' noong 2021, meron itong 1.4 na bilyong mananalita. Nagmula ang [[Lumang Ingles]] mula sa mga dayalekto ng mga kanlurang wikang Hermaniko na sinasalita ng [[mga Anglo-Saxon]]. Nakasulat sa mga ''[[rune]]'' (''futhorc'') ang wika bago ito gumamit ng [[Alpabetong Ingles|isang alpabetong nagmula sa wikang Latin]]. Hiniram kalaunan ng Lumang Ingles ang ilang balarila at pangunahing bokabularyo mula sa [[Lumang Nordiko]], isang [[hilagang wikang Hermaniko]]. Nalinang nang husto ang alpabeto at tuluyang pinalitan nito ang paggamit sa mga ''rune'', kasabay ng pag-usbong ng [[Gitnang Ingles]] matapos [[Normanong Pagsakop ng Inglatera|masakop]] ng [[mga Normando]] ang Inglatera [[Labanan ng Hastings|simula noong 1066]]. Sa panahong ito matinding nanghiram ng mga salita ang Ingles mula sa [[wikang Pranses]], na ngayo'y bumubuo ng 28% ng lahat ng mga salita sa wika sa kasalukuyan, gayundin sa [[wikang Latin]], na bumubuo sa karagdagang 28%. Bagamat pawang nagmula sa Latin at iba pang [[mga wikang Romanse]] ang malaking bahagdan ng bokabularyo ng Ingles, nananatili pa ring Hermaniko ang pang-araw-araw na bokabularyo, balarila at ponolohiya nito. Umusbong naman ang [[Modernong Ingles]] matapos ng isang [[Malawakang Paglipat ng Patinig|malawakang pagbabago sa mga patinig nito]]. Ilan sa mga malapit na kamag-anak ng kasalukuyang anyo ng wika ang [[wikang Scots]], na nasa isang [[kontinuo ng mga dayalekto]] sa Ingles, gayundin ang [[mga wikang Prisyano]] at [[Mababang Aleman]]. == Klasipikasyon == Bahagi ng [[Mga wikang Indo-Europeo|pamilyang Indo-Europeo]] ang wikang Ingles, partikular na sa [[Mga kanlurang wikang Hermaniko|Kanlurang Hermanikong]] sangay ng [[Mga wikang Hermaniko|mga Hermanikong wika]].{{sfn|Bammesberger|1992|pp=29–30}} Dahil pare-parehong nagmula ang Ingles at ng ibang mga wikang Hermaniko kagaya ng mga [[wikang Olandes]] at [[Wikang Aleman|Aleman]] sa iisang ninuno na tinatawag na [[Proto-Hermaniko]], nagtataglay ang mga ito ng mga magkakatulad na tampok kagaya ng paghahati sa mga [[pandiwa]] bilang [[Malakas na pandiwa (mga wikang Hermaniko)|malakas]] o [[Mahinang pandiwa (mga wikang Hermaniko)|mahinang klase]], ang paggamit sa mga [[pandiwang modal]], at pagsasailalim sa serye ng pagbabago sa pagbigkas sa mga [[katinig]] ng [[Proto-Indo-Europeo]] na kilala ngayon bilang mga [[batas Grimm]] at [[Batas Verner|Verner]].{{sfn|König|van der Auwera|1994}} Isa ang [[Lumang Ingles]] sa napakaraming [[mga wikang Ingaeboniko]] na umusbong sa isang [[Kontinuo ng mga dayalekto|kontinuo ng mga dayalektong]] sinasalita ng mga Kanlurang Hermaniko simula noong ikalimang siglo sa [[Prisya]], partikular na sa baybayin ng [[Dagat Hilaga]]. Umusbong ang Lumang Ingles mula sa mga mananalita ng mga wikang ito na lumisan sa lugar at nanirahan sa [[kapuluang Britaniko]].{{sfn|Bazelmans|2009|pp=325–326}} Kalaunan, umusbong ang [[Gitnang Ingles]], na sinundan naman ng Modernong Ingles.{{sfn|Robinson|1992}} May ilang mga dayalekto ng Luma at Gitnang Ingles na hiwalay na nalinang at naging [[mga wikang Angliko]], lalo na ang [[wikang Scots]].{{sfn|Romaine|1982|pp=56–65}} Dahil nakahiwalay ang wikang Ingles mula sa ibang mga wikang Hermaniko sa kontinente, nalinang ang sarili nitong [[bokabularyo]], [[sintaksis]], at [[ponolohiya]]. Hindi naiintindihan ang Ingles ng mga mananalita ng kahit anong wikang Hermaniko, bagamat may iilang wika katulad ng wikang Olandes at [[Wikang Prisyano|Prisyano]] na may malaki-laking antas ng kaugnayan.{{sfn|Harbert|2006}} Tradisyonal na [[Mga wikang Anglo-Prisyano|iniuugnay]] ang Ingles sa Prisyano, na madalas na ipinagpapalagay na pinakamalapit na kamag-anak ng Ingles sa mga wikang Hermaniko. Gayunpaman, ipinapakita ng modernong pananaliksik sa dalawang wika na kaunti lamang ang pagkakapareho nito sa Ingles.<ref>{{multiref2|{{harvnb|Bazelmans|2009|p=326|loc="According to most researchers, this means that there cannot have been an 'original' Anglo-Frisian entity ..."}}|{{harvnb|Stiles|2018|p=31|loc="... It is not possible to construct the exclusive common relative chronology that is necessary in order to be able to establish a node on a family tree. The term and concept of 'Anglo-Frisian' should be banished to the historiography of the subject."}}}}</ref> Bagamat parehong sumailalim ang dalawa sa magkaparehong serye ng pagbabago sa tunog, hindi ito naganap nang sabay upang masabing may matindi silang kaugnayan sa isa't-isa.{{sfn|Versloot|2017|pp=341–342}}{{sfn|Stiles|2018|pp=5–6}} == Kasaysayan == {{Main|Kasaysayan ng wikang Ingles}} === Proto-Hermaniko patungong Lumang Ingles === [[File:Beowulf_Cotton_MS_Vitellius_A_XV_f._132r.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Beowulf_Cotton_MS_Vitellius_A_XV_f._132r.jpg|thumb|Manuskritong nakasulat sa [[panulatang unsiyal]] ng [[epikong tula]] na ''[[Beowulf]]'' sa [[Lumang Ingles]], isinulat noong bandang taong 975 hanggang 1025.{{pb}} Nagsimula ang tula sa: {{lang|ang|Hƿæt ƿē Gārde{{\}}na ingēar dagum þēod cyninga{{\}}þrym ge frunon ...}}[Pakinggan! Ating narinig ang kadakilaan ng nagdaang panahon ng mga katutubong hari ng mga {{Lang|ang|Gār-Dene}} [isang maalamat na tribo ng [[mga Danes]]<nowiki>] ...]</nowiki>]] [[Lumang Ingles]], o Anglo-Sahon, ang pinakaunang anyo ng wikang Ingles na ginamit mula bandang taong 450 hanggang 1150. Nagmula ito sa mga dayalekto ng [[mga kanlurang wikang Hermaniko]], minsang tinutukoy bilang [[mga wikang Anglo-Prisyano]] o di kaya'y [[mga wikang Hermaniko ng Dagat Hilaga]], na sinasalita sa rehiyon ng [[Prisya]], [[Mababang Sahonya]], at katimugang [[Jutland]] (sakop ngayon ng [[Dinamarka]] at [[Alemanya]]) ng mga Hermanikong kilala sa kasaysayan bilang [[mga Anglo]], [[Mga Sahon|Sahon]], at [[Mga Yuto|Yuto]].<ref>{{Cite book |last=Baugh |first=Albert |title=A History of the English Language |date=1951 |publisher=Routledge & Kegan Paul |location=London |pages=60–83, 110–130 |language=en |trans-title=Kasaysayan ng Wikang Ingles}}</ref> Simula noong ikalimang siglo, [[Paninirahan ng mga Anglo-Sahon sa Britanya|tumira]] ang mga Anglo-Sahon sa Britanya matapos itong [[Pagtatapos ng panahon ng mga Romano sa Britanya|lisanin ng mga Romano]]. Pagsapit ng ikapitong siglo, Lumang Ingles na ang pangunahing wikang sinasalita sa lugar at pinalitan ang mga [[wikang Karaniwang Britoniko]] at [[Britanikong Latin]] na sinalita noong [[Romanong Britanya|panahon ng mga Romano]].{{sfn|Collingwood|Myres|1936}}{{sfn|Graddol|Leith|Swann et al.|2007}}{{sfn|Blench|Spriggs|1999}} Ang wika gayundin sa lugar ng [[Inglatera]] ay parehong pinangalan mula sa mga Anglo.{{sfn|Bosworth|Toller|1921}} Nahahati ang Lumang Ingles sa dalawang dayalektong Angliko ([[Mersiyano]] at [[Nortumbriyo]]) at dalawang dayalektong Sahon ([[Kentiko]] at [[Kanlurang Sahon]]).{{sfn|Campbell|1959|p=4}} Dahil sa impluwensiya ng [[kaharian ng Wessex]] at ang reporma sa edukasyon noong panahon ni [[Alfredo ang Dakila|haring Alfredo]] noong ikasiyam na siglo, Kanlurang Sahon ang siyang naging [[Pamantayang wika|pamantayan]] sa pagsusulat sa Lumang Ingles.{{sfn|Toon|1992|loc=Chapter: Old English Dialects}} Nakasulat ang [[Panulaang epiko|epikong tula]] na ''[[Beowulf]]'' sa Kanlurang Sahon, habang nakasulat naman sa Nortumbriyo ang pinakalumang [[tula]] sa wikang Ingles na ''[[Himno ni Caedmon]]''.{{sfn|Donoghue|2008}} Gayunpaman, nalinang ang Modernong Ingles mula sa dayalektong Mersiyano habang nalinang naman ang [[wikang Scots]] mula sa Nortumbriyo. Isinulat ang ilang mga pinakamaagang tala ng Lumang Ingles gamit ng [[alpabetong runiko]],{{sfn|Gneuss|2013|p=23}} bagamat ginamit kalaunan ang [[alpabetong Latin]] pagsapit ng ikapitong siglo; gumamit ito ng mga [[Panulatang unsiyal|kalahating unsiyal]] na titik at may kasama ring mga runikong titik na ''[[wynn]]'' {{angbr|{{lang|ang|ƿ}}}}, ''[[Thorn (titik)|thorn]]'' {{angbr|{{lang|ang|þ}}}}, at mga binagong titik Latin na ''[[eth]]'' {{angbr|{{lang|ang|ð}}}} at ''[[Æ|ash]]'' {{angbr|{{lang|ang|æ}}}}.{{sfn|Gneuss|2013|p=23}}{{sfn|Hogg|Denison|2006a|pp=30–31}} Malaki ang pagkakaiba ng Lumang Ingles sa modernong anyo ng wika. Hindi ito mauunawaan ng isang mananalita ng Ingles sa ika-21 siglo nang walang pagsasanay. Halos kapareho ang [[Balarila ng Lumang Wikang Ingles|balarila nito]] sa [[Balarila ng wikang Aleman|balarila]] ng [[wikang Aleman]]: maraming mga [[impleksiyon]] sa dulo ng salita at anyo ang mga [[pangngalan]], [[pang-uri]], [[panghalip]], at [[pandiwa]], at mas malaya ang [[ayos ng salita]] nito kesa sa modernong anyo nito. May mga anyo ang Modernong Ingles para sa [[Kaukulan (balarila)|kaukulan]] ({{Lang|en|grammatical case}}) ng panghalip (halimbawa [panlalaki] 'siya': {{Lang|en|he, him, his}}) at may iilan din para naman sa mga pandiwa (halimbawa 'magsalita': {{Lang|en|speak, speaks, speaking, spoke, spoken}}), pero sa Lumang Ingles, meron ding mga kaukulan para sa mga pangngalan at may mga dagdag na impleksiyon din ang mga pandiwa para sa [[Katauhan (balarila)|katauhan]] at [[kailanan]].{{sfn|Hogg|1992a}}{{sfn|Smith|2009}}{{sfn|Trask|2010}} === Impluwensiya ng Lumang Nordiko === Sa pagitan ng ikawalo hanggang ika-11 siglo, sumailalim ang Ingles na sinasalita sa ilang mga rehiyon sa impluwensiya ng [[Lumang Nordiko]], na isang [[Hilagang wikang Hermaniko]]. Dahil sa sunod-sunod na pagkolonisa ng [[mga Nordiko]] sa ilang bahagi ng Britanya noong panahong ito, nakakasalamuha ng mga mananalita ng Lumang Ingles sa mga mananalita ng Lumang Nordiko. Pinakamatindi ang interaksyon sa dalawang wika sa mga barayti ng wikang sinasalita sa hilagang-silangan na sakop noon ng [[Danelaw]] sa rehiyon ng [[York]]. Sa kasalukuyan, pinakamakikita ang impluwensiyang ito sa wikang Scots at sa [[Hilagang Ingles]]. Nakasentro ang impluwensiya ng mga Nordiko sa [[Lindsey]] sa [[Midlands]]. Matapos mapasailalim ang Lindsey sa kapangyarihan ng mga Anglo-Sahon noong taong 920, mabilis na kumalat ang Ingles sa naturang rehiyon. Sa modernong Ingles, ang impluwensiya ng mga Nordiko ay makikita sa [[panghalip]] sa ikatlong katauhan na nagsisimula sa ''th-'' ('sila', 'nila', 'kanila': {{Lang|en|they, them, their}}), na siyang pumalit sa mga orihinal na panghalip ng Anglo-Sahon na nagsisimula naman sa ''h-'' ({{Lang|ang|hie, him, hera}}).{{sfn|Thomason|Kaufman|1988|pp=284–290}} Makikita rin ito sa mga hiram na salita na pumalit sa mga katutubong Lumang Ingles kagaya ng {{Lang|en|give}} ('magbigay'), {{Lang|en|get}} ('kumuha'), {{Lang|en|sky}} ('langit'), {{Lang|en|skirt}} ('palda'), at {{Lang|en|egg}} ('itlog'). Mauunawaan ang Lumang Nordiko nang maayos-ayos ng mga mananalita ng ilang mga dayalekto ng Lumang Ingles, lalo na sa may hilaga.{{sfn|Kastovsky|1992|pp=320, 332}} === Gitnang Ingles === {{Quote box||align=right|quoted=true|salign=right|quote={{lang|enm|Englischmen þeyz hy hadde fram þe bygynnyng þre manner speche, Souþeron, Northeron, and Myddel speche in þe myddel of þe lond, ... Noþeles by comyxstion and mellyng, furst wiþ Danes, and afterward wiþ Normans, in menye þe contray longage ys asperyed, and som vseþ strange wlaffyng, chyteryng, harryng, and garryng grisbytting.}}{{pb}}[Bagamat sa simula pa lamang, may tatlong paraan na ang mga Ingles sa pagsasalita, yaong nasa Katimugan, nasa Hilaga, at nasa Midlands sa gitna ng bansa, ... Gayunpaman, dahil sa pakikihalubilo at paghahalo, umusbong ang wika ng bansa mula sa mga ito, habang may iilan na gumagamit pa rin ng kakaibang pag-uutal, daldalan, ungol, at nakakarinding ngitngitan.]|source=[[Juan ng Trevisa]], {{circa|1385}}{{sfn|Hogg|2006|pp=360–361}}|width=300px}} Karaniwang pinepetsahan ang pagsisimula ng [[Gitnang Ingles]] sa [[Normanong Pagsakop ng Inglatera|pananakop ng mga Normando]] sa Britanya mula noong 1066. Sa mga sumunod na siglo pagkatapos, sumailalim ang Ingles sa matinding impluwensiya ng anyo ng [[Lumang Pranses]] na sinasalita ng mga Normando na nanirahan sa Inglatera at naging bago nitong namumunong uri; kilala ito ngayon bilang [[Lumang Normando]]. Sa paglipas ng mga dekada, pawang mga naging bihasa sa dalawang wika ang parehong gitna at nakatataas na uri ng lipunan, mapa-Ingles man o Normando. Pagsapit ng 1150, bihira na lang sa panahong ito ang mga miyembro ng aristokrasya na marunong lamang ng Pranses.{{sfn|Townend|2012|pp=81–82}} Kalaunan, nalinang ang wikang Pranses na ginagamit ng mga Normando bilang [[wikang Anglo-Normando]].<ref>{{cite book |last=Short |first=Ian |title=A Companion to the Anglo-Norman World|trans-title=Gabay sa Mundong Anglo-Normando |chapter=Language and Literature|trans-chapter=Wika at Panitikan |lang=en|publisher=Boydell and Brewer |date=2002 |isbn=978-1-84615-046-3 |doi=10.1017/9781846150463.011 |pages=191–214}}</ref> Matuturo rin ang paghihiwalay ng Luma sa Gitnang Ingles sa kapanahunan ng paggawa sa komposisyong ''[[Orculum]]'' ng [[Mga Agustino|Agustinong kanon]] na si [[Orrm]] noong ika-12 siglo, na nagtatampok sa paghahalo ng mga elemento ng Lumang Ingles at Anglo-Normando sa kauna-unahang pagkakataon.{{sfn|Townend|2012|pp=99–100}} Samantala, nanatili pa ring marunong lamang sa Ingles ang mababang uri, na kumakatawan sa napakalaking bahagdan ng populasyon. Sa panahong ito, maraming hiram na salita ang ginamit nila na may kinalaman sa politika, batas, at iba pang mga prestihiyosong gawain.{{sfn|Svartvik|Leech|2006|p=39}} Halimbawa, nagmula sa Pranses na {{Lang|fr|trône}} ang salitang Ingles na {{Lang|en|throne}}, na tumutukoy sa pisikal na inuupuan ng isang hari gayundin sa metaporikal na kapangyarihan nito.<ref>{{cite journal |url=https://scholarworks.harding.edu/tenor/vol5/iss1/5 |title=Effects of the Norman Conquest on the English Language|trans-title=Mga Epekto ng Pananakop ng mga Normando sa Wikang Ingles|lang=en|first=Curt |last=Baker |date=Spring 2016 |journal=Tenor Times |volume=5}}</ref> Naging simple rin sa panahong ito ang mga impleksiyon ng Ingles, maaaring dahil sa paghahalo ng Lumang Nordiko at Lumang Ingles, na pawang parehas sa [[Morpolohiya (lingguwistika)|morpolohiya]] ngunit magkaiba ng impleksiyon. Nawala rin ang pagkakaiba ng [[kaukulang palagyo]] (nominatibo) at [[Kaukulang palayon|palayon]] (akusatibo) maliban sa mga [[panghalip panao]], nawala rin ang [[kaukulang pagamit]] (instrumental), at naging para lamang sa [[Pag-aari (balarila)|pag-aari]] ang [[kaukulang paari]] (henetibo). Naging regular din ang maraming mga di-regular na anyo ng impleksiyon,{{sfn|Lass|1992|pp=103–123} at naging payak rin ang sistema ng [[Kasunduan (balarila)|kasunduan]] sa mga pangungusap, na humantong sa isang hindi gaanong malayang [[ayos ng salita]].{{sfn|Fischer|van der Wurff|2006|pp=111–113}} Ilan sa mga sikat na panitikang naisulat sa Gitnang Ingles ang ''[[Mga Kuwento sa Canterbury]]'' ({{Circa|1400}}) ni [[Geoffrey Chaucer]] at [[Ang Kamatayan ni Arturo|''Ang Kamatayan ni Arturo'']] (1485) ni [[Thomas Malory]]. Naging talamak sa panahong ito ang paggamit sa panitikan ng [[dayalekto]] ng mga rehiyon, kagaya sa mga gawa ni Chaucer.<ref>{{cite web |last1=Horobin |first1=Simon |title=Chaucer's Middle English |trans-title=Gitnang Ingles ni Chaucer|lang=en|url=https://opencanterburytales.dsl.lsu.edu/refmideng/ |website=The Open Access Companion to the Canterbury Tales |publisher=Louisiana State University|quote=The only appearances of their and them in Chaucer's works are in the Reeve's Tale, where they form part of the Northern dialect spoken by the two Cambridge students, Aleyn and John, demonstrating that at this time they were still perceived to be Northernisms |archive-date=3 December 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191203092713/https://opencanterburytales.dsl.lsu.edu/refmideng/ |url-status=live}}</ref> Mababasa sa [[Bibliya ni Wycliffe|unang salin sa Ingles]] ni [[John Wycliffe]] sa [[Bibliya]] noong 1382 ang [[Ebanghelyo ni Mateo|Mateo]] 8:20 bilang: "{{Lang|enm|Foxis han dennes, and briddis of heuene han nestis}}" ('May mga lungga ang mga [[soro]], at may mga pugad ang mga [[ibon]] sa langit').<ref>{{cite web |last=Wycliffe |first=John |url=http://wesley.nnu.edu/fileadmin/imported_site/wycliffe/wycbible-all.pdf |publisher=Wesley NNU |title=Bible|trans-title=Bibliya |lang=en |archive-date=2 February 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170202202047/http://wesley.nnu.edu/fileadmin/imported_site/wycliffe/wycbible-all.pdf |url-status=live}}</ref> Mapapansin rito na may [[Panlapi|hulaping]] ''-n'' pa rin sa [[Pandiwa|pandiwang]] {{Lang|en|have}} ('magkaroon') pero wala na sa mga [[pangngalan]]. : === Maagang Modernong Ingles === [[File:Great_Vowel_Shift2a.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Great_Vowel_Shift2a.svg|thumb|Ang [[Malawakang Pagbabago ng Patinig]] na naganap sa mga mahahabang patinig ng Maagang Modernong Ingles. Matapos naging mga diptonggo {{IPA|/ai au/}} ang mga [[nakabukang patinig]] {{IPA|/iː uː/}}, umangat nang isang antas kalaunan ang bawat [[nakasarang patinig]] upang matumbasan ang pagbabago.]] Saklaw ng [[Maagang Modernong Ingles]] ng ika-14 hanggang ika-18 siglo ang pagsimple pa lalo na sistema ng impleksiyon, pagsasakodigo sa wika, at ang tinatawag na [[Malawakang Pagbabago sa Patinig]], kung saan nagsimulang lumipat ang mga [[patinig]] sa mga salitang Ingles patungo sa modernong bigkas nito. [[Pag-angat (lingguwistika)|Umangat]] ang mga [[Gitnang patinig|gitna]] at [[nakabukang patinig]] at [[Paghahati sa patinig|nahati]] bilang mga [[diptonggo]] ang mga [[nakasarang patinig]]. Halimbawa, binibigkas noon ang salitang Ingles na {{Lang|en|bite}} ('kagat', binabasa ''bayt'') bilang {{Lang|en|beet}} ('[[remolatsa]]') sa kasalukuyan, at binibigkas naman noon ang {{Lang|en|bout}} sa {{Lang|en|about}} ('tungkol', binabasa ''abawt'') bilang {{Lang|en|boot}} ('bota') sa kasalukuyan. Ito ang dahilan kung bakit may malaking pinagkaiba ang pagbigkas sa mga salitang Ingles at sa pagbaybay sa mga ito; ito rin ang dahilan bakit maraming pwedeng maging tunog ang bawat patinig ng Ingles kumpara sa ibang mga wika.{{sfn|Lass|2000a}}{{sfn|Görlach|1991|pp=66–70}} Nagsimula maging prestihiyoso ang paggamit sa wikang Ingles, kumpara sa Normandong Pranses, sa kasagsagan ng kapanahunan ni [[Enrique V ng Inglatera]]. Sinimulang gamitin ng [[Court of Chancery]] sa [[Westminster, London|Westminster]] ang Ingles sa mga [[Writ|opisyal na dokumento]] nito noong bandang 1430, at nabuo dahil rito ang isang bagong pamantayang anyo ng Gitnang Ingles na tinatawag na [[Pamantayang Chancery]] mula sa mga dayalekto ng [[London]] at [[Silangang Midlands]]. Noong 1476, ipinakilala ni [[William Caxton]] sa Inglatera ang [[palimbagan]], na lalong nagpalawak pa sa impluwensiya ng naturang pamantayan ng Ingles.{{sfn|Nevalainen|Tieken-Boon van Ostade|2006|pp=274–279}} Kabilang sa mga panitikang nakasulat sa Maagang Modernong Ingles ang mga gawa ni [[William Shakespeare]] gayundin ang [[King James Version|Bersiyon ni Haring Jaime]] (KJV) ng Bibliya noong 1611. Bagamat halos katulad na ng modernong bigkas at baybay ang mga salita sa puntong ito, may mga pagkakaiba pa rin sa bigkas mula sa modernong Ingles, kagaya ng pagbigkas pa rin sa mga kumpol-katinig na {{IPA|/kn ɡn sw/}} sa {{Lang|en|knight}} ('[[kabalyero]]'), {{Lang|en|gnat}} ('[[niknik]]'), at {{Lang|en|sword}} ('[[espada]]'), na sa ngayo'y pawang mga di na binibigkas ang isa sa mga katinig nito.{{Efn|Hindi na binibigkas ang ''k'' at ''g'' sa {{IPA|/kn/}} at {{IPA|/gn/}}, habang di naman binibigkas na ang ''w'' sa {{IPA|/sw/}}.}} Ilan sa mga tampok ng Maagang Modernong Ingles na ginamit ni Shakespeare ay maituturing na'ng laos o makaluma sa modernong mambabasa nito.{{sfn|Cercignani|1981}} Mababasa ang [[Ebanghelyo ni Mateo|Mateo]] 8:20 sa KJV bilang: "{{Lang|en|The Foxes have holes and the birds of the ayre have nests.}}" ('May mga lungga ang mga soro habang may mga pugad ang mga ibon ng himpapawid.') Dito, mapapansin ang pagkawala ng mga [[Kaukulan (lingguwistika)|kaukulan]] at ang resulta nito tulad halimbawa ng paggamit sa ayos na [[paksa–pandiwa–layon]] ({{Lang|en|subject–verb–object}}) at sa salitang {{Lang|en|of}} bilang pamalit sa nawalang [[kaukulang paari]]. Makikita rin dito ang mga hiram na salitang nagmula sa Pranses kagaya ng {{Lang|en|ayre}} (ngayo'y {{Lang|en|air}}, 'himpapawid') at sa ibang mga kaso, nagpalit mismo sa katutubong salita nito tulad ng {{Lang|en|bird}} ('ibon') na pumalit sa Lumang Ingles na {{Lang|ang|fugol}}.{{sfn|Lass|2006|pp=46–47}} === Pagkalat === Pagsapit ng huling bahagi ng ika-18 siglo, naipakalat ng [[Imperyong Britaniko]] ang wikang Ingles sa mga teritoryo at nasasakupan nito. Dahil sa paggamit sa kalakalan, agham at teknolohiya, diplomasya, sining, at pormal na edukasyon, Ingles ang naging pinakaunang tunay na pandaigdigang wika, na ginagamit sa pandaigdigang komunikasyon.{{sfn|How English evolved into a global language|2010}}{{sfn|The Routes of English}} Ginamit ito sa Hilagang Amerika, ilang bahagi ng Aprika, Oseaniya, at iba pang mga rehiyon. Nang lumaya ang mga bansang may maraming [[katutubong wika]], Ingles ang ginamit nilang [[opisyal na wika]] upang maiwasan ang mga politikal na balakid dahil sa paggamit sa isang katutubong wika kesa sa iba.{{sfn|Romaine|2006|p=586}}{{sfn|Mufwene|2006|p=614}}{{sfn|Northrup|2013|pp=81–86}} Bumilis pa lalo ang pagkalat ng wika dahil sa mabilis na paglaki ng impluwensiya sa kultura at politika ng [[Estados Unidos]] matapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]], gayundin sa pagbobrodkast sa buong mundo sa wikang Ingles ng mga brodkaster tulad ng [[BBC]] ng [[Reyno Unido]].{{sfn|Graddol|2006}}{{sfn|Crystal|2003a}} Ingles ang pinakaginagamit na wika sa ika-21 siglo.{{sfn|McCrum|MacNeil|Cran|2003|pp=9–10}} Habang nalilinang ang modernong Ingles, nabuo ang mga pamantayang gabay para sa wika, na ginamit kalaunan sa opisyal na paraan kagaya halimbawa sa pampublikong edukasyon at pahayagan. Noong 1755, nilathala ni [[Samuel Johnson]] ang ''[[Dictionary of the English Language]]'', na nagpakilala sa pamantayang pagbaybay at paggamit sa mga salita. Samantala, nilathala naman ng Amerikanong si [[Noah Webster]] noong 1828 ang isang [[Diksiyonaryong Webster|diksiyonaryo]] na may layuning makapagtatag ng isang pamantayang anyo sa pagsusulat at pagsasalita ng [[Amerikanong Ingles]] na hiwalay sa pamantayan ng Britanya. Sa Britanya, unti-unting bumaba ang tingin sa mga dayalekto at barayti ng [[Britanikong Ingles]] na wala sa pamantayan, na nagpabilis sa paggamit ng mga prestihiyosong dayalekto ng mga nasa gitnang uri.{{sfn|Romaine|1999a}} Sa modernong Ingles, wala na halos mga kaukulan; tanging makikita na lang ito sa mga [[panghalip]]. Halos matatag na rin ang [[paksa–pandiwa–layon]] (SVO) na [[ayos ng salita]].{{sfn|Romaine|1999a}} Naging talamak na rin ang paggamit sa ilang mga pagbabago sa wika kagaya ng [[Do-support|paggamit ng salitang ''do'']] para sa mga kaso kung saan kinakailangang [[Pagbaliktad sa paksa at pantulong|baliktarin]] ang mga [[sugnay]] tulad sa mga tanong.{{Efn|Isang halimbawa nito ang paggawa ng mga tanong sa pamamagitan ng pagbaliktad sa [[pandiwang pantulong]] ({{lang|en|auxiliary verb}}, hal. {{lang|en|is, are, am}}) at sa paksa: ang "{{lang|en|He will laugh}}" ('Tatawa siya') ay nagiging "{{lang|en|Will he laugh?}}" ('Tatawa ba siya?') sa anyong patanong nito. Gayunpaman, kung walang pandiwang pantulong, ginagamit ang salitang {{lang|en|do}} bilang pamalit sa nawawalang pandiwa: ang "{{lang|en|He laughs.}}" ('Tumawa siya') ay nagiging "{{lang|en|Did he laugh}}" ('Tumawa ba siya?'). Pansinin na nasa anyong pangnakaraan ang pandiwang {{lang|en|do}} ({{lang|en|did}}) rito.}} Dumami rin ang mga kaso ng paggamit sa anyong progresibo (mga nagtatapos sa hulaping {{Lang|en|–ing}} ng [[pandiwa]], at tuloy-tuloy ring nagiging regular ang mga pandiwang may di-regular na anyo (hal. {{Lang|en|dreamed}} ('napanaginipan') imbes na {{Lang|en|dreamt}}) gayundin sa paggamit pa lalo sa mga analitikal na alternatibo sa mga impleksiyon (hal. {{Lang|en|more polite}} ('mas magalang') imbes na {{Lang|en|politer}}). Dahil sa tindi ng presensiya sa midya ng Amerikanong Ingles, naiimpluwensiyahan na rin pati ang Britanikong Ingles.{{sfn|Leech|Hundt|Mair|Smith|2009|pp=18–19}}{{sfn|Mair|Leech|2006}}{{sfn|Mair|2006}} == Heograpiya == [[File:Detailed_SVG_map_of_the_Anglophone_world.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Detailed_SVG_map_of_the_Anglophone_world.svg|thumb|{{legend|#045a8d|Katutubong wika ng mayorya}} {{legend|#0674b6|Katutubong wika ng mayorya at isa sa mga opisyal na wika}} {{legend|#439dd4|Opisyal na wika pero katutubong wika ng minorya}} {{legend|#9bbae1|Pangalawang wika: sinasalita ng lagpas 20% ng populasyon, ''de facto'' na wika ng trabaho, pamahalaan, edukasyon, atbp.<ref name="Ethnologue26" />}}]] Ayon sa isang ulat noong 2016, tinatayang nasa 400 milyong katao ang [[Katutubong wika|katutubong mananalita]] ng wikang Ingles, at nasa 1.1 bilyong katao naman ang nagsasalita nito bilang [[pangalawang wika]].<ref>{{cite web |last1=Breene |first1=Keith |date=15 November 2019 |title=Which countries are best at English as a second language? |trans-title=Ano-anong mga bansa at pinakamagaling mag-Ingles bilang pangalawang wika? |url=https://www.weforum.org/agenda/2016/11/which-countries-are-best-at-english-as-a-second-language-4d24c8c8-6cf6-4067-a753-4c82b4bc865b |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161125144549/https://www.weforum.org/agenda/2016/11/which-countries-are-best-at-english-as-a-second-language-4d24c8c8-6cf6-4067-a753-4c82b4bc865b/ |archive-date=25 November 2016 |access-date= |publisher=World Economic Forum |language=en}}</ref> Ingles ang wika na may pinakamaraming mananalita sa kabuuan, na sinasalita sa lahat ng kontinente.{{sfn|Crystal|2003b|p=106}} Nakadepende ang dami ng mga mananalita bilang pangalawang wika o bilang banyagang wika sa antas ng kagalingan, mula 400 milyon hanggang lagpas 1 bilyon.{{sfn|Crystal|2003b|pp=108–109}} Tinataya naman noong 2003 na mas marami ang mananalita ng Ingles bilang pangalawang wika kumpara sa mga katutubong mananalita nito nang tatlo sa isa.{{sfn|Crystal|2003a|p=69}} === Tatlong bilog ng Ingles === [[File:EF_English_Proficiency_Index_2019_Europe.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:EF_English_Proficiency_Index_2019_Europe.svg|thumb|Kagalingan sa wikang Ingles ng piling mga bansa sa [[Europa]] at [[Dagat Mediteraneo|Mediteraneo]] ayon sa isang ulat noong 2019:<ref>{{cite web |title=EF English Proficiency Index 2019 |url=https://www.ef.com/assetscdn/WIBIwq6RdJvcD9bc8RMd/cefcom-epi-site/reports/2019/ef-epi-2019-english.pdf |pages=6–7 |language=en}}</ref> {{legend|#407294|Napakataas (63.07–70.27)}} {{legend|#5A857D|Mataas (58.26–61.86)}} {{legend|#9DBB88|Katamtaman (52.50–57.38)}} {{legend|#E7CB5B|Mababa (48.69–52.39)}} {{legend|#F47B4B|Napakababa (40.87–48.19)}} {{legend|#c0c0c0|Hindi kasama sa ulat}}]] Grinupo ng [[Lingguwistika|lingwistang]] si [[Braj Kachru]] ang mga bansa sa mundo sa tatlong bilog ayon sa antas ng paggamit sa wikang Ingles rito. Ipinapakita ng modelong ito ang pagkalat ng Ingles mula sa mga katutubong bansa nito patungo sa iba, gayundin sa dami ng gumagamit nito sa isang partikular na bansa. Tinatawag ang tatlong bilog bilang "loob", "labas", at "lumalawak". Maaaring gumalaw ang mga bansa papaloob o papalabas depende sa magiging kahihinatnan ng wika rito sa hinaharap.{{sfn|Kachru|2006|p=196}}{{sfn|Svartvik|Leech|2006|p=2}} * '''Loobang bilog''' ({{Lang|en|inner circle}}) ang mga bansa na may malaking porsyento ng populasyon ang katutubong mananalita ng Ingles. Kabilang rito ang [[Reyno Unido]], [[Estados Unidos]], [[Canada|Kanada]], [[Australia]], [[Nueva Selanda]], [[Irlanda]], at [[Timog Aprika]].{{sfn|Kachru|2006|p=196}} * '''Labas na bilog''' ({{Lang|en|outer circle}}) ang mga bansa na may mas maliit na bilang ng mga katutubong mananalita ng Ingles ngunit ginagamit bilang pangalawang wika para sa mga pang-araw-araw na gawain at institusyon kagaya sa edukasyon, pamahalaan, at negosyo. Kabilang rito ang [[Pilipinas]], gayundin ang [[Nigeria]], [[Indiya|India]], [[Pakistan]], [[Malaysia|Malasya]], [[Singapore|Singapura]], at [[Jamaica|Hamayka]].{{sfn|Bao|2006|p=377}} * '''Lumalawak na bilog''' ({{Lang|en|expanding circle}}) ang mga bansa kung saan hindi karaniwang sinasalita ang Ingles at tinuturo bilang isang banyagang wika. Sa mga bansang ito kumakalat ang wikang Ingles dahil sa katayuan nito bilang isang pandaigdigang wika.{{sfn|Trudgill|Hannah|2008|p=5}} === Plurisentrikong wika === Isang [[plurisentrikong wika]] ang Ingles; ibig sabihin, wala itong iisang pambansang otoridad na namamahala sa pamantayan ng wika.{{sfn|Trudgill|Hannah|2008|p=2}}{{sfn|Romaine|1999}}{{sfn|Baugh|Cable|2002}} Madalas na sinusundan ng sinasalitang Ingles lalo na sa brodkasting ang mga pambansang pamantayan sa pagbigkas na kinagisnan imbes na isinakodigo. Karaniwang malalaman sa kanilang [[aksent]] kung saan nagmula ang mga brodkaster,{{sfn|Trudgill|2006}} pero madalas na sinusulat ang iskrip sa mga balita sa isang [[Ortograpiya ng wikang Ingles|pandaigdigang anyo ng pamantayang Ingles]]. Tipikal na dinidikta ng konsenso mula sa mga iskolar ng wika ang mga karaniwang gawi sa pagsusulat sa Ingles, hindi mula sa isang pamahalaan o pandaigdigang organisasyon.{{sfn|Ammon|2008|pp=1537–1539}} Maiintindihan ng mga Amerikanong tagapakinig ang maraming brodkast na nagmula sa Britanya at kabaligtaran. Maiintindihan ng mga mananalita ng Ingles ang karamihan sa kahit anong mga programa sa radyo at telebisyon gayundin sa mga pelikulang nagmula sa mga [[Anglospero|bansang nagsasalita ng Ingles]].{{sfn|Svartvik|Leech|2006|p=122}} Parehong may pormal at di-pormal na estilo ang pamantayan at panrehiyong barayti ng Ingles, at tanging nagkakaiba lamang sa mga salitang ginagamit (hal. {{Lang|en|lift}} sa Britanya habang {{Lang|en|elevator}} sa Amerika), sintaksis (hal. {{Lang|en|on the weekend}} sa Amerika habang {{Lang|en|at the weekend}} sa Britanya), at paggamit sa teknikal at di-teknikal na rehistro.{{sfn|Trudgill|Hannah|2008|pp=5–6}} Dahil sa kasaysayan ng paninirahan sa mga bansang nasa loobang bilog, nagawang maipantay ng Britanya ang pagkakaiba sa dayalekto at makagawa ng mga anyong [[koine]] ng Ingles sa [[Timog Aprika]], [[Australya|Australia]], at [[Nueva Selanda]].{{sfn|Deumert|2006|p=130}} Mabilis na natutong mag-Ingles ang marami sa mga migranteng nanirahan sa Estados Unidos. Sa kasalukuyan, malaking bahagdan ng populasyon ng Estados Unidos ngayon ay kaya lamang magsalita ng iisang wika.{{sfn|Deumert|2006|p=131}}{{sfn|Ryan|2013|loc=Table 1}} Ukol sa pambansang katayuan ng wikang Ingles sa mga piling bansa, * Sa Australia, walang itinalagang opisyal na wika sa parehong pambansa at pang-estadong lebel.<ref>{{Cite journal |last=Ward |first=Rowena |date=2019 |title='National' and 'Official' Languages Across the Independent Asia-Pacific |trans-title='Pambansa' at 'Opisyal' na mga Wika ng Malayang Asya-Pasipiko|lang=en|journal=Journal of Multidisciplinary International Studies |volume=16 |issue=1/2 |pages=83–84 |doi=10.5130/pjmis.v16i1-2.6510 |doi-access=free}}</ref> * Sa [[Kanada]], parehong opisyal na wika sa pambansang lebel ang Ingles at [[Wikang Pranses|Pranses]].<ref>{{cite web |url=http://news.gc.ca/web/article-eng.do?m=/index&nid=480459 |archive-url=https://archive.today/20130410031606/http://news.gc.ca/web/article-eng.do?m=/index&nid=480459 |url-status=dead |archive-date=10 April 2013 |title=40 Years of the Official Languages Act |publisher=Department of Justice Canada |lang=en|trans-title=40 Taon ng Official Languages Act}}</ref> Opisyal na wika (o isa sa mga opisyal na wika) rin sa anim na lalawigan at tatlong teritoryo ang Ingles, habang wala namang itinalagang opisyal na wika sa tatlong lalawigan. Sa [[Québec|Quebec]], Pranses lamang ang tanging opisyal na wika nito.<ref>{{cite web |url=https://www.legisquebec.gouv.qc.ca/en/tdm/cs/C-11 |title=Charter of the French language |last= |first= |date=26 March 2024 |website=Légis Québec |publisher=Québec Official Publisher |lang=en|trans-title=Karta ng Wikang Pranses}}</ref> * Sa [[Republika ng Irlanda|Irlanda]], Ingles ang itinalagang pangalawang wika ng bansa, habang [[Wikang Irlandes|Irlandes]] naman ang itinalagang unang wika.<ref>{{cite web |url=https://www.irishstatutebook.ie/eli/cons/en/html#part2 |title=Article 8 of the Constitution of Ireland|trans-title=Artikulo 8 ng Saligang-batas ng Irlanda|lang=en|last= |first= |date=January 2020 |website=Irish Statute Book}}</ref> * Bagamat mayorya ng populasyon ng Nueva Selanda ang nagsasalita ng Ingles, tanging [[Wikang Māori|Maori]] at ang [[Wikang nakasenyas ng Nueva Selanda|pambansang wikang nakasenyas]] nito ang itinalagang opisyal na wika ng bansa.<ref>{{cite web |title=Maori Language Act 1987 |url=http://www.legislation.govt.nz/act/public/1987/0176/latest/DLM124116.html |lang=en}}</ref> <ref>{{cite news |url=http://tvnz.co.nz/view/page/488120/696482 |title=Recognition for sign language |date=6 April 2006 |work=[[Television New Zealand]] |trans-title=Pagkilala sa wikang nakasenyas |lang=en |access-date=21 Enero 2026 |archive-date=15 Mayo 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110515221254/http://tvnz.co.nz/view/page/488120/696482 |url-status=dead }}</ref> * Walang itinalagang opisyal na wika sa [[Reyno Unido]]. Gayunpaman, sa [[Gales]] at [[Hilagang Irlanda]], Ingles ang isa sa mga opisyal na wika nito.<ref>{{cite journal |last1=Huws |first1=Catrin Fflur |title=The Welsh Language Act 1993: A Measure of Success?|trans-title=Ang Welsh Language Act 1993: Panukat sa Tagumpay?|lang=en |journal=Language Policy |date=June 2006 |volume=5 |issue=2 |pages=141–160 |doi=10.1007/s10993-006-9000-0}}</ref><ref>{{Cite news |date=26 October 2022 |title=Irish language and Ulster Scots bill clears final hurdle in Parliament|trans-title=Nalampasan na ng panukalang Irish language at Ulster Scots ang huling balakid nito sa Parlamento|lang=en|work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/uk-northern-ireland-63402597}}</ref> Walang itinalagang opisyal na wika sa [[Eskosya]] at [[Inglatera]]. * Sa [[Estados Unidos]], Ingles ang itinalagang opisyal na wika ng bansa sa bisa ng isang kautusang tagapagpaganap noong 2025.<ref>{{Cite news |last1=Ho |first1=Vivian |last2=Pannett |first2=Rachel |date=1 March 2025 |title=A Trump order made English the official language of the U.S. What does that mean? |trans-title=Ginawa sa bisa ng isang utos ni Trump ang wikang Ingles bilang opisyal na wika ng Estados Unidos. Ano'ng ibig sabihin nito?|lang=en|url=https://www.washingtonpost.com/nation/2025/03/01/trump-english-official-language-explainer/ |newspaper=[[The Washington Post]]}}</ref> Opisyal na wika (o isa sa mga opisyal na wika) ang Ingles sa 32 estado at limang teritoryo. Walang itinalagang opisyal na wika sa natitirang 18 estado at sa [[Distrito ng Columbia]].<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/united-states/#people-and-society |title=United States |date=29 May 2024 |website=The World Factbook |publisher=Central Intelligence Agency |trans-title=Estados Unidos |lang=en |access-date=21 Enero 2026 |archive-date=12 Disyembre 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211212224932/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/united-states/#people-and-society |url-status=dead }}</ref> === Pandaigdigang wika === [[File:Countries_in_which_English_Language_is_a_Mandatory_or_an_Optional_Subject.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Countries_in_which_English_Language_is_a_Mandatory_or_an_Optional_Subject.svg|thumb|Katayuan ng wikang Ingles sa pampublikong edukasyon sa bawat rehiyon:<ref>{{cite web |title=Countries in which English Language is a Mandatory or an Optional Subject |trans-title=Mga Bansa kung saan isang Kinakailangan o Mapipiling Asignatura ang Wikang Ingles |url=https://www.uwinnipeg.ca/global-english-education/countries-in-which-english-is-mandatory-or-optional-subject.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221031000038/https://www.uwinnipeg.ca/global-english-education/countries-in-which-english-is-mandatory-or-optional-subject.html |archive-date=31 October 2022 |access-date= |publisher=The University of Winnipeg |language=en}}</ref>{{legend|#00a2e8|Kinakailangang asignatura}}{{legend|#ffc90e|Mapipiling asignatura}}{{legend|#ababab|Walang datos}}]] Inilalarawan minsan ang wikang Ingles bilang ang pinakaunang pandaigdigang ''[[lingua franca]]'',{{sfn|Graddol|2006}}{{sfn|Meierkord|2006|p=165}} o di kaya'y bilang ang pinakaunang [[pandaigdigang wika]].{{sfn|Brutt-Griffler|2006|pp=690–691}}{{sfn|Northrup|2013}} Pinakaginagamit na wika ang Ingles pagdating sa paglalathala, telekomunikasyon, kalakalan, libangan, at diplomasya.{{sfn|Northrup|2013}} Nakamit nito ang pagkapantay sa [[wikang Pranses]] noong 1919 sa kasagsagan ng negosasyon sa [[Kasunduan sa Versailles]].{{sfn|Phillipson|2004|p=47}} Pagsapit ng pagtatag sa [[Mga Nagkakaisang Bansa]] noong 1945, naging pangunahing wika na ang Ingles;{{sfn|Conrad|Rubal-Lopez|1996|p=261}} isa ito sa anim na opisyal na wika ng naturang organisasyon at ang kasalukuyang pinakaginagamit na wika sa pandaigdigang diplomasya at pakikipag-ugnayan.{{sfn|United Nations|2010}}{{sfn|Richter|2012|p=29}} Nakatalaga ang Ingles bilang isang opisyal na wika o di kaya'y wika ng trabaho sa maraming mga pandaigdigang organisasyon kagaya ng [[Pandaigdigang Lupong Olimpiko]] (IOC), Ginagamit rin ito bilang wika ng trabaho kahit maging sa mga panrehiyong organisasyon kagaya ng [[Samahan ng mga Bansa sa Timog-Silangang Asya]] (ASEAN) at [[Ekonomikong Kooperasyon sa Asya-Pasipiko]] (APEC), kung saan hindi gaanong kalaganap ang paggamit sa naturang wika sa mga kasaping bansa nito. Sa [[Unyong Europeo]] (EU), Ingles ang karaniwang ginagamit na wika ng trabaho ng mga kasaping bansa nito kahit na pinapayagan ng unyon na gumamit ang mga kasapi nito ng kahit anong wika.{{sfn|Ammon|2006|p=321}} Ingles ang ginagamit na basehan sa mga [[kontroladong likas na wika]],{{sfn|Wojcik|2006|p=139}} gayundin bilang ang wikang ginagamit sa larangan ng [[paglalayag]] at [[Abyasyon|pagpapalipad]].{{sfn|International Maritime Organization|2011}}{{sfn|International Civil Aviation Organization|2011}} [[File:English_Proficiency_Index_by_country_as_of_2014.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:English_Proficiency_Index_by_country_as_of_2014.svg|thumb|English Proficiency Index noong 2014:<ref>{{cite web |title=Countries in which English Language is a Mandatory or an Optional Subject |trans-title=Mga Bansa kung saan isang Kinakailangan o Mapipiling Asignatura ang Wikang Ingles |url=https://www.uwinnipeg.ca/global-english-education/countries-in-which-english-is-mandatory-or-optional-subject.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221031000038/https://www.uwinnipeg.ca/global-english-education/countries-in-which-english-is-mandatory-or-optional-subject.html |archive-date=31 October 2022 |access-date= |publisher=The University of Winnipeg |language=en}}</ref> {{legend|#225500|Napakataas (80–100%)}} {{legend|#44aa00|Mataas (60–80%)}} {{legend|#66ff00|Katamtaman (40–60%)}} {{legend|#99ff55|Mababa (20–40%)}} {{legend|#ccffaa|Napakababa (0.1–20%)}} {{legend|#c0c0c0|Walang datos}}]] Wikang Ingles ang pinaka-inaaral na banyagang wika sa mundo.{{sfn|Graddol|2006}}{{sfn|Crystal|2003a}} Nag-aaral ang karamihan sa mga tao ng Ingles dahil sa praktikal na kadahilanan at hindi sa ideolohiya.{{sfn|Kachru|2006|p=195}} Sa EU, Ingles ang pinakasinasalitang banyagang wika sa 19 sa 25 kasaping bansa nito kung saan hindi opisyal na wika ito. Ayon sa isang opisyal na poll noong 2012 (noong kasapi pa ang [[Reyno Unido]]) sa mga kasaping bansa na hindi opisyal na wika ang Ingles, 38% ng mga sumagot ay nagsabing kaya nilang makapagsalita ng Ingles sa antas ng pakikipag-usap sa iba.{{sfn|European Commission|2012|pp=21, 19}} Kinokonekta ang matinding impluwensiya ng Ingles sa pagbilis ng [[Kamatayan ng wika|kamatayan ng ibang mga maliliit na wika]];{{sfn|Crystal|2000}} dahil rito, inaakusahan din ang wika ng [[Imperyalismong pangwika|imperyalismo]] at marami rin ang aktibong tumututol sa paggamit nito.{{sfn|Jambor|2007}} Gayunpaman, patuloy pa ring dumadami ang mga mananalita ng Ingles dahil sa paniniwalang nagdadala ng kaginhawaan at mas mabuting buhay ang paggamit nito.{{sfn|Svartvik|Leech|2006|loc=Chapter 12: English into the Future}} Kinakailangang marunong sa wikang Ingles sa maraming mga larangan kagaya ng sa [[medisina]] at [[kompyuting]]. Bagamat magkasingpantay noon ang Ingles sa Pranses at [[Wikang Aleman|Aleman]] pagdating sa pananaliksik, Ingles na ang natatanging nananaig na wika sa kasalukuyan.{{sfn|Gordin|2015}} Makikita ang dominasyon nito sa [[maagham na paglalathala]] sa mga [[indeks]] ng mga [[siyentipikong dyornal]] kagaya ng ''Chemical Abstracts'': noong 1998, nasa lagpas 80% ng lahat na naka-indeks na siyentipikong artikulo ng dyornal ang nakasulat sa Ingles, 90% sa mga [[likas na agham]] noong 1996, at 82% sa [[araling pantao]] noong 1995.{{sfn|Brutt-Griffler|2006|pp=694–695}} Sa kasagsagan ng [[dekolonisasyon]] sa [[Imperyong Britaniko]] noong dekada 1950s at 1960s, patuloy na ginamit ng mga lumayang kolonya ang wikang Ingles imbes na alisin ito sa mga wika ng kanilang bansa.{{sfn|Mufwene|2006|p=614}}{{sfn|Northrup|2013|pp=81–86}} Halimbawa, patuloy na ginagamit sa [[India]] ang Ingles matapos nitong lumaya sa Reyno Unido. India ngayon ang ikatlong may pinakamaraming inilalathalang aklat sa naturang wika matapos ng [[Estados Unidos]] at Reyno Unido,{{sfn|Sailaja|2009|pp=2–9}} kahit na di lalagpas sa 5% ng populasyon nito ang marunong magsalita ng Ingles nang maayos. Noong 2004, ipinagpalagay ng iskolar na si David Crystal na India ang may pinakamalaking populasyon na kayang magsalita o makaunawa ng Ingles sa mundo,{{sfn|Crystal|2004}} bagamat marami ring iskolar na naniniwalang Estados Unidos pa rin ang may hawak sa naturang titulo.{{sfn|Graddol|2010}} Marami sa mga mananalita ng Ingles Aprika ang bahagi ng pamayanang "Apro-Sakson" ng kontinente.{{sfn|Mazrui|Mazrui|1998}} Pinaniniwalaan na mananatili ang Ingles bilang isang wikang [[koine]] sa hinaharap.{{sfn|Crystal|2006}} == Dayalekto, aksent, at barayti == Maraming [[Talaan ng mga dayalekto ng wikang Ingles|mga dayalekto]] ng wikang Ingles ang natukoy ng mga [[Dayalektolohiya|dayalektologo]], na kumakatawan sa panrehiyong pagkakaiba pagdating sa balarila, bokabularyo, at pagbigkas. Naiiba ito sa [[Mga panrehiyong aksent ng wikang Ingles|mga panrehiyong aksent]], na tanging tumutukoy lamang sa pagkakaiba sa pagbigkas. Karaniwang hinahati ng mga lingwista ang wikang Ingles sa dalawang malalawak na kategorya, [[Britanikong Ingles]] (BrE) at [[Hilagang Amerikanong Ingles]] (NAE).{{sfn|Crystal|2003b|p=107}} === Britanya at Irlanda === <gallery mode="packed"> File:Alain_de_Botton_on_Fear_of_Failure_at_Cannes_Lions_2012.flac|Boses ni [[Alain de Botton]], na may modernong aksent na RP. File:Danny_Baker_BBC_Radio4_Desert_Island_Discs_31_Jul_2007_b012wcl4.flac|Boses ni [[Danny Baker]], na may aksent na [[Cockney (aksent)|Cockney]]. File:Russell_brand_bbc_radio4_desert_island_discs_21_07_2013.flac|Boses ni [[Russell Brand]], na lumaki sa [[Essex]] at may aksent na [[Estuaryong Ingles]]. File:Damien_hirst_bbc_radio4_desert_island_discs_13_05_2013_b01sd0hy.flac|Boses ni [[Damien Hirst]], na may aksent na kanlurang [[Yorkshire (dayalekto)|Yorkshire]]. File:John_bishop_bbc_radio4_desert_island_discs_24_06_2012.flac|Boses ni [[John Bishop]], na may aksent na [[Scouse]]. File:Rob_Brydon_BBC_Radio4_Front_Row_18_Mar_2012_b01dhl11.flac|Boses ni [[Rob Brydon]], na may aksent na katimugang [[Ingles ng Gales|Gales]]. File:Alex_Salmond_BBC_Radio4_Desert_Island_Discs_16_January_2011_b00xgs41.flac|Boses ni [[Alex Salmond]], na gumagamit ng isa sa mga aksent ng [[Ingles ng Eskosya|Eskosya]]. File:George_Best_-_The_New_Elizabethans_-20_Jul_2012_-_b01kt7cs.flac|Boses ni [[George Best]], na may aksent na [[Ingles ng Ulster|Hilagang Irlanda]]. File:Mary_Robinson_-_Desert_Island_Discs_-_28_July_2013.flac|Boses ni [[Mary Robinson]], na gumagamit ng isa sa mga aksent ng [[Hiberno-Ingles|Irlanda]]. </gallery> [[File:Dialects_of_English_in_UK_and_Ireland.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Dialects_of_English_in_UK_and_Ireland.svg|thumb|Mga pangunahing rehiyon ng mga dayalekto ng wikang Ingles sa [[Britanya (ngalan ng pook)|Britanya]] at [[Irlanda (pulo)|Irlanda]].]] Dahil sinasalita na ang wikang Ingles sa Britanya sa nakalipas na humigit-kumulang 1,500 taon, maraming mga dayalekto ng wika ang nabuo rito.{{sfn|Trudgill|1999|p=10}} Sa [[United Kingdom|Reyno Unido]], itinuturing ang [[Received Pronunciation]] (RP, {{Literal|Tamang Pagbigkas}}), isang edukadong aksent na nagmula sa [[Timog-silangang Inglatera]], bilang ang tradisyonal na pamantayang ginagamit sa [[brodkasting]] partikular na ang [[BBC]] (kaya tinatawag din itong {{Lang|en|BBC English}}, {{Literal|Ingles ng BBC}}) at kinokonsidera bilang pinaka-prestihiyoso sa lahat ng mga dayalekto ng bansa. Ang mabilis na pagkalat ng aksent na ito dahil sa midya ang siyang itinuturong dahilan sa mabilis ding pagbaba ng paggamit sa mga panlalawigang aksent. Napag-alaman sa [[Sarbey ng mga Dayalekto ng Ingles]] noong 1950 hanggang 1951 na bagamat may pagkakaiba pa rin sa balarila at bokabularyo ang mga dayalekto ng wikang Ingles sa Reyno Unido, mapapansing kumokonti ang pagkakaibang ito sa paglipas ng panahon.{{sfn|Trudgill|1999|p=125}} Gayunpaman, tanging naapektuhan lamang ang mga pagkakaiba ng mga dayalekto pagdating sa balarila at bokabularyo. Nasa 3% lamang ng mga Ingles ang aktuwal na gumagamit ng RP sa karaniwang usapan; ginagamit ng natirang 97% ang mga panrehiyong aksent na naimpluwensiyahan lamang ng RP sa iba't ibang antas.{{sfn|Hughes|Trudgill|1996|p=3}} Meron ding pagkakaiba sa mga gumagamit ng RP, lalo na sa [[panlipunang uri]] sa pagitan ng RP ng Mataas at Mababang Uri gayundin sa katutubong mananalita ng RP at sa mga gumagamit ng RP pero hindi lumaki sa naturang aksent.{{sfn|Hughes|Trudgill|1996|p=37}} Sa Britanya, may maituturing ding pagkakaiba sa pagitan ng mga panlipunang uri; kinokonsidera bilang taliwas sa pamantayan ang ilang mga katangian kahit na di-hamak na laganap ito na madalas ding idinidikit sa pananalita ng mabababang uri. Halimbawa nito sa kasaysayan ang [[Pagtatanggal ng h|pagtatanggal ng ''h'']] ng mga mabababang uring mananalita ng [[Ingles ng London]], lalo na ang Cockney, na ngayo'y isa na'ng karaniwang katangian ng naturang dayalekto. Gayunpaman, nananatili pa rin itong wala sa rehistro ng mga matatataas na uri ng lipunang Britaniko.{{sfn|Hughes|Trudgill|1996|p=40}} Mahahati sa apat na pangunahing rehiyon ng dayalekto ang Ingles sa Inglatera: Timog-silangan, Timog-kanluran (kilala ring [[Ingles ng West Country]]), Midlands, at Hilaga. Sa bawat rehiyon na ito, meron ding mga dayalekto: nahahati ang Hilaga sa mga dayalektong [[Yorkshire (dayalekto)|Yorkshire]], [[Geordie]] (sinasalita sa [[Newcastle upon Tyne|Newcastle]]), at [[Lanchashire (dayalekto)|Lanchashire]], na kinabibilangan ng mga suburbanong dayalekto ng [[Manchester]] ([[Manchester (dayalekto)|Mancunian]]) at [[Liverpool]] ([[Scouse]]). Dahil sa pagiging sentro ng [[Danelaw|pananakop ng mga Danes]] noong kapanahunan ng [[mga Viking]] sa Inglatera, nanatili ang mga Nordikong katangian sa wika sa mga dayalektong ito kesa sa ibang mga rehiyon, lalo na sa dayalektong Yorkshire.{{sfn|Hughes|Trudgill|1996|p=31}} Samantala, sa [[Kanlurang Midlands]], naipreserba naman sa mga dayalektong tulad ng [[Black Country]] ([[Black Country (dayalekto)|Yam Yam]]) at sa [[Birmingham]] ([[Brummie]]) ang mga arkaikong katangian mula sa [[Maagang modernong Ingles|maagang moderno]] at [[Gitnang Ingles]] kagaya ng mga Hermanikong elemento sa balarila at bokabularyo.{{sfn|Clark|Asprey|2013}} Simula noong ika-15 siglo, nakasentro sa London ang mga dayalekto ng Timog-silangang Inglatera. Tradisyonal na ginagamit doon ang dayalektong [[Cockney (dayalekto)|Cockney]] ng mga mabababang uri kaya mababa rin ang tingin dito. Dahil sa pagkalat ng mga katangian ng Cockney sa ibang mga dayalekto sa rehiyon, kinokonsidera ng midya ito bilang isang bagong dayalekto ng Estuaryong Ingles, bagamat tutol dito ang ilang mga lingwista dahil sa impluwensiya ng London sa karatig-lugar nito noon pa man.{{sfn|Roach|2009|p=4}}{{sfn|Trudgill|1999|p=80}} Ilan sa mga katangiang kumalat mula London ang mga sumusunod:{{sfn|Trudgill|1999|pp=80–81}} * [[Sumisingit na R|sumisingit na ''R'']]'','' pagbigkas ng salitang {{Lang|en|drawing}} ("pagguhit") bilang {{Lang|en|drawring}} {{IPA|/ˈdrɔːrɪŋ/}} kung saan sumisingit sa isang bahagi ng salita ang [[Katinig na tunog-R|tunog na ''r'']]. * [[Glotalisasyon ng t|glotalisasyon ng ''t'']]'','' pagbigkas sa {{Lang|en|[[Harry Potter|Potter]]}} bilang {{Lang|en|Po'er}} {{IPA|/ˈpɒʔə/}} kung saan pinapalitan ang tunog na ''t'' ng [[impit]]) * [[Paghaharap ng th|paghaharap ng ''th'']], pagbigkas sa {{Lang|en|thanks}} ("salamat") bilang {{Lang|en|fanks}} o {{Lang|en|bother}} ("abala") bilang {{Lang|en|bover}} kung saan nagiging ''f'' o ''v'' ang tunog na ''th''. Kinokonsidera na ngayon bilang hiwalay na wika ang [[wikang Scots]], pero nagmula ito sa maagang Hilagang Gitnang Ingles,{{sfn|Aitken|McArthur|1979|p=81}} at nadebelop at naimpluwensiyahan kalaunan ng ibang mga wika kagaya ng [[wikang Gaeliko]] at [[Wikang Lumang Nordiko|Lumang Nordiko]]. Nagtataglay din ng maraming dayalekto ang wikang Scots. Bukod dito, kabilang ang [[Ingles ng Eskosya]] sa mga barayti ng pamantayang Ingles sa [[Eskosya]]; karamihan sa mga ito ay mga dayalekto ng hilagang Inglatera na naimpluwensiyahan ng wikang Scots.{{sfn|Romaine|1982}} Samantala, sa [[Irlanda (pulo)|Irlanda]], maraming mga anyo ng wikang Ingles ang nagsimulang gamitin matapos ang [[Pananakop ng mga Anglo-Norman sa Irlanda|pananakop ng mga Anglo-Norman sa naturang rehiyon]] noong ika-11 siglo. Sa [[kondado ng Wexford]] at sa rehiyong pumapalibot sa [[Dublin]] nadebelop ang dalawang dayalekto na ngayo'y wala na, [[Yola (dayalekto)|Forth and Bargy]] at [[Fingallian]]. Parehong nagmula ito sa [[Maagang Modernong Ingles]] at ginamit hanggang noong ika-19 na siglo. Gayunpaman, nagmula ang modernong anyo ng [[Hiberno-Ingles|wikang Ingles sa Irlanda]] sa kolonisasyon ng mga Ingles simula noong ika-17 siglo. Sa kasalukuyan, nahahati ang Ingles ng Irlanda sa [[Ingles ng Ulster]], [[Ingles ng Hilagang Irlanda]] na naimpluwensiyahan nang matindi ng wikang Scots, at marami pang mga dayalekto sa Irlanda. Kagaya ng dayalekto ng Eskosya gayundin ng karamihan sa mga dayalekto ng Hilagang Amerika, nananatili ang [[Katinig na tunog-R|rotosidad]] sa halos lahat ng mga dayalekto sa naturang rehiyon di tulad ng mga dayalektong naimpluwensiyahan ng RP.{{sfn|Barry|1982|pp=86–87}}{{sfn|Hickey|2007}} === Hilagang Amerika === <gallery mode="packed"> File:Emery_Emery_Voice.ogg|Boses ni [[Emery Emery]], na lumaki sa [[Midwest (Estados Unidos)|Midwest]] sa Estados Unidos at may aksent na [[Pangkalahatang Amerikanong Ingles|Pangkalahatang Amerikano]]. File:Rep._Martha_Roby's_"Roller_Coaster"_Speech_Sound_Bite.flac|Boses ni [[Martha Roby]], na lumaki sa [[Alabama]] na may aksent na [[Katimugang Estados Unidos (aksent)|Timog Amerikano]]. File:Chuck_Zito_on_Becoming_a_Hells_Angel.flac|Boses ni [[Chuck Zito]], na may aksent na [[New York (aksent)|New York]]. File:Sec._Walsh_on_Construction_Jobs_in_Infrastructure_Bill_v2.flac|Boses ni [[Marty Walsh]], na may aksent na [[Boston (aksent)|Boston]]. File:On_the_phone-_Russell_Gage.ogg|Boses nina [[D.J. Shockley]] at [[Russell Gage]], na parehong may aksent na [[Aprikanong Amerikanong Bernakulong Ingles|Aprikanong Amerikano]]. File:Margaret_atwood_bbc_radio4_front_row_27_07_2007_b007tjpb.flac|Boses ni [[Margaret Atwood]], na may aksent na [[Pamantayang Ingles ng Canada|Pamantayang Canada]]. </gallery> [[File:Population_speaking_English_at_home_by_PUMA.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Population_speaking_English_at_home_by_PUMA.png|thumb|Bahagdan ng mga Amerikanong edad lima pataas sa [[Estado ng Estados Unidos|50 estado]], [[Washington, D.C.|Washington DC]], at [[Puerto Rico]] na nagsasalita ng wikang Ingles sa tahanan, ayon sa [[American Community Survey]], isang sarbey na isinagawa noong 2016 hanggang 2021]] Dahil sa mataas-taas na antas ng paghahalo, akomodasyon, at [[Wikang koine|koinesasyon]] na naganap noong panahong kolonyal sa [[Hilagang Amerika]], itinuturing ang [[Wikang Ingles ng Hilagang Amerika|mga dayalekto ng wikang Ingles]] sa kontinente bilang walang pinagkaiba sa isa't isa kumpara sa [[Inglatera]]. Gayunpaman, ipinapakita sa modernong pananaliksik na may mga pagkakaiba rin ang mga dayalekto at barayti ng wika sa Hilagang Amerika. Tumataas ang baryasyon sa aksent sa Estados Unidos sa panrehiyong antas pero bumababa sa lokal na antas,{{sfn|Labov|2012}} bagamat nananatili pa rin itong nasa isang kontinuo ng mga magkakaparehong aksent na kilala sa tawag na [[Pangkalahatang Amerikano]] (GA).{{sfn|Wells|1982|p=34}} Kinokonsiderang bahagi ng Pangkalahatang Amerikano ang mga barayti ng [[wikang Ingles ng Canada]] maliban sa [[Atlantikong Canada|rehiyong Atlantiko]] ng bansa gayundin sa [[Québec|Quebec]], bagamat may mga maliliit na pagkakaiba sila sa mga aksent ng Estados Unidos kagaya ng pagtaas ng mga patinig na {{IPAc-en|aɪ}} at {{IPAc-en|aʊ}} bago ang mga [[Tunog (ponetika)|di-matutunog na katinig]] at mga pagkakaiba sa pagsusulat at pagbigkas sa mga salita.{{sfn|Boberg|2010}} Kabilang sa [[Ingles ng Atlantikong Canada]] ang [[Maritime (aksent)|Maritime]] at [[Ingles ng Newfoundland|Newfoundland]], at naimpluwensiyahan ng wikang Ingles ng Britanya at Irlanda, gayundin ng mga [[wikang Irlandes]], [[Wikang Gaeliko|Gaeliko]], at [[Wikang Pranses|Pranses]], partikular na ang barayti na [[Wikang Pranses ng Acadia|Acadia]].<ref>{{Cite book |last=Labov |first=William |title=The Atlas of North American English |last2=Ash |first2=Sharon |last3=Boberg |first3=Charles |publisher=De Gruyter |year=2006 |location=Berlin |language=en |trans-title=Ang Atlas ng Ingles ng Hilagang Amerika}}</ref> Karamihan sa mga aksent ng Hilagang Amerika ay pawang mga [[Katinig na tunog-R|rotiko]]; ibig sabihin, binibigkas nila ang tunog na ''r''. Di tulad ng sitwasyon sa Britanya, itinuturing itong prestihiyoso lalo na sa pagtatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]],{{sfn|Labov|1972}} kung saan hinahanay ang di pagbigkas sa ''r'' sa mga mababang uri at di nakapagtapos. Sa kasalukuyan, nananaig na ang rotosidad sa [[Ingles ng Katimugang Amerika]], mula sa [[Lumang wikang Ingles ng Katimugang Estados Unidos|historikal na pagkaprestihiyoso]] ng di pagbigkas sa ''r''.{{sfn|Levine|Crockett|1966}}{{sfn|Schönweitz|2001}} Karaniwang inilalarawan ang mga aksent nito bilang {{Lang|en|twang}} (may katangian ng [[Nasalisasyon|pailong]]) o {{Lang|en|drawl}} (pinapahaba),{{sfn|Montgomery|1993}} at natutukoy agad dahil sa [[Monoptonggo|pagbubura ng patinig]] na {{IPA|/aɪ/}} sa pagbigkas sa mga salitang tulad ng {{Lang|en|spy}} ("espiya"), na binibigkas na parang {{Lang|en|spa}}, ang paghahati sa mga [[harapang patinig]] bilang mga [[Malapatinig|madudulas na patinig]] o maging dalawang hiwalay na pantig (hal. {{Lang|en|press}} "midya" na binibigkas na parang ''prey-us''),{{sfn|Thomas|2008|pp=95–96}} ang [[Pag-iisa ng bigkas sa pen at pin|pag-iisa ng bigkas]] sa {{Lang|en|pen}} ("panulat") at {{Lang|en|pin}} ("pantusok"), at iba pa. Karamihan sa mga pagbabagong ito ay nagsimula lamang noong ika-19 na siglo.{{sfn|Bailey|1997}} Samantala, ginagamit naman ng nagtatrabaho at gitnang uri ng [[Aprikanong Amerikano|mga Aprikanong Amerikano]] ang [[Aprikanong Amerikanong Bernakulong Ingles]] (AAVE). Di tulad ng karamihan ng mga aksent sa kontinente, karaniwan itong di-rotiko. Nagmula ito sa mga inaliping Aprikano at Aprikanong Amerikano na naimpluwensiyahan ng mga di-pamantayang aksent ng Katimugang Estados Unidos. Gayunpaman, pinaniniwalaan ng ilang mga lingwista na nagmula ito sa mga wikang Aprikano na sinasalita ng mga alipin na napilitang gumawa ng isang [[Wikang pidgin|pidgin]] o [[Mga wikang creole na nakabatay sa wikang Ingles|creole ng wikang Ingles]] upang magkaintindihan sila sa ibang mga aliping nagmula sa ibang lugar.{{sfn|Bailey|2001}} Dahil sa mga karaniwang katangian nito sa ibang mga aksent sa rehiyon, mabilis itong kumalat at ginamit sa lugar upang maging isa sa mga pangunahing aksent nito simula noong ika-19 at ika-20 siglo. Karaniwang hinahanay ang AAVE bilang isang anyo ng "pangit" na Ingles na sinasalita ng mga hindi edukado (kasama rin ang mga katimugang aksent ng [[Mga taong puti|mga Puti]]), bagamat unti-unti na itong kinikilala bilang isang ganap na barayti ng wikang Ingles.{{sfn|Green|2002}}{{sfn|Patrick|2006b}} === Australia at Nueva Selanda === <gallery mode="packed"> File:AustraliaPart2.ogg|Boses ng isang lalaki na may [[Ponolohiya ng wikang Ingles ng Australia|pangkalahatang aksent na Australia]]. File:Prime_Minister_Gillard_of_Australia_at_News_Conference_with_President_Obama.flac|Boses ni [[Julia Gillard]], na may [[Pangkaraniwang aksent ng wikang Ingles ng Australia|pangkaraniwang aksent na Australia]]. File:Geoffrey_Rush_bbc_radio4_front_row_01_05_2013.flac|Boses ni [[Geoffrey Rush]], na may [[Pangmayamang aksent ng wikang Ingles ng Australia|pangmayamang aksent na Australia]]. File:Eleanor_catton_bbc_radio4_womans_hour_09_09_2013.flac|Boses ni [[Eleanor Catton]], na may [[Ingles ng Nueva Selanda|aksent na Nueva Selanda]]. File:H.E._Mr._John_Key_Prime_Minister,_New_Zealand_-_speech_at_Connect_Asia-Pacific_2013_Summit.ogg|Boses ni [[John Key]], na may [[Ingles ng Nueva Selanda|aksent na Nueva Selanda]]. </gallery>Simula noong 1788, sinasalita na ang wikang Ingles sa kontinente ng [[Oseaniya]], at nadebelop ang [[wikang Ingles ng Australia]] bilang ang pangunahing wika ng mga naninirahan sa [[Australia]] sa ilalim ng [[Pangkalahatang aksent ng Australia|isang pangkalahatang aksent]]. Naging pangunahing wika rin [[Wikang Ingles ng Nueva Selanda|ang wikang Ingles]] sa [[Nueva Selanda]], bagamat hindi sa antas ng sa Australia.{{sfn|Eagleson|1982}} Magkaugnay ang dalawang uri ng wikang Ingles, na nag-impluwensiya sa isa't isa kasama ang mga [[wikang Ingles ng Timog Aprika]] at ng [[Wikang Ingles ng Timog-silangang Inglatera|Timog-silangang Inglatera]]. Tulad ng mga dayalektong ito, pawang mga di-rotiko rin ang mga wikang Ingles sa dalawang bansa, maliban sa [[pulong South]] sa Nueva Selanda. Partikular na kilala ang mga Ingles ng Australia at Nueva Selanda sa kanilang mga [[patinig]]: marami sa mga maiiksing patinig ang hinaharap o tinataas, habang nagiging mga [[diptonggo]] ang marami sa mga mahahabang patinig. Ipinapakita rin sa Ingles ng Australia ang pagtatangi sa mga maiiksi at mahahabang patinig, isang katangiang di nakikita sa ibang mga barayti ng wika. Humahanay rin ang balarila nito sa [[Britanikong Ingles|Britaniko]] at [[Amerikanong Ingles]]; kagaya ng sa Amerikanong Ingles, itinuturing ang mga [[Pangngalan|pangngalang]] kolektibo bilang isahan (hal. ginagamit sa pangngalang kolektibo na {{Lang|en|government}} ang [[Kopula|kopulang]] {{Lang|en|is}} imbes na ang katumbas nitong pangmaramihan na {{Lang|en|are}}).{{sfn|Trudgill|Hannah|2002|pp=16–21}}{{sfn|Burridge|2010}} Samantala, gumagamit naman ang Ingles ng Nueva Selanda ng mga [[harapang patinig]] na mas mataas pa kesa sa Ingles ng Australia.{{sfn|Trudgill|Hannah|2002|pp=24–26}}{{sfn|Maclagan|2010}}{{sfn|Gordon|Campbell|Hay et al.|2004}} === Timog-silangang Asya === <gallery mode="packed"> File:Declaration_of_Independence_Part_1.ogg|Boses ng isang lalaking may [[Wikang Ingles ng Singapura|aksent na Singapura]]. File:Dr._Villaverde_on_Conflicts_of_Interest_in_Medicine_and_Dr._Dans_on_Evidence-Based_Medicine_in_INCLEN.flac|Boses ng isang lalaki at babaeng may [[Pilipinong Ingles|aksent na Pilipino]]. </gallery>Isa sa mga [[opisyal na wika]] ang [[Pilipinong Ingles|wikang Ingles sa Pilipinas]], kung saan talamak ang paggamit sa naturang wika lalo na sa industriya, negosyo, midya, at mga dokumento ng pamahalaan. Naging mahalaga ito sa bansa simula noong [[Kasaysayan ng Pilipinas (1898–1946)|panahon ng mga Amerikano]] mula 1898 hanggang 1946.<ref>{{cite book |last1=Dayag |first1=Danilo |title=Philippine English: Linguistic and Literary Perspectives |date=2008 |publisher=Hong Kong University Press |isbn=978-962-209-947-0 |editor-last1=Bautista |editor-first=Ma. Lourdes |location=Hong Kong |pages=49–66 |language=en |trans-title=Pilipinong Ingles: Mga Pananaw sa Lingwistika at Panitikan |chapter=English-language media in the Philippines: Description and research |trans-chapter=Midya sa wikang Ingles sa Pilipinas: Paglalarawan at pananaliksik |doi=10.5790/hongkong/9789622099470.003.0004 |editor-last2=Bolton |editor-first2=Kingsley}}</ref> Ginagamit din ang [[Taglish]] bilang isang anyo ng [[pagpapalitang-kodigo]] sa pagitan ng [[wikang Tagalog]] at Ingles.<ref>{{cite journal |last1=Bautista |first1=Maria Lourdes S. |date=2004 |title=Tagalog-English Code-switching as a Mode of Discourse |trans-title=Pagpapalitang-kodigo sa Tagalog-Ingles bilang Paraan ng Diskurso |url=https://files.eric.ed.gov/fulltext/EJ720543.pdf |url-status=live |journal=Asia Pacific Education Review |language=en |volume=5 |issue=2 |pages=226–233 |doi=10.1007/BF03024960 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220515012035/https://files.eric.ed.gov/fulltext/EJ720543.pdf |archive-date=15 May 2022 |s2cid=145684166}}</ref> === Aprika, Karibe, at Timog Asya === <gallery mode="packed"> Talaksan:South African English.ogg|Boses ng isang lalaki na may aksent na [[Ingles ng mga Puting Timog Aprikano|Timog Aprika]]. Talaksan:Chimamanda Ngozi Adichie bbc radio4 front row 03 05 2013.flac|Boses ni [[Chimamanda Ngozi Adichie]], na may edukadong aksent na [[Ingles ng Nigeria|Nigeria]]. Talaksan:Sylbourne Sydial with Nordia Teape on Integrated Diaspora Services.flac|Boses ng babae at lalaki na may aksent na [[Ingles ng Hamayka|Hamayka]]. Talaksan:Arundhati Roy BBC Radio4 Bookclub 2 Oct 2011 b015brn8.flac|Boses ni [[Arundhati Roy]], na may aksent na [[Ingles ng India|India]]. </gallery>Madalas na sinasalita ang wikang Ingles sa [[katimugang Aprika]], kung saan isa ito sa mga opisyal na wika ng mga bansa sa rehiyon. Sa [[Timog Aprika]], sinasalita na ang wikang Ingles simula pa noong 1820 kasama ng [[wikang Afrikaans]] at mga wikang Aprikanong tulad ng [[mga wikang Khoe]] at [[Mga wikang Bantu|Bantu]]. Sa kasalukuyan, tinatayang nasa 9% ng populasyon ng Timog Aprika ang nagsasalita ng [[wikang Ingles ng Timog Aprika]] (SAE) bilang kanilang unang wika. Isang di-rotikong barayti ang SAE na sumusunod madalas sa RP. Isa ito sa mga kaunting di-rotikong barayti ng wikang Ingles na walang [[Sumisingit na R|sumisingit na ''R'']]. Nakadepende sa mga katutubong wika ng mananalita ang mga barayti ng pangalawang wika sa bansa. Pawang mga patinig ang karamihan sa mga pagkakaiba sa ponolohiya mula sa RP.{{sfn|Lass|2002}} Kabilang sa mga pagkakaiba naman sa katinig ang tendensiya ng mga mananalita na bigkasin ang mga katinig na {{IPA|/p, t, t͡ʃ, k/}} nang walang [[Katinig na may paghinga|paghinga]] (hal. binibigkas ang {{Lang|en|pin}} ("pantusok") bilang {{IPA|[pɪn]}} imbes na {{IPA|[pʰɪn]}} tulad ng ibang mga barayti), habang [[Katinig na tunog-R|binibigkas naman ang ''r'']] bilang isang [[Simpleng katinig na pakatal|simpleng pakatal]] {{IPA|[ɾ]}} imbes bilang [[Katinig na pasutsot|pasutsot]].{{sfn|Trudgill|Hannah|2002|pp=30–31}} Sinasalita sa [[Nigeria]] ang [[Ingles ng Nigeria|isang barayti]] ng wikang Ingles, kung saan sinasalita ito sa iba't ibang antas ng humigit-kumulang 150 milyong katao. Bagamat tradisyonal na naimpluwensiyahan ng [[Britanikong Ingles]], unti-unti na'ng naiimpluwensiyahan rin ito ng [[Amerikanong Ingles]] simula noong ika-20 siglo. Umusbong din ang mga natatanging salita at konsepto sa naturang barayti na ito upang punan ang mga pangkulturang konsepto na natatangi sa bansa.<ref>{{cite journal |last1=Adegbija |first1=Efurosibina |date=1989 |title=Lexico-semantic variation in Nigerian English |url=https://archive.org/details/sim_world-englishes_summer-1989_8_2/page/165 |trans-title=Pagkakaibang leksikosemantiko sa Ingles ng Nigeria |journal=World Englishes |language=en |volume=8 |issue=2 |pages=165–177 |doi=10.1111/j.1467-971X.1989.tb00652.x}}</ref> Kumalat ang mga barayti ng wikang Ingles sa mga dating sakop ng [[Imperyong Britaniko|Gran Britanya]] sa Karibe, kabilang na ang [[Jamaica|Hamayka]], [[kapuluang Leeward]] at [[Kapuluang Windward|Windward]], [[Trinidad at Tobago]], [[Barbados]], [[kapuluang Kayman]], at [[Belise]]. May mga sari-sariling barayti ng Ingles ang mga ito, gayundin ng mga wikang creole na nakabatay sa Ingles at mga wikang Aprikano. Pinakaprominente sa mga ito ang [[Ingles ng Hamayka]] at ang [[Wikang creole ng Hamayka|wikang creole]] nito. Sa [[Gitnang Amerika]], sinasalita ang mga wikang creole na nakabatay sa Ingles sa mga rehiyon ng [[Nicaragua]] at [[Panama]] na nakaharap sa Karibe.{{sfn|Lawton|1982}} Karaniwang bihasa ang mga mananalita sa mga ito sa parehong barayti ng Ingles at ng creole, at talamak ang [[pagpapalitang-kodigo]] sa mga ito. Inilalarawan ang sitwasyong ito bilang isang bahagi ng kontinuo kung saan itinuturing na pormal na [[Rehistro (sosyolingguwistika)|rehistro]] ang mga barayti ng Ingles habang di-pormal naman ang mga wikang creole.{{sfn|Trudgill|Hannah|2002|p=115}} Karamihan sa mga barayti ng wikang Ingles sa Karibe ay nakabatay sa Britanikong Ingles, kaya naman karamihan din sa mga ito ay pawang mga di-rotiko maliban sa pormal na rehistro ng wikang Ingles ng Hamayka, na karaniwang rotiko. Naiiba ang barayti na ito mula sa RP sa imbentaryo ng patinig nito, na itinatangi sa haba imbes sa diin tulad ng pamantayang wikang Ingles. Mga monoptonggo na {{IPA|[eː]}} at {{IPA|[oː]}} ang mga [[Diptonggo|diptonggong]] {{IPA|/ei/}} at {{IPA|/ou/}}. Minsan ding binibigkas ang {{IPA|[ie]}} at {{IPA|[uo]}} bilang kabaligtaran ng isa't isa (hal. binibigkas ang {{Lang|en|bay}} ("look") bilang {{IPA|[bʲeː]}}). Karaniwan ding tinatanggal ang huling bahagi ng isang [[kambal-katinig]] kung nasa dulo ito ng isang salita (hal. binibigkas ang {{Lang|en|child}} ("anak") bilang {{IPA|[t͡ʃail]}}),{{sfn|Trudgill|Hannah|2002|pp=117–118}}{{sfn|Lawton|1982|pp=256–260}}{{sfn|Trudgill|Hannah|2002|pp=115–116}} Samantala, sa [[Indiya|India]], karaniwang tinitingnan ang RP bilang ang "tamang" anyo ng wikang Ingles kaya ito rin ang ginagawang basehan para sa lokal na barayti nito. Matutukoy ang aksent ng Ingles ng India dahil sa pagbigkas sa mga ponemang tulad ng {{IPA|/t/}} at {{IPA|/d/}} bilang mga kaakibat nitong [[katinig sa dilang pulupot]] {{IPA|[ʈ]}} at {{IPA|[ɖ]}}, pagpapalit sa mga ponemang {{IPA|/θ/}} at {{IPA|/ð/}} sa katumbas nitong [[katinig sa ngipin]] {{IPA|[t̪]}} at {{IPA|[d̪]}}. Binibigkas din minsan ng ilang mga mananalita ng barayti ang mga salita ayon sa eksakto nitong pagbaybay (hal. binibigkas ang {{IPA|/gh/}} sa {{Lang|en|ghost}} bilang [[Tunog (ponetika)|matunog]] na [[Katinig na pasara|pasara]] na may paghinga {{IPA|[ɡʱ]}}, kahit na [[tahimik na titik]] ang ''h'' sa salitang ito).{{sfn|Sailaja|2009|pp=19–24}} === Di-katutubong barayti === <gallery mode="packed"> File:Non-native_English_reading_by_Spanish_native_speaker_003.ogg|Boses ng isang lalaking lumaki sa [[wikang Kastila]] na nagsasalita ng wikang Ingles. File:Japan_PM_Shinzo_Abe_addressing_US_Congress_2015.ogg|Boses ni [[Shinzo Abe]], isang [[Hapon|Hapones]], na nagsasalita ng wikang Ingles. File:Werner_Herzog_BBC_Radio4_Start_the_Week_26_March_2012_b01dtjcj.flac|Boses ni [[Werner Herzog]], isang [[Alemanya|Aleman]], na nagsalita ng wikang Ingles. </gallery>Maaaring iba ang pagbigkas sa mga salitang Ingles ang [[Wikang Ingles bilang pangalawa o banyagang wika|mga mananalitang hindi lumaki sa naturang wika]]. Dahil ito sa paglalapat nila sa [[ponolohiya]] ng kanilang [[Katutubong wika|wikang kinagisnan]] sa mga salitang ito o di kaya'y paggamit sa mga estratehiyang katulad sa mga paraan sa [[Pagtuto ng wika|pagtuto bilang pangunahing wika]]. Humahantong kalaunan ang mga ito sa mga di-karaniwang pagbigkas sa mga salita na hindi matatagpuan sa mga barayti ng wikang Ingles.<ref>{{cite book |last1=Bjarkman |first1=Peter C. |title=American Spanish Pronunciation |url=https://archive.org/details/americanspanishp00bjar |last2=Hammond |first2=Robert Matthew |date=1989 |publisher=Georgetown University Press |isbn=978-0-87840-099-7 |place=Washington, D.C. |page=[https://archive.org/details/americanspanishp00bjar/page/226 226] |language=en |trans-title=Pagbigkas ng wikang Kastila ng Amerika}}</ref> == Ponolohiya == {{Main|Ponolohiya ng wikang Ingles}} {{IPA notice|bahaging|brackets=no}} Nagkakaiba ang [[ponolohiya ng wikang Ingles]] depende sa dayalekto, ngunit madalas pa ring nagkakaunawaan ang mga mananalita nito kahit ganito. Nakakapekto ang barayti ng [[ponolohiya]] sa imbentaryo ng mga [[ponema]], na siyang nagdidikta sa pagkakaiba sa [[ponetika]] at pagbigkas sa mga ponema. Inilalarawan ng bahaging ito ang mga [[Pamantayang wika|pamantayang barayti]] ng wikang Ingles: [[Received Pronunciation]] ng Reyno Unido at [[General American]] (GA, {{Literal|Pangkahalatang Amerikano}}) ng Estados Unidos. === Katinig === Nasa 24 na ponemang katinig ang marami sa mga dayalekto ng wikang Ingles; 26 kung isasama pati ang {{IPA|/x/}} at /ʔ/. Tumpak para sa Ingles ng California at sa RP ang sumusunod na imbentaryo. {| class="wikitable" style="text-align: center" |+Mga ponemang katinig ng wikang Ingles ! colspan="2" {{Diagonal split header|[[Paraan ng artikulasyon|Paraan]]|[[Lugar ng artikulasyon|Lugar]]}} ! colspan="2" |[[Katinig sa labi|Labi]] ! colspan="2" |[[Katinig sa labi–ngipin|Labi–ngipin]] ! colspan="2" |[[Katinig sa ngipin|Ngipin]] ! colspan="2" |[[Katinig sa gilagid|Gilagid]] ! colspan="2" |[[Katinig sa likurang gilagid|Likurang gilagid]] ! colspan="2" |[[Katinig sa paleta|Paleta]] ! colspan="2" |[[Katinig sa ngala-ngala|Ngala-ngala]] ! colspan="2" |[[Katinig sa tagukan|Tagukan]] |- ! colspan="2" |[[Katinig na pailong|Pailong]] | style="border-right: 0;" | | style="border-left: 0;" |{{IPA link|m}} | colspan="2" | | colspan="2" | | style="border-right: 0;" | | style="border-left: 0;" |{{IPA link|n}} | colspan="2" | | colspan="2" | | style="border-right: 0;" | | style="border-left: 0;" |{{IPA link|ŋ}} | colspan="2" | |- ! colspan="2" |[[Katinig na pasara|Pasara]] | style="border-right: 0;" |{{IPA link|p}} | style="border-left: 0;" |{{IPA link|b}} | colspan="2" | | colspan="2" | | style="border-right: 0;" |{{IPA link|t}} | style="border-left: 0;" |{{IPA link|d}} | style="border-right: 0;" | | style="border-left: 0;" | | colspan="2" | | style="border-right: 0;" |{{IPA link|k}} | style="border-left: 0;" |{{IPA link|ɡ}} | style="border-right: 0;" |({{IPA link|ʔ}}) | style="border-left: 0;" | |- ! colspan="2" |[[Katinig na pasara-sutsot|Pasara-sutsot]] | style="border-right: 0;" | | style="border-left: 0;" | | colspan="2" | | style="border-right: 0;" | | style="border-left: 0;" | | colspan="2" | | style="border-right: 0;" |{{IPA link|tʃ}} | style="border-left: 0;" |{{IPA link|dʒ}} | colspan="2" | | style="border-right: 0;" | | style="border-left: 0;" | | colspan="2" | |- ! colspan="2" |[[Katinig na pasutsot|Pasutsot]] | colspan="2" | | style="border-right: 0;" |{{IPA link|f}} | style="border-left: 0;" |{{IPA link|v}} | style="border-right: 0;" |{{IPA link|θ}} | style="border-left: 0;" |{{IPA link|ð}} | style="border-right: 0;" |{{IPA link|s}} | style="border-left: 0;" |{{IPA link|z}} | style="border-right: 0;" |{{IPA link|ʃ}} | style="border-left: 0;" |{{IPA link|ʒ}} | colspan="2" | | style="border-right: 0;" |({{IPA link|x}}) | style="border-left: 0;" | | style="border-right: 0;" |{{IPA link|h}} | style="border-left: 0;" | |- ! rowspan="2" |[[Katinig na palapit|Palapit]] ![[Katinig na pagitna|Gitna]] | colspan="2" | | colspan="2" | | colspan="2" | | colspan="2" | | style="border-right: 0;" | | style="border-left: 0;" |{{IPA link|ɹ}} | style="border-right: 0;" | | style="border-left: 0;" |{{IPA link|j}} | style="border-right: 0;" | | style="border-left: 0;" |{{IPA link|w}} | colspan="2" | |- ![[Katinig na pagilid|Gilid]] | colspan="2" | | colspan="2" | | colspan="2" | | style="border-right: 0;" | | style="border-left: 0;" |{{IPA link|l}} | colspan="2" | | colspan="2" | | colspan="2" | | colspan="2" | |- |} Inilalarawan ang mga bawat pares ng mga [[tunog na may harang]] ([[Katinig na pasara|pasara]], [[Katinig na pasara-sutsot|pasara-sutsot]], [[Katinig na pasutsot|pasutsot]]) bilang [[Fortis at lenis|''fortis'' at ''lenis'']] ("malakas" at "mahina"). Sa bawat pares, una ang ''fortis'' habang pangalawa naman ang ''lenis''. Mas matindi ang pagpapalabas ng hangin sa mga katinig na ''fortis'' at palaging [[Kawalang-tunog|di-matunog]]. Bahagya namang [[Tunog (ponetika)|matunog]] ang mga katinig na ''lenis'' sa simula at dulo ng salita, at ganap na matunog kung nasa pagitan ng mga patinig. May mga karagdagang artikulasyon ang mga katinig na ''fortis'' sa ilang mga dayalekto, tulad halimbawa ng [[Katinig na may ihip|pag-ihip]] (hal. {{IPA|[pʰ]}}) kung mag-isa ito o nasa simula ng [[Diin (lingwistika)|nakadiin]] na pantig. Sa mga salitang may iisang [[pantig]], mas maiksi ang pagbigkas sa mga ito kumpara sa katumbas nitong ''lenis;'' halimbawa, mas mabilis bigkasin ang salitang {{Lang|en|nip}} ("kurot") kesa sa {{Lang|en|nib}} ("dulo ng panulat").{{sfn|Collins|Mees|2003|pp=47–53}} May dalawang alopono ang [[katinig na palapit pagilid]] {{IPA|/l/}} sa RP: {{IPA|[l]}} (hal. {{Lang|en|light}} {{IPA|[laɪt]}} "liwanag") na inilalarawan bilang ''malinaw'', at {{IPA|[ɫ]}} (hal. {{Lang|en|full}} {{IPA|[fʊɫ]}} "puno [ng laman]") na inilalarawan naman bilang ''madilim''.{{Sfn|Trudgill|Hannah|2008|p=13}} Samantala, mas madalas na madilim na anyo ang ginagamit sa GA.{{Sfn|Trudgill|Hannah|2008|p=41}} Nawawalan ng tunog naman ang mga [[tunog na walang harang]] ([[malapatinig]], [[Katinig na pailong|pailong]], [[Likidong katinig|likido]]) kapag sumusunod sa isang di-matunog na tunog na may harang, at palaging silabiko ang mga ito kapag sumusunod sa isang katinig sa dulo ng mga salita.{{sfn|Brinton|Brinton|2010|pp=56–59}} === Patinig === {{stack begin}} {| class="wikitable floatright" style="text-align: center;" |+ Diptonggo sa dulo ! [[Received Pronunciation|RP]] !! [[General American|GA]] !! Salita |- | colspan="2" | {{IPA|eɪ}} || {{lang|en|b'''ay'''}} |- | {{IPA|əʊ}} || {{IPA|oʊ}} || {{lang|en|r'''oa'''d}} |- | colspan="2" | {{IPA|aɪ}} || {{lang|en|cr'''y'''}} |- | colspan="2" | {{IPA|aʊ}} || {{lang|en|c'''ow'''}} |- | colspan="2" | {{IPA|ɔɪ}} || {{lang|en|b'''oy'''}} |} {| class="wikitable floatright" style="text-align: center;" |+ Diptonggo sa gitna ! [[Received Pronunciation|RP]] !! [[General American|GA]] !! Salita |- | {{IPA|ɪə}} || {{IPA|ɪɹ}} || {{lang|en|p'''eer'''}} |- | {{IPA link|ɛ|eə}} || {{IPA|ɛɹ}} || {{lang|en|p'''air'''}} |- | {{IPA|ʊə}} || {{IPA|ʊɹ}} || {{lang|en|p'''oor'''}} |} {{stack end}}{{stack begin}} {| class="wikitable floatright" style="text-align: center; margin-right: 1em;" |+ Monoptonggo ! [[Received Pronunciation|RP]] !! [[General American|GA]] !! Salita |- | {{IPA link|iː}} || {{IPA link|i}} || {{lang|en|n'''ee'''d}} |- | colspan="2" | {{IPA link|ɪ}} || b'''i'''d |- | {{IPA link|e̞|e}} || {{IPA link|ɛ}} || {{lang|en|b'''e'''d}} |- | colspan="2" | {{IPA link|æ}}|| {{lang|en|b'''a'''ck}} |- | {{IPA link|ɑː}} || rowspan="2" | {{IPA link|ɑ}} || {{lang|en|br'''a'''}} |- | rowspan="2" | {{IPA link|ɒ}} || {{lang|en|b'''o'''x}} |- | rowspan="2" | {{IPA link|ɔ}}, {{IPA link|ɑ}} || {{lang|en|cl'''o'''th}} |- | {{IPA link|ɔ|ɔː}}|| {{lang|en|p'''aw'''}} |- | {{IPA link|uː}} || {{IPA link|u}} || {{lang|en|f'''oo'''d}} |- | colspan="2" | {{IPA link|ʊ}}|| {{lang|en|g'''oo'''d}} |- | colspan="2" | {{IPA link|ɐ|ʌ}} || {{lang|en|b'''u'''t}} |- | {{IPA link|ə|ɜː}} || {{IPA link|ɚ|ɜɹ}} || {{lang|en|b'''ir'''d}} |- | colspan="2" | {{IPA link|ə}} || {{lang|en|comm'''a'''}} |} {{stack end}} Nakadepende sa dayalekto ang pagbigkas sa mga patinig, kaya isa ito sa mga pinakamapapansing aspeto ng aksent ng isang mananalita. Makikita sa talahanayan ang mga [[Ponema|ponemang]] patinig sa parehong RP at GA gamit ang mga [[pamantayang leksema]]. Ponemiko ang mga patinig sa RP; ibig sabihin, may mahahabang patinig sa barayti na ito. Walang ganitong pagtatangi sa GA.{{sfn|Cohen|2012|p=80}} Gayunpaman, sa parehong RP at GA, [[Pag-ikli (ponetika)|umiiksi]] sa haba ang mga patinig bago ang mga katinig na ''fortis'' sa parehong pantig, pero hindi bago ang mga katinig na ''lenis'' o sa mga bukas na pantig. Ibig sabihin, mas maiiksi ang pagbigkas sa mga patinig sa mga salitang tulad ng {{Lang|en|rich}} ("mayaman") kumpara sa mga salitang kagaya ng {{Lang|en|ridge}} ("[[Tagaytay (anyong-lupa)|tagaytay]]"). Dahil karaniwang di-matunog ang mga katinig na ''lenis'' sa dulo ng mga pantig, mahalagang pantukoy ang [[haba ng patinig]] para madetermina kung ang kasunod ba na katinig ay ''fortis'' o ''lenis''.{{sfn|Collins|Mees|2003|pp=46–50}} Nakikita lamang ang patinig na {{IPA|/ə/}} sa mga walang diin na pantig at mas bukas sa kalidad kapag nasa dulo ng mga pantig.{{sfn|Cruttenden|2014|p=138}}{{sfn|Flemming|Johnson|2007}} Hindi itinatangi sa ilang mga dayalekto ang mga patinig na {{IPA|/ɪ/}} at {{IPA|/ə/}} sa mga bahaging walang diin, kagaya ng pagiging magkasingtunog ng mga salitang {{Lang|en|rabbit}} ("kuneho") at {{Lang|en|abbot}} ("abad"), sa prosesong tinatawag na [[pagsasama ng mga mahihinang patinig]].{{sfn|Wells|1982|p=167}} Nagiging [[Patinig na tunog-R|patinig na tunog-''R'']] {{IPA|[ɚ]}} ang mga diptonggong {{IPA|/ɜr/}} at {{IPA|/ər/}} sa GA, kagaya halimbawa ng salitang {{Lang|en|further}} ("higit pa"), na binibigkas bilang {{IPA|[ˈfɚðɚ]}} imbes na {{IPA|/ˈfɜrðər/}}, habang {{IPA|[ˈfəːðə]}} naman sa RP.{{sfn|Wells|1982|p=121}} === Ponotaktika === Nagtataglay ang mga pantig sa wikang Ingles ng patinig bilang gitna nito. Opsyonal lamang ang simula at dulo ng pantig. Maaaring magsimula ang mga pantig nang hanggang sa tatlong katinig (hal. {{Lang|en|sprint}} "takbo"), at magtapos nang hanggang sa lima (hal. {{Lang|en|angsts}} "pagkabalisa"). Pinagpapalagay na ang salitang {{Lang|en|strengths}} ("mga lakas") ang pinakamalapit sa pinakakomplikadong posibleng pantig na maaaring mabuo sa wika. May mga limitasyon sa mga katinig na pwedeng maging magkatabi sa isa't isa depende kung nasa simula o dulo ito ng isang pantig. Maaaring maging isa sa apat na uri ng mga [[kambal-katinig]] ang mga katinig sa simula: [[Katinig na pasara|pasara]] at [[Katinig na palapit|palapit]] (hal. {{Lang|en|play}} "maglaro"), di-matunog na [[Katinig na pasutsot|pasutsot]] at palapit (hal. {{Lang|en|sly}} "tuso") o di-matunog na pasara (hal. {{Lang|en|stay}} "manatili"), o ang titik na ''s'', di-matunog na pasara, at palapit (hal. {{Lang|en|string}} "tali").{{sfn|Brinton|Brinton|2010|page=60}} Pinapayagan lamang ang kambal-katinig na [[Katinig na pailong|pailong]] at pasara sa dulo. Palaging sumasang-ayon ang mga magkakatabing [[tunog na may harang]] sa [[Tunog (ponetika)|tunog]], at bawal ang mga [[Matinis na katinig|matitinis na katinig]] at pasara na nasa parehong [[lugar ng artikulasyon]]. May mga katinig na limitado lamang ang paggamit: maaari lamang sa simula ng pantig ang tunog na {{IPA|/h/}} habang maaari lamang sa dulo ng pantig ang tunog na {{IPA|/ŋ/}}.{{sfn|König|1994|pp=537–538}} === Diin, ritmo, at intonasyon === Mahalaga ang [[Diin (lingguwistika)|diin]] sa wikang Ingles. May mga pantig na dinidiinan, habang hindi naman sa iba. Kombinasyon ang diin ng haba, tindi, kalidad ng patinig, at minsan, pagbabago sa tinis. Mas mahaba at malakas ang pagbigkas sa mga dinidiinang pantig, habang madalas na [[Pagbabawas sa patinig|binabawasan ng mga patinig]] ang mga di-dinidiinang pantig.{{sfn|International Phonetic Association|1999|p=42}} [[Ponema|Ponemiko]] ang diin sa wikang Ingles. Halimbawa, ang salitang {{Lang|en|contract}} ay maaaring maging [[pangngalan]] ("kontrata") o [[pandiwa]] ("paliitin" o "magkasakit") depende sa kung saang pantig ang diin: pangngalan ito kung nasa unang pantig ({{IPAc-en|ˈ|k|ɒ|n|t|r|æ|k|t}} {{respell|KON|trakt}}) at pandiwa naman kung nasa pangalawa ({{IPAc-en|k|ə|n|ˈ|t|r|æ|k|t}} {{respell|kən|TRAKT|'}}).{{sfn|Oxford Learner's Dictionary|2015|loc=Entry "contract"}}{{sfn|Merriam Webster|2015|loc=Entry "contract"}}{{sfn|Macquarie Dictionary|2015|loc=Entry "contract"}} Ginagamit din ang diin para itangi ang mga salita mula sa mga [[parirala]]; halimbawa, {{Lang|en|hotdog}} ({{IPAc-en|ˈ|h|ɒ|t|d|ɒ|g}}, isang uri ng pagkain) kumpara sa {{Lang|en|hot dog}} {{{IPAc-en|ˈ|h|ɒ|t|_|ˈ|d|ɒ|g}}, "mainit na aso").{{sfn|Brinton|Brinton|2010|p=66}} Pagdating sa [[ritmo]], inilalarawan ang wikang Ingles bilang isang [[wikang pa-diin ang tayming]]; ibig sabihin, madalas na parehas lang ang haba ng oras sa pagitan ng mga dinidiinang pantig.<ref>{{cite journal |last1=Lunden |first1=Anya |year=2017 |title=Duration, vowel quality, and the rhythmic pattern of English |trans-title=Haba, kalidad ng patinig, at patern ng ritmo sa wikang Ingles |journal=Laboratory Phonology |language=en |volume=8 |page=27 |doi=10.5334/labphon.37 |doi-access=free}}</ref> === Pagkakaiba === {| class="wikitable mw-collapsible" |+ Mga katangiang ponolohikal sa mga pamantayanag barayti ng wikang Ingles{{sfn|Trudgill|Hannah|2002|pp=4–6}} ! !! scope="col" | [[Amerikanong Ingles|Estados Unidos]] !! scope="col" | [[Wikang Ingles ng Canada|Canada]] !! scope="col" | [[Hiberno-Ingles|Irlanda]] !! scope="col" | [[Wikang Ingles ng Ulster|Hilagang Irlanda]] !! scope="col" | [[Wikang Ingles ng Eskosya|Eskosya]] !! scope="col" | [[Wikang Ingles ng Inglatera|Inglatera]] !! scope="col" | [[Wikang Ingles ng Gales|Gales]] !! scope="col" | [[Wikang Ingles ng Timog Aprika|Timog Aprika]] !! scope="col" | [[Wikang Ingles ng Australia|Australia]] !! scope="col" | [[Wikang Ingles ng Nueva Selanda|Nueva Selanda]] |- ! scope="row" style="text-align:right" | [[Pag-iisa sa bigkas ng father at bother|Pag-iisa sa bigkas ng ''father'' at ''bother'']] | {{yes}} || {{yes}} || || || || || || || || |- ! scope="row" style="text-align:right" | [[Pagkabilog|Di-mabilog]] ang {{IPA|/ɒ/}} | {{yes}} || {{yes}} || {{yes}} || || || || || || || |- ! scope="row" style="text-align:right" | Pagbigkas sa {{IPA|/ɜr/}} bilang {{IPA|[ɚ]}} | {{yes}} || {{yes}} || {{yes}} || {{yes}} || || || || || || |- ! scope="row" style="text-align:right" | [[Pag-iisa sa bigkas ng cot at caught|Pag-iisa sa bigkas ng ''cot'' at ''caught'']] | {{MaybeCheck|text=Maaari}} || {{yes}} || {{MaybeCheck|text=Maaari}} || {{yes}} || {{yes}} || || || || || |- ! scope="row" style="text-align:right" | [[Pag-iisa sa bigkas ng full at fool|Pag-iisa sa bigkas ng ''full'' at ''fool'']] | || || || {{yes}} || {{yes}} || || || || || |- ! scope="row" style="text-align:right" | [[Pagpapalitang t at d|Pagpapalitan]] ng {{IPA|/t, d/}} | {{yes}} || {{yes}} || {{MaybeCheck|text=Maaari}} || {{usually|Madalas}} || {{rarely}} || {{rarely}} || {{rarely}} || {{rarely}} || {{yes}} || {{usually|Madalas}} |- ! scope="row" style="text-align:right" | [[Pag-iiba sa bigkas ng trap at bath|Pag-iiba sa bigkas ng ''trap'' at ''bath'']] | || || {{MaybeCheck|text=Maaari}} || {{MaybeCheck|text=Maaari}} || || {{usually|Madalas}} || {{yes}} || {{yes}} || {{usually|Madalas}} || {{yes}} |- ! scope="row" style="text-align:right" | [[Katinig na tunog-R|Kawalang-rotisidad]] | || || || || || {{yes}} || {{yes}} || {{yes}} || {{yes}} || {{yes}} |- ! scope="row" style="text-align:right" | Mga nakasarang patinig sa {{IPA|/æ, ɛ/}} | || || || || || || || {{yes}} || {{yes}} || {{yes}} |- ! scope="row" style="text-align:right" | Posibleng bigkasin ang {{IPA|/l/}} bilang {{IPA|[ɫ]}} | {{yes}} || {{yes}} || || {{yes}} || {{yes}} || || || || {{yes}} || {{yes}} |- ! scope="row" style="text-align:right" | [[Paghaharap (ponetika)|Hinaharap]] ang {{IPA|/ɑː/}} bago ang {{IPA|/r/}} | || {{MaybeCheck|text=Maaari}} || {{MaybeCheck|text=Maaari}} || || || || || || {{yes}} || {{yes}} |} {|class="wikitable floatright" |+ Mga dayalekto at mababang patinig ! scope="col" style="text-align:right" | [[Pangkat ng leksema|Leksema]] !! scope="col" | RP || scope="col" | GA !! scope="col" | CanE !! scope="col" | Pagbabago |- ! scope="row" style="text-align:right" | {{sc2|THOUGHT}} | {{IPA|/ɔː/}} || rowspan="2" | {{IPA|/ɔ/}} o {{IPA|/ɑ/}} || rowspan="4" | {{IPA|/ɑ/}} || [[Pag-iisa sa bigkas ng cot at caught|Pag-iisa sa bigkas ng ''cot'' at ''caught'']] |- ! scope="row" style="text-align:right" | {{sc2|CLOTH}} | rowspan="2" | {{IPA|/ɒ/}} || [[Pag-iiba sa bigkas ng lot at cloth|Pag-iiba sa bigkas ng ''lot'' at ''cloth'']] |- ! scope="row" style="text-align:right" | {{sc2|LOT}} | rowspan="2" | {{IPA|/ɑ/}} || rowspan="2" | [[Pag-iisa sa bigkas ng father at bother|Pag-iisa sa bigkas ng ''father'' at ''bother'']] |- ! scope="row" style="text-align:right" | {{sc2|PALM}} | rowspan="2" | {{IPA|/ɑː/}} |- ! scope="row" style="text-align:right" | {{sc2|BATH}} | rowspan="2" | {{IPA|/æ/}} || rowspan="2" | {{IPA|/æ/}} || rowspan="2" | [[Pag-iiba sa bigkas ng trap at bath|Pag-iiba sa bigkas ng ''trap'' at ''bath'']] |- ! scope="row" style="text-align:right" | {{sc2|TRAP}} | {{IPA|/æ/}} |} Pinakamalaki ang pagkakaiba ng mga barayti ng wikang Ingles pagdating sa pagbigkas sa mga patinig. Dumaan ang wikang Ingles sa napakaraming mga pagbabago sa pagbigkas sa paglipas ng panahon, na nakaapekto sa marami o ilan sa mga barayti nito. Pinakakilala sa mga pagbabagong ito ang tinatawag na [[Malawakang Paglilipat ng Patinig]] ({{Lang|en|Great Vowel Shift}}) na nakaapekto sa maraming barayti nito partikular sa mga mahahabang patinig, bagamat iba ang naging epekto nito sa ilang mga barayti. Samantala, nakaranas ng dalawang malawakang pagbabago ang [[wikang Ingles sa Hilagang Amerika]], ang [[Paglilipat ng Patinig sa mga Hilagang Lungsod]] ({{Lang|en|Northern Cities Vowel Shift}}) at ang [[Paglilipat ng Patinig sa Canada]] ({{Lang|en|Canadian Vowel Shift}}).{{sfnm|Lass|1992|Lass|2000|1pp=90, 118, 610|2pp=80, 656}} May mga barayti na mas malaki ang imbentaryo ng mga ponema kesa sa karaniwang pamantayang barayti. May iilang mga konserbatibong barayti ng wika kagaya ng sa [[Wikang Ingles ng Eskosya|Eskosya]] na may di-matunog na katinig na {{IPA|[ʍ]}} na makikita sa salitang {{Lang|en|whine}} ("umangal") na itinatangi nila sa salitang {{Lang|en|wine}} ("alak"), na may matunog na katinig naman na {{IPA|[w]}}; walang pagtatanging ganito sa ibang mga barayti kung saan kinokonsiderang magkasingtunog ang dalawang salita, isang katangiang tinatawag na [[Pag-iisa sa bigkas ng whine at wine|pag-iisa sa bigkas ng ''whine'' at ''wine'']]. Makikita rin ang tunog na {{IPA|[x]}} sa Ingles ng Eskosya, kung saan itinatangi ito sa salitang {{Lang|en|loch}} ("lawa") at {{Lang|en|lock}} ("kandado"). Wala namang tunog na {{IPA|[h]}} sa ilang mga barayti kagaya ng sa [[Cockney (aksent)|Cockney]] sa prosesong tinatawag na [[Pagtatanggal sa h|pagtatanggal sa ''h'']]. Samantala, wala namang mga [[katinig na pasutsot sa ngipin]] {{IPA|[θ ð]}} ang ilang mga dayalektong may [[Pagpipigil sa th|pagpipigil]] at [[Paghaharap sa th|paghaharap sa ''th'']] kagaya ng sa [[Aprikanong Amerikanong Bernakulong Ingles|Aprikanong Amerikanong Bernakular]] at [[Estuaryong Ingles]]; pinalitan nila ang mga ito mga [[katinig na pasara sa ngipin]] o [[Katinig na pasara sa gilagid|gilagid]] {{IPA|[t d]}}o maging mga [[Katinig na pasutsot sa labi-ngipin|pasutsot sa labi-ngipin]] {{IPA|[f v]}}.{{sfn|Roach|2009|p=53}}{{sfn|Giegerich|1992|p=36}} Bukod sa mga ito, sumailalim rin ang ibang mga barayti sa mga pagbabago sa pagbigkas kagaya ng [[Pagsasama o pagtatanggal sa yod|pagsasama o pagtatanggal sa ''yod'']] gayundin sa pagbabawas sa mga kambal-katinig.{{sfn|Wells|1982}} Nagkakaiba ang RP at GA sa pagbigkas nila sa tunog na {{IPA|/r/}} pagkatapos ng isang patinig sa dulo ng isang pantig. [[Katinig na tunog-R|Rotiko]] ang GA, ibig sabihin, binibigkas nila ang tunog na ito sa mga dulo ng pantig, habang di-rotiko naman ang RP kung saan pawang [[Pagpapadulas (lingguwistika)|pinapadulas]] lamang nila ang patinig imbes na bigkasin ang tunog na {{IPA|/r/}}.{{sfn|Lass|2000|p=114}} Komplikado ang pagkakaiba sa mga salitang may [[Nakabukang harapang patinig|nakabukang patinig sa harap]] at [[Nakabukang likurang patinig|likod]] {{IPA|/æ ɑː ɒ ɔː/}}. Itinatangi ang lahat ng apat na tunog na ito sa RP, Australia, Nueva Selanda, at Timog Aprika. Sa GA, tatlo lamang ang itinatangi, {{IPA|/æ ɑ ɔ/}},{{sfn|Wells|1982|pp=xviii–xix}} habang dalawa lamang ito sa Canada, {{IPA|/æ ɑ/}}.{{sfn|Wells|1982|p=493}} == Ortograpiya == Sinusulat ang wikang Ingles gamit ang [[alpabetong Ingles]] na nakabatay sa [[sulat Latin]] mula pa noong ika-9 na siglo. Ginamit din ang [[mga runiko ng mga Anglo-Sahon]] para isulat ang [[Lumang Ingles]], bagamat nakita lamang ito sa mga maiikling tala; ipinapakita sa mga dokumentong sinulat sa panahong yon na mas laganap ang paggamit sa alpabetong Latin para isulat ang Lumang Ingles.{{sfn|Gneuss|2013|p=23}} Komplikado ang [[Ortograpiya ng wikang Ingles|ortograpiyang Ingles]], na nagtataglay ng mga elemento ng [[wikang Pranses]], [[Wikang Latin|Latin]], at [[Wikang Griyego|Griyego]] bukod sa katutubong sistemang [[Mga wikang Hermaniko|Hermaniko]].{{sfn|Swan|2006|p=149}} Dahil sa mga pagbabago sa pagbigkas, hindi tumutugma ang ortograpiya ng mga salita sa kung paano ito binibigkas.{{sfn|Lass|2000a}} Kumpara sa mga wika sa Europa kung saan aktibong pinalaganap ang mga [[reporma sa pagbaybay]] sa kani-kanilang wika, hindi indikasyon ang pagbaybay sa isang salita sa magiging bigkas nito.{{sfn|Mountford|2006}} Meron ding [[Pagkakaiba sa pagbaybay sa Britaniko at Amerikanong Ingles|sistematikong pagkakaiba]] sa pagbaybay sa [[Britanikong Ingles|Britaniko]] at [[Amerikanong Ingles]]. Dahil sa mga ito, marami ang [[Reporma sa pagbaybay sa wikang Ingles|nagmungkahi ng reporma]] sa pagbaybay sa wika.{{sfn|Neijt|2006}} Bagamat hindi nagtataglay ng iisang bigkas ang bawat titik sa pamantayang anyo ng wikang Ingles, ginagamit ang mga tuntunin sa pagbaybay upang malaman kung ano ang magiging bigkas ng mga ito.{{sfn|Daniels|Bright|1996|p=653}} Pinaniniwalaan nina [[Noam Chomsky]] at [[Morris Halle]] noong 1968 na ang sistema ng pagbaybay ng wikang Ingles ay "halos maayos",{{sfn|Swan|2006|p=149}} bagamat kaunting lingwista lamang ang sumasang-ayon sa pananaw na ito; itinuturing ng maraming lingwista na may katuwiran ang kasalukuyang pagbaybay sa mga salitang Ingles.{{sfn|Abercrombie|Daniels|2006}} Pinakaginagamit na [[Sistema ng pagsulat|sistema ng panulat]] sa mundo ang pamantayang ortograpiya ng wikang Ingles.{{sfn|Mountford|2006|p=156}} Madalas na dumedepende ang mga mambabasa ng wikang Ingles sa mga karaniwang bigkas ng mga [[katinig]]; halimbawa, ang titik na ''b'' ay binibigkas na {{IPA|/b/}}. Gayunpaman, may mga titik na may iba ring tunog depende sa kaso: ang titik na ''c'' ay [[Malambot at matigas na c|maaaring bigkasin]] nang {{IPA|/k/}} ("matigas", hal. {{Lang|en|cat}} "pusa") o {{IPA|/s/}} ("malambot", hal. {{Lang|en|cell}} "[[selula]]"), habang ang titik na ''g'' ay [[Malambot at matigas na g|maaaring bigkasin]] nang {{IPA|/g/}} ("matigas", hal. {{Lang|en|gun}} "baril") o {{IPA|/dʒ/}} ("malambot", hal. {{Lang|en|gem}} "[[Batong-hiyas|hiyas]]"). Nakadepende madalas ang magiging tunog ng mga titik na ito sa sumusunod na titik sa pamantayang pagbaybay sa mga ito. Bukod dito, gumagamit din ang wikang Ingles ng mga [[kambal-katinig]] upang maisulat ang ilang mga karagdagang tunog: ''ch'' para sa {{IPA|/tʃ/}} (hal. {{Lang|en|church}} "simbahan"), ''sh'' para sa {{IPA|/ʃ/}} (hal. {{Lang|en|show}} "ipakita" o "palabas"), ''th'' para sa {{IPA|/θ/}} (hal. {{Lang|en|think}} "mag-isip") o {{IPA|/ð/}} (hal. {{Lang|en|this}} "ito"), ''ng'' para sa {{IPA|/ŋ/}} (hal. {{Lang|en|sing}} "umawit"), at ''ph'' para sa {{IPA|/f/}} sa mga salitang-hiram mula sa wikang Griyego. Ginagamit din ang digrapong ''qu'' para sa tunog na {{IPA|/kw/}} (hal. {{Lang|en|queen}} "reyna"). Binibigkas naman ang titik na ''x'' bilang {{IPA|/z/}} kung nasa simula ito (hal. {{Lang|en|[[xylophone]]}}, isang uri ng instrumento) o bilang {{IPA|/ks/}} sa ibang posisyon (hal. {{Lang|en|tax}} "buwis"). May mga salitang hindi sumusunod sa mga tuntuning ito, na karaniwang mga salitang-hiram na pinatili ang pagbaybay at pagbigkas nito sa orihinal nitong wika,{{sfn|Daniels|Bright|1996|p=653}} o di kaya'y dahil sa mga mungkahi ng mga iskolar noong unang bahagi ng Modernong Ingles na sundin ang mga tuntunin sa pagbaybay ng wikang Latin para sa mga salitang Ingles na may Hermanikong pinagmulan.{{sfn|Daniels|Bright|1996|p=654}} Di tulad ng mga katinig, pawang iba-iba ang bigkas at pagbaybay sa mga tunog na [[patinig]] ng wikang Ingles. Mas marami ang tunog na patinig sa wika kesa sa mga titik na patinig (''a'', ''e'', ''i'', ''o'', ''u, y'', at minsan ''w'') nito. Dahil dito, pinagpapares ang mga titik na patinig sa isa't isa upang kumatawan sa ilang mga [[mahahabang patinig]] tulad ng ''oa'' sa salitang {{Lang|en|boat}} ("bangka"), ''ow'' sa {{Lang|en|how}} ("paano"), at ''ay'' sa {{Lang|en|stay}} ("manatili"). Bukod dito, meron ding tinatawag na [[Tahimik na e|"tahimik" na ''e'']] na resulta ng pagbabago ng mga tunog sa paglipas ng panahon.{{sfn|Abercrombie|Daniels|2006}} == Balarila == Kagaya ng ibang [[mga wikang Indo-Europeo]], sumusunod ang wikang Ingles sa [[Pagsasang-ayong nominatibo-akusatibo|akusatibong]] [[pangsang-ayong morposintaktiko]]. Sa kabilang banda, pinalitan na halos ng mga [[Wikang analitikal|analitikal]] na konstruksiyon ang paglalapi bilang [[Kaukulan (lingguwistika)|sistema ng kaukulan]] ({{Lang|en|grammatical case}}) sa wikang Ingles. Tanging mga [[panghalip panao]] na lamang ang nagtataglay ng kaukulan kesa sa ibang mga [[uri ng salita]]. Karaniwang inuuri ang mga salitang Ingles sa pitong grupo: [[pangngalan]], [[pandiwa]], [[pang-uri]], [[pang-abay]], [[Pantukoy (lingguwistika)|pantukoy]] (kasama ang mga [[Artikulo (balarila)|artikulo]]), [[pang-ukol]], at [[pangatnig]]. Ginugrupo din ang mga lingwista ang mga [[panghalip]] bilang isang hiwalay na grupo mula sa mga pangngalan, paghahati sa mga pangatnig bilang malaya o pantulong, at pagtuturing sa mga [[Padamdam (balarila)|salitang padamdam]] bilang isang hiwalay na grupo.{{sfn|Huddleston|Pullum|2002|p=22}} Marami ring mga [[pandiwang pantulong]] ({{Lang|en|auxilliary verb}}) sa wikang Ingles kagaya ng {{Lang|en|have}} at {{Lang|en|do}} na ginagamit bilang pantulong sa pagpapakita ng pakiramdam o aspeto. Minamarkahan ang mga tanong ng [[Sumusuportang do|sumusuportang ''do'']], [[Paglilipat ng salitang-wh|paglilipat]] ng mga [[Salitang-wh|salitang-''wh'']], at [[Pagbabaligtad sa paksa-pantulong|pagbabaligtad]] sa ayos ng mga salita sa ilang mga pandiwa.<ref name="Carter2016">{{cite book |last1=Carter |first1=Ronald |title=English Grammar Today |last2=McCarthey |first2=Michael |last3=Mark |first3=Geraldine |last4=O'Keeffe |first4=Anne |date=2016 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-316-61739-7 |language=en |trans-title=Balarila ng Wikang Ingles Ngayon}}</ref> Nananatili sa wikang Ingles ang ilang mga katangiang Hermaniko, kagaya ng pagtatangi sa mga [[Malakas na paglalapi|malalakas]] na [[salitang-ugat]] na may di-regular na paglalapi sa pamamagitan ng ''[[ablaut]]'' (hal. {{Lang|en|speak / spoke}} "magsalita" / "nagsalita") at mga mahihinang salitang-ugat sa pamamagitan ng regular na paglalapi (hal. {{Lang|en|hand / hands}} "kamay" / "mga kamay"). Makikita sa mga panghalip ang mga sistema ng kaukulan at [[Kasarian (balarila)|kasarian]] (hal. {{Lang|en|he / him}} panlalaking "siya" at "niya", {{Lang|en|who / whom}} "sino" / "kanino"), gayundin sa komplikadong paglalapi para sa [[Pandiwang copula|pandiwang ''copula'']] na {{Lang|en|to be}}.<ref name="Baugh2012">{{cite book |last1=Baugh |first1=Albert |title=A history of the English language |last2=Cable |first2=Thomas |date=2012 |publisher=Routledge |isbn=978-0-415-65596-5 |edition=6 |language=en |trans-title=Kasaysayan ng wikang Ingles}}</ref> Makikita sa pangungusap sa baba ang paggamit sa lahat ng pitong uri ng salita sa wikang Ingles:{{sfb|Aarts|Haegeman|2006|p=118}} {| style="text-align: center;" ![[Pantukoy (lingguwistika)|Ptk.]] ![[Pangngalan|Png.]] ![[Pang-ukol|Puk.]] !Ptk. !Png. ![[Pangatnig|Pnt.]] !Ptk. ![[Pang-uri|Pur.]] !Png. ![[Pandiwa|Pnd.]] ![[Pang-abay|Pna.]] !Pnt. !Ptk. !Png. !Pnd. |- |{{Lang|en|The}} |{{Lang|en|chairman}} |{{Lang|en|of}} |{{Lang|en|the}} |{{Lang|en|committee}} |{{Lang|en|and}} |{{Lang|en|the}} |{{Lang|en|loquacious}} |{{Lang|en|politician}} |{{Lang|en|clashed}} |{{Lang|en|violently}} |{{Lang|en|when}} |{{Lang|en|the}} |{{Lang|en|meeting}} |{{Lang|en|started.}} |- | colspan="15" |"Marahas na nag-away ang pinuno ng komite at ang madaldal na politiko nang magsimula ang pulong." |} == Talababa == {{notelist}} == Sanggunian == {{reflist}} === Pinagkunan === <!-- The entries in this bibliography are in alphabetical order. Comments show the names of named references. --> {{refbegin|30em}} <!-- AartsHaegeman2006 -->* {{cite book |first1=Bas |last1=Aarts |first2=Liliane |last2=Haegeman |date=2006 |chapter=English Word classes and Phrases |trans-chapter=Mga klase ng salita at parirala sa Ingles|title=The Handbook of English Linguistics |trans-title=Handbook sa Lingguwistikang Ingles|lang=en|editor1-last=Aarts |editor1-first=Bas |editor2-first=April |editor2-last=McMahon |publisher=Blackwell |isbn=978-1-4051-6425-2}} <!-- AbercrombieDaniels2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/04878-1 |chapter=Spelling Reform Proposals: English |trans-chapter=Mga Mungkahing Reporma sa Pagbaybay: Ingles|title=Encyclopedia of Language & Linguistics|trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|lang=en|date=2006 |last1=Abercrombie |first1=D. |last2=Daniels |first2=P. T. |pages=72–75 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- AitkenMcArthur1979 -->* {{cite book |editor1-last=Aitken |editor1-first=A. J. |editor2-last=McArthur |editor2-first=Tom |date=1979 |title=Languages of Scotland|lang=en|trans-title=Mga Wika ng Eskosya |location=Edinburgh, Reyno Unido |publisher=Chambers |series=Occasional paper – Association for Scottish Literary Studies |volume=4 |isbn=978-0-550-20261-1}} <!-- Alcaraz-ArizaNavarro2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/02351-8 |chapter=Medicine: Use of English|trans-chapter=Medisina: Paggamit sa Ingles|trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|lang=en|title=Encyclopedia of Language & Linguistics |date=2006 |last1=Alcaraz Ariza |first1=M. Á. |last2=Navarro |first2=F. |pages=752–759 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Ammon2006 -->* {{cite journal |last=Ammon |first=Ulrich |s2cid=142692741 |title=Language Conflicts in the European Union: On finding a politically acceptable and practicable solution for EU institutions that satisfies diverging interests|trans-title=Mga Hidwaan sa Wika sa Unyong Europeo: Ukol sa paghahanap sa isang politikal na pagsang-ayon at praktikal na solusyon para sa mga institusyon ng EU nang nagagampanan ang mga nagkakaibang interes|lang=en|journal=International Journal of Applied Linguistics |volume=16 |issue=3 |pages=319–338 |date=2006 |doi=10.1111/j.1473-4192.2006.00121.x |s2cid-access=free |via=DYLAN project |url=http://www.dylan-project.org/Dylan_en/presentation/dissemination/articles/assets/UDE-Ammon-LanguageConflictsInTheEuropeanUnion.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110102074109/http://www.dylan-project.org/Dylan_en/presentation/dissemination/articles/assets/UDE-Ammon-LanguageConflictsInTheEuropeanUnion.pdf |archive-date=2 January 2011}} <!-- Ammon2008 -->* {{cite book |last=Ammon |first=Ulrich |chapter=Pluricentric and Divided Languages |lang=en|trans-chapter=Mga Plurisentro at Nakahating Wika|editor1-last=Ammon |editor1-first=Ulrich N. |editor2-last=Dittmar |editor2-first=Norbert |editor3-last=Mattheier |editor3-first=Klaus J. |display-editors=3 |editor4-last=Trudgill |editor4-first=Peter |title=Sociolinguistics: An International Handbook of the Science of Language and Society |trans-title=Sosyolingguwistika: Pandaigdigang Handbook ng Agham ng Wika at Lipunan|volume=2 |date=2008 |edition=2nd |publisher=De Gruyter |isbn=978-3-11-019425-8 |series=Handbooks of Linguistics and Communication Science}} <!-- Annamalai2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/04611-3 |chapter=India: Language Situation |lang=en|trans-chapter=India: Sitwasyon sa Wika|trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|title=Encyclopedia of Language & Linguistics |date=2006 |last1=Annamalai |first1=E. |pages=610–613 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Australian Bureau of Statistics2013 official census of Australia -->* {{cite web |author=Australian Bureau of Statistics |title=2011 Census QuickStats: Australia|trans-title=QuickStats sa Senso ng 2011: Australia |lang=en|date=28 March 2013 |url=http://www.censusdata.abs.gov.au/census_services/getproduct/census/2011/quickstat/0 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151106221006/http://www.censusdata.abs.gov.au/census_services/getproduct/census/2011/quickstat/0 |archive-date=6 November 2015}} <!-- Bailey2001 -->* {{cite book |last=Bailey |first=Guy |chapter=The relationship between African American and White Vernaculars|trans-chapter=Ang kaugnayan ng Aprikanong Amerikano at Puting Bernakular|editor-last=Lanehart |editor-first=Sonja L. |title=Sociocultural and historical contexts of African American English |trans-title=Sosyokultural at historikal na konteksto ng Aprikanong Amerikanong Ingles|url=https://archive.org/details/socioculturalhis00lane |url-access=limited |date=2001 |pages=[https://archive.org/details/socioculturalhis00lane/page/n71 53]–84 |publisher=John Benjamins |lang=en|series=Varieties of English around the World |isbn=978-1-58811-046-6}} <!-- Bailey1997 -->* {{cite book |last=Bailey |first=G. |date=1997 |chapter=When did southern American English begin|trans-chapter=Kailan nagsimula ang katimugang Amerikanong Ingles|chapter-url=https://books.google.com/books?id=zvFtOr5_BZAC&pg=PA255 |title=Englishes around the world|trans-title=Mga Ingles sa iba't-ibang panig ng mundo|lang=en|pages=255–275 |editor=Edgar W. Schneider |publisher=John Benjamins |isbn=9789027248763}} <!-- Bao2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/04257-7 |chapter=Variation in Nonnative Varieties of English |trans-chapter=Baryasyon sa mga hindi Katutubong Barayti ng Ingles|title=Encyclopedia of Language & Linguistics |trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|lang=en|date=2006 |last1=Bao |first1=Z. |pages=377–380 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Barry1982 -->* {{cite book |last=Barry |first=Michael V. |chapter=English in Ireland |trans-chapter=Ingles sa Irlanda|editor1-last=Bailey |editor1-first=Richard W. |editor2-last=Görlach |editor2-first=Manfred |title=English as a World Language|trans-title=Ingles bilang Pandaigdigang Wika|lang=en|pages=84–134 |date=1982 |publisher=University of Michigan Press |isbn=978-3-12-533872-2}} <!-- BaughCable2002 -->* {{cite book |last1=Baugh |first1=Albert C. |last2=Cable |first2=Thomas |title=A History of the English Language|trans-title=Kasaysayan ng Wikang Ingles|edition=5|lang=en |publisher=Longman |date=2002 |isbn=978-0-13-015166-7 |url=https://archive.org/details/historyofenglish02baug}} <!-- Bazelmans2009 -->* {{cite book |last=Bazelmans |first=Jos |chapter=The Early-Medieval Use of Ethnic Names from Classical Antiquity: the Case of the Frisians |trans-chapter=Ang Maagang Medyebal na Paggamit sa mga Etnikong Pangalan mula sa Klasikong Antigong Panahon: ang Kaso ng mga Prisyano|pages=321–338 |editor-last1=Derks |editor-first1=Ton |editor-last2=Roymans |editor-first2=Nico |title=Ethnic Constructs in Antiquity: The Role of Power and Tradition|trans-title=Mga Etnikong Gawa sa Antigong Panahon: Ang Gampanin ng Kapangyarihan at Tradisyon|lang=en|publisher=Amsterdam University Press |series=Amsterdam Archaeological Studies |volume=13 |date=2009 |isbn=978-90-485-0791-7 |jstor=j.ctt46n1n2.1 |jstor-access=free}} <!-- Bermudez-OteroMcMahon2006 -->* {{cite encyclopedia |last1=Bermúdez-Otero |first1=Ricardo |first2=April |last2=McMahon |date=2006 |title=English phonology and morphology |trans-title=Ponolohiya at morpolohiya ng Ingles|lang=en|editor-first=Bas |editor-last=Aarts |editor-first2=April |editor-last2=McMahon |encyclopedia=The Handbook of English Linguistics |location=Oxford |publisher=Wiley–Blackwell |isbn=978-1-4051-6425-2 |doi=10.1002/9780470753002.ch17 |series=Blackwell Handbooks in Linguistics |pages=382–410}} <!-- BlenchSpriggs1999 -->* {{cite book |last1=Blench |first1=R. |last2=Spriggs |first2=Matthew |title=Archaeology and Language: Correlating Archaeological and Linguistic Hypotheses|trans-title=Arkeolohiya at Wika: Pagsasama sa mga Arkeolohiko at Lingguwistikong Palagay|lang=en|pages=285–286 |date=1999 |publisher=Routledge |isbn=978-0-415-11761-6 |url=https://books.google.com/books?id=DWMHhfXxLaIC&pg=PA286}} * {{cite book |editor-last=Blake |editor-first=Norman |title=Cambridge History of the English Language|trans-title=Kasaysayan ng Wikang Ingles ng Cambridge|lang=en|volume=2|publisher=Cambridge University Press |date=1992 |doi=10.1017/CHOL9780521264754.003 |isbn=978-1-139-05553-6}} ** {{Harvc |last=Lass |first=Roger |chapter=Phonology and Morphology |in=Blake |year=1992 |pages=23–154}} <!-- Boberg2010 -->* {{cite book |last=Boberg |first=Charles |author-link=Charles Boberg |date=2010 |title=The English language in Canada: Status, history and comparative analysis|url=https://archive.org/details/englishlanguagei0000bobe |trans-title=Ang Wikang Ingles sa Kanada: Katayuan, kasaysayan, at pagsusuring komparatibo|lang=en|publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-139-49144-0 |series=Studies in English Language}} <!-- BosworthToller1921 -->* {{cite web |last1=Bosworth |first1=Joseph |author-link1=Joseph Bosworth|last2=Toller |first2=T. Northcote |title=Engla land |work=[[An Anglo-Saxon Dictionary]] (Online)|lang=en |date=1921 |url=http://bosworth.ff.cuni.cz/009427 |publisher=[[Charles University]] |archive-date=21 December 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121221212612/http://bosworth.ff.cuni.cz/009427 |url-status=live}} <!-- BrintonBrinton2010 -->* {{cite book |last1=Brinton |first1=Laurel J. |last2=Brinton |first2=Donna M. |date=2010 |title=The linguistic structure of modern English |trans-title=Ang lingguwistikong estraktura ng modernong Ingles|lang=en|publisher=John Benjamins |isbn=978-90-272-8824-0 |url=https://benjamins.com/#catalog/books/z.156/main}} <!-- Brutt-Griffler2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/00644-1 |chapter=Languages of Wider Communication|trans-chapter=Mga Wika ng mas Malawak na Komunikasyon|title=Encyclopedia of Language & Linguistics |trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|lang=en|date=2006 |last1=Brutt-Griffler |first1=J. |pages=690–697 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Burridge2010 -->* {{cite book |last=Burridge |first=Kate |chapter=English in Australia|trans-chapter=Ingles sa Australia|editor-last=Kirkpatrick |editor-first=Andy |date=2010 |title=Routledge Handbook of World Englishes |trans-title=Handbook ng Routledge ukol sa mga Ingles ng Mundo|lang=en|url=https://archive.org/details/routledgehandboo00kirk_142 |url-access=limited |publisher=Routledge |isbn=978-0-415-62264-6 |pages=[https://archive.org/details/routledgehandboo00kirk_142/page/n154 132]–151}} <!-- Campbell1959 -->* {{cite book |last=Campbell |first=Alistair |author-link=Alistair Campbell|title=Old English Grammar|url=https://archive.org/details/oldenglishgramma0000camp_o0r3 |trans-title=Balarila ng Lumang Ingles |location=Oxford, Inglatera |publisher=[[Oxford University Press]] |date=1983 |orig-date=1959|lang=en |isbn=978-0-19-811943-2 |ref={{sfnref|Campbell|1959}}}} <!-- CarrHoneybone2007 -->* {{cite journal |last1=Carr |first1=Philip |last2=Honeybone |first2=Patrick |date=2007 |title=English phonology and linguistic theory: an introduction to issues, and to 'Issues in English Phonology'|trans-title=Ponolohiya at lingguwistikong teorya ng Ingles: panimula sa mga isyu, at sa 'Mga Isyu sa Ponolohiya ng Ingles'|lang=en|journal=Language Sciences |volume=29 |issue=2 |pages=117–153 |doi=10.1016/j.langsci.2006.12.018}} <!-- Cassidy1982 -->* {{cite book |last=Cassidy |first=Frederic G. |chapter=Geographical Variation of English in the United States|lang=en|trans-chapter=Heograpikong Baryasyon ng Ingles sa Estados Unidos|editor1-last=Bailey |editor1-first=Richard W. |editor2-last=Görlach |editor2-first=Manfred |title=English as a World Language|trans-title=Ingles bilang Pandaigdigang Wika|pages=177–210 |date=1982 |publisher=University of Michigan Press |isbn=978-3-12-533872-2}} <!-- Cercignani1981 -->* {{cite book |last=Cercignani |first=Fausto |title=Shakespeare's works and Elizabethan pronunciation|trans-title=Mga gawa ni Shakespeare at ang Isabel na pagbigkas|lang=en|date=1981 |publisher=Clarendon |url=https://books.google.com/books?id=_JBlAAAAMAAJ |jstor=3728688 |isbn=978-0-19-811937-1}} <!-- Clark2013 -->* {{cite book |first1=Urszula |last1=Clark |first2=Esther |last2=Asprey |date=2013 |title=West Midlands English: Birmingham and the Black Country|trans-title=Ingles ng Kanlurang Midlands: Birmingham at ang Black Country|lang=en|publisher=Edinburgh University Press |isbn=978-0-7486-4169-7}} <!-- CollingwoodMyres1936 -->* {{cite book |last1=Collingwood |first1=Robin George |author-link=R. G. Collingwood |last2=Myres |first2=J. N. L. |chapter=The Sources for the period: Angles, Saxons, and Jutes on the Continent |trans-chapter=Ang mga Pinagmulan para sa panahon: Mga Anglo, Saxon, at Jute sa Kontinente|title=Roman Britain and the English Settlements|trans-title=Romanong Britanya at ang mga Tirahang Ingles|volume=5 |publisher=Clarendon |location=Oxford, Inglatera|lang=en|date=1936 |lccn=37002621 |jstor=2143838}} * {{cite book |last=Cohen |first=Antonie |title=The Phonemes of English: A Phonemic Study of the Vowels and Consonants of Standard English |trans-title=Ang mga Ponema ng Ingles: Isang Ponemikong Pag-aaral sa mga Patinig at Katinig ng Pamantayang Ingles|lang=en|publisher=Springer |date=2012 |orig-date=1952 |isbn=978-94-010-2969-8}} <!-- CollinsMees2003 -->* {{cite book |last1=Collins |first1=Beverley |last2=Mees |first2=Inger M. |year=2003 |orig-date=1981 |title=The Phonetics of English and Dutch|trans-title=Ang Ponetika ng Ingles at Olandes |edition=5 |place=Leiden, Olanda|lang=en |publisher=Brill |isbn=978-90-04-10340-5}} <!-- Connell2006 -->* {{cite encyclopedia |doi=10.1016/B0-08-044854-2/01655-2 |title=Nigeria: Language Situation|trans-title=Nigeria: Sitwasyon sa Wika|lang=en|encyclopedia=Encyclopedia of Language & Linguistics |date=2006 |last1=Connell |first1=B. A. |pages=635–637 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- ConradRubal-Lopez1996 -->* {{cite book |last1=Conrad |first1=Andrew W. |last2=Rubal-Lopez |first2=Alma |title=Post-Imperial English: Status Change in Former British and American Colonies, 1940–1990|trans-title=Imperyong Ingles: Pagbabago sa Katayuan sa mga Dating Kolonya ng Britanya at Amerika, 1940–1990|lang=en|date=1996 |publisher=De Gruyter |isbn=978-3-11-087218-7 |url=http://www.degruyter.com/viewbooktoc/product/143492 |page=261 |url-access=subscription}} * {{cite book |last=Cruttenden |first=Alan |date=2014 |title=Gimson's Pronunciation of English|trans-title=Pagbigkas sa Ingles ng Gimson|edition=8 |lang=en|publisher=Routledge |isbn=978-1-4441-8309-2}} <!-- CrystalLanguageDeath2002 -->* {{cite book |doi=10.1017/CBO9781139106856 |title=Language Death |url=https://archive.org/details/languagedeath0000crys |trans-title=Pagkamatay ng Wika|lang=en|date=2000 |last=Crystal |first=David |isbn=978-0-521-65321-3}} <!-- CrystalGlobalLanguage2003a -->* {{Cite book |last=Crystal |first=David |title=English as a Global Language |trans-title=Ingles bilang Pandaigdigang Wika|lang=en|author-link=David Crystal |edition=2 |publisher=Cambridge University Press |page=69 |date=2003a |url=https://books.google.com/books?id=d6jPAKxTHRYC |isbn=978-0-521-53032-3}} <!-- CrystalEncyclopedia2003b -->* {{cite book |last=Crystal |first=David |title=Cambridge Encyclopedia of the English Language|trans-title=Ensiklopediya ng Cambridge ukol sa Wikang Ingles|author-link=David Crystal |edition=2|lang=en |publisher=Cambridge University Press |date=2003b |isbn=978-0-521-53033-0 |url=https://books.google.com/books?id=A3b3ngEACAAJ}} <!-- CrystalSubcontinent2004b -->* {{cite news |last=Crystal |first=David |title=Subcontinent Raises Its Voice|trans-title=Itinaas ng Subkontinente ang Kanyang Boses|lang=en|year=2004 |url=https://www.theguardian.com/education/2004/nov/19/tefl |newspaper=The Guardian |archive-date=17 April 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080417171455/http://education.guardian.co.uk/tefl/story/0,,1355064,00.html |url-status=live}} <!-- DanielsBright1996 -->* {{cite book |editor1-last=Daniels |editor1-first=Peter T. |editor2-last=Bright |editor2-first=William |title=The World's Writing Systems|trans-title=Ang mga Sistema ng Oagsulat ng Mundo|lang=en|url=https://books.google.com/books?id=621jAAAAMAAJ |date=1996 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-507993-7}} <!-- Dehaene2009 -->* {{cite book |last=Dehaene |first=Stanislas |title=Reading in the Brain: The Science and Evolution of a Human Invention|trans-title=Pagbabasa sa Utak: Ang Agham at Ebolusyon ng isang Imbensiyon ng Tao|lang=en|date=2009 |publisher=Viking |isbn=978-0-670-02110-9 |url=https://books.google.com/books?id=6Z2hjwEACAAJ}} <!-- DenningKesslerLeben2007 -->* {{cite book |last1=Denning |first1=Keith |last2=Kessler |first2=Brett |last3=Leben |first3=William Ronald |title=English Vocabulary Elements|trans-title=Mga Elemento sa Bokabularyo ng Ingles|lang=en|date=17 February 2007 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-516803-7 |url=https://books.google.com/books?id=jz76l9RAccQC}} <!-- Deumert2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/01294-3 |chapter=Migration and Language |trans-chapter=Migrasyon at Wika|title=Encyclopedia of Language & Linguistics|trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|lang=en|date=2006 |last1=Deumert |first1=A. |pages=129–133 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Dixon 1982 -->* {{cite journal |last=Dixon |first=R. M. W. |date=1982 |title=The grammar of English phrasal verbs|url=https://archive.org/details/australian-journal-of-linguistics_1982-06_2_1/page/1 |trans-title=Ang balarila ng mga pariralang pandiwa ng Ingles|lang=en|journal=Australian Journal of Linguistics |volume=2 |issue=1 |doi=10.1080/07268608208599280 |pages=1–42}} <!-- Donoghue2008 -->* {{cite book |last=Donoghue |first=D. |title=Old English Literature: A Short Introduction|url=https://archive.org/details/oldenglishlitera0000dono |trans-title=Panitikan ng Lumang Ingles: Maikling Panimula|lang=en|publisher=Wiley |date=2008 |isbn=978-0-631-23486-9 |doi=10.1002/9780470776025 |editor-last=Donoghue |editor-first=Daniel}} <!-- Durrell2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/02189-1 |chapter=Germanic Languages|trans-chapter=Mga Wikang Hermaniko |title=Encyclopedia of Language & Linguistics|trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|lang=en|date=2006 |last1=Durrell |first1=M. |pages=53–55 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Eagleson1982 -->* {{cite book |last=Eagleson |first=Robert D. |chapter=English in Australia and New Zealand|trans-chapter=Ingles sa Australia at Nueva Selanda|lang=en|editor1-last=Bailey |editor1-first=Richard W. |editor2-last=Görlach |editor2-first=Manfred |title=English as a World Language|trans-title=Ingles bilang Pandaigdigang Wika|lang=en|pages=415–438 |isbn=978-3-12-533872-2 |date=1982 |publisher=University of Michigan Press}} <!-- Ethnologue -->* {{cite web |url=http://www.ethnologue.com/statistics/size |title=Summary by language size|trans-title=Buod batay sa laki ng wika |lang=en|website=Ethnologue: Languages of the World |ref={{harvid|Ethnologue|2010}} |archive-date=26 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226040016/https://www.ethnologue.com/statistics/size |url-status=live}} <!-- European Commission2012 -->* {{cite report |publisher=European Commission |title=Special Eurobarometer 386: Europeans and Their Languages|trans-title=Mga Natatanging Eurobarometer 386: Mga Europeo at ang Kanilang Wika|lang=en|date=June 2012 |series=Eurobarometer Special Surveys |url=http://ec.europa.eu/public_opinion/archives/ebs/ebs_386_en.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160106183351/http://ec.europa.eu/public_opinion/archives/ebs/ebs_386_en.pdf |archive-date=6 January 2016 |ref={{sfnref|European Commission|2012}}}} <!--FasoldConnor-Linton2014 -->* {{cite book |editor1-last=Fasold |editor1-first=Ralph W. |editor2-last=Connor-Linton |editor2-first=Jeffrey |title=An Introduction to Language and Linguistics|trans-title=Panimula sa Wika at Lingguwistika |edition=2|lang=en|date=2014 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-316-06185-5}} * {{cite journal |last1=Flemming |first1=Edward |last2=Johnson |first2=Stephanie |year=2007 |title=''Rosa's roses'': reduced vowels in American English |trans-title=''Mga rosas ni Rosa'': pagbawas sa mga patinig sa Amerikanong Ingles|lang=en|journal=[[Journal of the International Phonetic Association]] |volume=37 |issue=1 |pages=83–96 |doi=10.1017/S0025100306002817 |url=http://web.mit.edu/flemming/www/paper/rosasroses.pdf |citeseerx=10.1.1.536.1989 |s2cid=145535175 |archive-date=19 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180919182406/http://web.mit.edu/flemming/www/paper/rosasroses.pdf |url-status=live}} <!-- Giegerich1992 -->* {{cite book |title=English Phonology: An Introduction|url=https://archive.org/details/englishphonology0000gieg|trans-title=Ponolohiya ng Ingles: Panimula|lang=en |first=Heinz J. |last=Giegerich |publisher=Cambridge University Press |date=1992 |isbn=978-0-521-33603-1 |series=Cambridge Textbooks in Linguistics}} <!-- Gneuss2013 -->* {{cite book |last=Gneuss |first=Helmut |chapter=The Old English Language|lang=en|trans-chapter=Ang Lumang Wikang Ingles |editor1-last=Godden |editor1-first=Malcolm |editor2-last=Lapidge |editor2-first=Michael |date=2013 |title=Cambridge Companion to Old English Literature|url=https://archive.org/details/cambridgecompani0000malc |trans-title=Pantulong ng Cambridge ukol sa Panitikan ng Lumang Ingles|edition=2 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-15402-4 |pages=[https://archive.org/details/cambridgecompani0000malc/page/18 19]–49}} <!-- Görlach1991 -->* {{cite book |last=Görlach |first=Manfred |title=Introduction to Early Modern English|lang=en|trans-title=Panimula sa Maagang Modernong Ingles|date=1991 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-32529-5}} <!-- Gordin2015 -->* {{cite magazine |last=Gordin |first=Michael D. |title=Absolute English|trans-title=Ingles Lamang|lang=en |url=http://aeon.co/magazine/science/how-did-science-come-to-speak-only-english/ |magazine=[[Aeon (digital magazine)|Aeon]] |date=4 February 2015 |archive-date=7 February 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150207162247/http://aeon.co/magazine/science/how-did-science-come-to-speak-only-english/ |url-status=dead}} <!-- GordonCampbellHay et al.2004 -->* {{cite book |last1=Gordon |first1=Elizabeth |last2=Campbell |first2=Lyle |last3=Hay |first3=Jennifer |last4=Maclagan |first4=Margaret |last5=Sudbury |first5=Angela |last6=Trudgill |first6=Peter |author-link6=Peter Trudgill |date=2004 |title=New Zealand English: its origins and evolution|url=https://archive.org/details/newzealandenglis0000unse_b8r3 |trans-title=Ingles ng Nueva Selanda : mga pinagmulan at ebolusyon nito|lang=en|publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-10895-9 |series=Studies in English Language |ref={{sfnref|Gordon|Campbell|Hay et al.|2004}}}} <!-- Gottlieb2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/04455-2 |chapter=Linguistic Influence|trans-chapter=Impluwensiya ng Wika|title=Encyclopedia of Language & Linguistics|trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|lang=en|date=2006 |last1=Gottlieb |first1=H. |pages=196–206 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Graddol2006 -->* {{cite book |last=Graddol |first=David |title=English Next: Why global English may mean the end of 'English as a Foreign Language'|trans-title=Susunod Ingles: Bakit maaaring matapos ang 'Ingles bilang Banyagang Wika' dahil sa pandaigdigang Ingles|author-link=David Graddol |url=http://englishagenda.britishcouncil.org/sites/ec/files/books-english-next.pdf |lang=en|date=2006 |publisher=The British Council |archive-url=https://web.archive.org/web/20150212042939/http://englishagenda.britishcouncil.org/sites/ec/files/books-english-next.pdf |archive-date=12 February 2015}} <!-- Graddol2010 -->* {{cite book |last=Graddol |first=David |title=English Next India: The future of English in India |trans-title=Susunod Ingles sa India: Ang hinaharap ng Ingles sa India|author-link=David Graddol |url=http://englishagenda.britishcouncil.org/sites/ec/files/books-english-next-india-2010.pdf|lang=en |date=2010 |publisher=The British Council |isbn=978-0-86355-627-2 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150212042654/http://englishagenda.britishcouncil.org/sites/ec/files/books-english-next-india-2010.pdf |archive-date=12 February 2015}} <!-- GraddolLeithSwann et al.2007 -->* {{cite book |editor1-last=Graddol |editor1-first=David |editor2-last=Leith |editor2-first=Dick |editor3-last=Swann |editor3-first=Joan |editor4-last=Rhys |editor4-first=Martin |editor5-last=Gillen |editor5-first=Julia |title=Changing English |trans-title=Nagbabagong Ingles|lang=en|url=http://www.routledge.com/books/details/9780415376792/ |date=2007 |publisher=Routledge |isbn=978-0-415-37679-2 |ref={{sfnref|Graddol|Leith|Swann et al.|2007}}}} <!--Green2002 -->* {{cite book |last=Green |first=Lisa J. |date=2002 |title=African American English: a linguistic introduction |trans-title=Ingles ng Aprikanong Amerikano: panimula sa wika|lang=en|url=https://archive.org/details/isbn_9780521891387 |url-access=registration |publisher=Cambridge University Press}} <!-- Greenbaum -->* {{cite book |last1=Greenbaum |first1=S. |last2=Nelson |first2=G. |title=An introduction to English grammar |trans-title=Panimula sa balarila ng Ingles|lang=en|date=2002 |edition=2|publisher=Longman |isbn=978-0-582-43741-8}} <!-- Halliday & Hasan 1976 -->* {{cite book |last1=Halliday |first1=M. A. K. |last2=Hasan |first2=Ruqaiya |date=1976 |title=Cohesion in English |url=https://archive.org/details/cohesioninenglis0000hall |trans-title=Pagkakaisa sa Ingles|lang=en |publisher=Pearson |isbn=978-0-582-55041-4}} <!-- Harbert2006 -->* {{cite book |doi=10.1017/CBO9780511755071 |title=The Germanic Languages |trans-title=Mga Wikang Hermaniko|lang=en|date=2006 |last1=Harbert |first1=Wayne |isbn=978-0-521-80825-5}} <!-- Hickey 2007 -->* {{cite book |last=Hickey |first=R. |date=2007 |title=Irish English: History and present-day forms |url=https://archive.org/details/irishenglishhist0000hick |trans-title=Ingles ng Irlanda: Kasaysayan at mga kasalukuyang anyo|lang=en|publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-85299-9}} <!-- Hogg1992 -->* {{cite book |date=1992 |chapter=The Place of English in Germanic and Indo-European|trans-title=Ang Lugar ng Ingles sa Hermaniko at Indo-Europeo|lang=en |title=Cambridge History of the English Language |trans-title=Kasaysayan ng Wikang Ingles ng Cambridge|volume=1|editor-last=Hogg |editor-first=Richard M. |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-26474-7}} ** {{Harvc |last=Bammesberger |first=Alfred |year=1992 |chapter=The Place of English in Germanic and Indo-European |url=https://books.google.com/books?id=Y83EPUUWnQkC&pg=PA26 |in=Hogg |pages=26–66}} ** {{Harvc |last=Hogg |first=Richard M. |chapter=Phonology and Morphology |in=Hogg |year=1992 |pages=67–168 |id={{sfnref|Hogg|1992a}}}} ** {{Harvc |last=Kastovsky |first=Dieter |chapter=Semantics and Morphology |in=Hogg |year=1992 |pages=290–408}} ** {{Harvc |last=Toon |first=Thomas E. |chapter=Old English Dialects |in=Hogg |year=1992 |pages=409–451}} <!-- HoggDenison2006 -->* {{cite book |editor-last=Hogg |editor-first=Richard M. |editor-last2=Denison |editor-first2=David |title=A History of the English language |publisher=Cambridge University Press |date=2006 |isbn=978-0-521-71799-1}} ** {{Harvc |last=Crystal |first=David |chapter=English worldwide |in=Hogg |in2=Denison |year=2006 |pages=420–439}} ** {{Harvc |last=Fischer |first=Olga |last2=van der Wurff |first2=Wim |in=Hogg |in2=Denison |year=2006 |chapter=Syntax |pages=109–198}} ** {{Harvc |last=Hogg |first=Richard M. |last2=Denison |first2=David |in=Hogg |in2=Denison |chapter=Overview |pages=1–30 |year=2006 |id={{sfnref|Hogg|Denison|2006a}}}} ** {{Harvc |last=Hogg |first=Richard M. |chapter=English in Britain |in=Hogg |in2=Denison |year=2006 |pages=352–383}} ** {{Harvc |last=Kastovsky |first=Dieter |chapter=Vocabulary |in=Hogg |in2=Denison |year=2006 |pages=199–270}} ** {{Harvc |last=Lass |first=Roger |chapter=Phonology and Morphology |in=Hogg |in2=Denison |year=2006 |pages=43–108}} ** {{Harvc |last=Nevalainen |first=Terttu |last2=Tieken-Boon van Ostade |first2=Ingrid |chapter=Standardization |in=Hogg |in2=Denison |year=2006 |pages=271–311}} <!--How English evolved into a global language -->* {{cite news |title=How English evolved into a global language |trans-title=Paano naging pandaigdigang wika ang Ingles|url=https://www.bbc.co.uk/news/magazine-12017753 |date=20 December 2010 |work=BBC News |lang=en |ref={{harvid|How English evolved into a global language|2010}} |archive-date=25 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150925173407/http://www.bbc.co.uk/news/magazine-12017753 |url-status=live}} <!-- HuddlestonPullum2002 -->* {{cite book |last1=Huddleston |first1=Rodney |last2=Pullum |first2=Geoffrey K. |title=Cambridge Grammar of the English Language |date=2002 |publisher=Cambridge University Press |trans-title=Balarila ng Wikang Ingles ng Cambridge|lang=en|isbn=978-0-521-43146-0 |url=http://www.cambridge.org/us/academic/subjects/languages-linguistics/grammar-and-syntax/cambridge-grammar-english-language}} <!-- Hughes & Trudgill 1996 -->* {{cite book |first1=Arthur |last1=Hughes |last2=Trudgill |first2=Peter |author-link2=Peter Trudgill |date=1996 |title=English Accents and Dialects |trans-title=Mga Asento at Dayalekto ng Ingles|lang=en|edition=3 |publisher=Arnold |isbn=978-0-340-61445-7}} <!-- International Civil Aviation Organization -->* {{cite web |title=Personnel Licensing FAQ |trans-title=Mga Madalas Itanong sa Personal na Lisensiya|lang=en|url=http://www.icao.int/safety/airnavigation/pages/peltrgfaq.aspx#anchor14 |publisher=International Civil Aviation Organization – Air Navigation Bureau |date=2011 |at=In which languages does a licence holder need to demonstrate proficiency? |quote=Controllers working on stations serving designated airports and routes used by international air services shall demonstrate language proficiency in English as well as in any other language(s) used by the station on the ground. |archive-date=20 December 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141220003044/http://www.icao.int/safety/airnavigation/pages/peltrgfaq.aspx#anchor14 |url-status=live |ref={{sfnref|International Civil Aviation Organization|2011}}}} <!-- International Maritime Organization2011 -->* {{cite web |publisher=International Maritime Organization |title=IMO Standard Marine Communication Phrases|lang=en|trans-title=Pamantayang Parirala sa Komunikasyon sa Dagat ng IMO|date=2011 |url=http://www.imo.org/OurWork/Safety/Navigation/Pages/StandardMarineCommunicationPhrases.aspx |archive-date=3 October 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111003233938/http://www.imo.org/OurWork/Safety/Navigation/Pages/StandardMarineCommunicationPhrases.aspx |url-status=dead |ref={{sfnref|International Maritime Organization|2011}}}} <!-- International Phonetics Association1999 -->* {{Cite book |publisher=[[International Phonetic Association]], Cambridge University Press |author-link=International Phonetic Association |date=1999 |title=Handbook of the International Phonetic Association: A guide to the use of the International Phonetic Alphabet |trans-title=Handbook ng Pandaigdigang Ponetikong Asosasyon: Gabay sa paggamit sa Pandaigdigang Ponetikong Alpabeto|lang=en|isbn=978-0-521-65236-0 |ref={{sfnref|International Phonetic Association|1999}}}} <!-- Jambor2007 -->* {{cite journal |last=Jambor |first=Paul Z. |title=English Language Imperialism: Points of View|lang=en|trans-title=Imperyalismo ng Wikang Ingles: Mga Pananaw|journal=Journal of English as an International Language |date=2007 |volume=2 |pages=103–123 |url=https://www.eilj.com/wp-content/uploads/2013/12/2-december%202007.pdf#page=103 |archive-date=11 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231211184023/https://www.eilj.com/wp-content/uploads/2013/12/2-december%202007.pdf#page=103 |url-status=live}} <!-- Jespersen 2007 -->* {{cite book |last=Jespersen |first=Otto |title=The Philosophy of Grammar |chapter=Case: The number of English cases|lang=en|trans-title=Ang Pilosopiya ng Balarila|trans-chapter=Kaso: Ang bilang ng mga kaso sa Ingles|publisher=Routledge |orig-date=1924 |date=2007}} <!-- Kachru2006 -->* {{cite encyclopedia |doi=10.1016/B0-08-044854-2/00645-3 |title=English: World Englishes|trans-title=Ingles: Mga Ingles ng Mundo|lang=en |encyclopedia=Encyclopedia of Language & Linguistics |date=2006 |last1=Kachru |first1=B. |pages=195–202 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- KönigvanderAuwera1994 -->* {{cite book |editor-last=König |editor-first=Ekkehard |editor2-last=van der Auwera |editor2-first=Johan |title=The Germanic Languages|trans-title=Mga Hermanikong Wika|lang=en|date=1994 |publisher=Routledge |isbn=978-0-415-28079-2 |series=Routledge Language Family Descriptions |url=http://www.routledge.com/books/details/9780415280792/ |jstor=4176538}} <!-- König 1994 -->* {{cite book |last=König |first=Ekkehard |chapter=English |pages=532–562 |editor1-last=König |editor1-first=Ekkehard |editor2-last=van der Auwera |editor2-first=Johan |title=The Germanic Languages|trans-title=Mga Hermanikong Wika|lang=en|date=1994 |publisher=Routledge |isbn=978-0-415-28079-2 |series=Routledge Language Family Descriptions |chapter-url=http://www.routledge.com/books/details/9780415280792/}} <!-- Labov 1972 -->* {{cite book |last=Labov |first=W. |author-link=William Labov |date=1972 |title=Sociolinguistic patterns|trans-title=Mga patern sa sosyolingguwistika|lang=en|publisher=University of Pennsylvania Press |chapter=The Social Stratification of (r) in New York City Department Stores|trans-chapter=Ang Panlipunang Pagsasagrupo sa (r) sa mga Pamilihan ng Lungsod ng New York|pages=168–178 |doi=10.1007/978-1-349-25582-5_14 |isbn=978-0-333-61180-7 |s2cid=107967883}} <!-- Labov 2012 -->* {{cite book |last=Labov |first=W. |date=2012 |title=Dialect Diversity in America: The Politics of Language Change |url=https://archive.org/details/dialectdiversity0000labo |trans-title=Dibersidad ng Dayalekto sa Amerika: Sng Politika ng Pagbabago ng Wika|lang=en|publisher=University of Virginia Press |chapter=About Language and Language Change|trans-chapter=Ukol sa Wika at Pagbabago ng Wika|isbn=978-0-8139-3327-6}} <!-- Lanham 1982 -->* {{cite book |last=Lanham |first=L. W. |chapter=English in South Africa |trans-chapter=Ingles sa Timog Aprika|editor1-last=Bailey |editor1-first=Richard W. |editor2-last=Görlach |editor2-first=Manfred |title=English as a World Language|trans-title=Ingles bilang Pandaigdigang Wika|lang=en|pages=324–352 |date=1982 |publisher=University of Michigan Press |isbn=978-3-12-533872-2}} <!-- Lass2000 -->* {{cite book |editor-first=Roger |editor-last=Lass |title=Cambridge History of the English Language|trans-title=Kasaysayan ng Wikang Ingles ng Cambridge |lang=en|volume=3 |publisher=Cambridge University Press |date=2000}} ** {{Harvc |in=Lass |date=2000 |last=Lass |first=Roger |chapter=Phonology and Morphology |year=2000 |pages=56–186 |id={{sfnref|Lass|2000a}}}} <!-- Lass 2002 -->* {{citation |last=Lass |first=Roger |chapter=South African English|trans-chapter=Ingles sa Timog Aprika|editor-last=Mesthrie |editor-first=Rajend |date=2002 |title=Language in South Africa|trans-title=Wika sa Timog Aprika|lang=en |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-79105-2}} <!-- Lawler2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/04573-9 |chapter=Punctuation |trans-chapter=Bantas|title=Encyclopedia of Language & Linguistics |trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|lang=en|date=2006 |last1=Lawler |first1=J. |pages=290–291 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Lawton 1982 -->* {{cite book |last=Lawton |first=David L. |chapter=English in the Caribbean|trans-chapter=Ingles sa Karibe |editor1-last=Bailey |editor1-first=Richard W. |editor2-last=Görlach |editor2-first=Manfred |title=English as a World Language|trans-title=Ingles bilang Pandaigdigang Wika|lang=en|pages=251–280 |date=1982 |publisher=University of Michigan Press |isbn=978-3-12-533872-2}} <!-- Leech 2006 -->* {{cite book |last=Leech |first=G. N. |author-link=Geoffrey Leech |date=2006 |title=A glossary of English grammar |url=https://archive.org/details/glossaryofenglis0000leec |trans-title=Glosaryo ng balarila ng Ingles|lang=en|publisher=Edinburgh University Press |isbn=0-7486-2406-6}} <!-- LeechHundtMairSmith2009 -->* {{cite book |url=http://english.fullerton.edu/publications/clnarchives/2012winter/angus-chng%20contemp_eng.pdf |last1=Leech |first1=Geoffrey |last2=Hundt |first2=Marianne |last3=Mair |first3=Christian |last4=Smith |first4=Nicholas |title=Change in contemporary English: a grammatical study|trans-title=Pagbabago sa kontemporaryong Ingles: gramatikao na pag-aaral|lang=en|publisher=Cambridge University Press |date=2009 |isbn=978-0-521-86722-1 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402140536/http://english.fullerton.edu/publications/clnarchives/2012winter/angus-chng%20contemp_eng.pdf |archive-date=2 April 2015 |url-status=live}} <!-- LevineCrocket1966 -->* {{cite journal |last1=Levine |first1=L. |last2=Crockett |first2=H. J. |date=1966 |title=Speech Variation in a Piedmont Community: Postvocalic r*|trans-title=Baryasyon sa Pagbigkas sa isang Pamayanang Piedmont: Posbokalikong r*|lang=en|journal=Sociological Inquiry |volume=36 |issue=2 |pages=204–226 |doi=10.1111/j.1475-682x.1966.tb00625.x}} <!-- Li2003 -->* {{cite journal |last1=Li |first1=David C. S. |title=Between English and Esperanto: what does it take to be a world language? |trans-title=Sa Pagitan ng Ingles at Esperanto: paano maging isang pandaigdigang wika?|lang=en|journal=International Journal of the Sociology of Language |issue=164 |pages=33–63 |date=2003 |issn=0165-2516 |doi=10.1515/ijsl.2003.055}} <!-- LimAnsaldo2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/01701-6 |chapter=Singapore: Language Situation|trans-chapter=Singapura: Sitwasyon sa Wika|title=Encyclopedia of Language & Linguistics |trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|lang=en|date=2006 |last1=Lim |first1=L. |last2=Ansaldo |first2=U. |pages=387–389 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Maclagan 2010 -->* {{cite book |last=Maclagan |first=Margaret |chapter=The English(es) of New Zealand|trans-chapter=Ang (mga) Ingles ng Nueva Selanda|lang=en|editor-last=Kirkpatrick |editor-first=Andy |date=2010 |title=Routledge Handbook of World Englishes |trans-title=Handbook ng Routledge ukol sa mga Ingles ng Mundo|url=https://archive.org/details/routledgehandboo00kirk |url-access=limited |publisher=Routledge |pages=[https://archive.org/details/routledgehandboo00kirk/page/n173 151]–164 |isbn=978-0-203-84932-3}} <!--MacMahon 2006 -->* {{cite book |last=MacMahon |first=M. K. |date=2006 |chapter=English Phonetics |trans-chapter=Ponetika ng Ingles|lang=en|editor1=Bas Aarts |editor-first2=April |editor-last2=McMahon |title=The Handbook of English Linguistics |trans-title=Ang Handbook ng Lingguwistika ng Ingles|location=Oxford, Inglatera|publisher=Blackwell |pages=359–382 |isbn=978-1-4051-6425-2}} <!-- Macquarie Dictionary2015 -->* {{cite web |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |url=https://www.macquariedictionary.com.au/ |title=Macquarie Dictionary|lang=en |website=Australia's National Dictionary & Thesaurus Online &#124; Macquarie Dictionary |date=2015 |publisher=Macmillan Publishers Group Australia |url-access=registration |ref={{harvid|Macquarie Dictionary|2015}} |archive-date=21 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190721141547/https://www.macquariedictionary.com.au/ |url-status=live}} <!-- Mair & Leech 2006 -->* {{cite book |last1=Mair |first1=C. |last2=Leech |first2=G. |date=2006 |chapter=Current Changes in English Syntax|trans-chapter=Mga Kasalukuyang Pagbabago sa Sintaksis ng Ingles|title=The Handbook of English Linguistics |trans-title=Ang Handbook ng Lingguwistika ng Ingles|lang=en|publisher=Blackwell |isbn=978-1-4051-6425-2}} <!-- Mair 2006 -->* {{cite book |last=Mair |first=Christian |date=2006 |title=Twentieth-century English: History, variation and standardization|url=https://archive.org/details/twentiethcentury0000mair | trans-title=Ingles ng Ikadalawampung Siglo: Kasaysayan, baryasyon, at pagsasapamantayan|lang=en|publisher=Cambridge University Press |doi=10.1017/S1360674307002420 |s2cid=120824612}} <!-- MazruiMazrui1998 -->* {{cite book |last1=Mazrui |first1=Ali A. |last2=Mazrui |first2=Alamin |title=The Power of Babel: Language and Governance in the African Experience |lang=en|trans-title=Ang Kapangyarihan ng Babel: Wika at Pamamahala sa Karanasang Aprikano|date=1998 |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0-226-51429-1 |url=https://books.google.com/books?id=6lQTPxdYx8kC}} <!-- McArthur1992 -->* {{cite book |editor-last=McArthur |editor-first=Tom |title=Oxford Companion to the English Language |trans-title=Pantulong ng Oxford sa Wikang Ingles|lang=en|publisher=Oxford University Press |date=1992 |isbn=978-0-19-214183-5 |doi=10.1093/acref/9780192800619.001.0001 |url=https://archive.org/details/oxfordcompaniont00mcar}} <!-- McCrumMacNeilCran2003 -->* {{Cite book |last1=McCrum |first1=Robert |last2=MacNeil |first2=Robert |last3=Cran |first3=William |title=The Story of English |url=https://archive.org/details/storyofenglish0000mccr_c8l9 |trans-title=Ang Kuwento ng Ingles|lang=en|location=London |date=2003 |edition=3 |publisher=Penguin |isbn=978-0-14-200231-5}} <!-- McGuinness1997 -->* {{cite book |last=McGuinness |first=Diane |title=Why Our Children Can't Read, and what We Can Do about it: A Scientific Revolution in Reading|trans-title=Bakit Hindi Makapagbasa ang Ating mga Anak, at Ano ang Magagawa Natin: Rebolusyong Maagham sa Pagbabasa|lang=en|author-link=Diane McGuinness |date=1997 |publisher=Simon and Schuster |isbn=978-0-684-83161-9 |url=https://books.google.com/books?id=F-q02ZBKh3wC}} <!-- Meierkord2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/00641-6 |chapter=Lingua Francas as Second Languages |trans-chapter=Mga Lingua Franca bilang mga Pangalawang Wika|title=Encyclopedia of Language & Linguistics |trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|lang=en|date=2006 |last1=Meierkord |first1=C. |pages=163–171 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- MerriamWebster2015 -->* {{cite dictionary |title=English - Definition and More from the Free Merriam-Webster Dictionary |entry=English |dictionary=Merriam Webster |date=26 February 2015 |url=http://www.merriam-webster.com/dictionary/English |ref={{harvid|Merriam Webster|2015}} |archive-date=25 March 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150325140932/http://www.merriam-webster.com/dictionary/english |url-status=live}} <!-- Methrie2006 -->* {{cite journal |last1=Mesthrie |first1=Rajend |title=New Englishes and the native speaker debate|url=https://archive.org/details/sim_language-sciences_2010-11_32_6/page/594 |trans-title=Mga Bagong Ingles at ang debate sa katutubong mananalita|lang=en|journal=Language Sciences |date=November 2010 |volume=32 |issue=6 |pages=594–601 |doi=10.1016/j.langsci.2010.08.002}} <!-- Miller 2002 -->* {{cite book |last=Miller |first=Jim |date=2002 |title=An Introduction to English Syntax |trans-title=Panimula sa Sintaksis ng Ingles|lang=en|publisher=Edinburgh University Press |isbn=0-7486-1254-8}} <!-- Montgomery -->* {{cite journal |last=Montgomery |first=M. |date=1993 |title=The Southern Accent—Alive and Well|trans-title=Ang Asento ng Katimugan–Buhay at Maayos|lang=en|journal=Southern Cultures |volume=1 |issue=1 |pages=47–64 |doi=10.1353/scu.1993.0006 |s2cid=143984864}} <!-- Mountford2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/05018-5 |chapter=English Spelling: Rationale|trans-chapter=Pagbabaybay sa Ingles: Paliwanag|lang=en|title=Encyclopedia of Language & Linguistics |trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|date=2006 |last1=Mountford |first1=J. |pages=156–159 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Mufwene2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/01291-8 |chapter=Language Spread |trans-chapter=Pagkalat ng Wika|title=Encyclopedia of Language & Linguistics |trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|lang=en|date=2006 |last1=Mufwene |first1=S. S. |pages=613–616 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Mugglestone2012 -->* {{cite book |editor-last=Mugglestone |editor-first=Lynda |title=Oxford History of English|trans-title=Kasaysayan ng Ingles ng Oxford|publisher=Oxford University Press |date=2012 |orig-date=2006 |isbn=978-0-19-966016-2}} ** {{Harvc |in=Mugglestone |year=2012 |first=April |last=McMahon |pages=180–218 |c=Restructuring Renaissance English}} ** {{Harvc |in=Mugglestone |year=2012 |first=Matthew |last=Townend |pages=75–105 |c=Contacts and Conflicts: Latin, Norse, and French}} * {{cite book |last=Müller |first=Stefan |title=Grammatical theory |trans-title=Teorya sa balarila|lang=en|publisher=Language Science Press |date=2020 |isbn=978-3-96110-273-0}} <!-- Nation2001 needs more verification -->* {{Cite book |last=Nation |first=I. S. P. |title=Learning Vocabulary in Another Language|trans-title=Matuto ng Bokabularyo sa Ibang Wika|lang=en|author-link=Paul Nation |publisher=Cambridge University Press |date=2001 |url=https://books.google.com/books?id=sKqx8k8gYTkC |page=477 |isbn=978-0-521-80498-1}} <!-- National Records of Scotland2013 -->* {{cite web |publisher=National Records of Scotland |title=Census 2011: Release 2A|lang=en |series=Scotland's Census 2011 |date=26 September 2013 |url=http://www.scotlandscensus.gov.uk/news/census-2011-release-2a |archive-date=2 April 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402152137/http://www.scotlandscensus.gov.uk/news/census-2011-release-2a |url-status=live |ref={{sfnref|National Records of Scotland|2013}}}} <!-- Neijt2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/04574-0 |chapter=Spelling Reform |trans-chapter=Reporma sa Pagbaybay|lang=en|title=Encyclopedia of Language & Linguistics |trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|date=2006 |last1=Neijt |first1=A. |pages=68–71 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Northern Ireland Statistics and Research Agency2012 -->* {{cite web |publisher=Northern Ireland Statistics and Research Agency |title=Census 2011: Key Statistics for Northern Ireland December 2012 |trans-title=Senso 2011: Mga Pangunahing Estadistika para sa Hilagang Irlanda Disyembre 2012|lang=en|periodical=Statistics Bulletin |date=2012 |url=http://www.nisra.gov.uk/Census/key_report_2011.pdf |at=Table KS207NI: Main Language |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121224033625/http://www.nisra.gov.uk/Census/key_report_2011.pdf |archive-date=24 December 2012 |ref={{sfnref|Northern Ireland Statistics and Research Agency|2012}}}} <!-- Northrup2013 -->* {{cite book |last=Northrup |first=David |title=How English Became the Global Language|trans-title=Paano Naging Pandaigdigang Wika ang Ingles|lang=en|date=2013 |publisher=Palgrave Macmillan |isbn=978-1-137-30306-6 |url=https://books.google.com/books?id=YPAlPeB6IvQC}} <!-- O'Dwyer 2006 -->* {{cite book |last=O'Dwyer |first=Bernard |title=Modern English Structures: Form, Function, and Position |trans-title=Estraktura ng Modernong Ingles: Anyo, Gamit, at Posisyon|lang=en|edition=2 |publisher=Broadview |publication-place=Canada |year=2006 |isbn=978-1-55111-763-8}} <!-- Office for National Statistics official census figures for England and Wales -->* {{cite web |publisher=Office for National Statistics |title=Language in England and Wales, 2011|trans-title=Mga Wika sa Inglatera at Gales, 2011|lang=en|date=4 March 2013 |periodical=2011 Census Analysis |url=http://www.ons.gov.uk/ons/rel/census/2011-census-analysis/language-in-england-and-wales-2011/rpt---language-in-england-and-wales--2011.html|archive-date=2 April 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402115009/http://www.ons.gov.uk/ons/rel/census/2011-census-analysis/language-in-england-and-wales-2011/rpt---language-in-england-and-wales--2011.html |url-status=live |ref={{sfnref|Office for National Statistics|2013}}}} <!-- OxfordLearner'sDictionary -->* {{cite web |title=Oxford Learner's Dictionaries |url=http://www.oxfordlearnersdictionaries.com/ |access-date=25 February 2015 |publisher=Oxford |ref={{harvid|Oxford Learner's Dictionary|2015}} |archive-date=9 February 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150209040312/http://www.oxfordlearnersdictionaries.com/ |url-status=live|lang=en}} <!-- Patrick2006aJamaica -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/01760-0 |chapter=Jamaica: Language Situation|trans-chapter=Hamayka: Sitwasyon ss Wika|trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|lang=en|title=Encyclopedia of Language & Linguistics |date=2006a |last1=Patrick |first1=P. L. |pages=88–90 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Patrick2006bAAVE -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/05092-6 |chapter=English, African-American Vernacular|trans-chapter=Ingles, Aprikanong Amerikano Bernakular|trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|lang=en|title=Encyclopedia of Language & Linguistics |date=2006b |last1=Patrick |first1=P. L. |pages=159–163 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Payne & Huddleston 2002 -->* {{cite book |last1=Payne |last2=Huddleston |first1=John |first2=Rodney |editor1-last=Huddleston |editor2-last=Pullum |editor1-first=R. |editor2-first=G. K. |date=2002 |title=Cambridge Grammar of English |url=https://archive.org/details/cambridgegrammar0000hudd |trans-title=Balarila ng Ingles ng Cambridge|lang=en|publisher=Cambridge University Press |doi=10.1017/9781316423530.006 |isbn=978-0-521-43146-0}} * {{cite book |last=Peters |first=Pam |title=The Cambridge Guide to English Usage|url=https://archive.org/details/cambridgeguideto00pete_0 |trans-title=Ang Gabay ng Cambridge sa Paggamit sa Ingles|lang=en|publisher=Cambridge University Press |date=2004 |isbn=978-0-521-62181-6}} <!-- Phillipson2004 -->* {{cite book |last=Phillipson |first=Robert |title=English-Only Europe?: Challenging Language Policy|trans-title=Patakarang Ingles Lamang sa Europa? Paghamon sa Patakaran sa Wika|lang=en|date=28 April 2004 |publisher=Routledge |isbn=978-1-134-44349-9 |url=https://books.google.com/books?id=9HiCAgAAQBAJ&pg=PA47}} <!-- Richter2012 -->* {{cite book |last=Richter |first=Ingo |chapter=Introduction |trans-chapter=Panimula|editor1-last=Richter |editor1-first=Dagmar |editor2-last=Richter |editor2-first=Ingo |editor3-last=Toivanen |editor3-first=Reeta |display-editors=3 |editor4-last=Ulasiuk |editor4-first=Iryna |title=Language Rights Revisited: The challenge of global migration and communication|trans-title=Pagbisita muli sa mga Karapatan sa Wika: Ang hamon ng pandaigdigang migrasyon at komunikasyon|lang=en|date=2012 |publisher=BWV Verlag |isbn=978-3-8305-2809-8 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=3u9kBAAAQBAJ&pg=PA29}} <!-- Roach1999 -->* {{cite book |last=Roach |first=Peter |title=English Phonetics and Phonology|trans-title=Ponetika at Ponolohiya ng Ingles|lang=en|date=2009 |publisher=Cambridge |edition=4}} <!-- Robinson1992 -->* {{cite book |last=Robinson |first=Orrin |author-link=Orrin W. Robinson |title=Old English and Its Closest Relatives: A Survey of the Earliest Germanic Languages |trans-title=Lumang Ingles at ang Pinakamalapit Nitong Kamag-anak: Sarbey sa mga Pinakaunang Wikang Hermaniko|lang=en|publisher=Stanford University Press |date=1992 |isbn=978-0-8047-2221-6 |url=https://archive.org/details/oldenglishitsclo0000robi |url-access=registration}} <!-- Romaine1982 -->* {{cite book |last=Romaine |first=Suzanne |chapter=English in Scotland|trans-chapter=Ingles sa Eskosya|lang=en |editor1-last=Bailey |editor1-first=Richard W. |editor2-last=Görlach |editor2-first=Manfred |title=English as a World Language |trans-title=Ingles bilang Pandaigdigang Wika|pages=56–83 |date=1982 |publisher=University of Michigan Press |isbn=978-3-12-533872-2}} <!-- Romaine1999 -->* {{cite book |title=Cambridge History of the English Language |trans-title=Kasaysayan ng Wikang Ingles ng Cambridge|lang=en|volume=4|editor-last=Romaine |editor-first=Suzanne |publisher=Cambridge University Press |date=1999 |isbn=978-0-521-26477-8 |doi=10.1017/CHOL9780521264778.002}} ** {{Harvc |last=Algeo |first=John |chapter=Vocabulary |url=https://books.google.com/books?id=NxHuNOvwt7wC&pg=PA57 |in=Romaine |year=1999 |pages=57–91}} ** {{Harvc |last=Romaine |first=Suzanne |chapter=Introduction |in=Romaine |year=1999 |pages=1–56 |id={{sfnref|Romaine|1999a}}}} <!-- Romaine2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/00646-5 |chapter=Language Policy in Multilingual Educational Contexts|trans-chapter=Patakaran sa Wika sa mga Konteksto ng Multilingwal na Edukasyon |title=Encyclopedia of Language & Linguistics|trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|date=2006 |last=Romaine |first=Suzanne |pages=584–596 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Routes of English -->* {{cite news |title=The Routes of English |trans-title=Ang Mga Ruta ng Ingles|lang=en|url=https://www.bbc.co.uk/radio4/routesofenglish/storysofar/programme4_6.shtml |date=1 August 2015 |work=BBC |ref={{harvid|The Routes of English}} |archive-date=24 October 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151024081346/http://www.bbc.co.uk/radio4/routesofenglish/storysofar/programme4_6.shtml |url-status=live}} <!-- Rowicka2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/01848-4 |chapter=Canada: Language Situation |trans-chapter=Kanada: Sitwasyon sa Wika|lang=en|trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|title=Encyclopedia of Language & Linguistics |date=2006 |last1=Rowicka |first1=G. J. |pages=194–195 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Rubino2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/01736-3 |chapter=Philippines: Language Situation |trans-chapter=Pilipinas: Sitwasyon sa Wika|trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|lang=en|title=Encyclopedia of Language & Linguistics |date=2006 |last1=Rubino |first1=C. |pages=323–326 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Ryan2013 an official report of the United States Census -->* {{cite web |last=Ryan |first=Camille |title=Language Use in the United States: 2011|trans-title=Paggamit ng Wika sa Estados Unidos: 2011|lang=en|periodical=American Community Survey Reports |date=August 2013 |page=1 |url=https://www.census.gov/prod/2013pubs/acs-22.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20160205101044/http://www.census.gov/prod/2013pubs/acs-22.pdf |archive-date=5 February 2016 |url-status=dead}} <!-- Sailaja 2009 -->* {{cite book |last=Sailaja |first=Pingali |title=Indian English|trans-title=Ingles ng India|lang=en |publisher=Edinburgh University Press |date=2009 |isbn=978-0-7486-2595-6 |series=Dialects of English |url=https://books.google.com/books?id=ntxWxuoRBiwC}} <!-- Schiffrin 1988 -->* {{cite book |last=Schiffrin |first=Deborah |date=1988 |title=Discourse Markers|trans-title=Mga Pananda sa Diskurso|lang=en |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-35718-0 |series=Studies in Interactional Sociolinguistics |url=https://books.google.com/books?id=hs7J-WqPtPAC}} <!-- Schneider2007 -->* {{cite book |last=Schneider |first=Edgar |title=Postcolonial English: Varieties Around the World|trans-title=Poskolonyal na Ingles: Mga Barayti sa Iba't-ibang Panig ng Mundo|lang=en|publisher=Cambridge University Press |date=2007 |isbn=978-0-521-53901-2 |url=https://books.google.com/books?id=QIE6zGSd8okC}} <!-- Schonweitz2001 -->* {{cite journal |last=Schönweitz |first=Thomas |title=Gender and Postvocalic /r/ in the American South: A Detailed Socioregional Analysis |url=https://archive.org/details/sim_american-speech_fall-2001_76_3/page/258 |trans-title=Kasarian at ang Posbokalikong /r/ sa Katimugang Amerika: Detalyadong Sosyorehiyonal na Pagsusuri|lang=en|journal=American Speech |volume=76 |issue=3 |date=2001 |pages=259–285 |doi=10.1215/00031283-76-3-259 |s2cid=144403823}} <!-- Shaywitz2003 -->* {{cite book |last=Shaywitz |first=Sally E. |title=Overcoming Dyslexia: A New and Complete Science-based Program for Reading Problems at Any Level |trans-title=Pagtagumpayan ang Dyslexia: Isang Bago at Kumpletong Programang Nakaayon sa Agham para sa mga Problema sa Pagbabasa|lang=en|date=2003 |publisher=A. A. Knopf |isbn=978-0-375-40012-4 |url=https://books.google.com/books?id=hXbZ1QInSF0C}} <!-- Smith2009 -->* {{cite book |last=Smith |first=Jeremy J. |title=Old English: A Linguistic Introduction|trans-title=Lumang Ingles: Panimula sa Lingguwistika |lang=en|publisher=Cambridge University Press |date=2009 |isbn=978-0-521-86677-4}} <!-- Statistics Canada2014 -->* {{cite web |publisher=Statistics Canada |title=Population by mother tongue and age groups (total), 2011 counts, for Canada, provinces and territories |trans-title=Populasyon batay sa inang wika at grupo ng edad (kabuuan), bilang noong 2011, para sa Kanada, mga lalawigan, at teritoryo|lang=en|date=22 August 2014 |url=http://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2011/dp-pd/hlt-fst/lang/Pages/highlight.cfm?TabID=1&Lang=E&Asc=0&PRCode=01&OrderBy=2&View=1&tableID=401&queryID=1&Age=1#TableSummary |archive-date=26 July 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180726032921/http://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2011/dp-pd/hlt-fst/lang/Pages/highlight.cfm?TabID=1&Lang=E&Asc=0&PRCode=01&OrderBy=2&View=1&tableID=401&queryID=1&Age=1#TableSummary |url-status=live |ref={{sfnref|Statistics Canada|2014}}}} <!-- Statistics New Zealand2014 -->* {{cite web |publisher=Statistics New Zealand |title=2013 QuickStats About Culture and Identity|trans-title=2013 QuickStats ukol sa Kultura at Pagkakakilanlan|lang=en|date=April 2014 |url=http://www.stats.govt.nz/~/media/Statistics/Census/2013%20Census/profile-and-summary-reports/quickstats-culture-identity/quickstats-culture-identity.pdf |page=23 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150115195639/http://www.stats.govt.nz/~/media/Statistics/Census/2013%20Census/profile-and-summary-reports/quickstats-culture-identity/quickstats-culture-identity.pdf |archive-date=15 January 2015 |ref={{sfnref|Statistics New Zealand|2014}}}} <!-- Statistics South Africa2012 official census of South Africa -->* {{cite book |publisher=Statistics South Africa |title=Census 2011: Census in Brief|lang=en |id=Report No. 03‑01‑41 |date=2012 |isbn=978-0-621-41388-5 |url=http://www.statssa.gov.za/census/census_2011/census_products/Census_2011_Census_in_brief.pdf |chapter=Population by first language spoken and province |ref={{sfnref|Statistics South Africa|2012}} |page=23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151113164744/http://www.statssa.gov.za/census/census_2011/census_products/Census_2011_Census_in_brief.pdf |archive-date=13 November 2015 |url-status=live |chapter-url=http://www.statssa.gov.za/census/census_2011/census_products/Census_2011_Census_in_brief.pdf#page=28 |editor-first=Pali |editor-last=Lehohla |location=Pretoria}} <!-- Stiles2018 -->* {{Cite book |last=Stiles |first=Patrick |date=2018 |title=Friesische Studien II: Beiträge des Föhrer Symposiums zur Friesischen Philologie vom 7.–8. April 1994 |trans-title=Araling Prisyano II: Mga Artikulo mula sa Föhr Symposium ukol sa Pilolohiyang Prisyano na ginanap noong ika-7 at ika-8 ng Abril 1994F0|url=https://www.academia.edu/37163852 |series=NOWELE Supplement Series |volume=12 |doi=10.1075/nss.12 |isbn=9789027272843 |language=de}} <!-- SvartikLeech2006 -->* {{cite book |last1=Svartvik |first1=Jan |last2=Leech |first2=Geoffrey |title=English: One Tongue, Many Voices |trans-title=Ingles: Isang Dila, Maraming Boses|lang=en|date=2006 |publisher=Palgrave Macmillan |isbn=978-1-4039-1830-7 |url=https://archive.org/details/englishonetongue0000svar_y3z3 |url-access=registration}} <!-- Swan2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/05058-6 |chapter=English in the Present Day (Since ca. 1900)|trans-chapter=Ingles sa Kasalukuyang Panahon (simula c. 1900)|title=Encyclopedia of Language & Linguistics|trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|lang=en|date=2006 |last1=Swan |first1=M. |pages=149–156 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Sweet1892 -->* {{cite book |last=Sweet |first=Henry |title=A new English grammar |trans-title=Isang bagong balarilang Ingles|lang=en|url=https://archive.org/details/anewenglishgram01sweegoog |publisher=Cambridge University Press |date=2014 |orig-date=1892}} <!-- Thomas 2008 -->* {{cite book |last=Thomas |first=Erik R. |date=2008 |chapter=Rural Southern white accents|trans-chapter=Mga asento ng mga puti sa rural na Katimugan|trans-title=Mga Barayti ng Ingles |title=Varieties of English |volume=2|lang=en |pages=87–114 |editor=Edgar W. Schneider |publisher=de Gruyter |doi=10.1515/9783110208405.1.87 |isbn=978-3-11-020840-5}} <!-- ThomasonKaufman1988 -->* {{cite book |last1=Thomason |first1=Sarah G. |author-link=Sarah Thomason |last2=Kaufman |first2=Terrence |author-link2=Terrence Kaufman |title=Language Contact, Creolization and Genetic Linguistics |trans-title=Kontak sa Wika, Pagsasa-creole, at Lingguwistikang Henetiko|lang=en|url=https://archive.org/details/rosettaproject_afr_detail-2 |publisher=University of California Press |date=1988 |isbn=978-0-520-91279-3}} <!-- Toon1982 -->* {{cite book |last=Toon |first=Thomas E. |chapter=Variation in Contemporary American English|trans-chapter=Baryasyon sa Kontemporaryong Amerikanong Ingles|lang=en|editor1-last=Bailey |editor1-first=Richard W. |editor2-last=Görlach |editor2-first=Manfred |title=English as a World Language|trans-title=Ingles bilang Pandaigdigang Wika|pages=210–250 |date=1982 |publisher=University of Michigan Press |isbn=978-3-12-533872-2}} <!-- TraskTrask2010 -->* {{cite book |last=Trask |first=Robert Lawrence |author-link=Larry Trask |title=Why Do Languages Change?|trans-title=Bakit Nagbabago ang mfa Wika?|lang=en |date=2010 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-83802-3 |url=https://books.google.com/books?id=9qoZzBgCmFMC}} <!-- Trudgill 1999 -->* {{cite book |last=Trudgill |first=Peter |date=1999 |title=The Dialects of England|url=https://archive.org/details/dialectsofenglan0000trud_f6f5 |trans-title=Mga Dayalekto ng Inglatera|lang=en |edition=2 |publisher=Blackwell |location=Oxford |isbn=978-0-631-21815-9}} <!-- Trudgill2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/01506-6 |chapter=Accent |trans-chapter=Asento|title=Encyclopedia of Language & Linguistics |trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|lang=en|date=2006 |last1=Trudgill |first1=P. |page=14 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Trudgill & Hannah 2002 replace with 2008 5th edition -->* {{cite book |last1=Trudgill |first1=Peter |first2=Jean |last2=Hannah |date=2002 |title=International English: A Guide to the Varieties of Standard English|trans-title=Pandaigdigang Ingles: Gabay sa mga Barayti ng Pamantayang Ingles|lang=en|edition=4 |location=London |publisher=Hodder |isbn=978-0-340-80834-4}} <!-- Trudgill & Hannah 2008 -->* {{cite book |last1=Trudgill |first1=Peter |first2=Jean |last2=Hannah |date=2008 |title=International English: A Guide to the Varieties of Standard English|trans-title=Pandaigdigang Ingles: Gabay sa mga Barayti ng Pamantayang Ingles|lang=en |edition=5 |location=London |publisher=Arnold |isbn=978-0-340-97161-1 |url=https://books.google.com/books?id=e8u8MR8MNaEC}} <!-- United Nations2008 -->* {{cite web |publisher=United Nations |title=Everything You Always Wanted to Know About the United Nations|trans-title=Lahat ng mga Gusto Mong Malaman Tungkol sa Mga Nagkakaisang Bansa|lang=en|date=2010 |url=https://digitallibrary.un.org/record/705254/files/everything_un.pdf?ln=en |quote=The working languages at the UN Secretariat are English and French. |ref={{sfnref|United Nations|2010}}}} <!-- Versloot2017 -->* {{Cite book |last=Versloot |first=Arjen P. |author-link=:fy:Arjen Versloot |chapter=Traces of a North Sea Germanic Idiom in the Fifth–Seventh Centuries AD|trans-chapter=Mga Bakas ng isang Dagat Hilagang Hermanikong Idiyoma noong Ikalima hanggang Ikapitong Siglo KP |pages=339–373 |url=https://www.cambridge.org/core/books/frisians-and-their-north-sea-neighbours/3E63327F4D3842542B0E1DD40129BE3B |title=Frisians and their North Sea Neighbours: From the Fifth Century to the Viking Age|trans-title=Mga Prisyano at ang Kanilang mga Kapitbahay sa Dagat Hilaga: Mula Ikalimang Siglo hanggang sa Panahon ng mga Viking|lang=en|date=2017 |publisher=Boydell & Brewer |isbn=978-1-78744-063-0 |doi=10.1017/9781787440630 |url-access=subscription |editor-last1=Hines |editor-first1=John |editor-last2=IJssennagger |editor-first2=Nelleke |location=Woodbridge, Inglatera}} <!-- Wardhaugh2010 -->* {{cite book |last=Wardhaugh |first=Ronald |title=An Introduction to Sociolinguistics|trans-title=Panimula sa Sosyolingguwistika |lang=en|edition=6 |publisher=Wiley-Blackwell |date=2010 |isbn=978-1-4051-8668-1 |series=Blackwell textbooks in Linguistics |volume=4}} <!-- Watts2011 -->* {{cite book |last=Watts |first=Richard J. |title=Language Myths and the History of English|url=https://archive.org/details/languagemythshis0000watt_r7c2 |trans-title=Mga Mito sa Wika at ang Kasaysayan ng Ingles|lang=en|date=2011 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-532760-1 |doi=10.1093/acprof:oso/9780195327601.001.0001}} <!--Wells 1982 -->* {{Accents of English}} <!-- Wojcik2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/05081-1 |chapter=Controlled Languages|trans-chapter=Mga Kontroladong Wika|lang=en |title=Encyclopedia of Language & Linguistics|trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|date=2006 |last1=Wojcik |first1=R. H. |pages=139–142 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Wolfram2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/04256-5 |chapter=Variation and Language: Overview|trans-chapter=Baryasyon at Wika: Buod|trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|title=Encyclopedia of Language & Linguistics |date=2006 |last1=Wolfram |first1=W. |pages=333–341 |isbn=978-0-08-044854-1|lang=en}} {{refend}} == Link sa labas == {{Library resources box |about=yes |by=no }} * [http://www.lel.ed.ac.uk/research/gsound/Eng/Database/Phonetics/Englishes/Home/HomeMainFrameHolder.htm Mga asento ng wikang Ingles mula sa ibat-ibang panig ng mundo]{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (Pamantasan ng Edinburgh) – mga maiikling rekord ng pagbigkas sa 110 piling salitang Ingles sa 50 asento ng wika. * [http://www.dialectsarchive.com/ International Dialects of English Archive] – mga rekord ng mga asento ng katutubo at pandaigdigang pananalitang L2 ng wikang Ingles. *[http://www.britishcouncil.ph British Council Philippines] *[http://www.tesol.ph TESOL Philippines] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150402170304/http://www.tesol.ph/ |date=2015-04-02 }} {{Mga wika ng Pilipinas}} {{authority control}} {{DEFAULTSORT:Ingles, Wikang}} [[Kategorya:Mga wika ng Pilipinas]] [[Kategorya:Wikang Ingles|*]] njjt83fpdr8s8hn63m66umdg3qp7k30 0 1796 2213625 2213514 2026-06-28T01:19:29Z Jeo555 163377 /* Halimbawa ng mga lungsod tropikal */ Inayos ang baybay 2213625 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Tropical-area-mactan-philippines.jpg|thumb|240px|left|Ang hitsura ng [[Pilipinas]] ay isang tropikong rehiyon.]] [[Talaksan:World map torrid.svg|thumb|300px|Mapa ng mundo kung saan ang tropiko ay ipinahiwatig ng isang pulang banda]] Ang '''tropiko''' o mga bansa na tropiko ay ang heograpikong rehiyon sa [[Daigdig|Lupa]] o "earth" na naka-sentro sa [[ekwador]] o "equator". Nililimitahan ito sa [[latitud]] ng dalawang ''tropiko'': ang [[Tropiko ng Cancer]] sa hilaga at ang [[Tropiko ng Capricorn]] sa timog na hemisperyo. Ito ay nagmula sa salitang [[Wikang Griyego|griyego]] na ''tropos'', na ang ibig sabihin ay bwelta o pag-ikot. Ang rehiyong ito ay nakalatag sa pagitan ng 23.5° H latitud at 23.5° T latitud, at kasama dito ang lahat ng parte ng Lupa na direktang tinatamaan ng araw(o kung saan naka-anggulong 90° altitud ang araw mula sa lupa) nang maski isang beses lang sa isang taong solar (hindi nagagawa ito ng araw lampas hilaga ng Tropiko ng Cancer at lampas timog ng Tropiko ng Capricorn). Sa [[klasipikasyon ng klima ng Tropiko Rainforest ay nilalarawan bilang isang klimang hindi-arid, na ang lahat sa labindalawang buwan ng taon ay may promedyong temperaturang hindi bababa sa 20&nbsp;°C. == Mga Organismo == Ang mga '''tropikal''' na [[halaman]] at [[hayop]] ay yung mga katutubong espesye (species) sa rehiyon. Ang salitang ito ay ginagamit din bilang pagtukoy sa isang lugar na mainit at mahalumigmig buong taon, na may saganang kahalamanan. Subalit may mga ilang lugar sa tropiko na hindi talaga "tropikal" at mga [[alpine tundra]] at niyebeng tuktok, tulad ng sa bundok ng [[Mauna Kea]]. == Halimbawa ng mga lungsod tropikal == [[Mindanao]] Philippines 4°N [[Mindanao]] Philippines 9N . == Tingnan din == * [[Taong tropikal]] (Ingles: ''tropical year'') * [[Mga sakit tropikal]] {{Klima}} [[Kategorya:Mga tropiko|*]] [[Kaurian:Klima]] 9wyk7efk1tqgeorld5vblxlfs2axckt 0 1801 2213651 2204930 2026-06-28T02:29:11Z Jeo555 163377 Inayos ang baybay 2213651 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands |name = Mindanao <!--|image name = File:Mindanao Red.png |image caption = Mindanao is shown in color red; its associated islands in maroon.--> |nickname = Timog Pilipinas |locator map = {{Location map|Philippines|caption=|float=center|width=220|lat=8|long=125|marksize=16}} |map caption = Mindanao (Pilipinas) |location = [[Timog Silangang Asya]] |coordinates = |archipelago = [[Pilipinas]] |total islands = 7,107 |major islands = Mindanao, Sulu |area_km2 = 104,530 |rank = Ika-19 |highest mount = [[Bundok Apo]] |elevation_m = 3,412 |country = {{flagicon|Philippines}} [[Pilipinas]] |capital = [[Lungsod Davao]] |country admin divisions title = Rehiyon |country admin divisions = [[Caraga]], [[Hilagang Mindanao]], [[Tangway ng Zamboanga]], [[Rehiyon ng Davao]], [[Bangsamoro|Nagsasariling Rehiyon ng Bangsamoro sa Muslim na Mindanao]] (BARMM), [[SOCCSKSARGEN]] |country admin divisions title 1 = Lalawigan |country admin divisions 1 = [[Agusan del Norte]], [[Agusan del Sur]], [[Basilan]], [[Sulu]], [[Tawi-Tawi]], [[Surigao del Norte]], [[Surigao del Sur]], [[Kapuluang Dinagat]], [[Davao de Oro]], [[Davao del Norte]], [[Davao del Sur]], [[Davao Occidental]], [[Davao Oriental]], [[Misamis Oriental]], [[Misamis Occidental]], [[Bukidnon]], [[Lanao del Norte]], [[Lanao del Sur]], [[Lalawigan ng Cotabato|Cotabato]], [[Timog Cotabato]], [[Sarangani]], [[Sultan Kudarat]], [[Maguindanao]], [[Zamboanga del Norte]], [[Zamboanga del Sur]], [[Zamboanga Sibugay]] |country largest city = [[Lungsod ng Davao]] |country largest city population = 1,449,296 |population = 21,968,174 |population as of = 2010 |density_km2 = 232 |ethnic groups = [[Bajau|Bajao]], [[Mga Bisaya|Bisaya]], [[Subanon]], [[Mga Hiligaynon|Hiligaynon]], [[Mga Cebuano|Cebuano]], [[Mga Waray|Waray]], [[Mga Karay-a|Karay-a]], [[Mga Butuanon|Butuanon]], [[Mga Surigaonon|Surigaonon]], [[Mga Sangirese|Sangirese]], [[Lumad]] [[Kamayo]], [[Cotabato Manobo language|Manobo]], [[Tasaday]], [[T'boli]], [[Mga Moro|Moro]], [[Mga Maguindanao|Maguindanao]], [[Maranao]], [[Zamboangueño|Latino Zamboangueño]], [[Mga Tagalog|Tagalog]] }} Ang '''Mindanao''' o '''Kamindanawan''', ([[Ingles]]: '''Southern Philippines''' o [[Wikang Tagalog|Tagalog]]: '''Timog Pilipinas''') ay ang ikalawang pinakamalaking [[pulo]] sa [[Pilipinas]]. Ito rin ang tawag sa isa sa tatlong pangunahing pangkat ng mga pulo sa Pilipinas (ang dalawa ay ang [[Luzon]] at ang [[Kabisayaan]]), na binubuo ng pulo ng Mindanao at ng mga nakapalibot na mga maliliit na pulo. Pinakamalaking lungsod sa Mindanao ang [[Lungsod ng Davao]]. Sa 21,968,174 populasyon ng Mindanao, (ayon sa senso noong 2010) 10 bahagdan ay mga Moro o [[Muslim]].<ref name="investvine">{{cite web|url=http://investvine.com/unearthed-gem-of-minda/|title=Unearthed gem|first=Justin|last=Calderon|work=Inside Investor|date=22 Abril 2013|accessdate=29 Abril 2013|archive-date=26 Disyembre 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226084529/http://investvine.com/unearthed-gem-of-minda/|url-status=dead}}</ref> Ang Mindanao ang bukod tanging pook heograpikal sa Pilipinas na may malaking bilang ng mga [[Muslim]]. Ang pinakatimog na bahagi ng Mindanao, partikular ang lalawigan ng [[Maguindanao]] [[Lanao del Sur]], [[Sulu]], at [[Tawi-Tawi]] (na bahagi ng [[Bangsamoro|Nagsasariling Rehiyon ng Bangsamoro sa Muslim na Mindanao]] (BARMM), ay tahanan ng nakararaming Pilipinong Muslim. Dahil sa malawakang kahirapan, pagkakaiba-iba ng relihiyon, ang pulo ay kinakitaan ng paghihimagsik ng mga komunista, pati na rin ng mga kilusang armadong separatistang Muslim. ==Kasaysayan== [[File:Spanish map of Mindanao.jpg|thumb|left|250px|Isang lumang mapang Kastila ng pulo ng Mindanao.]] Isinunod ang pangalan ng Mindanao sa [[mga Maguindanaon]] na bumubuo sa pinakamalaking [[Kasultanan ng Maguindanao|Kasultanan]] ayon sa kasaysayan, at makikita sa mga mapa na ginawa noong ika-17 at ika-18 dantaon na nagmumungkahi na ang pangalan ay ginamit upang tukuyin ang pulo ng mga makapangyarihang katutubo ng panahong iyon. Unang lumaganap ang [[Islam]] sa rehiyon noong ika-13 dantaon sa pamamagitan ng mga mangangalakal na Arabe mula sa kasalukuyang [[Malaysia]] at [[Indonesia]]. Bago pa man maganap ito, ang mga katutubo ay pangunahing mga [[animista]] na naninirahan sa mga maliliit na pamayanan.<ref name="slate">{{cite web|url=http://www.slate.com/id/2112795/|title=How Islam got to the Philippines|first=Brendan I.|last=Koerner|work=Slate|date=28 Enero 2005|accessdate=4 Oktubre 2009}}</ref> Karamihan sa mga taal na populasyon ng mga Tausug, [[Maranao]] at [[Maguindanaon]] ay agad na lumipat sa pananampalatayang Islam maliban sa mga mailap na [[Subanon]], [[Talaandig]], [[Higaonon]] at ilang maliliit na mga tribo na tumangging makipag-ugnayan sa mga Arabeng misyonero ng Islam. Itinayo ang pinakaunang [[moske]] sa Pilipinas noong kalagitnaan ng ika-14 na dantaon sa bayan ng [[Simunul]].<ref name="slate" /> Sumunod ang mga kasultanan ng [[Kasultanan ng Sulu|Sulu]] at [[Kasultanan ng Maguindanao|Maguindanao]] noong ika-15 at ika-16 na dantaon. Noong huling bahagi ng ika-16 na dantaon hanggang unang bahagi ng ika-17 dantaon, naganap ang unang pagtatagpo sa mga [[Espanya|Kastila]]. Sa panahong ito, maayos nang nakatatag ang Islam sa Mindanao at nagsisimula nang manghikayat sa mga pangkat sa malalaking kapuluan ng [[Kabisayaan]] tulad ng [[Cebu]] at [[Bohol]], gayundin sa dulong hilagang bahagi, tulad ng [[Maynila]] sa [[Luzon|Kalusunan]].<ref name="slate" /> Nang dumating ang mga Kastila sa [[Pilipinas]], labis silang nabagabag nang matagpuan nilang matibay ang katayuan ng Islam sa pulo ng Mindanao, bilang katatapos lang mapaalis ang mga [[Moors]] mula sa [[Espanya]] pagkatapos nang dantaong labanan sa ilalim ng [[Reconquista]]. Sa katunayan, ang pangalang ''[[Mga Moro|Moro]]'' ay wikang Kastila para sa "Moors", na ibinigay sa mga Muslim na naninirahan sa Mindanao.<ref name="slate" /> Pinangalanan ni Villalobos na Caesarea Caroli ang pulo ng Mindanao nang maabot niya ang dalampasigan nito. Isinunod ito kay Carlos V ng Banal na Emperyong Romano (at I ng Espanya). ==Heograpiya== Ikalawang pinakamalaking pulo sa Pilipinas ang Mindanao na may sukat na 104,630 kilometro kwadrado, at ikawalang pinakamataong pulo sa buong daigdig. Higit na malaki ang pulo ng Mindanao kaysa sa 125 mga bansa sa daigdig, kabilang ang [[Netherlands]], [[Austria]], [[Portugal]], [[Czech Republic]], [[Hungary]], at [[Ireland]]. Ang pulo ay bulubundukin, at kung saan matatagpuan ang [[Bundok Apo]], ang pinakamataas na bundok sa Pilipinas. Napalilibutan ng 4 na dagat ang Mindanao: ang [[Dagat Sulu]] sa kanluran,<ref>C.Michael Hogan. 2011. [http://www.eoearth.org/article/Sulu_Sea?topic=49523 ''Sulu Sea''. Encyclopedia of Earth. Eds. P.Saundry & C.J.Cleveland. Washington DC]</ref> [[Dagat Pilipinas]] sa silangan, [[Dagat Celebes]] sa timog, at [[Dagat Bohol|Dagat Mindanao]] sa hilaga. Sa lahat ng mga pulo sa Pilipinas, Mindanao ang may pinakamalawig ang pagkakaiba-iba ng pisyograpikong katangian. Ang pangkat ng pulo ng Mindanao ay sinasaklaw ang pulo ng Mindanao kasama ang [[Kapuluan ng Sulu]] sa timog kanluran. Ang pangkat ng mga pulo ay nahahati sa anim na rehiyon, na hinati pa sa 26 na [[mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]]. == Pangkat ng mga pulo ng Mindanao == [[Talaksan:Davao Poblacion District skyline Bajada (Davao City; 08-22-2023).jpg|thumb|Ang pinamalaking lungsod sa Mindanao ang [[Lungsod ng Davao]]]] Ang grupong ito ng Mindanao ay isang arbitraryong lupon ng mga pulo sa timogang bahagi ng Pilipinas na kinabibilangan ng anim na [[Mga rehiyon ng Pilipinas|rehiyong administratibo]]. Ang mga rehiyong ito ay nahahati sa 25 mga [[Mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]], kung saan apat lamang sa mga ito ay wala sa mismong isla ng Mindanao. Kasama sa grupo ang [[Kapuluang Sulu]] sa timog-kanluran, kinabibilangan ng mga pangunahing isla ng [[Basilan]], [[Isla ng Jolo|Jolo]], at [[Tawi-Tawi]], pati ng mga nakaratag na mga isla sa kalapit nito tulad ng [[Camiguin]], [[Isla ng Dagat|Dinagat]], [[Isla ng Siargao|Siargao]], [[Island Garden City ng Samal|Samal]], at [[mga Isla ng Sarangani]]. ==Paghihiwalay== {{See also|Paghihiwalay ng Mindanao}} Panahon pa ng dating pangulong [[Ferdinand Marcos]] Sr. Ang isinusulong ng taga-Mindanao ang paghihiwalay ng estado sa [[Luzon]] at [[Kabisayaan]] sa [[Pilipinas]], ay hindi sinangayonan ng gobyerno ng Pilipinas noong ika 1972 matapos ang kaguluhan. {| class="wikitable" |+ Mga rehiyon ng Mindanao ! scope="col" | Rehiyon ! scope="col" | Luklukang pampangasiwaan (sentrong panrehiyon) ! scope="col" | Paglalarawan |- |'''[[Tangway ng Zamboanga|Tangway ng Zamboanga (''Rehiyon IX'')]]'''<br>[[Talaksan:Ph zamboanga peninsula.png|170px]] |[[Lungsod ng Zamboanga]] |Dating ''Kanlurang Mindanao'', ang Tangway ng Zamboanga ay matatagpuan sa tangway ng mismong pangalan. Ito ay binubuo ng mga probinsiya ng [[Zamboanga del Norte]], [[Zamboanga del Sur]], [[Zamboanga Sibugay]], at ng dalawang lungsod&mdash;[[Siyudad ng Zamboanga]] at [[Isabela, Basilan|Siyudad ng Isabela]]&mdash;na hindi sakop ng alinmang lalawigan. Ang Siyudad Isabela ang tanging teritoryong wala sa mismong isla ng Mindanao, ito ay nasa [[Basilan]]. Ang administratibong kabisera ng rehiyon ay ang Lungsod ng Pagadian. Ang buong rehiyon ay iisang probinsiya dati na tinawag na [[Zamboanga]]. |- |'''[[Hilagang Mindanao|Hilagang Mindanao (''Rehiyon X'')]]'''<br>[[Talaksan:Ph northern mindanao.png|170px]] |[[Cagayan de Oro]] |Ang Hilagang Mindanao ay binubuo ng mga probinsiya ng [[Bukidnon]], [[Camiguin]], [[Lanao del Norte]], [[Misamis Occidental]], at [[Misamis Oriental]]. Ang lalawigan ng Camiguin ay isa ring pulo sa may hilagang baybayin. |- |'''[[Rehiyon ng Davao|Davao (''Rehiyon XI'')]]'''<br>[[Talaksan:Ph davao region.png|170px]] |[[Lungsod ng Davao]] |Dating ''Timog Mindanao'', ang rehiyon ng Davao ay matatagpuan sa timog-silangang bahagi ng Mindanao. Ang rehiyon ay nahahati sa mga lalawigan ng [[Davao del Norte]], [[Davao del Sur]], [[Davao Occidental]], [[Davao Oriental]], at [[Davao de Oro]]; kasama pati ang [[Lungsod ng Davao]]. Ang [[Golpo ng Davao]] ay nasa timog at ang isla ng [[Samal, Davao del Norte|Samal]] sa golpo ay kabilang din sa rehiyon, pati ang [[mga Isla ng Sarangani]]. |- |'''[[SOCCSKSARGEN|Socsksargen (''Rehiyon XII'')]]'''<br>[[Talaksan:Socsksargen.png|170px]] |[[Koronadal]] |Dating ''Gitnang Mindanao'', ang SOCCSKSARGEN ay matatagpuan sa timog-gitnang bahagi ng isla. Binubuo ito ng mga probinsiya ng [[Lalawigan ng Cotabato|Cotabato]], [[Sarangani]], [[Timog Cotabato]], at [[Sultan Kudarat]]. Ang pangalan ng rehiyon ay isang akronim ng mga pangalan ng mga probinsiya nito kasama ang [[Heneral Santos|lungsod ng General Santos]]. |- |'''[[Caraga|Caraga (''Rehiyon XII'')]]'''<br>[[Talaksan:Ph caraga.png|170px]] |[[Butuan]] |Ang Caraga ay matatagpuan sa hilagang-kanlurang parte ng Mindanao. Ang kanyang mga probinsiya ay [[Agusan del Norte]], [[Agusan del Sur]], [[Surigao del Norte]], at [[Surigao del Sur]]. Kabilang sa rehiyong ito ang mga nakaratag na isla ng Surigao del Norte tulad ng [[Isla ng Dinagat]], [[Isla ng Siargao]], at [[Bucas Grande]]. |- |'''[[Bangsamoro|Bangsamoro (''BARMM'')]]'''<br>[[Talaksan:Ph Bangsamoro Autonomous Region.png|170px]] |[[Lungsod ng Cotabato]] |Ang Rehiyong Awtonomo ng Bangsamoro sa Muslim Mindanao ay isang espesyal na rehiyon na kinabibilangan ng mga teritoryo kung saan ang mayoriya ng populasyon ay [[Mga Moro|Moro]]. Kasama dito ang halos buong [[Kapuluang Sulu]] (ang [[Isabela, Basilan|Siyudad ng Isabela]] ng [[Basilan]] ay bahagi ng rehiyong Peninsula ng Zamboanga) at dalawang probinsiya sa isla ng Mindanao. Ang mga lalawigang bumubuo sa Kapuluang Sulu ay [[Basilan]], [[Sulu]], at [[Tawi-Tawi]]. Ang Basilan at Tawi-Tawi ang mga pangunahing isla ng kanilang mga lalawigan, [[Isla ng Jolo]] naman ang sa [[Sulu]]. Ang mga probinsiya sa mismong isla ng Mindanao ay ang [[Lanao del Sur]] at [[Maguindanao]]. |} {{center|{{Mindanao labelled map}}}} {{clear}} {{Largest cities | province = Mindanao | stat_ref = Source: 2020 PH Census Bureau Estimate | list_by_pop = Pilipinas | div_name = Mindanaw | div_link = Rehiyon{{!}}Rehiyon | city_1 = Lungsod ng Dabaw{{!}}''Davao City'' | div_1 = Rehiyon ng Davao{{!}}Davao Region | pop_1 = 1,776,949 | img_1 = Davao aerial view sunset (Davao City; 11-26-2021).jpg | city_2 = Lungsod ng Zamboanga{{!}}''Zamboanga City'' | div_2 = Tangway ng Zamboanga{{!}}Zamboanga Peninsula | pop_2 = 977,234 | img_2 = Zamboanga City from Garden Orchid Hotel.jpg | city_3 = Cagayan de Oro{{!}}''Cagayan de Oro'' | div_3 = Hilagang Mindanao{{!}}Northern Mindanao | pop_3 = 728,402 | img_3 = CAG Skyline Nov 2018.jpg | city_4 = Heneral Santos{{!}}''General Santos'' | div_4 = Soccsksargen{{!}}Soccsksargen | pop_4 =697,315 | img_4 = Gen Santos city 3.jpg | city_5 = Butuan{{!}}''Butuan'' | div_5 = Caraga{{!}}Caraga | pop_5 = 372,910 | city_6 = Iligan{{!}}''Iligan'' | div_6 = Hilagang Mindanao{{!}}Northern Mindanao | pop_6 = 450,583 | city_7 = Lungsod ng Kotabato{{!}}Cotabato City | div_7 = Bangsamoro{{!}}Bangsamoro | pop_7 = 325,079 | city_8 = Tagum{{!}}Tagum | div_8 = Rehiyon ng Davao{{!}}Davao Region | pop_8 = 296,202 | city_9 = Valencia, Bukidnon{{!}}Valencia | div_9 = Hilagang Mindanao{{!}}Northern Mindanao | pop_9 = 216,546 | city_10 = Pagadian{{!}}Pagadian | div_10 = Tangway ng Zamboanga{{!}}Zamboanga Peninsula | pop_10 = 210,452 | city_11 = Panabo{{!}}Panabo | div_11 = Rehiyon ng Davao{{!}}Davao Region | pop_11 = 209,230 | city_12 = Marawi{{!}}Marawi | div_12 = Bangsamoro{{!}}Bangsamoro | pop_12 = 207,010 | city_13 = Koronadal{{!}} Koronadal | div_13 = Soccsksargen{{!}}Soccsksargen | pop_13 = 195,398 | city_14 = Malaybalay{{!}}Malaybalay | div_14 = Hilagang Mindanao{{!}}Northern Mindanao | pop_14 = 190,712 | city_15 = Digos{{!}}Digos | div_15 = Rehiyon ng Davao{{!}}Davao Region | pop_15 = 188,376 | city_16 = Polomolok{{!}}Polomolok | div_16 = Soccsksargen{{!}}Soccsksargen | pop_16 = 172,605 | city_17 = Lungsod ng Surigao{{!}}Surigao City | div_17 = Caraga{{!}}Caraga | pop_17 = 171,107 | city_18 = Midsayap{{!}}Midsayap | div_18 = Soccsksargen{{!}}Soccsksargen | pop_18 = 165,376 | city_19 = Pikit, Cotabato{{!}}Pikit | div_19 = Soccsksargen{{!}}Soccsksargen | pop_19 = 164,646 | city_20 = Kidapawan{{!}}Kidapawan | div_20 = Soccsksargen{{!}}Soccsksargen | pop_20= 160,791 }} ==Mga kawing na panlabas== {{Commons category|Mindanao}} {{Wiktionary}} * [http://www.emindanao.org/ information on conflict affected area] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130828030927/http://www.emindanao.org/ |date=2013-08-28 }} * [http://www.peacebuildingdata.org/philippines Violent Conflicts and Displacement in Central Mindanao: Challenges for recovery and development] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130926102856/http://www.peacebuildingdata.org/philippines |date=2013-09-26 }} * [http://www.mindanao.com/blog Mindanao Magazine]{{Dead link|date=Marso 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.wayph.com/23-amazing-destinations-in-mindanao/ Tourist Destinations in Mindanao] * [http://www.morofriends.com/ Moro Friends Community] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180816203649/http://www.morofriends.com/ |date=2018-08-16 }} * [http://www.mindanaw.net/ The Catalyst for Countryside Development] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101226011100/http://mindanaw.net/ |date=2010-12-26 }} * [http://www.mindanews.com/ Mindanao News] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110601233820/http://www.mindanews.com/ |date=2011-06-01 }} * [http://www.onlinemindanao.com/ Online Mindanao] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131117082401/http://onlinemindanao.com/ |date=2013-11-17 }} * [http://www.taboan.net/ Taboan Mindanao]{{Dead link|date=Nobiyembre 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ==Mga Sanggunian== {{reflist}} ==Tropical Savanna Climate== *Tagalog translation Tropiko sabana ''Silipin din [[Mga Rehiyon ng Pilipinas]], [[Mga Lalawigan ng Pilipinas]], [[Luzon]], at [[Visayas]].'' {{Philippines political divisions}} {{English2|Mindanao}} [[Kategorya:Mga pulo ng Pilipinas]] 49lk1p8l9skurr1194san9klxlg27od 2213652 2213651 2026-06-28T02:31:00Z Jeo555 163377 /* Tropical Savanna Climate */ Inayos ang baybay 2213652 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands |name = Mindanao <!--|image name = File:Mindanao Red.png |image caption = Mindanao is shown in color red; its associated islands in maroon.--> |nickname = Timog Pilipinas |locator map = {{Location map|Philippines|caption=|float=center|width=220|lat=8|long=125|marksize=16}} |map caption = Mindanao (Pilipinas) |location = [[Timog Silangang Asya]] |coordinates = |archipelago = [[Pilipinas]] |total islands = 7,107 |major islands = Mindanao, Sulu |area_km2 = 104,530 |rank = Ika-19 |highest mount = [[Bundok Apo]] |elevation_m = 3,412 |country = {{flagicon|Philippines}} [[Pilipinas]] |capital = [[Lungsod Davao]] |country admin divisions title = Rehiyon |country admin divisions = [[Caraga]], [[Hilagang Mindanao]], [[Tangway ng Zamboanga]], [[Rehiyon ng Davao]], [[Bangsamoro|Nagsasariling Rehiyon ng Bangsamoro sa Muslim na Mindanao]] (BARMM), [[SOCCSKSARGEN]] |country admin divisions title 1 = Lalawigan |country admin divisions 1 = [[Agusan del Norte]], [[Agusan del Sur]], [[Basilan]], [[Sulu]], [[Tawi-Tawi]], [[Surigao del Norte]], [[Surigao del Sur]], [[Kapuluang Dinagat]], [[Davao de Oro]], [[Davao del Norte]], [[Davao del Sur]], [[Davao Occidental]], [[Davao Oriental]], [[Misamis Oriental]], [[Misamis Occidental]], [[Bukidnon]], [[Lanao del Norte]], [[Lanao del Sur]], [[Lalawigan ng Cotabato|Cotabato]], [[Timog Cotabato]], [[Sarangani]], [[Sultan Kudarat]], [[Maguindanao]], [[Zamboanga del Norte]], [[Zamboanga del Sur]], [[Zamboanga Sibugay]] |country largest city = [[Lungsod ng Davao]] |country largest city population = 1,449,296 |population = 21,968,174 |population as of = 2010 |density_km2 = 232 |ethnic groups = [[Bajau|Bajao]], [[Mga Bisaya|Bisaya]], [[Subanon]], [[Mga Hiligaynon|Hiligaynon]], [[Mga Cebuano|Cebuano]], [[Mga Waray|Waray]], [[Mga Karay-a|Karay-a]], [[Mga Butuanon|Butuanon]], [[Mga Surigaonon|Surigaonon]], [[Mga Sangirese|Sangirese]], [[Lumad]] [[Kamayo]], [[Cotabato Manobo language|Manobo]], [[Tasaday]], [[T'boli]], [[Mga Moro|Moro]], [[Mga Maguindanao|Maguindanao]], [[Maranao]], [[Zamboangueño|Latino Zamboangueño]], [[Mga Tagalog|Tagalog]] }} Ang '''Mindanao''' o '''Kamindanawan''', ([[Ingles]]: '''Southern Philippines''' o [[Wikang Tagalog|Tagalog]]: '''Timog Pilipinas''') ay ang ikalawang pinakamalaking [[pulo]] sa [[Pilipinas]]. Ito rin ang tawag sa isa sa tatlong pangunahing pangkat ng mga pulo sa Pilipinas (ang dalawa ay ang [[Luzon]] at ang [[Kabisayaan]]), na binubuo ng pulo ng Mindanao at ng mga nakapalibot na mga maliliit na pulo. Pinakamalaking lungsod sa Mindanao ang [[Lungsod ng Davao]]. Sa 21,968,174 populasyon ng Mindanao, (ayon sa senso noong 2010) 10 bahagdan ay mga Moro o [[Muslim]].<ref name="investvine">{{cite web|url=http://investvine.com/unearthed-gem-of-minda/|title=Unearthed gem|first=Justin|last=Calderon|work=Inside Investor|date=22 Abril 2013|accessdate=29 Abril 2013|archive-date=26 Disyembre 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226084529/http://investvine.com/unearthed-gem-of-minda/|url-status=dead}}</ref> Ang Mindanao ang bukod tanging pook heograpikal sa Pilipinas na may malaking bilang ng mga [[Muslim]]. Ang pinakatimog na bahagi ng Mindanao, partikular ang lalawigan ng [[Maguindanao]] [[Lanao del Sur]], [[Sulu]], at [[Tawi-Tawi]] (na bahagi ng [[Bangsamoro|Nagsasariling Rehiyon ng Bangsamoro sa Muslim na Mindanao]] (BARMM), ay tahanan ng nakararaming Pilipinong Muslim. Dahil sa malawakang kahirapan, pagkakaiba-iba ng relihiyon, ang pulo ay kinakitaan ng paghihimagsik ng mga komunista, pati na rin ng mga kilusang armadong separatistang Muslim. ==Kasaysayan== [[File:Spanish map of Mindanao.jpg|thumb|left|250px|Isang lumang mapang Kastila ng pulo ng Mindanao.]] Isinunod ang pangalan ng Mindanao sa [[mga Maguindanaon]] na bumubuo sa pinakamalaking [[Kasultanan ng Maguindanao|Kasultanan]] ayon sa kasaysayan, at makikita sa mga mapa na ginawa noong ika-17 at ika-18 dantaon na nagmumungkahi na ang pangalan ay ginamit upang tukuyin ang pulo ng mga makapangyarihang katutubo ng panahong iyon. Unang lumaganap ang [[Islam]] sa rehiyon noong ika-13 dantaon sa pamamagitan ng mga mangangalakal na Arabe mula sa kasalukuyang [[Malaysia]] at [[Indonesia]]. Bago pa man maganap ito, ang mga katutubo ay pangunahing mga [[animista]] na naninirahan sa mga maliliit na pamayanan.<ref name="slate">{{cite web|url=http://www.slate.com/id/2112795/|title=How Islam got to the Philippines|first=Brendan I.|last=Koerner|work=Slate|date=28 Enero 2005|accessdate=4 Oktubre 2009}}</ref> Karamihan sa mga taal na populasyon ng mga Tausug, [[Maranao]] at [[Maguindanaon]] ay agad na lumipat sa pananampalatayang Islam maliban sa mga mailap na [[Subanon]], [[Talaandig]], [[Higaonon]] at ilang maliliit na mga tribo na tumangging makipag-ugnayan sa mga Arabeng misyonero ng Islam. Itinayo ang pinakaunang [[moske]] sa Pilipinas noong kalagitnaan ng ika-14 na dantaon sa bayan ng [[Simunul]].<ref name="slate" /> Sumunod ang mga kasultanan ng [[Kasultanan ng Sulu|Sulu]] at [[Kasultanan ng Maguindanao|Maguindanao]] noong ika-15 at ika-16 na dantaon. Noong huling bahagi ng ika-16 na dantaon hanggang unang bahagi ng ika-17 dantaon, naganap ang unang pagtatagpo sa mga [[Espanya|Kastila]]. Sa panahong ito, maayos nang nakatatag ang Islam sa Mindanao at nagsisimula nang manghikayat sa mga pangkat sa malalaking kapuluan ng [[Kabisayaan]] tulad ng [[Cebu]] at [[Bohol]], gayundin sa dulong hilagang bahagi, tulad ng [[Maynila]] sa [[Luzon|Kalusunan]].<ref name="slate" /> Nang dumating ang mga Kastila sa [[Pilipinas]], labis silang nabagabag nang matagpuan nilang matibay ang katayuan ng Islam sa pulo ng Mindanao, bilang katatapos lang mapaalis ang mga [[Moors]] mula sa [[Espanya]] pagkatapos nang dantaong labanan sa ilalim ng [[Reconquista]]. Sa katunayan, ang pangalang ''[[Mga Moro|Moro]]'' ay wikang Kastila para sa "Moors", na ibinigay sa mga Muslim na naninirahan sa Mindanao.<ref name="slate" /> Pinangalanan ni Villalobos na Caesarea Caroli ang pulo ng Mindanao nang maabot niya ang dalampasigan nito. Isinunod ito kay Carlos V ng Banal na Emperyong Romano (at I ng Espanya). ==Heograpiya== Ikalawang pinakamalaking pulo sa Pilipinas ang Mindanao na may sukat na 104,630 kilometro kwadrado, at ikawalang pinakamataong pulo sa buong daigdig. Higit na malaki ang pulo ng Mindanao kaysa sa 125 mga bansa sa daigdig, kabilang ang [[Netherlands]], [[Austria]], [[Portugal]], [[Czech Republic]], [[Hungary]], at [[Ireland]]. Ang pulo ay bulubundukin, at kung saan matatagpuan ang [[Bundok Apo]], ang pinakamataas na bundok sa Pilipinas. Napalilibutan ng 4 na dagat ang Mindanao: ang [[Dagat Sulu]] sa kanluran,<ref>C.Michael Hogan. 2011. [http://www.eoearth.org/article/Sulu_Sea?topic=49523 ''Sulu Sea''. Encyclopedia of Earth. Eds. P.Saundry & C.J.Cleveland. Washington DC]</ref> [[Dagat Pilipinas]] sa silangan, [[Dagat Celebes]] sa timog, at [[Dagat Bohol|Dagat Mindanao]] sa hilaga. Sa lahat ng mga pulo sa Pilipinas, Mindanao ang may pinakamalawig ang pagkakaiba-iba ng pisyograpikong katangian. Ang pangkat ng pulo ng Mindanao ay sinasaklaw ang pulo ng Mindanao kasama ang [[Kapuluan ng Sulu]] sa timog kanluran. Ang pangkat ng mga pulo ay nahahati sa anim na rehiyon, na hinati pa sa 26 na [[mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]]. == Pangkat ng mga pulo ng Mindanao == [[Talaksan:Davao Poblacion District skyline Bajada (Davao City; 08-22-2023).jpg|thumb|Ang pinamalaking lungsod sa Mindanao ang [[Lungsod ng Davao]]]] Ang grupong ito ng Mindanao ay isang arbitraryong lupon ng mga pulo sa timogang bahagi ng Pilipinas na kinabibilangan ng anim na [[Mga rehiyon ng Pilipinas|rehiyong administratibo]]. Ang mga rehiyong ito ay nahahati sa 25 mga [[Mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]], kung saan apat lamang sa mga ito ay wala sa mismong isla ng Mindanao. Kasama sa grupo ang [[Kapuluang Sulu]] sa timog-kanluran, kinabibilangan ng mga pangunahing isla ng [[Basilan]], [[Isla ng Jolo|Jolo]], at [[Tawi-Tawi]], pati ng mga nakaratag na mga isla sa kalapit nito tulad ng [[Camiguin]], [[Isla ng Dagat|Dinagat]], [[Isla ng Siargao|Siargao]], [[Island Garden City ng Samal|Samal]], at [[mga Isla ng Sarangani]]. ==Paghihiwalay== {{See also|Paghihiwalay ng Mindanao}} Panahon pa ng dating pangulong [[Ferdinand Marcos]] Sr. Ang isinusulong ng taga-Mindanao ang paghihiwalay ng estado sa [[Luzon]] at [[Kabisayaan]] sa [[Pilipinas]], ay hindi sinangayonan ng gobyerno ng Pilipinas noong ika 1972 matapos ang kaguluhan. {| class="wikitable" |+ Mga rehiyon ng Mindanao ! scope="col" | Rehiyon ! scope="col" | Luklukang pampangasiwaan (sentrong panrehiyon) ! scope="col" | Paglalarawan |- |'''[[Tangway ng Zamboanga|Tangway ng Zamboanga (''Rehiyon IX'')]]'''<br>[[Talaksan:Ph zamboanga peninsula.png|170px]] |[[Lungsod ng Zamboanga]] |Dating ''Kanlurang Mindanao'', ang Tangway ng Zamboanga ay matatagpuan sa tangway ng mismong pangalan. Ito ay binubuo ng mga probinsiya ng [[Zamboanga del Norte]], [[Zamboanga del Sur]], [[Zamboanga Sibugay]], at ng dalawang lungsod&mdash;[[Siyudad ng Zamboanga]] at [[Isabela, Basilan|Siyudad ng Isabela]]&mdash;na hindi sakop ng alinmang lalawigan. Ang Siyudad Isabela ang tanging teritoryong wala sa mismong isla ng Mindanao, ito ay nasa [[Basilan]]. Ang administratibong kabisera ng rehiyon ay ang Lungsod ng Pagadian. Ang buong rehiyon ay iisang probinsiya dati na tinawag na [[Zamboanga]]. |- |'''[[Hilagang Mindanao|Hilagang Mindanao (''Rehiyon X'')]]'''<br>[[Talaksan:Ph northern mindanao.png|170px]] |[[Cagayan de Oro]] |Ang Hilagang Mindanao ay binubuo ng mga probinsiya ng [[Bukidnon]], [[Camiguin]], [[Lanao del Norte]], [[Misamis Occidental]], at [[Misamis Oriental]]. Ang lalawigan ng Camiguin ay isa ring pulo sa may hilagang baybayin. |- |'''[[Rehiyon ng Davao|Davao (''Rehiyon XI'')]]'''<br>[[Talaksan:Ph davao region.png|170px]] |[[Lungsod ng Davao]] |Dating ''Timog Mindanao'', ang rehiyon ng Davao ay matatagpuan sa timog-silangang bahagi ng Mindanao. Ang rehiyon ay nahahati sa mga lalawigan ng [[Davao del Norte]], [[Davao del Sur]], [[Davao Occidental]], [[Davao Oriental]], at [[Davao de Oro]]; kasama pati ang [[Lungsod ng Davao]]. Ang [[Golpo ng Davao]] ay nasa timog at ang isla ng [[Samal, Davao del Norte|Samal]] sa golpo ay kabilang din sa rehiyon, pati ang [[mga Isla ng Sarangani]]. |- |'''[[SOCCSKSARGEN|Socsksargen (''Rehiyon XII'')]]'''<br>[[Talaksan:Socsksargen.png|170px]] |[[Koronadal]] |Dating ''Gitnang Mindanao'', ang SOCCSKSARGEN ay matatagpuan sa timog-gitnang bahagi ng isla. Binubuo ito ng mga probinsiya ng [[Lalawigan ng Cotabato|Cotabato]], [[Sarangani]], [[Timog Cotabato]], at [[Sultan Kudarat]]. Ang pangalan ng rehiyon ay isang akronim ng mga pangalan ng mga probinsiya nito kasama ang [[Heneral Santos|lungsod ng General Santos]]. |- |'''[[Caraga|Caraga (''Rehiyon XII'')]]'''<br>[[Talaksan:Ph caraga.png|170px]] |[[Butuan]] |Ang Caraga ay matatagpuan sa hilagang-kanlurang parte ng Mindanao. Ang kanyang mga probinsiya ay [[Agusan del Norte]], [[Agusan del Sur]], [[Surigao del Norte]], at [[Surigao del Sur]]. Kabilang sa rehiyong ito ang mga nakaratag na isla ng Surigao del Norte tulad ng [[Isla ng Dinagat]], [[Isla ng Siargao]], at [[Bucas Grande]]. |- |'''[[Bangsamoro|Bangsamoro (''BARMM'')]]'''<br>[[Talaksan:Ph Bangsamoro Autonomous Region.png|170px]] |[[Lungsod ng Cotabato]] |Ang Rehiyong Awtonomo ng Bangsamoro sa Muslim Mindanao ay isang espesyal na rehiyon na kinabibilangan ng mga teritoryo kung saan ang mayoriya ng populasyon ay [[Mga Moro|Moro]]. Kasama dito ang halos buong [[Kapuluang Sulu]] (ang [[Isabela, Basilan|Siyudad ng Isabela]] ng [[Basilan]] ay bahagi ng rehiyong Peninsula ng Zamboanga) at dalawang probinsiya sa isla ng Mindanao. Ang mga lalawigang bumubuo sa Kapuluang Sulu ay [[Basilan]], [[Sulu]], at [[Tawi-Tawi]]. Ang Basilan at Tawi-Tawi ang mga pangunahing isla ng kanilang mga lalawigan, [[Isla ng Jolo]] naman ang sa [[Sulu]]. Ang mga probinsiya sa mismong isla ng Mindanao ay ang [[Lanao del Sur]] at [[Maguindanao]]. |} {{center|{{Mindanao labelled map}}}} {{clear}} {{Largest cities | province = Mindanao | stat_ref = Source: 2020 PH Census Bureau Estimate | list_by_pop = Pilipinas | div_name = Mindanaw | div_link = Rehiyon{{!}}Rehiyon | city_1 = Lungsod ng Dabaw{{!}}''Davao City'' | div_1 = Rehiyon ng Davao{{!}}Davao Region | pop_1 = 1,776,949 | img_1 = Davao aerial view sunset (Davao City; 11-26-2021).jpg | city_2 = Lungsod ng Zamboanga{{!}}''Zamboanga City'' | div_2 = Tangway ng Zamboanga{{!}}Zamboanga Peninsula | pop_2 = 977,234 | img_2 = Zamboanga City from Garden Orchid Hotel.jpg | city_3 = Cagayan de Oro{{!}}''Cagayan de Oro'' | div_3 = Hilagang Mindanao{{!}}Northern Mindanao | pop_3 = 728,402 | img_3 = CAG Skyline Nov 2018.jpg | city_4 = Heneral Santos{{!}}''General Santos'' | div_4 = Soccsksargen{{!}}Soccsksargen | pop_4 =697,315 | img_4 = Gen Santos city 3.jpg | city_5 = Butuan{{!}}''Butuan'' | div_5 = Caraga{{!}}Caraga | pop_5 = 372,910 | city_6 = Iligan{{!}}''Iligan'' | div_6 = Hilagang Mindanao{{!}}Northern Mindanao | pop_6 = 450,583 | city_7 = Lungsod ng Kotabato{{!}}Cotabato City | div_7 = Bangsamoro{{!}}Bangsamoro | pop_7 = 325,079 | city_8 = Tagum{{!}}Tagum | div_8 = Rehiyon ng Davao{{!}}Davao Region | pop_8 = 296,202 | city_9 = Valencia, Bukidnon{{!}}Valencia | div_9 = Hilagang Mindanao{{!}}Northern Mindanao | pop_9 = 216,546 | city_10 = Pagadian{{!}}Pagadian | div_10 = Tangway ng Zamboanga{{!}}Zamboanga Peninsula | pop_10 = 210,452 | city_11 = Panabo{{!}}Panabo | div_11 = Rehiyon ng Davao{{!}}Davao Region | pop_11 = 209,230 | city_12 = Marawi{{!}}Marawi | div_12 = Bangsamoro{{!}}Bangsamoro | pop_12 = 207,010 | city_13 = Koronadal{{!}} Koronadal | div_13 = Soccsksargen{{!}}Soccsksargen | pop_13 = 195,398 | city_14 = Malaybalay{{!}}Malaybalay | div_14 = Hilagang Mindanao{{!}}Northern Mindanao | pop_14 = 190,712 | city_15 = Digos{{!}}Digos | div_15 = Rehiyon ng Davao{{!}}Davao Region | pop_15 = 188,376 | city_16 = Polomolok{{!}}Polomolok | div_16 = Soccsksargen{{!}}Soccsksargen | pop_16 = 172,605 | city_17 = Lungsod ng Surigao{{!}}Surigao City | div_17 = Caraga{{!}}Caraga | pop_17 = 171,107 | city_18 = Midsayap{{!}}Midsayap | div_18 = Soccsksargen{{!}}Soccsksargen | pop_18 = 165,376 | city_19 = Pikit, Cotabato{{!}}Pikit | div_19 = Soccsksargen{{!}}Soccsksargen | pop_19 = 164,646 | city_20 = Kidapawan{{!}}Kidapawan | div_20 = Soccsksargen{{!}}Soccsksargen | pop_20= 160,791 }} ==Mga kawing na panlabas== {{Commons category|Mindanao}} {{Wiktionary}} * [http://www.emindanao.org/ information on conflict affected area] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130828030927/http://www.emindanao.org/ |date=2013-08-28 }} * [http://www.peacebuildingdata.org/philippines Violent Conflicts and Displacement in Central Mindanao: Challenges for recovery and development] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130926102856/http://www.peacebuildingdata.org/philippines |date=2013-09-26 }} * [http://www.mindanao.com/blog Mindanao Magazine]{{Dead link|date=Marso 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.wayph.com/23-amazing-destinations-in-mindanao/ Tourist Destinations in Mindanao] * [http://www.morofriends.com/ Moro Friends Community] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180816203649/http://www.morofriends.com/ |date=2018-08-16 }} * [http://www.mindanaw.net/ The Catalyst for Countryside Development] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101226011100/http://mindanaw.net/ |date=2010-12-26 }} * [http://www.mindanews.com/ Mindanao News] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110601233820/http://www.mindanews.com/ |date=2011-06-01 }} * [http://www.onlinemindanao.com/ Online Mindanao] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131117082401/http://onlinemindanao.com/ |date=2013-11-17 }} * [http://www.taboan.net/ Taboan Mindanao]{{Dead link|date=Nobiyembre 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ==Mga Sanggunian== {{reflist}} ==Tropical Savanna Climate== *Tagalog translation Tropiko sabana *Bisaya translation Tropikal nga Savanna ''Silipin din [[Mga Rehiyon ng Pilipinas]], [[Mga Lalawigan ng Pilipinas]], [[Luzon]], at [[Visayas]].'' {{Philippines political divisions}} {{English2|Mindanao}} [[Kategorya:Mga pulo ng Pilipinas]] dyo9i17y9f4k33stms8lcknkuzouu47 0 1802 2213655 2158578 2026-06-28T02:35:18Z Jeo555 163377 Inayos ang baybay 2213655 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands |name = Visayas<br>''Kabisay-an''<br>''Kabisayaan'' |image name = Visayas Red.png |image caption = Mapa ng Pilipinas<br>Ipinapakita ang Kabisayaan na nakapula |nickname = Gitnang Pilipinas |location = [[Timog Silangang Asya]] |archipelago = [[Pilipinas]] |area_km2 = 61077 |major islands = [[Pulo ng Bohol|Bohol]], [[Pulo ng Cebu|Cebu]], [[Pulo ng Leyte|Leyte]], [[Pulo ng Masbate|Masbate]], [[Pulo ng Negros|Negros]], [[Pulo ng Panay|Panay]], at [[Pulo ng Samar|Samar]], [[Pulo ng Camotes]], [[Pulo ng Mactan]] |highest mount = [[Bulkan Kanlaon|Kanlaon]] |elevation m = 2435 |country = Pilipinas |country admin divisions title = Rehiyon |country admin divisions = [[Gitnang Kabisayaan]], [[Silangang Kabisayaan]] at [[Kanlurang Kabisayaan]]. |country largest city = [[Lungsod ng Cebu]] (Cebu City) |country largest city area = 998&nbsp;km² |population = 11,203,760 |population as of = 2010 Philippines census<ref>{{cite web|url=http://www.census.gov.ph/data/pressrelease/2012/PHILS_summary_pop_n_PGR_1990to2010.pdf|title=Population and Annual Growth Rates for The Philippines and Its Regions, Provinces, and Highly Urbanized Cities|publisher=National Statistics Office of the Republic of the Philippines|accessdate=11 Mayo 2012|archive-date=2018-12-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226130911/http://www.census.gov.ph/data/pressrelease/2012/PHILS_summary_pop_n_PGR_1990to2010.pdf|url-status=dead}}</ref> |density_km2 = 294.28 |[[demonym]] = Kabisayaan, Mga ''Bisayâ'' |ethnic groups = [[Mga Bisaya]] ([[Mga Aklanon|Aklanon]], [[Mga Boholano|Boholano/Bol-anon]], [[Mga Caluyanon|Caluyanon]], [[Mga Capiznon]], [[MgaCebuano|Cebuano]], [[Mga Eskaya]], [[Mga Hiligaynon|Hiligaynon]], [[Mga Karay-a]], [[Mga Masbateño|Masbateño]], [[Mga Porohanon]], [[Mga Romblomanon|Romblomanon]], [[Mga Waray|Waray]]), [[Mga Ati (tribo)|Ati]] at iba pang mga pangkat etniko.. }} Ang '''Visayas''' o '''Kabisayaan''' (sa [[Wikang Bisaya|Bisaya]]: ''Kabisay-an''), tinagurian ding '''Gitnang Pilipinas''', ay isa sa tatlong pangunahing pangkat ng mga pulo sa [[Pilipinas]] kabilang ang [[Luzon]] at [[Mindanao]]. Binubuo ito ng mga kapuluan, pangunahin ang mga pulong pumapalibot sa [[Dagat Kabisayaan]], bagaman itinuturing na ang Kabisayaan ang pinakadulong hilagang bahagi ng [[Dagat Sulu]].<ref>C.Michael Hogan. 2011. ''Sulu Sea''. Encyclopedia of Earth. Eds. P.Saundry & C.J.Cleveland. Washington DC</ref> Ang mga pangunahing pulo sa kabisayaan ay ang [[Pulo ng Panay|Panay]], [[Pulo ng Negros|Negros]], [[Pulo ng Cebu|Cebu]], [[Pulo ng Bohol|Bohol]], [[Pulo ng Leyte|Leyte]], at [[Pulo ng Samar|Samar]].{{#Tag:Ref|On 23 Mayo 2005, Palawan and Puerto Princesa City were moved to Western Visayas by Executive Order No. 429.<ref name="EO429">{{cite web|url=http://www.ops.gov.ph/records/eo_no429.htm|title=Executive Order No. 429|publisher=President of the Philippines|accessdate=2009-05-18|archive-date=2007-07-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20070707191249/http://www.ops.gov.ph/records/eo_no429.htm|url-status=dead}}</ref> However, on 19 Agosto 2005, President Arroyo issued Administrative Order No. 129 to hold the earlier EO 429 in abeyance pending a review.<ref name="AO129">{{cite web|url=http://www.ops.gov.ph/records/ao_no129.htm|title=Administrative Order No. 129|publisher=President of the Philippines|accessdate=2009-05-18|archive-date=2009-07-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20090713202522/http://www.ops.gov.ph/records/ao_no129.htm|url-status=dead}}</ref> {{as of|2010}}, Ang Palawan at ang mataas na urbanisadong lungsod ng [[Puerto Princesa]] ay nanatiling bahagi ng rehiyon ng [[MIMAROPA]].}} Ang rehiyon ay maaaring isama ang mga pulo ng [[Romblon]] at [[Masbate]], kung ang populasyon nito ay kinikilalang [[mga Bisaya]]. ==Tropiko Moonson Climate== *Tropiko Moonson Kanluran Visayas * Silangang Kabisayaan *Central Visayas ==Kasaysayan== Hanggang sa ngayon, nananatiling mahiwaga ang kasaysayan ng Kabisayaan bago dumating ang mga Kastila. Maraming mga alamat at mga salaysay tungkol sa kasaysayan ng Kabisayaan subalit maraming hindi sang-ayon kung may katotohanan ang mga ito. Ang mga sinaunang tao sa rehiyon ay mga [[Mga Austronesyo|Austronesyo]] at [[Negrito]] na dumayo sa kapuluan tinatayang 6,000 hanggang 30,000 taon ang nakalilipas. Ang mga unang nanirahan ay maituturing na [[animista]]. Noong ika-12 dantaon, ang mga mamamayan ng dating emperyo ng [[Srivijaya]], [[Majapahit]] at [[Brunei]], na pinamunuan ni [[Datu Puti]] at ang kanyang mga katribo, ay naglakbay at nanirahan sa pulo ng [[Panay]] at sa mga pulong nakapalibot dito.<ref>Jovito S. Abellana, "Bisaya Patronymesis Sri Visjaya" (Ms., Cebuano Studies Center, ca. 1960)</ref> Noong ika-14 na dantaon, Ang mga mangangalakal na [[Arabe]] at ang kanilang mga tagasunod ay nangahas na dinayo ang mga karagatan sa Timog Silangang Asya, at hinikayat ang mga tribong pangkat sa Islam. ==Mga Rehiyon at Lalawigan== [[Talaksan:Cebu Business Park, Archbishop Reyes Avenue top view (Cebu City; 01-16-2024).jpg|thumb|Ang pinamalaking lungsod sa Bisayas ang [[Lungsod ng Cebu]]]] Ang Visayas ay nahahati sa 4 na rehiyon na lalo pang nahahati sa 17 mga probinsiya. ===Kanlurang Kabisayaan (Rehiyon lV)=== [[Talaksan:Ph western visayas.png|thumb|Kanlurang Kabisayaan]] Ang [[Kanlurang Kabisayaan]] ay binubuo ng isla ng [[Panay]] at [[Guimaras]]. Ang mga lalawigan nito ay: * [[Aklan]] * [[Antique]] * [[Capiz]] * [[Guimaras]] * [[Iloilo]] ;Sentrong Pang-Rehiyon (Regional Center-VI) * ''[[Lungsod ng Iloilo]]'' (Iloilo City) ===Rehiyon ng Pulo ng Negros (NIR)=== [[Talaksan:Negros Island Region 2024.png|thumb|Rehiyon ng Pulo ng Negros]] Ang [[Rehiyon ng Pulo ng Negros]] ay binubuo ng isla ng [[Negros]] at [[Siquijor]]. Ang mga lalawigan nito ay: *[[Negros Occidental]] *[[Negros Oriental]] * [[Siquijor]] ; Mga Sentrong Pang-Rehiyon (Regional Center-NIR) * ''[[Lungsod ng Bacolod]]'' (Bacolod City) * ''[[Lungsod ng Dumaguete]]'' (Dumaguete City) ===Gitnang Kabisayaan (Rehiyon VII)=== [[Talaksan:Central Visayas in June 2024.png|thumb|Gitnang Kabisayaan]] Kabilang sa [[Gitnang Kabisayaan]] ang mga pulo ng [[Cebu]] at Bohol. Ang mga lalawigan nito ay: * [[Bohol]] * [[Cebu]] ; Sentrong Pang-Rehiyon (Regional Center-VII) * ''[[Lungsod ng Cebu]]'' (Cebu City) ===Silangang Kabisayaan (Rehiyon VIII)=== [[Talaksan:Ph eastern visayas.png|thumb|Silanang Kabisayaan]] Ang [[Silangang Kabisayaan]] ay binubuo ng mga pulo ng [[pulo ng Leyte|Leyte]], Biliran, at [[Samar]]. Ang mga lalawigan nito ay: * [[Biliran]] * [[Leyte]] * [[Timog Leyte]] * [[Silangang Samar]] * [[Hilagang Samar]] * [[Kanlurang Samar]] ; Sentrong Pang-Rehiyon (Regional Center-VIII) * ''[[Tacloban]]'' (Tacloban City) ==Kalakhan sa Kabisayaan== Ang Kalakhan sa Bisayas o Metro sa Visayas ay ang mga kalakhan na naka-ayon sa bawat rehiyon, kapitolyo, lalawigan at lungsod, isla ng Bisayas ang mga kalakhan ay dibisyon mula sa rehiyon hanggang sa lalawigan at pababa sa lunsod. ===Kalakhang Bisayas=== {| class = "wikitable" style = "font-size: 100%;" |- ! style=background-color:gold;" | Kalakhan (Metro) !! style=background-color:gold;" | Sentrong kalakhan !! style=background-color:gold;" | Dibisyon |- | '''[[Kalakhang Cebu]]''' || [[Lungsod ng Cebu|Cebu]] || [[Gitnang Kabisayaan]] |- | '''Kalakhang Iloilo-Guimaras''' || [[Lungsod ng Iloilo|Iloilo]] || [[Kanlurang Kabisayaan]] |- | '''[[Kalakhang Bacolod]]''' || [[Lungsod ng Bacolod|Bacolod]] || [[Rehiyon ng Pulo ng Negros]] |} ==Wika== Ang mga pangunahing wikang sinasalita sa Kabisayaan ay ang [[wikang Hiligaynon]] o Ilonggo sa halos kabuuan ng Kanlurang Kabisayaan, [[wikang Cebuano]] sa Gitnang Kabisayaan, at [[wikang Waray-Waray|Waray]] sa Silangang Kabisayaan. Ang iba pang mga wikang sinasalita ay ang [[wikang Aklanon]], [[wikang Kinaray-a]], at [[wikang Capiznon]]. Ang [[wikang Filipino]], ang pambansang wika na ibinatay sa [[Wikang Tagalog]], ay nauunawaan subalit bihirang gamitin sa pangkaraniwang pakikipagtalastasan. Ang [[wikang Ingles]], isa sa mga opisyal na wika ng bansa ay malawakang ginagamit at itinuturing na pangalawang wika sa mga pook urban sa Kabisayaan. Madalas din itong gamitin sa mga paaralan, mga pampublikong palatandaan at kalakalan. ==Alamat== May mga alamat na nakapaloob sa librong [[Maragtas]], tungkol sa sampung hepe ([[datu]]) na tumakas mula sa paniniin ni Datu Makatunaw ng Borneo papunta sa isla ng Panay. Ang mga datu at ang kanyang mga tagasunod ay pinaniniwalaang mga ninuno ng mga [[Bisaya]]. Ang pagdating nila ay pinagdiriwang sa pista ng [[Ati-atihan]] sa [[Kalibo]], [[Aklan]]. Bagama't ito ay isang alamat, base pa rin ito sa mga totohanang pangyayari. Ito ay nilikom sa isang aklat ni [[Pedro Alcantara Monteclaro]] noong 1907. {{Largest cities | province = [[Kabisayaan]] | stat_ref = Source: 2020 PH Census Bureau Estimate | list_by_pop = Pilipinas | div_name = Kabisayaan | div_link = Rehiyon{{!}}Rehiyon | city_1 = Lungsod ng Cebu{{!}}''Cebu City'' | div_1 = Gitnang Kabisayaan{{!}}Central Visayas | pop_1 = 922,611 | img_1 = Cebu Business Park and IT Park skyline, Kamputhaw (Cebu City; 09-07-2022).jpg | city_2 = Bacolod{{!}}''Bacolod'' | div_2 = Rehiyon ng Pulo ng Negros{{!}}Negros Island Region | pop_2 = 600,783 | img_2 = BacolodCityAerialbyJohnKimwellLaluma.jpg | city_3 = Lungsod ng Iloilo{{!}}''Iloilo City'' | div_3 = Kanlurang Kabisayaan{{!}}Western Visayas | pop_3 = 457,626 | img_3 = R. Mapa Street, Iloilo City (01-2019).jpg | city_4 = Lungsod ng Lapu-Lapu{{!}}''Lapu-Lapu City'' | div_4 = Gitnang Kabisayaan{{!}}Central Visayas | pop_4 = 408,112 | img_4 = Mactan resort xxy.jpg | city_5 = Mandaue{{!}}''Mandaue'' | div_5 = Gitnang Kabisayaan{{!}}Central Visayas | pop_5 = 362,654 | city_6 = Tacloban{{!}}''Tacloban'' | div_6 = Silangang Kabisayaan{{!}}Eastern Visayas | pop_6 = 242,089 | city_7 = Talisay, Cebu{{!}}Talisay | div_7 = Gitnang Kabisayaan{{!}}Central Visayas | pop_7 = 227,645 | city_8 = Ormoc{{!}}Ormoc | div_8 = Silangang Kabisayaan{{!}}Eastern Visayas | pop_8 = 215,031 | city_9 = Kabankalan{{!}}Kabankalan | div_9 = Rehiyon ng Pulo ng Negros{{!}}Negros Island Region | pop_9 = 200,198 | city_10 = Bago, Negros Occidental{{!}}Bago | div_10 = Rehiyon ng Pulo ng Negros{{!}}Negros Island Region | pop_10 = 191,210 | city_11 = Calbayog{{!}}Calbayog | div_11 = Silangang Kabisayaan{{!}}Eastern Visayas | pop_11 = 183,851 | city_12 = Roxas, Capiz{{!}}Roxas | div_12 = Kanlurang Kabisayaan{{!}}Western Visayas | pop_12 = 179,292 | city_13 = Toledo, Cebu{{!}}Toledo | div_13 = Gitnang Kabisayaan{{!}}Central Visayas | pop_13 = 170,335 | city_14 = Cadiz, Negros Occidental{{!}}Cadiz | div_14 = Rehiyon ng Pulo ng Negros{{!}}Negros Island Region | pop_14 = 158,544 | city_15 = Danao, Cebu{{!}}Danao | div_15 = Gitnang Kabisayaan{{!}}Central Visayas | pop_15 = 136,471 | city_16 = San Carlos, Negros Occidental{{!}}San Carlos | div_16 = Rehiyon ng Pulo ng Negros{{!}}Negros Island Region | pop_16 = 132,650 | city_17 = Dumaguete{{!}}Dumaguete | div_17 = Rehiyon ng Pulo ng Negros{{!}}Negros Island Region | pop_17 = 131,377 | city_18 = Silay{{!}}Silay | div_18 = Rehiyon ng Pulo ng Negros{{!}}Negros Island Region | pop_18 = 130,478 | city_19 = Carcar, Cebu{{!}}Carcar | div_19 = Gitnang Kabisayaan{{!}}Central Visayas | pop_19 = 119,664 | city_20 = Bayawan{{!}}Bayawan | div_20 = Rehiyon ng Pulo ng Negros{{!}}Negros Island Region | pop_20 = 117,900 }} ==Mga sanggunian== {{reflist}} {{Visayas lateral}} [[Kategorya:Kabisayaan]] [[Kategorya:Mga kapuluan ng Pilipinas]] kyfi8k3ut527vsyi6xqf374e5xjmirf 0 2471 2213673 1339491 2026-06-28T03:33:03Z Jojit fb 38 Ikinakarga sa [[Biyolohiya#Embriyolohiya]] 2213673 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Biyolohiya#Embriyolohiya]] glh5t9099bwifvbx59hicmpdiqr1dxj 0 2571 2213587 2213559 2026-06-27T16:35:42Z Arko Blangko 155328 2213587 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | conventional_long_name = Pederasyong Ruso | common_name = Rusya | native_name = {{native name|ru|Российская Федерация}}<br/>{{small|{{transl|ru|Rossiyskaya Federatsiya}}}} | image_flag = Flag of Russia.svg | image_coat = Coat of Arms of the Russian Federation.svg | anthem = {{lang|ru|Государственный гимн<br/>Российской Федерации}}<br/>{{transl|ru|[[Gosudarstvennyy gimn Rossiyskoy Federatsii]]}}<br/>"Awiting Estatal ng Pederasyong Ruso"{{parabr}}{{center|[[File:National Anthem of Russia (2000), instrumental, one verse.ogg]]}} | image_map = Russian Federation (orthographic projection) - All Territorial Disputes.svg | map_width = 250px | map_caption = Lupaing saklaw ng Rusya sa lunting maitim at teritoryong inaangkin sa lunting mapusyaw. | capital = [[Mosku]] | coordinates = {{Coord|55|45|21|N|37|37|02|E|type:city}} | largest_city = kabisera | languages_type = Wikang opisyal<br />{{nobold|at pambansa}} | languages = [[Wikang Ruso|Ruso]] | demonym = [[#Demograpiya|Ruso]] | government_type = {{nowrap|[[Republikang]] [[pederal]]}} at [[semi-presidensyal]] | leader_title1 = [[Pangulo ng Rusya|Pangulo]] | leader_name1 = [[Vladimir Putin]] | leader_title2 = [[Tagapangulo ng Pamahalaan ng Rusya|Tagapangulo ng Pamahalaan]] | leader_name2 = [[Mikhail Mishustin]] | legislature = {{nowrap|[[Asembleyang Pederal ng Rusya|Asembleyang Pederal]]}} | upper_house = [[Konseho ng Pederasyon ng Rusya|Konseho ng Pederasyon]] | lower_house = [[Pampamahalaang Duma|Pampamahalaang Duma]] | sovereignty_type = [[Kasaysayan ng Rusya|Kasaysayan]] | established_event1 = [[Tsarato ng Rusya]] | established_date1 = 16 Enero 1547 | established_event2 = [[Imperyong Ruso]] | established_date2 = 2 Nobyembre 1721 | established_event3 = [[Sobyetikong Rusya]] | established_date3 = 7 Nobyembre 1917 | established_event4 = {{nowrap|[[Akwerdo ng Belovezha]]}} | established_date4 = 12 Disyembre 1991 | established_event5 = [[Saligang Batas ng Rusya|Saligang Batas]] | established_date5 = 12 Disyembre 1993 | area_km2 = 17,098,246 | area_rank = ika-1 | percent_water = 13 | population_estimate = {{IncreaseNeutral}} 144,699,673 | population_estimate_year = 2022 | population_estimate_rank = ika-9 | population_density_km2 = 8.4 | population_density_sq_mi = 21.5 | population_density_rank = ika-187 | GDP_PPP = {{increase}} $5.056 trilyon | GDP_PPP_year = 2023 | GDP_PPP_rank = ika-6 | GDP_PPP_per_capita = {{increase}} $35,310 | GDP_PPP_per_capita_rank = ika-60 | GDP_nominal = {{decrease}} $1.862 trilyon | GDP_nominal_year = 2023 | GDP_nominal_rank = ika-11 | GDP_nominal_per_capita = {{decrease}} $13,006 | GDP_nominal_per_capita_rank = ika-72 | Gini = 36.0 | Gini_year = 2020 | Gini_change = decrease | HDI = 0.822 | HDI_year = 2021 | HDI_change = increase | HDI_rank = ika-52 | currency = [[Rublo ng Rusya|Rublo]] ([[Ruble sign|₽]]) | currency_code = RUB | utc_offset = +2-12 | calling_code = +7 | cctld = .ru{{*}}.рф | today = }} Ang '''Rusya''' ({{lang-ru|Россия}}, <small>tr.</small> {{transl|ru|Rossiya}}), pormal na '''Pederasyong Ruso''', ay isang bansang transkontinental na umaabot mula [[Silangang Europa]] hanggang [[Hilagang Asya]]. Mula hilagang-kanluran paikot sa kaliwa, hinahangganan nito ang [[Noruwega]], [[Pinlandiya]], [[Estonya]], [[Letonya]], [[Litwanya]], [[Polonya]], [[Biyelorusya]], [[Ukranya]], [[Heorhiya]], [[Aserbayan]], [[Kasakistan]], [[Tsina]], [[Mongolya]], at [[Hilagang Korea]]; nagbabahagi rin ito ng mga hangganang pandagat sa [[Hapon]] at [[Estados Unidos]]. Sumasakop ng lawak na 17,098,246 km², ito ang pinakamalaking bansa sa mundo, na sumasaklaw ng 11 sona ng oras at {{frac|1|8}} bahagi ng lupang matatahanan sa Daigdig. Tinatahanan ng mahigit 145.5 milyong mamamayan, ito ang pinakamataong bansa sa [[Europa]]. Ang kabisera at pinakamalaking lungsod nito ay [[Mosku]]. Nagsimula ang kasaysayan ng Rusya sa mga bayang Silangang Eslabo, na sumibol bilang isang makikilalang grupo sa Europa sa pagitan ng [[ika-3 dantaon]] at [[ika-8 dantaon]]. Lumitaw ang [[Rus ng Kiyeb]], ang kanilang unang estado, noong [[ika-9 dantaon]]. Pinagtibay nila noong 988 ang [[Kristiyanismo|Kristiyanismong]] [[Ortodoksiyang Oriental|Ortodokso]], isang produkto ng Kristiyanisasyong isinagawa nina [[Sirilo at Metodiyo]], dalawang misyonerong ipinadala mula sa [[Imperyong Bisantino]]. Nang maglaon ay nagkawatak-watak ang Rus sa iba't-ibang maliliit na estadong [[pyudalismo|pyudal]], kung saan ang pinakamakapangyarihan dito'y ang [[Prinsipado ng Vladimir-Suzdal]] na sa kalaunan ay naging [[Dakilang Dukado ng Mosku]]. Ito ang naging pangunahing puwersa sa pakikibaka para sa kalayaan mula sa [[Gintong Horda]] at muling pag-iisa ng Rusya. Unti-unting napagkaisa ng Mosku ang mga nakapalibot na prinsipado at naging [[Tsaratong Ruso]]. Noong unang bahagi ng [[ika-18 dantaon]] ay lumawak ito sa pamamagitan ng pananakop, panlulupig, at paggalugad at umunlad sa [[Imperyong Ruso]]. Umabot mula Polonya hanggang sa [[Karagatang Pasipiko]] at [[Alaska]], ito ang naging ikatlong pinakamalaking imperyo sa kasaysayan. Sa pagtatapos ng [[Unang Digmaang Pandaigdig]] ay nilansag ang [[monarkiya]] ng bansa sa [[Himagsikang Ruso (1917)|Himagsikang Ruso]] at naitatag ang [[RSPS ng Rusya|Republikang Sobyetiko ng Rusya]] (kalauna'y naging [[RSPS ng Rusya]]), ang kauna-unahang [[estadong sosyalista]]. Kasunod ng tagumpay ng mga [[Bolshebista]] sa [[Digmaang Sibil ng Rusya|digmaang sibil]] ay binuo ng Rusya, kasama ang [[SSR ng Ukranya|Ukranya]], [[SSR ng Biyelorusya|Biyelorusya]], at [[SPSR ng Transkaukasya|Transkaukasya]] ang [[Unyong Sobyetiko]], na naging isa sa dalawang pinakamakapangyarihang bansa sa panahon ng [[Digmaang Malamig]]. Kasunod ng pagkabuwag ng Unyong Sobyetiko noong 1991 ay naging Pederasyong Ruso ang Rusya, itinuturing ito bilang [[de facto]] na kahalili sa mga estadong sumunod sa unyon. Ang sistemang pampamahalaan ng Rusya ay [[republikang]] [[parlamentaryo]] na binubuo ng walumpu't limang kasakupang pederal. Ang [[ekonomiya]] ng bansa ay ang ikalabing-isang pinakamalaki sa mundo ayon sa [[Kabuuang domestikong produkto|KDP]] nominal at ikaanim ayon sa [[Pagkakatulad ng kapangyarihang bumili|PKB]]. Nagtataglay ang bansa ng pinakamalaking arsenal ng mga [[sandatang nukleyar]], at nagraranggo bilang ikalima sa bilang ng aktibong hukbo at paggastang pang-militar. Ang malawakang mapagkukunan nito sa mga [[mineral]] at [[enerhiya]] ay itinuturing bilang pinakamalaki sa mundo; ito ang may pinakamalaking reserba ng mga mapagkukunan ng kagubatan at isang-kapat ng di-nagyelong sariwang tubig. Kabilang ang Rusya sa mga nangungunang tagagawa ng [[langis]] at gasolinang natural. Isa itong kasaping palagian ng [[Konsehong Panseguridad ng mga Nagkakaisang Bansa]]; bahagi ng [[BRICS]], [[G20]], [[APEC]], [[OSKE]], at [[Pandaigdigang Organisasyon sa Kalakalan|POK]]; at ang pangunahing miyembro ng mga post-Sobyetikong organisasyon tulad ng [[Sampamahalaan ng mga Makasarinlang Estado|SME]], [[Organisasyong Tratado ng Kolektibong Seguridad|OTKS]], at [[Eurasyanong Ekonomikong Unyon|EAEU]], Nagtataglay ang Rusya ng 30 [[Pandaigdigang Pamanang Pook]] na idineklara ng [[UNESCO]]. ==Etimolohiya== [[Talaksan:Rossia Fra Mauro.png|thumb|200px|left|Litrato ng Rus' sa mapang Fra Mauro. Makikita rito ang Pulang Rus' ({{lang|it|Rossia Rossa}}), Itim na Rus' ({{lang|it|Rossia Negra}}), Puting Rus' ({{lang|it|Rossia Biancha}}), at ibang lupaing Rus' ({{lang|it|Rossia}}).]] Naitala ang unang kilalang pagbanggit ng salitang "Rusya" ({{lang-el|‘Ρωσία}}) sa mga tratado ni Emperador [[Constantino VII|Constantino VII Porfirogeneta]] ng [[Imperyong Bisantino]] noong ika-10 dantaon, tulad ng [[De Ceremoniis|Hinggil sa mga Seremonya]] at [[De Administrando Imperio|Hinggil sa Pamamahala ng Imperyo]]. Mababasa sa isang sipi: "Sa arkonte (pinuno) ng Rusya, isang dalawang-solidi na gintong selyo: "Mga liham mula kay Constantino at [[Romano II|Romano]], ang mga emperador ng mga Romano na nagmamahal kay Kristo, sa arkonte ([[Igor ng Kyiv|Igor]]) ng Rusya." Tinawag din ng parehong emperador si Prinsesa Olga, na dumating at bininyagan sa Constantinopla, bilang "tagapamahala ng Rusya" ({{lang-el|ἄρχοντίσσα Ρωσίας}}).<ref name="Sokolov 1899">{{cite journal|last=Sokolov|first=D. |title=К статье «Кто и когда выдумал Россию?» [Sa Artikulong "Sino at Kailan Kinatha ang Rusya?"] |url=https://www.runivers.ru/bookreader/book484268/#page/1245/mode/1up|journal=Istorichesky Vestnik|year=1899|volume=LXXV|language=ru}}</ref>{{rp|1106–1107}} Tinukoy nito ang [[Rus ng Kyiv]], isang sinaunang estadong Ruso na umabot mula Dagat Itim hanggang sa rehiyong Novgorod.<ref name="Soloviev 1957">{{cite journal|last=Soloviev|first=Aleksandr V.|title=Византийское имя России [Bisantinong Pangalan ng Rusya]|url=http://www.vremennik.biz/opus/BB/12/51635|journal=Vizantiyskiy Vremennik|location=Mosku|publisher=Palimbagan ng Akademya ng mga Agham ng USSR|year=1957|volume=12|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20210901231152/http://www.vremennik.biz/opus/BB/12/51635|archive-date=1 Setyembre 2021}}</ref>{{rp|136}} Matatagpuan ang mga bakas ng pangalang ito sa mga sangguniang Kanlurang Europeo, partikular na sa Lumang Pranses: ang baybay na ''Rossia'' ay isinulat na simula noong ika-12 dantaon kasama ang ''Russia'', ''Ruscia'', ''Ruzzia'', at ang di-gaanong karaniwang ''Ruthenia''. Naroroon ang anyong Rossia sa mga tekstong Latin ng mga manlalakbay na sina Marco Polo, Guillaume de Rubruck, Ambrogio Contarini, Josaphat Barbaro, at sa ibang mapa ng Timog Europa kabilang ang Catalan Atlas at Fra Mauro. Mayroon ding ilang pagkakaiba ng pangalang Rus na may letrang "o" sa ugat, isang halimbawa'y ''Rosie'' na ginamit ni kartograpong Andrea Bianco.<ref name="Soloviev 1957"/>{{rp|139-140}} [[Talaksan:Lestvitsa-1387.jpg|thumb|225px|right|Inskripsyon sa huling pahina ng Hagdanan ni Juan Climaco. Nakasulat: Sa taong 6895 [1387], Abril 24, ang aklat na ito ay natapos sa Monasteryo ng Studion ng abang Metropolitang Cipriano ng Kyiv at buong Rusya.]] Makikita naman ang unang Sirilikong pagsulat ng salitang "Rosiya" sa isangkomentaryong maisasapetsa 24 Abril 1387 ni Metropolitang Cipriano sa "Hagdanan" ni Juan Climaco, kung saan binansagan ni Cipriano ang kanyang sarili bilang "Metropolita ng Kyiv at buong Rusya". Sa estadong Litwano, ang titulong "Arsobispo ng Rosiya" ay ginamit noong dekada 1400 at 1410 ni Gregorio Tsamblak kaugnay kay Cipriano at sa kanyang sarili. Mula sa katapusan ng ika-15 siglo, ang ilan sa mga akdang Litwano ay paminsan-minsa'y gumagamit ng salitang "Rosiya" na naglalarawan sa pamagat ng Prinsipadong Maringal ng Mosku; sa unang pagkakataon ay matatagpuan ito sa gawang "Kronikang Heleniko at Romano" ni Ivan Cherny noong 1485. Gayunpaman, mayroon na ito ng pinanggalingan, ginamit ni Juan ng Galonifontibus ang pangalan sa naturang kahulugang nito noong 1404, habang si Ivan III ay tinawag na "soberanong Ruso" sa isang karta ng Kanato ng Crimea noong 1474. Sa Hilagang-Silangang Rus', ang pangalang "Rosiya", kasama ang pampagitang anyong "Rusiya", na unang lumitaw noong ika-13 siglo sa mga teritoryong Timog Eslabo (at nananatili hanggang ngayon sa Serbo-Kroata at Bulgaro), ay ginamit at unti-unting lumago sa mga opisyal na dokumento. Ang iilan sa mga barya nina Ivan III at Vasily III ay dala ang inskripsiyon: "Soberano ng Buong Rusya". Matapos ang koronasyon ni Ivan IV noong 1547, kinilala ang kanyang estado bilang [[Tsarato ng Rusya]]. Makikita rin ito sa mga normatibong gawa, kabilang ang mga pasya ng Sinodo ng Sandaang Balangay ng 1551, paglimbag ng Aklat ng mga Grado noong 1560, ang rito ng koronasyon ni Teodoro Ivanovich noong 1584, at ang Karta sa pagtatatag ng patriyarkado noong 1589. Samakatuwid, sa pagliko ng ika-16 at ika-17 siglo, ang mga katawagang "kaharian ng Rusya" o "lahat ng dakilang Rusya" ay nagpahiwatig ng buong hanay ng mga trono na inokupahan ng mga monarkong Ruso. Sa [[Sampamahalaang Polako-Litwano]] mula noong dekada 1580, nagkaroon ng gawi sa Ortodoksong pamayanan ng Galisya at Kapatirang Dormisyon ng Lviv na tukuyin ang Rus' at buong Silangang Eslabong rehiyon sa Helenisadong anyo—Ros(s)iya—at sa mga nakatira dito na Ruso at sambayanang Ruso. Mulat itong desisyon ng pagtungo sa Patriyarkado ng Constantinopla at pamanang Griyego, salungat sa mga pagtangkang magpataw ng pagkakakilanlang Kanluranin sa Ruteniya at Roksolani, na mga sanga ng ideyang Sarmatismo. Ang tradisyon sa wikang Griyego, na inimpluwensyahan na ang Moscovia, ay kumalat mula Galisya hanggang sa rehiyon ng Gitnang Dnieper kasama ang Kyiv, ngunit sa Galisya ay pinalitan na ito ng Polonya. Upang tiyakin at ipagbukod ang mga lupain Ortodokso ng Polonya-Litwanya sa mga pag-aari ng Tsar, pinalaganap ng mga espiritwal na pigura tulad nina Ivan Vishensky, Job Boretsky, Zakhary Kopystensky, at Innokenty Gizel ang paggamit ng mga terminong "Munting Rusya" at "Dakilang Rusya " batay sa tradisyong Bisantino. [[Talaksan:Пищаль Царь Ахиллес, 1617 год. Военно-исторический музей артиллерии, инженерных войск и войск связи.jpg|thumb|225px|right|Sa arkabus na "Tsar Aquiles" ni Andrei Chokhov noong 1607, pinupunyagi si Tsar Mikhail Fedorovich bilang "awtokrata ng lahat ng dakilang Rusya".]] Noong 1654, pinalitan ng terminong "Rusya" ang "Rus'" sa opisyal na pamagat ng ng mga Tsar: pagkatapos ng Tratado ng Pereyaslav at ang pagsasama ng Zaporiyia sa tsarato, pati na rin ang pananakop ng Belarusong teritoryo ng Sampamahalaang Polako-Litwano, pinamagatan si Tsar Aleksei Mikhailovich bilang "awtokrata ng lahat ng Dakila, Munti, at Puting Rusya" Sa panahong ito, ang salitang "Rusya" ay halos pangkalahatang tinanggap upang tukuyin ang buong bansa kasama ang populasyon nito, ngunit patuloy na ginamit ang baryanteng "Rus'iya". Dahil sa kakulangan ng pagpapamantayan, iba-iba ang pagbabaybay nito, kung minsa'y may isa o dalawang "s". Ang pangwakasang pag-apruba ng baybay na may isang "o" at dalawang "s" ay naganap sa panahon ng paghahari ni [[Pedro I ng Rusya|Pedro I]], na sa pagtatapos ng Hilagang Digmaan noong 1721 ay tinanggap ang titulong emperador noong 1721 at itinayo ang [[Imperyong Ruso]]. Noong 1 Setyembre 1917, sa pagitan ng mga Himagsikang Pebrero at [[Himagsikang Oktubre]], idineklara ang Rusya na isang republika, noong 19 Hulyo 1918, ay naging opisyal na Sosyalistang Pederatibong Sobyetikong Republika ng Rusya (binaligtad ang posisyon ng "Sosyalista" at "Sobyetiko" noong 1936) at payak na dinaglat na SPSRR ({{lang-ru|РСФСР}}). Mula 1922 hanggang 1991, naging bahagi ito ng mas malawak na USSR, na impormal (lalo na sa mga Kanluraning bansa) at madalas na itinaguriang Rusya lamang dahil sa pangingibabaw nito sa buong unyon. Sa pagbagsak ng Unyong Sobyetiko noong 26 Disyembre 1991, humiwalay ang dating republika at kinikilala na ngayon bilang "Pederasyong Ruso", na madalas na pinapapayak na PR ({{lang-ru|РФ}}) sa midya at mga dokumentong pampamahalaan. == Heograpiya == Sinasakop ng Rusya ang halos buong hilagang bahagi ng [[superkontinente]] na [[Eurasya]]. Karamihan ng bansa ay binubuo ng mga [[kapatagan]], sa bahaging [[Europa|Europeo]] man o sa bahaging nasa [[Asya]] na kilala kadalasan bilang [[Siberia|Siberya]]. Karamihan sa mga kapatagang ito sa timog ay [[steppe|estepa]] habang sa hilaga naman ay makakapal na gubat na nagiging [[tundra]] patungo sa baybaying Artiko. May mga bulubundukin tulad ng [[Caucasus|Kaukasya]] (kung saan naroroon ang [[Bundok Elbrus]], ang pinakamataas na tuktok sa Europa na may taas ng 5 633 m) at ang [[Bulubunduking Altay|Altay]] sa mga katimugang hangganan ng bansa, samantalang sa silangang bahagi ng bansa ay naroroon ang [[Bulubunduking Verhojansk]] at ang mga [[bulkan]] ng [[Kamchatka Peninsula|Tangway ng Kamchatka]]. Kapuna-puna rin ang [[Bulubunduking Ural]], na syang pangunahing naghahati ng Europa mula sa [[Asya]]. Nagtatanyag ang Rusya ng higit 37 000 km ng baybayin sa mga karagatang [[Dagat Arctic|Arctic]] at [[Karagatang Pasipiko|Pasipiko]], pati na rin sa mga masasabing sa loob na dagat tulad ng [[Dagat Baltic|Baltiko]], [[Dagat Itim|Itim]], at [[Dagat Caspian|Kaspiyo]]. Ang ilan sa mga [[pulo]] o [[kapuluan]]g nasa hilagang baybayin ay ang [[Novaja Zemlja]], [[Franz Joseph Land]], [[Novosibirskie Ostrova]], [[Wrangel Island]], [[Kuril Islands]], at [[Sakhalin]]. Ang ilan sa mga pangunahing lawa sa Rusya ay ang [[Lawa Baikal|Baikal]], [[Lawa Ladoga]], at [[Onego]]. Marami ring mga ilog ang dumadaloy sa Rusya. === Topograpiya === Mula sa hilaga hanggang timog ang Kapatagan ng Silangang Europa, na kilala rin bilang Kapatagan ng Rusya, ay nagbihis sequentially sa Artikong tundra, koniperus gubat ([[taiga]]), broadleaf at halo-halong gubat. gubat, damuhan (kapatagan), at semi-disyerto (nagtatakip sa tabi ng Dagat Kaspiyo), bilang ng mga pagbabago sa mga halaman na sumasalamin sa mga pagbabago sa klima. [[Siberya]] ay sumusuporta sa isang katulad sunuran ngunit higit sa lahat ay taiga. Rusya ay mundo pinakamalaking ang taglay ng gubat, na kilala bilang "ang mga baga ng Europa",<ref>{{Cite news|author=Walsh, NP|title =It's Europe's lungs and home to many rare species. But to Russia it's £100bn of wood|publisher=Guardian (UK)|url=http://www.guardian.co.uk/world/2003/sep/19/environment.russia|accessdate=26 Disyembre 2007|location=London|date=19 Setyembre 2003}}</ref> ikalawang lamang sa [[maulang-gubat ng Amasona]] sa ang halaga ng dioksido ng karbono ito sumipsip. May 266 espesye ng mamal at 780 espesye ng ibon sa Rusya. Noong 1997 ay kasama sa IUCN Pula nga Listahan ng Pederasyong Ruso ang 415 espesye <ref>{{cite web|author=I.A. Merzliakova|url=http://enrin.grida.no/biodiv/biodiv/national/russia/state/00440.htm|title=List of animals of the Red Data Book of Russian Federation|publisher=Enrin.grida.no|date=1 Nobyembre 1997|accessdate=27 Abril 2010|archive-date=28 Abril 2016|archive-url=https://archive.today/20160428185844/http://enrin.grida.no/biodiv/biodiv/national/russia/state/00440.htm|url-status=dead}}</ref> at ngayon ay protektado ang mga ito. === Klima === Ang malaking sukat ng Rusya at ang distansiya ng maraming mga lugar mula sa dagat ay nagreresulta sa pangingibabaw ng mahalumigmig na klimang kontinental, na siyang dominante sa lahat ng bahagi ng bansa maliban sa tundra at sa bandang timog-kanlurang hangganan ng bansa. Naiistorbo ng mga bundok sa timugan ang masa ng mainit na hangin na galing ng Karagatang Indiyo, samantalang ang kapatagan sa kanluran at hilaga ay malantad ng bansa sa Artiko at Atlantiko.<ref name=congress>{{cite web|title=Climate|publisher=Library Of Congress|url=http://countrystudies.us/russia/24.htm|accessdate=26 Disyembre 2007}}</ref> Ang kalakhang bahagi ng teritoryo ay may dalawa lamang na pangunahing season - ang taglamig at tag-init; ang taglagas at tagsibol ay karaniwang maikling panahon ng pagbabago sa pagitan ng lubhang mababang mga temperatura at lubhang mataas.<ref name=congress/> Ang pinakamalamig na buwan ay ang Enero (Pebrero sa baybay-dagat), at ang pinakamainit naman kadalasan ay Hulyo. Pangkaraniwan lang ang malaking taway ng temperatura. Sa taglamig, ang temperatura ay lalong hilagaan lalong malamig at lalong silangan lalong malamig. Umiinit nang mainit-init kapagka tag-init, kahit sa Siberya.<ref>{{Cite journal|author=Drozdov, V.A. ''et al.''|title=Ecological and Geographical Characteristics of the Coastal Zone of the Black Sea|url=https://archive.org/details/sim_geojournal_1992-06_27_2/page/169|journal=GeoJournal|publisher=Springer Netherlands|location=27.2, pp. 169–178|year=1992|doi=10.1007/BF00717701|volume=27|page=169 |issn=0343-2521}}</ref> == Kasaysayan == {{main|Kasaysayan ng Rusya}} === Sinaunang Panahon === {{see|Kahariang Bosporan|Khazaria|Lagalag na Eurasyano}} [[Talaksan:IE expansion.png|thumb|left|[[Hinuhang Kurgan]]: Ang Timog Rusya bilang [[urheimat]] ng mga [[Proto-Indo-Europeans|Taong Indo-European]].]] Isa sa mga unang modernong tao na may buto ng edad ng 35 000 taon ay matatagpuan sa [[Russia]], sa [[Kostenki]] sa gilid ng [[Ilog Don]]. Sa sinaunang-panahon beses sa napakalaking steppes ng Timog Rusya ay tahanan sa lipi ng laog pastoralists.<ref name=Belinskij>{{Cite journal|author=Belinskij A, Härke, H|title=The 'Princess' of Ipatovo|journal=Archeology|volume=52|issue=2|year=1999|url=http://cat.he.net/~archaeol/9903/newsbriefs/ipatovo.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080610043326/http://cat.he.net/~archaeol/9903/newsbriefs/ipatovo.html|archivedate=2008-06-10|accessdate=26 Disyembre 2007|url-status=dead}}</ref> Labi ng mga kapatagan civilizations ay natuklasan sa mga lugar tulad bilang [[Ipatovo kurgan|Ipatovo]] ,<ref name=Belinskij/> [[Sintashta]],<ref>{{Cite book|author=Drews, Robert|title=Early Riders: The beginnings of mounted warfare in Asia and Europe|year=2004|publisher=Routledge|location=New York|page=50|isbn=0415326249}}</ref> [[Arkaim]],<ref>{{cite web|author=Koryakova, L.|title=Sintashta-Arkaim Culture|publisher=The Center for the Study of the Eurasian Nomads (CSEN)|url=http://www.csen.org/koryakova2/Korya.Sin.Ark.html|accessdate=20 Hulyo 2007|archive-date=28 Pebrero 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190228104055/http://www.csen.org/koryakova2/Korya.Sin.Ark.html|url-status=dead}}</ref> at [[Pazyryk burials|Pazyryk]],<ref>{{cite web|title=1998 NOVA documentary: "Ice Mummies: Siberian Ice Maiden"|work=Transcript|url=http://www.pbs.org/wgbh/nova/transcripts/2517siberian.html|accessdate=26 Disyembre 2007}}</ref> na kung saan dadalhin ang earliest na kilala bakas ng inimuntar digma , isang susi na tampok sa laog paraan ng buhay. Sa klasiko unang panahon, ang Pontic kapatagan ay kilala bilang Scythia. Dahil sa ang 8th siglo BC, Sinaunang Griyego mangangalakal nagdala ng kanilang mga kabihasnan sa emporiums kalakalan sa Tanais at Phanagoria.<ref>{{Cite book|author=Jacobson, E.|title=The Art of the Scythians: The Interpenetration of Cultures at the Edge of the Hellenic World|publisher=Brill|year=1995|page=38|isbn=9004098569}}</ref> Sa pagitan ng 3 at 6 siglo AD, ang Bosporan Kingdom, isang Hellenistic kaayusan ng pamahalaan na nagtagumpay ang mga Griyego colonies,<ref>{{Cite book|author=Tsetskhladze, G.R.|title=The Greek Colonisation of the Black Sea Area: Historical Interpretation of Archaeology|publisher=F. Steiner|year=1998|page=48|isbn=3515073027}}</ref> ay bumagsak sa pamamagitan ng laog invasions humantong sa pamamagitan ng gerero lipi, tulad ng ang Huns at taong hating Asayano at Europyano Avars .<ref>{{Cite book|author=Turchin, P.|title=Historical Dynamics: Why States Rise and Fall|publisher=Princeton University Press|year=2003|pages=185–186|isbn=0691116695}}</ref> Ang isang tao Turko, ang Khazars, nagpuno sa mga mas mababang Volga steppes palanggana sa pagitan ng Caspian at Dagat Itim hanggang sa 8th siglo.<ref>{{Cite book|author=Christian, D.|title=A History of Russia, Central Asia and Mongolia|url=https://archive.org/details/historyofrussiac0000chri|publisher=Blackwell Publishing|year=1998|pages=[https://archive.org/details/historyofrussiac0000chri/page/n313 286]–288|isbn=0631208143}}</ref> Ang ninuno ng modernong Russians ay ang Eslabo lipi, na ang orihinal na bahay ay isipan sa pamamagitan ng ilang mga iskolar sa may been ang makahoy na lugar ng Pinsk Marshes.<ref>{{Cite book|last=For a discussion of the origins of Slavs, see Barford, P.M.|title=The Early Slavs|url=https://archive.org/details/bwb_W7-CTW-851|publisher=Cornell University Press|pages=[https://archive.org/details/bwb_W7-CTW-851/page/14 15]–16|isbn=0801439779|year=2001}}</ref> Ang East Slavs unti husay Western Russia sa dalawang waves: isang paglipat mula sa Kiev papunta sa kasalukuyan- araw Suzdal at Murom at isa pang mula Polotsk papunta sa Novgorod at Rostov. Mula sa 7 pataas na siglo, ang East Slavs binubuo ang bulk ng populasyon sa Western Russia<ref>{{Cite book|author=Christian, D.|title=A History of Russia, Central Asia and Mongolia|url=https://archive.org/details/historyofrussiac0000chri|publisher=Blackwell Publishing|year=1998|pages=[https://archive.org/details/historyofrussiac0000chri/page/n33 6]–7}}</ref> at dahan-dahan ngunit mahimbing assimilated ng katutubong-Ugric bayan Finno, kabilang ang Merya, ang Muromians, at ang Meshchera. === Kievan Rus' === {{Main|Kievan Rus'}} [[Talaksan:Novgoroddd.jpg|thumb|Kuta ng Veliky Novgorod - ang pinakalumang lungsod sa Rusya]] Ang pagtatatag ng unang East Eslabo estado sa 9 na siglo ay nangyari sa panahon ng pagdating ng mga Varangian , ang Vikings na pakikipagsapalaran kasama ang mga waterways ng pagpapalawak mula sa silangan Baltic sa Black at Kaspiy Dagat.<ref>{{Cite book|author=Obolensky, D.|title=Byzantium and the Slavs|url=https://archive.org/details/byzantiumslavs0000obol|publisher=St Vladimir's Seminary Press|year=1994|page=[https://archive.org/details/byzantiumslavs0000obol/page/42 42]|isbn=088141008X}}</ref> Ayon sa Pangunahing Chronicle, isang Varangian mula Rus 'tao , na nagngangalang Rurik, ay inihalal pinuno ng Novgorod sa 862. Ang kanyang mga kahalili Oleg ang Propeta inilipat timog at conquered Kiev sa 882,<ref>{{Cite book|author=Thompson, J.W.; Johnson, E.N.|title=An Introduction to Medieval Europe, 300–1500|publisher=W. W. Norton & Co.|year=1937|page=268|isbn=0415346991}}</ref> na kung saan ay nagkaroon na dati nagbabayad pugay sa mga Khazars; kaya ang estado ng Kievan Rus ' nagsimula. Oleg, Rurik's anak Igor at Igor's anak Svyatoslav dakong huli pinasuko ang lahat ng lipi East Eslabo sa Kievan tuntunin, sinira ang Khazar khaganate at inilunsad ng ilang mga militar Ekspedisyon sa Byzantium. Sa 10th sa 11th siglo Kievan Rus 'naging isa sa mga pinakamalaking at pinaka maunlad na estado sa Europa.<ref>{{cite web|title=Ukraine: Security Assistance|publisher=U.S. Department of State|url=http://www.state.gov/t/pm/64851.htm|accessdate=27 Disyembre 2007}}</ref> Ang naghahari ng Vladimir ang Great (980–1015) at ang kaniyang anak Yaroslav ko ang Wise (1019–1054) ay bumubuo sa Golden Edad ng Kiev, na kung saan nakita ang pagtanggap ng Ortodoksia Kristiyanismo mula sa Byzantium at ang pagbuo ng unang East Eslabo nakasulat legal code , ang Russkaya Pravda . Sa 11th at 12th siglo, palaging incursions sa pamamagitan ng laog Turko tribes, tulad ng mga Kipchaks at ang Pechenegs , na sanhi ng isang malaki at mabigat migration ng Eslabo populasyon sa mas ligtas na, mabigat na kagubatan sa rehiyon ng hilagaan, lalo na sa mga lugar na kilala bilang Zalesye .<ref>{{Cite book|author=Klyuchevsky, V.|title=The course of the Russian history|volume=1|url=http://www.kulichki.com/inkwell/text/special/history/kluch/kluch16.htm|isbn=5244000721|year=1987|publisher=Myslʹ}}</ref> [[File:Alexander Nevsky shroud 03 by shakko.JPG|thumb|180px|Alexander Nevsky, ama ng unang pinuno ng Muscovy]] Ang edad ng [[piyudalismo|pyudalismo]] at [[desentralisasyon]] ay dumating, minarkahan sa pamamagitan ng pare-pareho sa mga in-labanan sa pagitan ng mga kasapi ng Rurikid Dinastiyang na pinasiyahan Kievan Rus 'sama-sama. Kiev's pangingibabaw waned, sa benepisyo ng Vladimir-Suzdal sa hilaga-silangan, Novgorod Republika sa-kanluran hilaga at Galicia-Volhynia sa timog-kanluran. Huli Kievan Rus 'disintegrated, may mga huling suntok na ang Mongol invasion ng 1237–1240,<ref>{{Cite book|author=Hamm, M.F.|title=Kiev: A Portrait, 1800–1917|publisher=Princeton University Press|isbn=0691025851|year=1995}}</ref> na nagresulta sa pagkawasak ng Kiev<ref>{{Cite web |url=https://tspace.library.utoronto.ca/citd/RussianHeritage/4.PEAS/4.L/12.III.5.html |title=The Destruction of Kiev |access-date=2010-11-03 |archive-date=2016-08-19 |archive-url=https://wayback.archive-it.org/6473/20160819150506/https://tspace.library.utoronto.ca/citd/RussianHeritage/4.PEAS/4.L/12.III.5.html |url-status=dead }}</ref> at ang pagkamatay ng tungkol sa kalahati ng populasyon ng Rus '.<ref>{{cite web|url=http://www.parallelsixty.com/history-russia.shtml|title=History of Russia from Early Slavs history and Kievan Rus to Romanovs dynasty|publisher=Parallelsixty.com|accessdate=27 Abril 2010|archive-date=2018-02-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20180201064748/http://www.parallelsixty.com/history-russia.shtml|url-status=dead}}</ref> Ang manlulupig, mamaya na kilala bilang Tatars , nabuo ang estado ng mga [[Ginintuang Horda]], na pillaged ang Russian pamunuan at pinasiyahan sa timog at central expanses ng Russia para sa higit sa tatlong siglo.<ref>{{Cite book|author=Рыбаков, Б. А.|title=Ремесло Древней Руси|year=1948|pages=525–533, 780–781}}</ref> Galicia-Volhynia sa huli ay assimilated sa pamamagitan ng Polish-Lithuanian Commonwealth , habang ang mga Mongol-dominado Vladimir-Suzdal at Novgorod Republic, dalawang rehiyon sa paligid ng Kiev, itinatag ang batayan para sa mga modernong Russian bansa. Ang Novgorod kasama Pskov pinanatili ng ilang mga antas ng awtonomya sa panahon na ang panahon ng pamatok Mongol at higit sa lahat ay ipinagkait ang mga kabangisan na apektado ang magpahinga ng ang bansa. Sa pamumuno ni [[Alexander Nevsky]] , Novgorodians repelled ang invading Swedes sa Labanan sa Neba sa 1240, pati na rin ang Crusaders Aleman sa Labanan sa Ice sa 1242, paglabag sa kanilang mga pagtatangka upang kolonisahan ang Northern Rus '. [[Talaksan:Muscovy 1390 1525.png|thumb|220px|Estado ng Moscow]] === Dakilang Duke ng Moscow === {{main|Dakilang Duke ng Moscow}} [[Talaksan:Lissner TroiceSergievaLavr.jpg|thumb|250px|Binabasbasan ni [[Sergius ng Radonezh]] si [[Dmitri Donskoi]] sa [[Trinity Sergius Lavra]], bago ang [[Labanan sa Kulikovo]].]] Ang pinaka malakas na estado kahalili sa Kievan Rus 'ay ang Grand titulo ng duke ng Moscow ("''Moscovy''" sa Western alaala), sa una ng isang bahagi ng Vladimir-Suzdal . Habang pa rin sa ilalim ng domain ng mga Mongol-Tatars at sa kanilang mga kasabwat, Moscow ay nagsimulang igiit ang kanyang impluwensiya sa Western Russia sa unang bahagi ng ika-14 siglo. Sa mga ay mahirap na beses, na may mga madalas na -Tatar raids Mongol at agrikultura paghihirap mula sa simula ng Little Ice Age . Tulad sa ang magpahinga ng Europa, mga salot hit Russia lugar sa isang beses bawat limang o anim na taon 1350-1490. Gayunman, dahil sa ang mas mababang densidad ng populasyon at mas mahusay na pangangalaga sa kalinisan (lakit pagsasanay ng banya , ang basa ng singaw paliguan),<ref name=banya>[http://sauna-banya.ru/ist.html The history of banya and sauna] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110427153021/http://sauna-banya.ru/ist.html |date=2011-04-27 }} {{in lang|ru}}</ref> populasyon ng pagkawala na sanhi ng mga salot ay hindi kaya ng malubhang bilang sa Western Europe, at ang mga pre-salot na populasyon ay naabot sa Russia nang maaga bilang 1500.<ref>"''[http://books.google.com/books?id=yw3HmjRvVQMC&pg=PA62 Black Death]''". Joseph Patrick Byrne (2004). p.62. ISBN 0-313-32492-1</ref> Humantong sa pamamagitan ng Prince Dmitri Donskoy ng Moscow at nakatulong sa pamamagitan ng Russian Orthodox Church , ang nagkakaisang hukbo ng mga Ruso mga pamunuan inflicted isang milyahe pagkatalo sa mga Mongol-Tatars sa Labanan sa Kulikovo sa 1380. Moscow unti buyo ang mga nakapaligid na mga pamunuan, kabilang ang mga dating malakas na rivals, tulad ng Tver at Novgorod . Sa ganitong paraan Moscow ang naging pangunahing nangungunang puwersa sa proseso ng Russia's reunification at expansion. Ivan III (ang Great) sa wakas threw off ang mga kontrol ng Ginintuang Horda, pinagtibay sa buong ng Central at Northern Rus 'sa ilalim ng Moscow's kapangyarihan, at ang unang sa kumuha ang pamagat "Grand Duke ng lahat ng mga Russias".<ref>{{cite web|author=May, T.|title=Khanate of the Golden Horde|url=http://www.accd.edu/sac/history/keller/Mongols/states3.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080607055652/http://www.accd.edu/sac/history/keller/Mongols/states3.html|archivedate=2008-06-07|accessdate=27 Disyembre 2007|url-status=dead}}</ref> Matapos ang pagbagsak ng Constantinople sa 1453, Moscow inaangkin sunod sa mga legacy ng Eastern Roman Empire . Ivan III asawa Sophia Palaiologina , ang pamangkin ng huling Byzantine emperador Constantine XI , at ginawa ang Byzantine double-luko agila sa kanyang sarili, at sa huli Russian, amerikana-ng-bisig. === Tsardom ng Rusya === {{main|Tsardom ng Rusya}} [[Talaksan:Ivan the Terrible (cropped).JPG|thumb|upright|left|Si Tsar [[Ivan IV]] ni [[Ilya Repin]]]] Sa pag-unlad ng Ikatlong Roma ideya, ang Grand Duke Ivan IV (ang "Awesome"<ref>Frank D. McConnell. [http://books.google.com/books?id=rqhZAAAAMAAJ&q=%22ivan+the+awesome%22&dq=%22ivan+the+awesome%22&ei=rTBsSMvZLoS8jgGi4ZgU&pgis=1 Storytelling and Mythmaking: Images from Film and Literature.] [[Oxford University Press]], 1979. ISBN 0-19-502572-5; Quote from page 78: "But Ivan IV, Ivan the Terrible, or as the Russian has it, ''Ivan Groznyi'', "Ivan the Magnificent" or "Ivan the Awesome," is precisely a man who has become a legend"</ref> o "mga kilabot") ay opisyal na nakoronahan ang unang Tsar (" Cesar ") ng Russia sa 1547. Ang Tsar promulgated ng isang bagong code ng mga batas ( Sudebnik ng 1550 ), itinatag ang unang Russian pyudal kinatawan katawan ( Zemsky Sobor ) at ipinakilala ang mga lokal na self-management sa kanayunan rehiyon.<ref>{{Cite book|author=Solovyov, S.|title=History of Russia from the Earliest Times|publisher=AST|year=2001|pages=562–604|volume=6|isbn=5170021429}}</ref><ref>{{Cite book|author=Skrynnikov, R.|title=Ivan the Terrible|url=https://archive.org/details/ivanterrible0000skry|publisher=Academic Intl Pr|year=1981|page=[https://archive.org/details/ivanterrible0000skry/page/219 219]|isbn=0875690394}}</ref> Sa panahon ng kanyang mahabang maghari, Ivan IV halos lambal ang naka malaking Ruso teritoryo sa pamamagitan ng annexing ang tatlong khanates Tatar (bahagi ng disintegrated Ginintuang Horda): Kazan at Astrakhan kasama ang Volga River, at kapangyarihan ng kan Sibirean sa South Western Siberia. Ganito sa katapusan ng ika-16 siglo Russia ay transformed sa isang multiethnic , multiconfessional at transkontinental estado . Gayunman, ang Tsardom ay weakened sa pamamagitan ng mahaba at hindi matagumpay Livonian War laban sa koalisyon ng Poland, Lithuania, Sweden at para sa access sa Baltic baybayin at dagat kalakalan.<ref>{{Cite book|author=Solovyov, S.|title=History of Russia from the Earliest Times|publisher=AST|year=2001|volume=6|pages=751–908|isbn=5170021429}}</ref> Sa parehong oras ang Tatars ng Krimeano kapangyarihan ng kan, ang tanging natitirang mga kahalili sa mga Ginintuang Horda, patuloy na salakayin Southern Russia,<ref>{{PDFlink|[http://www.econ.hit-u.ac.jp/~areastd/mediterranean/mw/pdf/18/10.pdf The Crimean Tatars and their Russian-Captive Slaves]|355&nbsp;[[Kibibyte|KiB]]<!-- application/pdf, 364316 bytes -->}}. Eizo Matsuki, Mediterranean Studies Group at Hitotsubashi University.</ref> at ay kahit able sa burn down Moscow sa 1571.<ref>{{cite book|author=Solovyov, S.|title=History of Russia from the Earliest Times|publisher=AST|year=2001|volume=6|pages=751–809|isbn=5170021429}}</ref> [[Talaksan:Minin & Pozharskiy 01.JPG|upright|thumb|Ang [[Monumento para kay Minin at Pozharsky]] sa Moscow]] Ang kamatayan ng Ivan's anak na minarkahan ang katapusan ng sinaunang Rurikid Dinastiyang sa 1598, at sa kumbinasyon sa mga gutom ng 1601-1603<ref>{{Cite book|author=Borisenkov E, Pasetski V.|title=The thousand-year annals of the extreme meteorological phenomena|isbn=5244002120|page=190}}</ref> ang humantong sa civil war, ang mga tuntunin ng pretenders at dayuhang interbensiyon sa panahon ng Time ng problema sa unang bahagi ng 17 na siglo.<ref>{{Cite book|author=Solovyov, S.|title=History of Russia from the Earliest Times|publisher=AST|year=2001|volume=7|pages=461–568|isbn=5170021429}}</ref> Polish-Lithuanian Commonwealth abala bahagi ng Russia, kabilang Moscow. Sa 1612 ang mga Poles ay sapilitang sa retiro sa pamamagitan ng mga Ruso pulutong volunteer, na humantong sa pamamagitan ng dalawang pambansang bayani, merchant Kuzma Minin at Prince Dmitry Pozharsky. Ang [[Dinastiyang Romanov]] acceded sa trono sa 1613 sa pamamagitan ng mga desisyon ng Zemsky Sobor , at ang bansa ang nagsimula nito unti-unting paggaling mula sa krisis. Russia patuloy nito sa teritoryo ng paglago sa pamamagitan ng 17 siglo, na kung saan ay ang edad ng Cossacks . Cossacks ay warriors ayusin sa militar ng mga komunidad, magkawangki pirates at pioneers sa New World . Sa 1648, ang mga magbubukid ng Ukraine sumali sa Zaporozhian Cossacks sa paghihimagsik laban sa Poland-Lithuania sa panahon ng pag-aalsa Khmelnytsky , dahil sa mga panlipunan at relihiyon aapi sila ay nagdusa sa ilalim Polish tuntunin. Sa 1654 ang mga Ukranian lider, Bohdan Khmelnytsky , inaalok sa mga lugar Ukraine ilalim ng proteksiyon ng mga Russian Tsar, Aleksey ko . Aleksey's na pagtanggap sa alok na ito na humantong sa isa pang Russo-Polish War (1654–1667) . Panghuli, Ukraine ay nahati sa kahabaan ng ilog Dnieper , Aalis ang mga western bahagi (o right-bangko Ukraine ) sa ilalim ng Polish tuntunin at silangang bahagi ( Kaliwa-bangko Ukraine at Kiev ) sa ilalim ng Russian. Mamaya, sa 1670–1671 ang Don Cossacks humantong sa pamamagitan ng Stenka Razin na sinimulan ng isang malaking pag-aalsa sa rehiyon Volga, ngunit ang Tsar's tropa ay matagumpay manalo sa mga rebelde. Sa silangan, ang mabilis na Russian pagsaliksik at kolonisasyon ng ang malaking mga teritoryo ng Siberya ay humantong sa pamamagitan ng halos lahat Cossacks pangangaso para sa mahalagang mga fur at garing . Russian explorers hunhon silangan lalo na kasama ang mga ruta ng Siberya ilog , at sa pamamagitan ng kalagitnaan ng 17 siglo ay may mga Russian settlements sa Eastern Siberia, sa Chukchi Peninsula , kasama ang Amur River , at sa Pacific baybayin. Sa 1648 ang Kipot ng Bering sa pagitan ng Asya at North America ay lumipas na para sa unang panahon sa pamamagitan ng Fedot Popov at Semyon Dezhnyov . === Imperyal na Rusya === {{main|Imperyong Ruso}} [[Talaksan:Peter der-Grosse 1838.jpg|left|180px|thumb|Si [[Peter the Great|Pedrong Dakila]], ang unang [[Emperador ng Rusya]].]] Sa ilalim ng Tsarinong si Pedrong Dakila, ang bansa ay naging isang imperyo noong 1721 at naging kinikilala bilang isang makapangyarihang puwersa sa mundo. Sa paghahari nioya noong 1682–1725, pinabagsak ni Pedro ang Sweden sa Dakilang Digmaang Hilaga at pinilit ang huli ito na isuko ang West Karelia at Ingria (dalawang rehiyon nawala sa pamamagitan ng Russia sa Panahon ng Mga Gulo),<ref>{{Cite book|author=Solovyov, S.|title=History of Russia from the Earliest Times|publisher=AST|year=2001|volume=9, ch.1|url=http://militera.lib.ru/common/solovyev1/09_01.html|isbn=5170021429|accessdate=27 Disyembre 2007}}</ref> pati na rin ang Estland at Livland, at pagsiguro ng rutang pandagat ng Imperyong Ruso sa Dagat Baltik.<ref>{{Cite book|author=Solovyov, S.|title=History of Russia from the Earliest Times|publisher=AST|year=2001|volume=15, ch.1|url=http://militera.lib.ru/common/solovyev1/15_01.html}}</ref> Nagpagawa si Tsarenong Pedro ng bagong kabisera na tinatawag na Saint Petersburg na kinatatayuan ng isang [[portipikasyon|kuta]] ng Sweden, na sa susunod na mga taon ay kilalanin bilang Bintana ng Rusya sa Europa. Ang kanyang mga reporma sa pagpapalago ng Kanluraning Kultura sa Rusya ang nagdala sa kanya upang kilalanin siya ng mga kapwa niyang Ruso na "Ama ng Padkakanluranin" ng Rusya. Sa pamamagitan ng babaeng anak ni Pedro na si Elisabet, na naghari sa imperyo noong 1741–62, nakilahok ang Rusya sa Digmaang Pitong Taon (1756–1763). Habang nagaganap ang tunggalian ng Russia at [[Prusya]] na isanib ang Eastern Prussia sa Imperyong Ruuso at kahit na kinuha nila ang Berlin, namatay ang Tsarinang si Elisabet, at lahat ng mga lugar na nasakop ng Rusya ay bumalik sa kaharian ng Prussia sa pamamagitan ng maka-Prusyang Tsarenong Pedro III ng Rusya. Sa pamamagitan ng Dakilang Tsarenang si Katrina II, na namuno noong 1762–96, lumaki ang Imperyong Ruso hanggang sa mga Polish-Lithuanian Commonwealth at isinanib ang karamihan sa kanyang teritoryo sa Russia sa panahon ng Paghahati ng Poland, nahinto ang paglako ng mga hangganan ng imperyo sa dakong kalunuran sa Gitnang Europa. Sa timog, pagkatapos ng matagumpay ng Digmaang Ruso-Turko laban sa mga kawal ng Imperyong Otoman, pinalaki ni Katrina ang hangganan ng imperyo sa Dagat Itim at nasakop ang kaharian ng mga Krimeano. Bilang resulta ng tagumpay sa ibabaw ng Ottomans, nasakop din ang makabuluhang pananakop ng teritoryo na nadagdag ang Transcaucasia sa imperyo noong unang bahagi ng ika-19 siglo. Patuloy ang pananakop sa ilalim ni Tsarenong Alehandro I (1801–1825); nakuha ang Finland mula sa napahinang kaharian ng Sweden noong 1809 at ng Bessarabia mula sa mga Turkong Otoman noong 1812. Sa panahong ring iyon nasakop ng mag Ruso ang Alaska at itinatag ang mga kutang Ruso sa California, tulad ng Fort Ross. Sa 1803–1806 ang unang ekspedisyon ng imperyo ng mundo ay ginawa, mamaya na sinusundan ng iba pang makabuluhang pagsaliksik ng mga biyaheng pandagat. Noong 1820 nagpadala ang imperyo ng ekspedisyon na nakatuklas sa kontinente ng Antarctica. [[Talaksan:Russian Empire (1867).svg|thumb|250px|Ang [[Imperyong Ruso]] noong 1866 at pati ang mga saklaw ng impluwensiya.]] [[Talaksan:Продаж кріпаків з аукціону.jpg|thumb|230px|Ang kalakalan ng alipin sa mga maharlika sa Rusya]] Sa alyansa sa iba't-ibang European bansa, nakipaglaban ang Imperyong Ruso sa Napoleonikong Pransiya. Dahil mga ambisyon ni Emperador Napoleon ng Pransiya na tahimikin ang Russia at sa pagkaabot ng karurukan ng kapangyarihan ng Emperador noong 1812, nabigo nang abang-aba na ang kasundaluhan ni Napoleon at ang pagtutol sa kumbinasyon sa mga matinding malamig ng Rusong taglamig na humantong sa isang nakapipinsalang pagkatalo ng manlulupig, kung saan higit sa 95% bahagdan ng Grande Armée ay nawala.<ref>{{cite web|title=Ruling the Empire|publisher=Library of Congress|url=http://countrystudies.us/russia/5.htm|accessdate=27 Disyembre 2007}}</ref> Sa pamumuno nina Mikhail Kutuzov at Barclay de Tolly, ang hukbong Ruso ang nagpaalis kay Napoleon mula sa bansa at pinalayas sa pamamagitan ng Koalisyong Europa sa digmaan ng Sixth Coalition, sa wakas ng pagpasok ng Paris. Ang mga kasapi ng [[Kongreso ng Viena]], na sinalian nina Tsarenong Alehandro I at Emperador Francisco I ng Austria, ang nagguhit ng bagong mapa ng Europa pagkatapos ng pagkatalo ni Emperador Napoleon sa digmaan. Ang mga opisyal ng Napoleonik Wars nagdala ng mga ideya ng liberalismo bumalik sa Russia sa kanila at tinangka upang paikliin sar's kapangyarihan sa panahon ng abortive Decembrist aalsa ng 1825. Sa katapusan ng mga [[konserbatismo|konserbatibo]] paghahari ni Nicolas ko (1825–1855) isang tugatog panahon ng Russia's kapangyarihan at impluwensiya sa Europa ay ginulo ng pagkatalo sa Krimeano War . Nicholas's kahalili Alexander II (1855–1881) enacted makabuluhang pagbabago sa bansa, kabilang ang palayain reporma ng 1861 ; mga Great pagbabagong spurred [[industriyalisasyon]] at modernized ang Russian hukbo, na kung saan ay matagumpay na liberated Bulgaria mula sa Turko tuntunin sa [[1877–78 Russo-Turkish War]]. Ang huli 19th siglo nakita ang tumaas ng iba't ibang sosyalistang kilusan sa Rusya. Alexander II ay napatay sa 1881 sa pamamagitan ng rebolusyonaryong terorista, at ang paghahari ng kaniyang anak Alexander III (1881–1894) ay mas liberal ngunit mas mapayapa. Ang huling Russian Emperador, Nicholas II (1894–1917), ay hindi nagawang, gayunpaman, upang maiwasan ang mga kaganapan ng mga [[Himagsikang Ruso ng 1905]] , na-trigger ng hindi matagumpay na mga Russo-Japanese War at ang demonstration insidente kilala bilang marugo Linggo . Ang pag-aalsa ay ilagay down, ngunit ang mga pamahalaan ay sapilitang upang payagan pangunahing reporma, kabilang ang pagbibigay ng kalayaan ng pananalita at pagpupulong , ang legalisasyon ng mga partidong pampolitika at ang pagbuo ng isang inihalal na pambatasan katawan, ang Estado Duma ng Russian Empire . Sa 1914 Russia ipinasok World War ko sa tugon sa Austria's deklarasyon ng digmaan sa Russia's ally Serbia , at lumaban sa maramihang mga fronts habang hiwalay sa kanyang Triple pinagkaintindihan alyado. Sa 1916 ang Brusilov Nakakasakit ng Russian Army nilipol ang mga militar ng Austria-Hungary halos ganap. Gayunman, ang mga naka-umiiral na mga pampublikong kawalan ng tiwala ng rehimen ay deepened sa pamamagitan ng pagsikat gastos ng digmaan, ang mataas na casualties , at ng mga alingawngaw ng corruption at pagtataksil. Ang lahat ng ito nabuo ang klima para sa mga [[Himagsikang Ruso ng 1917]], natupad sa dalawang pangunahing mga gawa. Ang isang malupit na patakaran ng [[Rusipikasyon]] ay isinagawa sa loob ng 300 taon laban sa dose-dosenang mga nasakop na tao. === Republika na Rusya === [[File:KéresnkiEnUnDiscursoALosSoldadosDelFrenteMayo1917.png|thumb|250px|Alexander Kerensky - pinuno ng rebolusyon]] [[File:Russian coa 1917.svg|170px|thumb|Eskudo de armas ng Rusya republika (walang imperyal na setro at korona)]] [[File:Anthem of Free Russia Instrumental.ogg|thumb|Ang awit ng libreng Rusya - isang sikat na rebolusyonaryong kanta.]] Ang Pebrero Rebolusyon sapilitang Nicholas II sa magbitiw sa tungkulin; siya at ang kanyang pamilya ay nabilanggo at mamaya naisakatuparan sa panahon ng Digmaang sibil sa Rusya. Ang monarkiya ay pinalitan ng isang nangangalog koalisyon ng mga partidong pampolitika na ipinahayag mismo ang Pansamantalang Pamahalaan . Isang alternatibong sosyalista pagtatatag umiiral sa tabi, ang Petrograd Sobyet , wielding kapangyarihan sa pamamagitan ng demokratikong inihalal na konseho ng manggagawa at magsasaka, na tinatawag na Soviets . Ang mga tuntunin ng mga bagong awtoridad lamang lala ang krisis sa bansa, sa halip ng paglutas ng mga ito. Sa kalaunan, sa [[Himagsikang Oktubre]], sa pangunguna ni Bolshevik lider Vladimir Lenin , ginulo ang Pansamantalang Pamahalaan at nilikha mundo unang mga [[sosyalistang estado]] . === Rusyang Sobyet === {{main|Unyong Sobyet|Kasaysayan ng Unyong Sobyet|Russian SFSR}} [[Talaksan:Kustodiev The Bolshevik.jpg|left|thumb|Ang ''[[Bolshevik]]'' ni [[Boris Kustodiev]], isang representasyong biswal ng [[Himagsikang Ruso (1917)|Himagsikang Ruso]].]] Kasunod ng [[Himagsikang Oktubre]], isang civil war Nasira out sa pagitan ng mga kontra-rebolusyonaryong kilusan White at ang bagong rehimen sa kanyang Red Army . Russia nawala ang kanyang Ukrainian, Polish, Baltic, at Finnish teritoryo sa pamamagitan ng pagpirma sa [[Tratado ng Brest-Litovsk]] na concluded labanan sa [[Central Powers]] sa World War I. Ang magkakatulad kapangyarihan inilunsad ng isang hindi matagumpay militar interbensiyon sa suporta ng mga anti-Komunista ng pwersa, habang ang parehong ang mga Bolsheviks at White kilusan natupad sa mga kampanya ng deportations at executions laban sa bawat isa, ayon sa pagkakabanggit kilala bilang ang Red Terror at White Terror . Sa pagtatapos ng digmaang sibil ang Russian ekonomiya at imprastraktura ay mabigat na nasira. Milyun-milyong naging White émigrés ,<ref>[http://books.google.com/books?id=uUsLAAAAIAAJ&pg=PA3 Transactions of the American Philosophical Society]. James E. Hassell (1991). p.3. ISBN 0-87169-817-X</ref> at ang Povolzhye gutom inaangkin 5 milyong mga biktima.<ref>[http://www.icrc.org/Web/Eng/siteeng0.nsf/html/5RFHJY Famine in Russia: the hidden horrors of 1921] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100719100632/http://www.icrc.org/web/eng/siteeng0.nsf/html/5RFHJY |date=2010-07-19 }}, International Committee of the Red Cross</ref> Ang Russian SFSR kasama ang tatlong iba pang mga Sobiyet republics nabuo ang Unyong Sobyet , o USSR, sa 30 Disyembre 1922. Sa labas ng 15 republics ng USSR , ang Russian SFSR ay ang pinakamalaking sa mga tuntunin ng laki, at paggawa ng up ng higit sa kalahati ng kabuuang populasyon USSR, dominado ng unyon para sa kanyang buong 69-taong kasaysayan; ang Unyong Sobyet ay madalas na tinutukoy sa, bagaman hindi tama, tulad ng Russia at ang kanyang mga tao bilang Russians. Sumusunod Lenin kamatayan 's sa 1924, si Joseph Stalin , ang isang inihalal General Secretary ng Partido Komunista , pinamamahalaang upang ilagay ang lahat ng mga grupo ng pagsalungat sa loob ng mga partido at pagsamasamahin marami kapangyarihan sa kanyang mga kamay. Leon Trotsky , ang mga pangunahing tagasulong ng rebolusyon mundo , ay desterado mula sa Unyong Sobyet noong 1929, at Stalin's ideya ng sosyalismo sa isang bansa ay naging ang pangunahing linya. Ang patuloy na panloob na pakikibaka sa mga Bolshevik party culminated sa ang Great purge , ang isang panahon ng repressions mass sa 1937–1938, kung saan daan-daang libo ng mga tao ay naisakatuparan, kabilang ang militar lider nahatulan sa coup d'état plots.<ref>Abbott Gleason (2009). "''[http://books.google.com/books?id=JyN0hlKcfTcC&pg=PA373&dq&hl=en#v=onepage&q=&f=false A Companion to Russian History]''". Wiley-Blackwell. p.373. ISBN 1-4051-3560-3</ref> [[Talaksan:Gulag Location Map.png|thumb|270px|Mapa ng kampong konsentrasyon ng Gulag]] Ang pamahalaan ay inilunsad ng isang binalak ekonomiya , industriyalisasyon sa kanayunan na higit sa lahat ng bansa, at kolektibisasyon ng agrikultura nito. Sa panahon na ito ng mabilis na pangkabuhayan at panlipunan ng milyon-milyong mga pagbabago ng mga tao got sa penal mga kampo ng paggawa ,<ref>Getty, Rittersporn, Zemskov. Victims of the Soviet Penal System in the Pre-War Years: A First Approach on the Basis of Archival Evidence. The American Historical Review, Vol. 98, No. 4 (Oct., 1993).</ref> kasama na ang maraming mga pampolitikang convicts, at milyon-milyon ay deportado at ipinatapon sa remote na lugar ng Unyong Sobyet.<ref>Getty, Rittersporn, Zemskov. Victims of the Soviet Penal System in the Pre-War Years: A First Approach on the Basis of Archival Evidence. The American Historical Review, Vol. 98, No. 4 (Oct., 1993), pp. 1017-1049</ref> Ang palampas kaguluhan ng mga bansa agrikultura, pinagsama sa malupit na mga patakaran ng estado at ng isang kawalan ng ulan, ang humantong sa gutom ng 1932–1933 .<ref>R.W. Davies, S.G. Wheatcroft (2004). ''The Years of Hunger: Soviet Agriculture, 1931–33''. pp. 401</ref> Gayunman, kahit na may isang mabigat na presyo, ang Unyong Sobyet ay transformed mula sa isang agraryo ekonomiya sa isang pangunahing pang-industriya planta ng elektrisidad sa isang maikling span ng panahon. Ang patakaran sa pagpapayapa ng Great Britain at France sa Hitler annexions s 'ng Ruhr , Austria at sa wakas ng Czechoslovakia pinalaki ng kapangyarihan ng Nazi Germany at maglagay ng isang pagbabanta ng digmaan sa Unyong Sobyet. Around sa parehong oras ang Aleman Reich allied na may ang Empire ng Japan , isang karibal ng USSR sa [[Malayong Silangan]] at isang bukas na kaaway sa Sobiyet-Japanese Border Wars sa 1938-39. Sa Agosto 1939, pagkatapos ng isa pang kabiguan ng pagtatangka upang magtatag ng isang kontra-Nasismo alyansa ng Britanya at Pransiya, ang Sobiyet pamahalaan sumang-ayon na tapusin ang [[Kasunduang Molotov-Ribbentrop]] sa Alemanya, pledging non-agresyon sa pagitan ng dalawang bansa at paghahati ng kanilang mga saklaw ng impluwensiya sa Silangang Europa . Habang Hitler conquered Poland, France at iba pang bansa na kumikilos sa iisang harap na sa simula ng World War II , ang USSR ay able sa build up ang kanyang militar at mabawi ang ilan sa mga dating teritoryo ng Russian Empire sa panahon ng Sobiyet paglusob ng Poland at ang Winter War . Sa 22 Hunyo 1941, Nazi Germany ang nakabasag non-agresyon kasunduan at lusubin ang Sobiyet Union sa mga pinakamalaking at pinaka malakas na puwersa sa paglusob ng tao ang kasaysayan,<ref>{{cite web|title=World War II|publisher=Encyclopædia Britannica|accessdate=9 Marso 2008|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/648813/World-War-II}}</ref> ang pagbubukas ng pinakamalaking teatro ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig . Bagaman ang Aleman hukbo ay nagkaroon ng mumunti tagumpay sa maagang bahagi, ang kanilang mga mabangis na pagsalakay ay pinatigil sa Labanan sa Moscow . Sa dakong huli sa mga Germans ay dealt pangunahing pagkatalo unang sa Battle ng Stalingrad sa taglamig ng 1942–43,<ref>{{cite web|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/648813/World-War-II|publisher=Encyclopedia Britannica|accessdate=12 Marso 2008|title=The Allies' first decisive successes: Stalingrad and the German retreat, summer 1942–Pebrero 1943}}</ref> at pagkatapos ay sa Battle ng Kursk sa tag-init ng 1943. Isa pang Aleman kabiguan ay ang paglusob ng Leningrad , kung saan ang bayan ay lubos na blockaded sa lupain sa pagitan ng 1941–1944 sa pamamagitan ng Aleman at Finnish pwersa, paghihirap kagutuman at higit sa isang milyong mga pagkamatay, ngunit hindi kailanman isinusuko.<ref>[http://www.cambridge.org/uk/catalogue/catalogue.asp?isbn=0521863260 The Legacy of the Siege of Leningrad, 1941–1995]. Cambridge University Press.</ref> Sa ilalim ng Stalin's administrasyon at ang pamumuno ng tulad commanders bilang Georgy Zhukov at Konstantin Rokossovsky , Sobiyet pwersa kawan sa pamamagitan ng Silangang Europa sa 1944–45 at nakuha Berlin Mayo 1945. Sa Agosto 1945 ang Sobiyet Army ousted Hapon mula sa Tsina's Manchukuo at North Korea , ng kontribusyon sa mga kaalyado pagtatagumpay sa Japan. [[Talaksan:Gagarin in Sweden.jpg|thumb|upright|Unang tao sa kalawaan, si [[Yuri Gagarin]]]] 1941–1945 na panahon ng World War II ay kilala sa Russia bilang ang Great War Makabayan . Sa ganitong tunggalian, na kung saan kasama ang marami sa mga pinaka-nakamamatay na operasyon ng labanan sa tao ng kasaysayan, Sobiyet militar at sibilyan pagkamatay ay 10600000 at 15900000 ayon sa pagkakabanggit,<ref>{{Cite book|author=Erlikman, V.|title=Poteri narodonaseleniia v XX veke : spravochnik|year=2004|id=Note: Estimates for Soviet World War II casualties vary between sources|isbn=5931651071|publisher=Russkai︠a︡ panorama|location=Moskva}}</ref> accounting para sa mga tungkol sa isang third ng lahat ng World War II casualties . Ang Sobiyet ekonomiya at imprastraktura nagdusa napakalaking pagkawasak<ref>{{cite web|title=Reconstruction and Cold War|publisher=Library of Congress|url=http://countrystudies.us/russia/12.htm|accessdate=27 Disyembre 2007}}</ref> ngunit ang Sobiyet Union lumitaw bilang isang kinikilala superpower . Ang Red Army abala Silangang Europa pagkatapos ng digmaan, kabilang ang East Germany . Dependent sosyalista na pamahalaan ay naka-install sa pagkakaisa Eastern estado satellite. Pagiging mundo ikalawang ang nuclear weapons kapangyarihan , ang USSR itinatag ang [[Kasunduan ng Varsovia]] at pumasok sa isang pakikibaka para sa pandaigdigang dominasyon sa Estados Unidos at NATO , na kung saan ay naging kilala bilang ang Cold War . Ang Unyong Sobyet na-export nito Komunista ideolohiya sa bagong nabuo Republika ng Tsina at Hilagang Korea , at mamaya sa Cuba at maraming iba pang mga bansa. Makabuluhang halaga ng mga Sobyet na yaman ay inilalaan sa aid sa iba pang mga sosyalistang estado.<ref>[http://rs6.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd/cstdy:@field%28DOCID+su0391%29 Foreign trade] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170309155830/http://rs6.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd%2Fcstdy%3A%40field%28DOCID+su0391%29 |date=2017-03-09 }} from ''A Country Study: Soviet Union (Former)''. [[Library of Congress Country Studies]] project.</ref> Pagkatapos Stalin kamatayan 's at sa isang maikling panahon ng kolektibong patakaran, ang isang bagong lider Nikita Khrushchev denunsiyado ang mga uri ng pagsamba ng pagkatao ng Stalin at inilunsad ang mga patakaran ng mga de-Stalinization . Penal ng paggawa na sistema ay nagbago at maraming-marami sa mga bilanggo pinakawalan;<ref>{{Cite news|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,916205-2,00.html|work=TIME|accessdate=1 Agosto 2008|title=Great Escapes from the Gulag|date=5 Hunyo 1978|archive-date=26 Hunyo 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090626002132/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,916205-2,00.html|url-status=dead}}</ref> ang pangkalahatang kadalian ng mga patakaran ng mga mapanupil na naging kilala bilang mamaya Khruschev pagkatunaw . Sa parehong panahon, tensions sa Estados Unidos heightened kapag ang dalawang rivals clashed sa paglawak ng US missiles Jupiter sa Turkey at Sobiyet missiles sa Cuba . [[Talaksan:Mir on 12 June 1998edit1.jpg|left|thumb|Ang [[estasyong pangkalawaan]] ng Sobyet at Ruso na [[Mir]]]] Sa 1957 ang Sobiyet Union inilunsad mundo unang mga artipisyal na satellite , Sputnik 1 , ganito ang simula ng Space Age . Russian kosmonawt Yuri Gagarin ang naging unang tao sa orbita ang Earth sakay Vostok 1 pinapatakbo ng tao spacecraft sa 12 Abril 1961 . Mga sumusunod na ang ousting ng Khrushchev, isa pang panahon ng kolektibong tuntunin ensued, hanggang Leonid Brezhnev ay naging mga lider. Kosygin reporma , na naglalayong sa bahagyang desentralisasyon ng Sobiyet ekonomiya at paglilipat ng diin mula sa mabigat na industriya at armas sa liwanag industriya at mga consumer kalakal , ay stifled sa pamamagitan ng ang konserbatibo Komunista pamumuno. Ang panahon ng 1970s at unang bahagi ng 1980s ay naging kilala bilang Brezhnev pagwawalang-kilos . Sa 1979 ang Sobiyet pwersa ipinasok Afghanistan sa kahilingan ng kanyang mga komunista na pamahalaan. Ang pananakop pinatuyo ekonomiyang mga resources at dragged sa pagkamit nang walang makabuluhang pampolitika resulta. Huli ang Sobiyet Army ay nakuha mula sa Afghanistan sa 1989 dahil sa pagsalungat internasyonal, persistent anti-Sobyet gerilya digma (pinahusay na sa pamamagitan ng US), at isang kakulangan ng suporta mula sa Sobiyet mamamayan. Mula 1985 pataas, ang huling Sobiyet lider Mikhail Gorbachev ang nagpasimula ng mga patakaran ng glasnost (pagkabukas ng isip) at perestroika (restructuring) sa isang pagtatangka na gawing makabago ang mga bansa at gumawa ito ng mas demokratiko . Gayunman, ito ang humantong sa tumaas ng malakas na makabayan at separatista kilusan. Bago sa 1991, ang Sobiyet ekonomiya ay ang pangalawang pinakamalaking sa mundo,<ref>{{cite web|url=http://www.umsl.edu/services/govdocs/wofact90/world12.txt|publisher=[[Central Intelligence Agency]]|accessdate=9 Marso 2008|title=1990 CIA World Factbook|archive-date=27 Abril 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110427053700/http://www.umsl.edu/services/govdocs/wofact90/world12.txt|url-status=dead}}</ref> ngunit sa panahon ng kanyang huling taon na ito ay nagdadalamhati sa pamamagitan ng shortages ng mga bilihin sa mga tindahan ng groseri, malaking budget deficits at paputok paglago sa pera supply humahantong sa pagpintog.<ref>{{cite web|url=http://www.photius.com/countries/russia/economy/russia_economy_unforeseen_results_o~1315.html|title=Russia Unforeseen Results of Reform|publisher=The Library of Congress Country Studies; CIA World Factbook|accessdate=10 Marso 2008}}</ref> Sa Agosto 1991, isang hindi matagumpay na mga militar pagtatagumpay , itinuro laban Gorbachev at naglalayong pagpepreserba ng Unyong Sobyet, sa halip na humantong sa pagbagsak nito at sa katapusan ng sosyalistang tuntunin. Ang USSR ay nahati sa 15 post-Sobiyet estado sa Disyembre 1991. === Pederasyong Rusya === {{main|Kasaysayan ng Rusya pagatapos ng Unyong Sobyet}} Boris Yeltsin ay inihalal ang Presidente ng Russia sa Hunyo 1991, sa unang direktang halalan sa Rusong kasaysayan. Sa panahon at pagkatapos ng Sobyet paghiwalay, wide-ranging reporma kabilang pribatisasyon at merkado at kalakalan liberalisasyon ay pagiging nagtangka,<ref name=OECD/> kasama na ang mga radikal na pagbabago kasama ang mga linya ng " shock therapy "bilang inirerekomenda ng Estados Unidos at Pandaigdigang Pondong Fund .<ref>{{Cite news|url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9F0CEED91F39F932A15751C1A965958260|title= U.S. is abandoning 'shock therapy' for the Russians|author=Sciolino, E.|work=The New York Times|accessdate=20 Enero 2008|date=21 Disyembre 1993}}</ref> Lahat ito ay nagdulot ng isang malaking krisis ekonomiya, characterized sa pamamagitan ng 50% tanggihan ng parehong GDP at pang-industriya na output sa pagitan ng 1990-1995.<ref name=OECD/><ref>{{cite web|title=Russia: Economic Conditions in Mid-1996|publisher=Library of Congress|url=http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd/cstdy:@field%20%28DOCID+ru0119%29}}</ref> Pribatisasyon ang higit sa lahat shifted control ng negosyo mula sa mga ahensiya ng estado sa mga indibidwal na may koneksiyon sa loob sa sistema ng pamahalaan. Marami sa mga bagong mayaman businesspeople kinuha bilyong sa cash at ari-arian sa labas ng bansa sa isang malaking flight capital .<ref>{{cite web|title=Russia: Clawing Its Way Back to Life (int'l edition)|work=BusinessWeek|url=http://www.businessweek.com/1999/99_48/b3657252.htm|accessdate=27 Disyembre 2007}}</ref> Ang depression ng estado at ekonomiya ang humantong sa pagbagsak ng mga serbisyong panlipunan; ang kapanganakan rate plummeted habang ang kamatayan rate skyrocketed. Milyun-milyong plunged sa kahirapan, mula sa 1.5% na antas ng kahirapan sa huli Sobiyet panahon, sa 39-49% sa pamamagitan ng kalagitnaan ng 1993.<ref name=worldbank>{{Cite book|author=Branko Milanovic|title=Income, Inequality, and Poverty During the Transformation from Planned to Market Economy|publisher=The World Bank|year=1998|pages=186–189}}</ref> Ang 1990s nakita matinding corruption at kawalan ng batas, tumaas ng kriminal gangs at marahas na krimen.<ref>{{Cite journal|author=Jason Bush|title=What's Behind Russia's Crime Wave?|journal=BusinessWeek Journal|date=19 Oktubre 2006|url=http://www.businessweek.com/globalbiz/content/oct2006/gb20061019_110749_page_2.htm}}</ref> Ang 1990s ay plagued sa pamamagitan ng armadong conflicts sa Northern Kukasus , parehong lokal na etniko skirmishes at separatista Islamist insurrections. Dahil ang Chechen separatists ay ipinahayag [[kasarinlan|pagsasarili]] sa maagang 1990s, isang paulit-ulit digmaan gerilya ay lumaban sa pagitan ng mga rebeldeng grupo at ang mga Ruso militar. Terorista na atake laban sa mga sibilyan natupad sa pamamagitan ng separatists, karamihan sa kapansin-pansin ang mga drama prenda Moscow krisis at Beslan paaralan pagkubkob , dulot ng daan-daang mga pagkamatay at hinila sa buong mundo ng pansin. [[Talaksan:Evstafiev-chechnya-palace-gunman.jpg|thumb|240px|Ang lungsod ng Grozny, ang kabisera ng Chechen , ay nawasak ng hukbo ng Rusya, 1995]] Russia kinuha up ang responsibilidad para sa pag-aayos ng panlabas na utang sa USSR, kahit na populasyon nito na binubuo lamang ng kalahati ng populasyon ng USSR sa panahon ng bisa nito.<ref>{{cite web|title=Russia pays off USSR’s entire debt, sets to become crediting country|publisher=Pravda.ru|url=http://english.pravda.ru/russia/economics/22-08-2006/84038-paris-club-0|accessdate=27 Disyembre 2007}}</ref> Mataas na badyet deficits na sanhi ng 1998 Russian pinansiyal na krisis<ref>{{cite web|url=http://www.iie.com/publications/papers/aslund0108.pdf|title=Russia's Capitalist Revolution|author=Aslund A|accessdate=28 Marso 2008|format=PDF|archive-date=4 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304030126/http://www.iie.com/publications/papers/aslund0108.pdf|url-status=dead}}</ref> at nagdulot sa karagdagang GDP tanggihan.<ref name=OECD>{{cite web|title=Russian Federation|publisher=Organisation for Economic Co-operation and Development (OECD)|url=http://www.oecd.org/dataoecd/7/50/2452793.pdf|accessdate=24 Pebrero 2008|format=PDF}}</ref> Sa 31 Disyembre 1999 Pangulong Yeltsin nagbitiw, namimigay ng post sa mga kamakailan takdang Punong Ministro, Vladimir Putin , na pagkatapos ay won ang 2000 presidential election . Putin bigti ang Chechen insurgency , kahit manaka-naka pa rin karahasan ay nangyayari sa buong Northern Kukasus. Mataas na presyo ng langis at sa una mahina pera kasunod ng pagtaas ng domestic, consumption demand at pamumuhunan ay nakatulong sa ekonomiya ang maging para sa siyam na tuwid taon, ang pagpapabuti ng mga pamantayan ng pamumuhay at pagtaas ng Russia's impluwensiya sa entablado mundo. Habang ang maraming mga reporma na ginawa sa panahon ng Putin pagkapangulo ay karaniwang criticized sa pamamagitan ng Western bansa bilang un-demokratiko,<ref>{{cite web|author=Treisman, D|title=Is Russia's Experiment with Democracy Over?|url=http://www.international.ucla.edu/article.asp?parentid=16294|publisher=UCLA International Institute|accessdate=31 Disyembre 2007|archive-date=11 Nobiyembre 2004|archive-url=https://web.archive.org/web/20041111074502/http://www.international.ucla.edu/article.asp?parentid=16294|url-status=dead}}</ref> Putin's pamumuno sa pagbabalik ng ayos, katatagan, at progreso ay may won kanya lakit popularity sa Rusya.<ref>{{Cite news|author=Stone, N|title=No wonder they like Putin|url=http://www.timesonline.co.uk/tol/comment/columnists/guest_contributors/article2994651.ece|work=The Times|location=London|accessdate=31 Disyembre 2007|date=4 Disyembre 2007|archive-date=25 Mayo 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100525073652/http://www.timesonline.co.uk/tol/comment/columnists/guest_contributors/article2994651.ece|url-status=dead}}</ref> On 2 Marso 2008, Dmitry Medvedev ay inihalal Pangulo ng Russia , habang Putin naging Punong Ministro Kasunod ng desisyon ni pangulong Viktor Yanukovych noong 2013 na tanggihan ang pinag-usapang kasunduang asosasyon sa [[Unyong Europeo]] at sa halip ay palakasin ang ugnayan sa Rusya ay naganap ang Euromaidan, isang serye ng pagpoprotesta na dumulot sa pagtatalaga ng bagong pamahalaan sa Himagsikan ng Dignidad. Ginawang oportunidad ng Rusya ang sitwasyon upang sakupin ang Crimea noong Marso 2014 at simulan ang [[digmaan sa Donbas]] sa sumunod na buwan. Noong Abril 12, 2014, pagkatapos tumakas si Yanukovych, naglunsad ang Russia ng opensiba ng militar laban sa silangang Ukraine. Noon ang mga militante na pinamumunuan ng isang opisyal ng Federal Security Service ng Russian Federation, si Igor Girkin, ay sumalakay sa lungsod ng Slavyansk. Noong Abril 13, inilunsad ng Ukraine ang isang ATO (operasyon na anti-terorista) upang pigilan ang pagsalakay ng Russia <ref> [https://nikvesti.com/news/incidents/59805 Террористы привязали мужчину с украинским флагом к столбу в Зугрэсе]</ref> <ref> [https://news.obozrevatel.com/politics/80167-popavshij-v-plen-boets-ato-rasskazal-ob-izdevatelstvah-tolpyi-u-stolba-pozora.htm Попавший в плен боец АТО рассказал об издевательствах толпы у "столба позора"]</ref><ref> [https://www.5.ua/suspilstvo/nezlamni-iryna-dovhan-istoriia-donechchanky-katovanoi-okupantamy-za-dopomohu-ukrainskym-biitsiam-197262.html НЕZЛАМНІ: Ірина Довгань - історія донеччанки, катованої окупантами за допомогу українським бійцям ]</ref><ref> [https://web.archive.org/web/20160902091720/http://uapress.info/uk/news/show/37843 Патріотка Ірина Довгань, яку катували терористи, розповіла, чому не вважає себе героїнею]</ref>. Hanggang sa 2022, ang Russia, sa pamamagitan ng "Donetsk People's Republic", na ang pinakamataas na pinuno ay ang political strategist mula sa Moscow, Alexander Borodai, ay naglunsad ng isang patagong digmaan laban sa Ukraine, na umabot sa isang ganap na digmaan. [[Talaksan:Ruins of Donetsk International airport (16).jpg|thumb|220px|Ang paliparan ng Donetsk ay sinira ng mga hukbong Ruso at pro-Russian noong 2014]] Sa mga sinasakop na teritoryo, sinimulan ng mga Ruso na sirain ang panitikan sa wikang Ukrainiano sa mga paaralan, museo, at aklatan na hindi nakakatugon sa mga pamantayan ng Russia, at lumikha ng isang sistema ng mga kampo ng "pagsala" kung saan ang mga sibilyan ay ikinulong at pinahirapan<ref>[https://snyder.substack.com/p/russias-genocide-handbook Russia's genocide handbook]</ref> <ref>[https://kanaldim.tv/ru/eto-nastoyashhij-konczlager-21-filtraczionnyj-lager-sozdali-okkupanty-na-donetchine/ Это настоящий концлагерь: 21 фильтрационный лагерь создали оккупанты на Донетчине]</ref>. Sa Ukraine, ang Russia ay gumagawa ng mga seryosong krimen sa digmaan, kabilang ang mga lugar na may populasyon, [[Pagkubkob sa Mariupol|pagsira sa buong lungsod tulad ng Mariupol]], at pag-atake sa mga sibilyan para sa pagsuporta sa Ukraine, kabilang ang pagpapahirap sa mga basement ng mga gusali ng tirahan. Ang pinakamalubhang krimen laban sa populasyon ng sibilyan sa Ukraine ay ang Bucha massacre, na ginawa noong Marso 2022. [[Talaksan:Mariupol 20220323 001.jpg|thumb|220px|Isa sa maraming mga apartment building sa Mariupol na winasak ng Rusya, maraming Ukrainians ang sinunog ng buhay sa kanilang mga apartment sa mga airstrike sa gabi.]] Artikulo ng Russian political scientist na si Timofey Sergeytsev "Ano ang dapat gawin ng Russia sa Ukraine?" ({{Lang-ru|Что Россия должна сделать с Украиной ?}}) Tinawag ito ng Amerikanong istoryador na si Timothy Snyder na "ang aklat-aralin sa Russia tungkol sa genocide."<ref>[https://memopzk.org/figurant/moskalyov-aleksej-vladimirovich/ Москалёв Алексей Владимирович]</ref>.<ref>[https://suspilne.media/kyiv/785809-poskodzena-budivla-med-zakladu-e-zagibli-rf-zavdala-povtornogo-udaru-po-kievu/ Пошкоджена будівля медзакладу, є загиблі: РФ завдала повторного удару по Києву]</ref><ref>[https://www.bbc.com/news/world-europe-61208404 'You can't imagine the conditions' - Accounts emerge of Russian detention camps]</ref> <ref>[https://www.huffpost.com/entry/filtration-camps-russia-ukraine-war_n_624ac8b9e4b0e44de9c485ea Mariupol Women Report Russians Taking Ukrainians To 'Filtration Camps']</ref> <ref>[https://www.theguardian.com/world/2022/jun/12/ukrainians-who-fled-to-georgia-reveal-details-of-russias-filtration-camps Ukrainians who fled to Georgia reveal details of Russia’s ‘filtration camps’]</ref> == Pamahalaan at Pulitika == === Pandaigdigang Ugnayan === === Militar === [[Talaksan:Sukhoi T-50 (PAK FA) 52 blue (8730377442).jpg|thumb|226x226px|Sukhoi PAK FA T-50 ng hukbong himpapawid ng Rusya]]Ang Sandatahang Lakas ng Rusya ay nahahati sa Hukbong lupa, Hukbong dagat at Hukbong himpapawid. Mayroon ding tatlong sangay ang sandatahan ng Rusya, ang "Strategic missile troops, Aerospace defence forces at Airborne troops". Noong 2006, ang militar ng Rusya ay mayroong 1.037 milyong tauhan na nasa serbisyo. Ang Rusya ang may pinakamaraming armas nukleyar sa buong mundo at ito ang pangalawang may pinakamalaking plota ng "ballistic missile submarines" at ito lang, maliban sa Estados Unidos, ang may modernong "strategic bomber force", at ang hukbong dagat at himpapawid nito ay isa sa mga pinakamalalaki sa mundo. [[Talaksan:Kuznecov big.jpg|thumb|Aircraft carrier na "Admiral kuznetsov" ng hukbong dagat ng Rusya]] === Pagkakahati === {{Talaan ng mga territoryong pampangasiwaan|Q159}} == Demograpiya == <div style="font-size: 90%"> {| class="wikitable" style="border:1px black; float:left; margin-left:1em;" ! style="background:#F99;" colspan="2"|Ethnic composition (2002)<ref>{{cite web|url=http://www.perepis2002.ru/index.html?id=87|title=Russian Census of 2002|work=4.1. National composition of population|publisher=Federal State Statistics Service|accessdate=2008-01-16|archive-date=2011-07-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20110719233704/http://www.perepis2002.ru/index.html?id=87|url-status=dead}}</ref> |- |[[Ruso]]||79.8% |- |[[Tatars]]||3.8% |- |[[Ukrainians]]||2.0% |- |[[Bashkirs]]||1.2% |- |[[Chuvash people|Chuvash]]||1.1% |- |[[Chechen people|Chechen]]||0.9% |- |[[Armenians]]||0.8% |- |Iba/hindi pangunahin||10.4% |} </div> [[Talaksan:Population of Russia.PNG|thumb|Populasyon (sa milyon) noong 1950–1991 ng [[Russian SFSR]] sa [[USSR]], 1991&nbsp;– 1 Enero 2010 ng Pederasyong Ruso.]] Bumubuo ang mga etnikong Ruso sa 79.8% ng populasyon ng bansa, gayunpaman ang Russian Federation ay tahanan din sa ilang mga pangkat-minorya. Sa kabuuan, 160 iba't ibang mga iba pang mga grupo ng etniko at katutubong mamamayan nakatira sa loob ng kanyang hangganan.<ref name=ethnicgroups>[http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_02.php Ethnic groups in Russia], 2002 census, Demoscope Weekly. Retrieved 5 Pebrero 2009.</ref> Bagaman Russia's populasyon ay medyo malaki, nito densidad ay mababa dahil sa ang malaking sukat ng bansa. Populasyon ay densest sa European Russia , malapit sa Yural Mountains , at sa timog-kanluran Siberya . 73% ng mga buhay ng populasyon sa urban na lugar habang 27% sa kanayunan na iyan.<ref>{{cite web|title=Resident population|publisher=[[Rosstat]]|url=http://www.gks.ru/free_doc/2007/b07_12/05-01.htm|accessdate=27 Disyembre 2007|archive-date=3 Marso 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120303135317/http://www.gks.ru/free_doc/2007/b07_12/05-01.htm|url-status=dead}}</ref> Ang kabuuang populasyon ay 141,927,297 tao bilang ng 1 Enero 2010. Russian populasyon masakitin sa 148,689,000 sa 1991, lamang bago ang pagkalansag ng Unyong Sobyet . Ito ay nagsimula sa karanasan ng isang sunud tanggihan simula sa kalagitnaan ng 90s-.<ref>{{cite web|url=http://countrystudies.us/russia/29.htm|publisher=Library of Congress|title=Demographics|accessdate=16 Enero 2008}}</ref> Ang tanggihan ay pinabagal sa malapit sa pagwawalang-kilos sa mga nakaraang taon dahil sa nabawasan ang mga rate ng kamatayan , nadagdagan ang mga rate ng kapanganakan at nadagdagan immigration .<ref name=gks/> Sa 2009 Russia naitala taunang populasyon paglago sa unang pagkakataon sa 15 taon, na may kabuuang paglago ng 10,500.<ref name="gks">[http://www.gks.ru/free_doc/2010/demo/dem-sit-09.doc Modern demographics of Russia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101217150324/http://www.gks.ru/free_doc/2010/demo/dem-sit-09.doc|date=2010-12-17}} by [[Rosstat]]. Retrieved on 5 Oktubre 2010</ref> 279,906 migranteng dumating sa Russian Federation sa parehong taon, na kung saan 93% dumating mula sa CIS bansa.<ref name=gks/> Ang bilang ng Russian emigrants steadily tinanggihan mula sa 359,000 sa 2000 sa 32,000 sa 2009.<ref name=gks/> Mayroon ding isang tinatayang 10 milyong mga iligal na dayuhan mula sa ex-Sobiyet estado sa Rusya.<ref>{{cite web|title=Russia cracking down on illegal migrants|work=International Herald Tribune|date=15 Enero 2007|url=http://www.iht.com/articles/2007/01/15/news/migrate.php|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080915210918/http://www.iht.com/articles/2007/01/15/news/migrate.php|archivedate=2008-09-15|access-date=2010-11-02|url-status=live}}</ref> halos 116,000,000 etniko Russians nakatira sa Russia [108] at tungkol sa 20 milyong mga mas mabuhay sa iba pang mga dating republics ng Sobiyet Union, <ref>[http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/europe/article728982.ece Putin tries to lure millions of Russian expats home] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100525073623/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/europe/article728982.ece |date=2010-05-25 }} Times Online. 9 Pebrero 2006.</ref> halos lahat sa Ukraine at Kazakhstan .<ref>[http://books.google.com/books?id=YLeAxHLmgR8C&pg=PA15 Migrant resettlement in the Russian federation: reconstructing 'homes' and 'homelands'] by Moya Flynn (1994). p.15. ISBN 1-84331-117-8</ref> Ang Saligang Batas ng Russian garantiya libre, unibersal na pangkalusugang pag-aalaga para sa lahat ng mga mamamayan.<ref>{{cite web|title=The Constitution of the Russian Federation|work=Article 41|url=http://www.constitution.ru/en/10003000-03.htm|accessdate=27 Disyembre 2007}}</ref> Sa pagsasanay, gayunman, ang libreng pangangalaga ng kalusugan ay bahagyang restricted dahil sa propiska rehimen.<ref>{{cite web|title=Russian ombudsman about propiska restrictions in modern Russia|url=http://www.newsru.com/russia/06jun2007/lukin.html|accessdate=23 Hulyo 2008}}</ref> Habang Russia ay may higit pang mga manggagamot, mga ospital, at pangangalaga ng kalusugan manggagawa kaysa sa halos lahat ng anumang iba pang mga bansa sa mundo sa isang per capita na batayan,<ref>{{cite web|title=Healthcare in Russia&nbsp;— Don’t Play Russian Roulette|publisher=justlanded.com|url=http://www.justlanded.com/english/Russia/Articles/Health/Healthcare-in-Russia|accessdate=03 Oktubre 2010|archive-date=29 Abril 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110429023652/http://www.justlanded.com/english/Russia/Articles/Health/Healthcare-in-Russia|url-status=dead}}</ref> dahil sa ang pagbagsak ng Unyong Sobyet ang kalusugan ng mga Russian populasyon ay tinanggihan ang malaki bilang resulta ng panlipunan, ekonomiya, at pamumuhay pagbabago;<ref>{{Cite news|author=Leonard, W R|title=Declining growth status of indigenous Siberian children in post-Soviet Russia|month=April|year=2002|url=http://findarticles.com/p/articles/mi_qa3659/is_200204/ai_n9037764|accessdate=27 Disyembre 2007|work=Human Biology|archive-date=4 Hunyo 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130604101202/http://findarticles.com/p/articles/mi_qa3659/is_200204/ai_n9037764|url-status=dead}}</ref> ang takbo ay mababaligtad lamang sa mga nagdaang taon, na may average na buhay pag-asa sa pagkakaroon ng nadagdagan 2.4 na taon para sa lalaki at 1.4 na taon para sa mga babae sa pagitan ng 2006-09.<ref name=gks/> Bilang ng 2009, ang average na asa sa buhay sa Russia ay 62.77 mga taon para sa lalaki at 74.67 mga taon para sa mga babae.<ref>[http://www.gks.ru/free_doc/new_site/population/demo/demo26.xls Russian life expectancy figures] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150321150842/http://www.gks.ru/free_doc/new_site/population/demo/demo26.xls|date=2015-03-21}} [[Rosstat]]. Retrieved on 21 Agosto 2010</ref> Ang pinakamalaking factor ng kontribusyon sa mga medyo mababa ang lalaki sa buhay asa para sa lalaki ay isang mataas na rate ng dami ng namamatay sa mga nagtatrabaho-edad lalaki mula mahahadlangan nagiging sanhi ng (halimbawa, alak paglalason, paninigarilyo, ang trapiko aksidente, marahas na krimen).<ref name=gks/> Bilang resulta ng mga malalaking pagkakaiba ng kasarian sa buhay at pag-asa dahil sa mga pangmatagalang epekto ng mataas na casualties sa World War II, ang kasarian liblib nananatiling sa araw na ito at may mga 0.859 lalaki sa bawat babae. Russia's kapanganakan-rate ay mas mataas kaysa sa karamihan sa European bansa (12.4 births sa bawat 1000 na mga tao sa 2008<ref name=gks/> kumpara sa mga European average Union ng 9.90 per 1000),<ref>{{cite web|last=The World Factbook|title=Rank Order—Birth rate|publisher=Central Intelligence Agency|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2054rank.html|accessdate=25 Abril 2009|archive-date=10 Marso 2013|archive-url=https://www.webcitation.org/6F0FiNNzQ?url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2054rank.html|url-status=dead}}</ref> habang ang kamatayan rate ay malaki mas mataas na (sa 2009, Russia's kamatayan rate ay 14.2 per 1000 mga tao<ref name=gks/> kumpara sa mga EU average ng 10.28 per 1000).<ref>{{cite web|last=The World Factbook|title=Rank Order—Death rate|publisher=Central Intelligence Agency|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2066rank.html|accessdate=25 Abril 2009|archive-date=28 Pebrero 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180228071330/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2066rank.html|url-status=dead}}</ref> Subalit, ang Russian Ministry of Health at Social Affairs hinuhulaan na sa pamamagitan ng 2011 ang kamatayan rate ay katumbas ng kapanganakan rate dahil sa pagtaas sa pagkamayabong at tanggihan sa dami ng namamatay.<ref>{{cite web|url=http://en.rian.ru/russia/20080123/97616414.html|title=Russia's birth, mortality rates to equal by 2011–ministry|publisher=RIA Novosti|accessdate=10 Pebrero 2008|archive-date=8 Pebrero 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080208160909/http://en.rian.ru/russia/20080123/97616414.html|url-status=dead}}</ref> Ang pamahalaan ay pagpapatupad ng isang bilang ng mga programa na dinisenyo upang taasan ang kapanganakan rate at makakuha ng mas maraming mga migrante. Buwanang bata support bayad ay lambal, at ng isang isang-beses na pagbabayad ng 250,000 Rubles (sa paligid ng US $ 10,000) ay inaalok sa mga kababaihan na nagkaroon ng isang pangalawang anak mula noong 2007.<ref>{{cite web|title=Country Profile: Russia|publisher=[[Library of Congress]]—Federal Research Division|month=October|year=2006|url=http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/profiles/Russia.pdf|accessdate=27 Disyembre 2007|format=PDF}}</ref> Sa 2009 Russia nakita ang pinakamataas na rate ng kapanganakan dahil sa ang pagbagsak ng USSR .<ref name=gks/><ref>[http://demoscope.ru/weekly/ias/ias05.php?tim=0&cou=26&terr=1&ind=26&Submit=OK Russian birth rates 1950-2008] Demoscope Weekly. Retrieved October, 2010.</ref> === Mga pinakamalaking lungsod === {{Mga pinakamalaking lungsod ng Rusya}} === Wika === [[Talaksan:Russian language status and proficiency in the World.svg|250px|thumb|Mga bansa na kung saan ang [[Wikang Ruso]] ay sinasalita.]] Russia's 160 grupo ng etniko magsalita ng ilang 100 mga wika. Ayon sa 2002 census, 142,600,000 tao magsalita Ruso, na sinusundan ng [[Wikang Tartaro|Tartaro]] na may 5,300,000 at [[Wikang Ukranyo|Ukranyo]] na may 1,800,000 mga nagsasalita.<ref>{{cite web|url=http://www.perepis2002.ru/index.html?id=87|title=Russian Census of 2002|work=4.3. Population by nationalities and knowledge of Russian; 4.4. Spreading of knowledge of languages (except Russian)|publisher=[[Rosstat]]|accessdate=16 Enero 2008|archive-date=19 Hulyo 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110719233704/http://www.perepis2002.ru/index.html?id=87|url-status=dead}}</ref> Ruso ay ang tanging opisyal ng estado na wika, ngunit ang Saligang Batas ay nagbibigay sa mga indibidwal na republics ang karapatan upang gumawa ng kanilang mga katutubong wika ng mga co-opisyal na susunod sa Ruso.<ref>{{cite web|title=The Constitution of the Russian Federation|work= (Article 68, §2)|url=http://www.constitution.ru/en/10003000-04.htm|accessdate=27 Disyembre 2007}}</ref> Sa kabila ng kanyang malawak na pagpapakalat, ang wikang Ruso ay magkakatulad sa buong Russia. Ruso ay ang pinaka heograpiya kalat na kalat na wika ng Eurasia at ang pinaka-tinatanggap sinalita [[Mga wikang Eslabo|Eslabo wika]].<ref>{{cite web|title=Russian|publisher=University of Toronto|url=http://learn.utoronto.ca/Page625.aspx|accessdate=27 Disyembre 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070106002617/http://learn.utoronto.ca/Page625.aspx|archivedate=2007-01-06|url-status=dead}}</ref> Ito aari sa mga [[Mga wikang Indo-Europeo|Indo-Europeong wika pamilya]] at ito ay isa sa mga buhay na mga miyembro ng Silangang Eslabo wika; ang iba sa pagiging [[Wikang Belarusiano|Belarusiano]] at Ukrainian (at marahil Rusyn). Nakasulat na mga halimbawa ng Old East Eslabo (Old Russian) ay Bakit napunta doon mula sa 10 pataas na siglo.<ref>[http://www.foreigntranslations.com/page-content.cfm/page/russian-language Russian Language History] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101029193202/http://foreigntranslations.com/page-content.cfm/page/russian-language |date=2010-10-29 }} foreigntranslations.com</ref> Ang Russian Language Center sabi ng isang kapat ng's pang-agham panitikan sa mundo ay na-publish sa Russian.<ref name=lomonosov>{{cite web|title=Russian language course|publisher=Russian Language Centre, Moscow State University|url=http://www.rlcentre.com/russian-language-course.shtml|accessdate=27 Disyembre 2007|archive-date=2016-02-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20160205074901/http://rlcentre.com/russian-language-course.shtml|url-status=dead}}</ref> ay din ito apply bilang isang paraan ng coding at imbakan ng pandaigdig-60-70% kaalaman ng lahat ng impormasyon sa mundo ay na-publish sa Ingles at Russian wika.<ref name=lomonosov/> Russian ay isa sa anim na opisyal na wika ng UN .<ref>{{cite web|last=Poser|first=Bill|url=http://itre.cis.upenn.edu/~myl/languagelog/archives/000854.html|title=The languages of the UN|publisher=Itre.cis.upenn.edu|date=2004-05-05|accessdate=2010-10-29}}</ref> === Relihiyon === Kristiyanismo , Islam , Budhismo at Hudaismo ay Russia's tradisyunal na relihiyon, legal ang isang bahagi ng Russia's "makasaysayang pamana".<ref>{{Cite book|author=Bell, I|title=Eastern Europe, Russia and Central Asia|url=http://books.google.com/?id=EPP3ti4hysUC&pg=PA47|accessdate=27 Disyembre 2007|isbn=9781857431377|year=2002}}</ref> Mga Pagtatantya ng mga mananampalataya malawak magpaiba-iba sa mga pinagkukunan, at ilang mga ulat ilagay ang bilang ng mga di-mananampalataya sa Rusya sa 16-48% ng populasyon.<ref>{{Cite book|author=Zuckerman, P|title=Atheism: Contemporary Rates and Patterns, chapter in The Cambridge Companion to Atheism, ed. by Michael Martin|publisher=Cambridge University Press|year=2005|isbn=}}</ref> Traced pabalik sa Christianization ng Kievan Rus ' sa 10 siglo, Russian pagsang-ayon sa kaugalian ay ang nangingibabaw na relihiyon sa bansa; humigit kumulang sa 100 milyong mamamayan isaalang-alang ang kanilang sarili Russian Ortodoksia Kristiyano.<ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90196.htm|accessdate=8 Abril 2008|title=Russia}}</ref> 95% ng mga rehistradong parokya Orthodox nabibilang sa Russian Orthodox Church habang mayroong isang bilang ng mas maliit na Orthodox na Simbahan .<ref>{{cite web|title={{in lang|ru}} Сведения о религиозных организациях, зарегистрированных в Российской Федерации По данным Федеральной регистрационной службы|date=Disyembre 2006|url=http://www.religare.ru/article36302.htm|accessdate=27 Disyembre 2007|archive-date=25 Marso 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090325002546/http://www.religare.ru/article36302.htm|url-status=dead}}</ref> Subalit, ang karamihan ng Orthodox na mananampalataya hindi dumalo sa simbahan sa isang regular na batayan. Mas maliit Christian denominations tulad ng mga Katoliko, Armenian Gregorians , at iba't-ibang mga Protestante na umiiral. Pagtatantya ng bilang ng mga Muslim sa Russia range 7–9 sa 15-20000000.<ref>{{cite web|url=http://www.interfax-religion.com/?act=news&div=2869|publisher=Interfax|title=20Mln Muslims in Russia and mass conversion of ethnic Russians are myths—expert|accessdate=1 Abril 2008|archive-date=6 Enero 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080106222150/http://www.interfax-religion.com/?act=news&div=2869|url-status=dead}}</ref> Gayundin may mga 3-4000000 Muslim migrante mula sa post-Sobiyet estado .<ref>{{cite web|title=Russia's Islamic rebirth adds tension|work=Financial Times|url=http://www.ft.com/cms/s/0/3f3fba2c-474f-11da-b8e5-00000e2511c8.html|accessdate=27 Disyembre 2007|archive-date=21 Nobiyembre 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071121232919/http://www.ft.com/cms/s/0/3f3fba2c-474f-11da-b8e5-00000e2511c8.html|url-status=dead}}</ref> Karamihan sa mga Muslim ang nakatira sa ang Volga-Yural rehiyon , pati na rin sa Kukasus, Moscow, Saint Petersburg at Western Siberia.<ref>{{Cite news|author=Mainville, M|title=Russia has a Muslim dilemma|work=San Francisco Chronicle|date=19 Nobyembre 2006|url=http://sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/c/a/2006/11/19/MNGJGMFUVG1.DTL|accessdate=27 Disyembre 2007|archive-date=13 Mayo 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120513173431/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=%2Fc%2Fa%2F2006%2F11%2F19%2FMNGJGMFUVG1.DTL|url-status=dead}}</ref> Budhismo ay tradisyonal para sa tatlong rehiyon ng Russian Federation: Buryatia , Tuva , at Kalmykia . Ang ilang mga residente ng Siberya at Far Eastern rehiyon, tulad ng Yakutia at Chukotka , pagsasanay shamanist , panteista , at paganong ritwal, kasama ang mga pangunahing relihiyon. Pagtatalaga sa tungkulin sa relihiyon tumatagal ng lugar lalo na kasama etniko linya. Slavs ay lubha Orthodox Christian, Turko nagsasalita ay nakararami Muslim, at Mongolic bayan ay Buddhists.<ref>{{cite web|title=Russia::Religion|publisher=Encyclopædia Britannica Online|year=2007|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/513251/Russia|accessdate=27 Disyembre 2007}}</ref> === Edukasyon === [[Talaksan:Школа 1118 (Москва).jpg|thumb|Isang paaralan sa Moscow. Ang tore ng [[Moscow State University]] ay makikita sa distansiya.]] Russia ay may isang libreng edukasyon sistema garantisadong sa lahat ng mga mamamayan ng Saligang Batas,<ref>{{cite web|title=The Constitution of the Russian Federation|work= (Article 43 §1)|url=http://www.constitution.ru/en/10003000-03.htm|accessdate=27 Disyembre 2007}}</ref> subalit ang isang entry sa mas mataas na edukasyon ay mataas na competitive.<ref>{{cite web|author=Smolentseva, A|title=Bridging the Gap Between Higher and Secondary Education in Russia|url=http://www.bc.edu/bc_org/avp/soe/cihe/newsletter/News19/text13.html|accessdate=27 Disyembre 2007|archive-date=2007-11-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20071123162906/http://www.bc.edu/bc_org/avp/soe/cihe/newsletter/News19/text13.html|url-status=dead}}</ref> Bilang resulta ng malaki diin sa agham at teknolohiya sa edukasyon, medikal Russian, matematika, agham, Aerospace at pananaliksik ay karaniwang ng isang mataas na order.<ref>{{cite web|publisher=U.S. Department of State|title= Background Note: Russia|url=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/3183.htm|accessdate=2 Enero 2008}}</ref> Since 1990 ang 11-taon ng pagsasanay paaralan ay nagpasimula. Edukasyon sa estado-owned sekundaryong paaralan ay libre; unang tersiyarya (university level) ang edukasyon ay libre sa reserbasyon: isang malaking share ng mga mag-aaral ay nakatala para sa full pay (maraming estado institusyon na nagsimula upang buksan pangkalakalan '' (commercial)'' na mga posisyon sa mga huling taon).<ref>{{cite web|title=Higher Education Institutions|url=http://www.gks.ru/free_doc/2007/b07_12/08-10.htm|publisher=[[Rosstat]]|accessdate=1 Enero 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080229005920/http://www.gks.ru/free_doc/2007/b07_12/08-10.htm|archivedate=2008-02-29|url-status=live}}</ref> Sa 2004&nbsp;ng estado sa paggastos para sa edukasyon amounted sa 3.6% ng GDP, o 13% ng pinagtibay na badyet ng estado.<ref>{{cite web|url=http://unesdoc.unesco.org/images/0015/001547/154743e.pdf|title=Education for All by 2015: will we make it? EFA global monitoring report, 2008|format=PDF|accessdate=27 Abril 2010}}</ref> Ang Gobyerno allocates pondo upang bayaran ang mga bayad sa tuition sa loob ng isang matatag quota o bilang ng mga mag-aaral para sa bawat institusyon ng estado. Sa mga mas mataas na institusyon ng edukasyon, mga mag-aaral ay binabayaran ng isang maliit na sahod at ibinigay na may libreng pabahay.<ref>{{cite web|title=Higher education structure|publisher=State University Higher School of Economics|url=http://www.hse.ru/lingua/en/rus-ed.html|accessdate=27 Disyembre 2007}}</ref> == Ekonomiya == {{main|Ekonomiya ng Rusya}} Russia ay may isang merkado ekonomiya na may malaking natural resources, partikular ng langis at natural gas. Ito ay may mga 12th pinakamalaking ekonomiya sa mundo sa pamamagitan ng nominal GDP at ang 7th pinakamalaking sa pamamagitan ng pagbili ng kapangyarihan pagkakapareho (PPP). Dahil ang turn ng ika-21 siglo, ang mas mataas na domestic consumption at mas higit na kapanatagan sa politika ay may bolstered ekonomiyang paglago sa Rusya. Ang bansa natapos 2008 sa kanyang ikasiyam na tuwid na taon ng paglago, averaging 7% taun-taon. Paglago ay lalo na hinimok ng di-traded mga serbisyo at mga kalakal para sa mga domestic market, bilang laban sa langis o mineral bunutan at Exports.<ref name=cia/> Ang average na suweldo sa Rusya ay $ 640 bawat buwan sa unang bahagi ng 2008, up mula sa $ 80 sa 2000.<ref>{{cite web|title=Russians weigh an enigma with Putin’s protégé|publisher=MSNBC|url=http://www.msnbc.msn.com/id/24443419/|accessdate=9 Mayo 2008}}</ref> Humigit-kumulang 13.7% ng mga Russians nanirahan sa ibaba ang pambansang kahirapan linya sa 2010,<ref>{{cite web|publisher=The Moscow Times|title=Russia Is Getting Wealthier|url=http://www.themoscowtimes.com/opinion/article/russia-is-getting-wealthier/420731.html|date=2010-10-21}}</ref> makabuluhang down mula sa 40% sa 1998 sa ang pinakamasama ng mga post-Sobiyet pagbagsak.<ref name=worldbank/> Unemployment sa Russia ay sa 6% sa 2007, down mula sa tungkol sa 12.4% sa 1999.<ref>{{cite web|publisher=RIA Novosti|title=Russia's unemployment rate down 10% in 2007&nbsp;– report|url=http://en.rian.ru/russia/20080208/98724898.html|accessdate=9 Mayo 2008|archive-date=26 Hulyo 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130726213945/http://en.rian.ru/russia/20080208/98724898.html|url-status=dead}}</ref> Ang gitnang uri ay lumago mula lamang 8,000,000 katao sa 2,000-55000000 mga tao sa 2006.<ref>{{cite web|title=Russia: How Long Can The Fun Last?|work=BusinessWeek |url=http://www.businessweek.com/globalbiz/content/dec2006/gb20061207_520461.htm|accessdate=27 Disyembre 2007}}</ref> [[Talaksan:GDP_of_Russia_since_1989.svg|thumb|left|350px|Ang ekonomiya ng Rusya simula ng pagbasa ng Unyong Sobyet]] Langis, natural gas, metal, at kahoy na account para sa higit sa 80% ng Russian Exports sa ibang bansa.<ref name=cia/> Dahil sa 2003, gayunpaman, Exports ng mga likas na yaman na nagsimula decreasing sa pang-ekonomiyang kahalagahan ng mga panloob na merkado pinalakas masyado. Sa kabila ng mas mataas na presyo ng enerhiya, langis at gas lamang ng kontribusyon sa 5.7% ng Russia's GDP at pamahalaan ang hinuhulaan na ito ay drop sa 3.7% sa pamamagitan ng 2011.<ref>{{cite web|title=Russia fixed asset investment to reach $370 bln by 2010–Kudrin|publisher=RIA Novosti|url=http://en.rian.ru/business/20070921/80301609.html|accessdate=27 Disyembre 2007|archive-date=4 Enero 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080104012742/http://en.rian.ru/business/20070921/80301609.html|url-status=dead}}</ref> Oil export kita pinapayagan Russia upang madagdagan ang kanyang mga banyagang Taglay mula sa $ 12000000000 sa 1999 sa $ 597,300,000,000 sa 1 Agosto 2008, ang ikatlong pinakamalaking dayuhang exchange Taglay sa mundo.<ref>{{cite web|url=http://www.cbr.ru/Eng/statistics/credit_statistics/print.asp?file=inter_res_08_e.htm|title=International Reserves of the Russian Federation in 2008|publisher=The Central Bank of the Russian Federation|accessdate=30 Hulyo 2008}}</ref> Ang macroeconomic patakaran sa ilalim ng Finance Minister Alexei Kudrin ay mabait at tunog, na may labis na kita sa pagiging naka-imbak sa pagpapapanatag Fund ng Russia .<ref name="euromoney">{{cite news|url=http://www.euromoney.com/Article/2683869/Kudrin-and-Fischer-honoured-by-Euromoney-at-IMFWorld.html|title=Kudrin and Fischer honoured by Euromoney and IMF/World Bank meetings in Washington|publisher=Euromoney|access-date=2010-11-04|archive-date=2011-04-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20110428160206/http://www.euromoney.com/Article/2683869/Kudrin-and-Fischer-honoured-by-Euromoney-at-IMFWorld.html|url-status=dead}}</ref> Sa 2006, Russia gantihin karamihan ng kanyang dating napakalaking mga utang,<ref>{{cite web|title=Russia's foreign debt down 31.3% in Q3—finance ministry|publisher=RIA Novosti|url=http://en.rian.ru/russia/20061031/55272320.html|accessdate=27 Disyembre 2007|archive-date=15 Pebrero 2012|archive-url=https://www.webcitation.org/65T8o7rP6?url=http://en.rian.ru/russia/20061031/55272320.html|url-status=dead}}</ref> Aalis ito sa isa sa mga pinakamababang foreign utang sa gitna ng mga pangunahing ekonomiya .<ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2079rank.html Debt - external] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190317104350/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2079rank.html|date=2019-03-17}}, [[CIA World Factbook]]. Accessed on 22 Mayo 2010.</ref> Ang pagpapapanatag Fund nakatulong sa Russia upang lumabas mula sa pandaigdigang krisis sa pananalapi sa isang mas mahusay na marami estado kaysa sa maraming mga eksperto ay inaasahan.<ref name="euromoney"/> Ang isang mas simple, mas streamlined buwis code pinagtibay sa 2001 nabawasan ang mga buwis pasan sa mga tao at higit nadagdagan estado ng kita.<ref>{{Cite news|author=Tavernise, S|title=Russia Imposes Flat Tax on Income, and Its Coffers Swell|work=The New York Times|date=23 Marso 2002|url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E01E0DC163BF930A15750C0A9649C8B63|accessdate=27 Disyembre 2007}}</ref> Russia ay may isang patag na buwis sa rate ng 13 bahagdan. Ito ranks ito bilang ang mga bansa sa ikalawang pinaka kaakit-akit na mga personal na buwis sa sistema para sa solong mga manager sa mundo matapos ang United Arab Emirates .<ref>{{cite web|title=Global personal taxation comparison survey–market rankings|publisher=Mercer (consulting firms)|url=http://www.mercer.com.au/pressrelease/details.htm?idContent=1287670|accessdate=27 Disyembre 2007|archive-date=2011-04-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20110427032348/http://www.mercer.com.au/pressrelease/details.htm?idContent=1287670|url-status=dead}}</ref> Ayon sa Bloomberg , Russia ay itinuturing din maagang ng karamihan sa iba pang mapagkukunan-mayaman na bansa sa kanyang ekonomiya, may isang mahabang tradisyon ng edukasyon, agham, at industriya.<ref>{{cite web|title=Russia: How Long Can The Fun Last?|work=BusinessWeek |url=http://www.businessweek.com/globalbiz/content/dec2006/gb20061207_520461_page_2.htm|accessdate=27 Disyembre 2007}}</ref> Ang bansa ay may mas mataas na edukasyon graduates kaysa sa anumang iba pang mga bansa sa Europa.<ref>{{cite web|title=aneki rankings and records|publisher=UNESCO Institute for Statistics, UniCredit New Europe Research Network|url=http://www.aneki.com/students.html|accessdate=03 Oktubre 2010}}</ref> Ang pagpapaunlad ng ekonomiya ng bansa ay hindi pantay heograpiya sa Moscow rehiyon ng kontribusyon sa isang tunay malaki ibahagi ang's GDP. bansa ng <ref>[http://www.gks.ru/bgd/free/b01_19/IssWWW.exe/Stg/d000/vrp98-07.htm GRP by federal subjects of Russia, 1998-2007] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170805105125/http://www.gks.ru/bgd/free/b01_19/IssWWW.exe/Stg/d000/vrp98-07.htm |date=2017-08-05 }} {{in lang|ru}}</ref> Isa pang problema ay paggawa ng makabago ng infrastructure , pagtanda at hindi sapat na matapos ang taon ng pagiging pinababayaan sa 1990s; ang pamahalaan ay sinabi $ 1 trilyon ay invested sa pagpapaunlad ng imprastraktura sa pamamagitan ng 2020.<ref>{{cite web|url=http://en.rian.ru/russia/20070920/80058850.html|publisher=RIA Novosti|accessdate=31 Hulyo 2008|title=Russia to invest $1&nbsp;trillion in infrastructure by 2020&nbsp;– ministry|archive-date=28 Abril 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110428135337/http://en.rian.ru/russia/20070920/80058850.html|url-status=dead}}</ref> === Agrikultura === [[Talaksan:Wheat Tomsk.jpg|thumb|Mga trigo sa [[Tomsk Oblast]], Siberia]] Ang sektor ng agrikultura ng Rusya ay nag-aambag ng humigit-kumulang 5% ng kabuuang GDP ng bansa, bagama't ang sektor ay gumagamit ng humigit-kumulang isang-ikawalo ng kabuuang lakas paggawa.<ref name="agriculturebritannica">{{cite encyclopedia |url=https://www.britannica.com/place/Russia/Economy |title=Russia – Economy |encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]] |access-date=1 July 2021}}</ref> Mayroon itong pangatlong pinakamalaking nilinang na lugar sa mundo, sa 1,265,267 kilometro kuwadrado (488,522 sq mi). Gayunpaman, dahil sa kalupitan ng kapaligiran nito, humigit-kumulang 13.1% ng lupain nito ay pang-agrikultura,<ref name="cia"/> at 7.4% lamang ng lupain nito ang maaaring taniman.<ref>{{cite web |url=https://data.worldbank.org/indicator/AG.LND.ARBL.ZS?locations=RU |title=Arable land (% of land area) – Russian Federation |publisher=[[World Bank]] |access-date=15 June 2021}}</ref> Ang lupang pang-agrikultura ng bansa ay itinuturing na bahagi ng "breadbasket" ng Europa.<ref>{{cite web|url=https://www.wilsoncenter.org/event/system-shock-russias-war-and-global-food-energy-and-mineral-supply-chains|title=System Shock: Russia's War and Global Food, Energy, and Mineral Supply Chains|work=[[Woodrow Wilson International Center for Scholars]]|location=Washington, D.C.|date=13 April 2022|access-date=24 June 2022|quote=Together, Russia and Ukraine—sometimes referred to as the breadbasket of Europe—account for 29% of global wheat exports, 80% of the world’s sunflower oil, and 40% of its barley.}}</ref> Mahigit sa isang-katlo ng lugar na inihasik ay nakatuon sa mga pananim na kumpay, at ang natitirang lupang sakahan ay nakatuon sa mga pang-industriyang pananim, [[gulay]], at [[prutas]].<ref name="agriculturebritannica"/> Ang pangunahing produkto ng pagsasaka ng Russia ay palaging butil, na sumasakop ng higit sa kalahati ng cropland.<ref name="agriculturebritannica"/> Ang Rusya ang pinakamalaking exporter ng trigo sa mundo,<ref>{{cite news |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2020-09-22/russia-s-dominance-of-the-wheat-world-keeps-growing |title=Russia's Dominance of the Wheat World Keeps Growing |publisher=[[Bloomberg L.P.]] |first1=Anatoly |last1=Medetsky |first2=Megan |last2=Durisin |date=23 September 2020 |access-date=15 June 2021}}</ref><ref>{{cite web|url=https://oec.world/en/profile/bilateral-product/wheat/reporter/rus?redirect=true|title=Wheat in Russia &#124; OEC|website=OEC – The Observatory of Economic Complexity}}</ref> ang pinakamalaking prodyuser ng barley at buckwheat, kabilang sa pinakamalaking eksporter ng [[mais]] at [[mantika]] ng [[sunflower]], at ang nangungunang prodyuser ng [[pataba]].<ref>{{cite web|url=https://www.fao.org/3/cb9236en/cb9236en.pdf|title=The importance of Ukraine and the Russian Federation for global agricultural markets and the risks associated with the current conflict|date=25 March 2022|publisher=[[Food and Agriculture Organization]]|location=[[Rome]]|access-date=8 July 2022}}</ref> Nakikita ng iba't ibang analyst ng pagbagay sa [[pagbabago ng klima]] ang malalaking pagkakataon para sa agrikultura ng Rusya sa natitirang bahagi ng ika-21 siglo habang tumataas ang arability sa [[Siberia]], na hahantong sa parehong panloob at panlabas na paglipat sa rehiyon.<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/interactive/2020/12/16/magazine/russia-climate-migration-crisis.html |title=How Russia Wins the Climate Crisis |work=[[The New York Times]] |first=Abrahm |last=Lustgarten |date=16 December 2020 |access-date=15 June 2021|url-access=limited|quote=Across Eastern Russia, wild forests, swamps and grasslands are slowly being transformed into orderly grids of soybeans, corn and wheat. It’s a process that is likely to accelerate: Russia hopes to seize on the warming temperatures and longer growing seasons brought by climate change to refashion itself as one of the planet’s largest producers of food}}</ref> Dahil sa malaking baybayin nito sa kahabaan ng tatlong karagatan at labindalawang marginal na dagat, pinapanatili ng Rusya ang ikaanim na pinakamalaking industriya ng [[pangingisda]] sa mundo; pagkuha ng halos 5 milyong tonelada ng isda noong 2018.<ref>{{cite book |url=http://www.fao.org/3/i9540en/i9540en.pdf |title=The State of World Fisheries and Aquaculture |publisher=[[Food and Agriculture Organization]] |date=2018 |access-date=4 February 2021 |location=[[Rome]] |isbn=978-92-5-130562-1}}</ref> Ito ang tahanan ng pinakamagandang [[caviar]] sa mundo, ang [[beluga]]; at gumagawa ng humigit-kumulang isang-katlo ng lahat ng de-latang isda, at ilang isang-kapat ng kabuuang sariwa at frozen na isda sa mundo.<ref name="agriculturebritannica"/> === Enerhiya === Noong 2021, ang Rusya ang ikatlong pinakamalaking prodyuser ng enerhiya sa mundo. Ang mga Rusong kompanya tulad ng Rosneft, Lukoil, Surgutneftegas, Gazprom, at Tatneft ay ang mayorya sa produksyon ng langis na [[krudo]].<ref name=":0">{{Cite web |title=Russia's Energy Overview 2021 |url=https://www.eia.gov/international/analysis/country/RUS |website=U.S. Energy Information Administration}}</ref> Noong 2022, pagkatapos ng [[Digmaang Ruso-Ukranyo|pagsalakay sa Ukranya]], humarap ang bansa ng ekonomikong mga sanction mula sa Estados Unidos gayundin sa mga bansang kasapi ng [[European Union]], ang pinakamalaking merkado ng mga enerhiyang eksport ng Rusya.<ref name=":0" /> === Agham at Teknolohiya === === Transportasyon === == Kultura == === Tradisyon at Pagluluto === === Arkitektura === === Musika at Sayaw === === Literatura at Pilosopiya === === Pelikula, Animasyon at Medya === === Palaasan === === Pambansang Holiday at Simboliko === === Turismo === == Talababa == {{reflist|3}} == Tingnan din == * [[Mga birong Ruso]] == Mga kawing panlabas == {{Sister project links}} * {{dmoz|Regional/Europe/Russia}} ;Pamalahaan * [http://www.gov.ru/ Opisyal na Portal ng Pamahalaan ng Rusya] {{in lang|ru}} * [https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-r/russia.html Puno ng estado at Miyembro ng Gabinete] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120926195007/https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-r/russia.html |date=2012-09-26 }} * [http://en.rian.ru/ Russian News Agency Ria Novosti] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131003023821/http://en.rian.ru/ |date=2013-10-03 }} ;Pangkalahatang Impormasyon * {{CIA World Factbook link|rs|Russia}} * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/russia.htm Ang Rusya] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081022164202/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/russia.htm |date=2008-10-22 }} sa ''UCB Libraries GovPubs'' ;Iba * [http://www.waytorussia.net/WhatIsRussia/Intro.html Daan sa Rusya. Isang panimula sa Rusya at sa mga Ruso] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150206181434/http://www.waytorussia.net/WhatIsRussia/Intro.html |date=2015-02-06 }} * [http://rbth.ru/ Russia Beyond the Headlines] International news project about Russia {{Russia topics}} {{Template group |title=[[Talaksan:Gnome-globe.svg|25px]]{{nbsp}}Geographic locale |list = {{Countries of Europe}} {{Countries of Asia}} {{Countries bordering the Baltic Sea}} {{Countries bordering the Black Sea}} {{Countries bordering the Caspian Sea}} }} {{Template group |title=International organisations |list = {{Commonwealth of Independent States (CIS)|state=collapsed}} {{Council of Europe}} {{G8 nations}} {{BRIC}} {{UN Security Council|state=collapsed}} {{APEC}} {{Organization of the Black Sea Economic Cooperation (BSEC)}} {{Shanghai Cooperation Organisation}} {{Eurasian Economic Community (EURASEC)}} {{Slavic-speaking nations}} {{Quartet on the Middle East|state=collapsed}} }} {{Mga Subdibisyon ng Rusya}} [[Kategorya:Rusya| ]] [[Kategorya:Mga bansa sa Asya]] [[Kategorya:Mga bansa sa Europa]] nzur1xl62kpi9oh1albi6o3dsf91fz5 0 2769 2213585 2161937 2026-06-27T14:53:44Z Սահակ 35519 /* Mga sanggunian */ 2213585 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | conventional_long_name = Republika ng Armenya | common_name = Armenya | native_name = {{lang|hy|Հայաստանի<br>Հանրապետություն|italics=off}} ([[Wikang Armenyo|Armenyo]])<br>{{small|{{transl|hy|Hayastani Hanrapetut’yun}}}} | image_flag = Flag of Armenia.svg | image_coat = Coat of arms of Armenia.svg | motto = {{lang|hy|Մեկ Ազգ, Մեկ Մշակույթ}}<br/>{{transl|hy|Mek Azg, Mek Mshakuyt}}<br/>"Isang Bansa, Isang Kalinangan" | anthem = {{lang|hy|Մեր Հայրենիք}}<br />{{transl|hy|[[Mer Hayrenik]]}}<br />"Amang Bayan Natin"{{parabr}}{{center|[[File:Mer Hayrenik instrumental.ogg]]}} | image_map = Armenia (orthographic projection).svg | map_caption = Lokasyon ng Armenya. | image_map2 = | capital = [[Ereban]] | coordinates = {{Coord|40|11|N|44|31|E|type:city(1,100,000)_region:AM-ER|display=inline,title}} | largest_city = kabisera | official_languages = [[Wikang Armenyo|Armenyo]] | national_languages = | languages2_type = | languages2_sub = | languages2 = | demonym = [[#Demograpiya|Armenyo]] | government_type = {{nowrap|[[Unitaryong]] [[republikang]]}} [[parlamentaryo]] | leader_title1 = [[Pangulo ng Armenya|Pangulo]] | leader_name1 = [[Vahagn Khachaturyan]] | leader_title2 = [[Punong Ministro ng Armenya|Punong Ministro]] | leader_name2 = [[Nikol Pashinyan]] | legislature = [[Asembleyang Pambansa ng Armenya|Asembleyang Pambansa]] | sovereignty_type = [[Kasaysayan ng Armenya|Pagkakatatag]] | established_event1 = [[Halaring Orontida]] | established_date1 = ika-6 na dantaon BK | established_event2 = {{nowrap|[[Halaring Artaksida]]<!--end nowrap:-->}} | established_date2 = 190 BK | established_event3 = [[Halaring Arsasida (Armenya)|Halaring Arsasida]] | established_date3 = 52–428 | established_event4 = [[Armenyang Bagratida]] | established_date4 = 885–1045 | established_event5 = [[Kahariang Armenyo ng Silisya|Kaharian ng Silisya]] | established_date5 = 1198–1375 | established_event6 = [[Unang Republika ng Armenya|Republika ng Armenya]] | established_date6 = 28 Mayo 1918 | established_event7 = [[Armenyong Republikang Sosyalistang Sobyet|Republikang Sosyalistang Sobyet]] | established_date7 = 2 Disyembre 1920 | established_event8 = [[Pagbuwag ng Unyong Sobyet|Pagpapanumbalik]] ng [[Kasarinlan]] | established_date8 = 23 Setyembre 1991 | established_event9 = [[Protokol ng Alma-Ata|Pagtamo ng KEM]] | established_date9 = 21 Disyembre 1991 | established_event10 = [[Resolusyong 735 ng Kapulungang Pangkatiwasayan ng Mga Nagkakaisang Bansa|Pagpasok sa]] [[mga Nagkakaisang Bansa]] | established_date10 = 2 Marso 1992 | established_event11 = [[Saligang Batas ng Armenya|Kasalukuyang Saligang Batas]] | established_date11 = 5 Hulyo 1995 | area_km2 = 29,743 | area_rank = ika-138 | area_sq_mi = 11,484 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | percent_water = 4.71 | population_estimate = 2,963,900 | population_census = 3,018,854 | population_estimate_year = Q1 2021 | population_estimate_rank = ika-137 | population_census_year = 2011 | population_census_rank = | population_density_km2 = 101.5 | population_density_sq_mi = 262.9 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | population_density_rank = ika-99 | GDP_PPP = {{nowrap|$43.550 bilyon}} | GDP_PPP_year = 2021 | GDP_PPP_per_capita = $14,701 | GDP_nominal = {{nowrap|$13.612 bilyon}} | GDP_nominal_year = 2021 | GDP_nominal_rank = ika-127 | GDP_nominal_per_capita = $4,595 | GDP_nominal_per_capita_rank = ika-104 | Gini = 29.9 | Gini_year = 2019 | Gini_change = decrease <!--increase/decrease/steady--> | Gini_ref = <ref name=WB1>{{cite web |url= https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=AM |title= GINI index (World Bank estimate) - Armenia |publisher= [[World Bank]] |access-date=17 June 2021 |archive-url= https://web.archive.org/web/20181121041937/https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=AM |archive-date= 21 November 2018 |url-status=live |df= dmy-all }}</ref> | Gini_rank = | HDI = 0.776 <!--number only--> | HDI_year = 2019 <!--Please use the year to which the data refers, not the publication year--> | HDI_change = increase<!--increase/decrease/steady--> | HDI_ref = | HDI_rank = ika-81 | currency = [[Armenian dram|Dram]]&nbsp;([[Armenian dram sign|֏]]) | currency_code = AMD | time_zone = [[Armenia Time|AMT]] | utc_offset = +4 | date_format = [[date format|dd/mm/yyyy]] | electricity = [[mains electricity|230V-50Hz]] | calling_code = [[Telephone numbers in Armenia|+374]] | cctld = {{unbulleted list |[[.am]] |[[.հայ]]}} }} Ang '''Armenya''' ([[Wikang Armenyo|Armenyo]]: ''{{lang|hy|Հայաստան}}''; <small>tr.</small> ''Hayastan''), opisyal na '''Republika ng Armenya''', ay bansang transkontinental at walang pampang na nasa pagitan ng [[Silangang Europa]] at [[Kanlurang Asya]]. Matatagpuan sa Timog Kaukasya, hinahangganan ito ng [[Turkiya]] sa kanluran, [[Heorhiya]] sa hilaga, [[Aserbayan]] at ng koridor Lachin sa silangan, at [[Iran]] at ng eksklabong Aseri na Nakhchivan sa timog. Ang kabisera, sentrong pinansyal, at pinakamalaking lungsod nito ay [[Ereban]]. Ang unang Armenyong estado ng [[Urartu]] ay itinatag noong 860 BK, at noong [[ika-6 na dantaon BC|ika-6 na dantaon BK]] ito ay pinalitan ng [[Satrapya ng Armenya]]. Naabot ng [[Kaharian ng Armenya]] ang kataasan nito sa ilalim ni [[Tigranes ang Dakila|Dakilang Tigranes]] noong [[ika-1 dantaon BC|ika-1 dantaon BK]] at naging ang kauna-unahang estado na ginawa ang [[Kristiyanismo]] bilang ang [[pampamahalaang relihiyon|opisyal na relihiyon]], na ginawa noong 301. Ang natatanging [[Alpabetong Armenyo|alpabetong Armenyo]] ay nilikha ni [[Mesrop Mashtots]] noong 405. Ang sinaunang kaharian ng Armenya ay nahati sa pagitan ng [[Imperyong Bisantino]] at [[Imperyong Sasanida|Sasanida]] noong unang bahagi ng [[ika-5 dantaon]]. Sa ilalim ng [[halaring Bagratuni]], ang [[Armenyang Bagratida]] ay naibalik noong [[ika-9 na dantaon]]. Humina ito dahil sa mga digmaan laban sa mga Bisantino, at tuluyan itong bumagsak noong 1045. Pagkatapos ay agad itong sinalakay ng mga [[Imperyong Selyukida|Selyukidang Turko]]. Isang Armenyong prinsipado, at sa kalaunan ay ang [[Kahariang Armenyo ng Silisya]] ay naroon sa baybayin ng [[Dagat Mediteraneo]] sa pagitan ng ika-11 at ika-14 na dantaon. Sa pagitan ng ika-16 at ika-19 na dantaon, ang tradisyunal na tinubuang-bayan ng Armenya na binuo ng [[Kanlurang Armenya]] at [[Silangang Armenya]] ay napasailalim ng pamumuno ng [[Imperyong Otomano]] at [[Imperyong Akemenida|Persa]], na paulit-ulit na pinamunuan ng alinman sa dalawa sa paglipas ng mga siglo. Noong [[ika-19 na dantaon]], ang Silangang Armenya ay nasakop ng [[Imperyong Ruso]] habang ang karamihan sa mga kanlurang bahagi ng tradisyunal na Armenyong tinubuang-bayan ay nanatili sa ilalim ng pamamahalang Otomano. Noong [[Unang Digmaang Pandaigdig]], higit 1.5 milyong Armenyo na nanirahan sa kanilang lupaing ninuno sa Imperyong Otomano ay sistematikong nalipol sa [[Henosidyong Armenyo|henosidyong Armenyo]]. Noong 1918, kasunod ng [[Himagsikang Ruso noong 1917|Himagsikang Ruso]], ang lahat ng mga bansang hindi Ruso ay nagpahayag ng kanilang kalayaan pagkatapos na pagkabuwag ng [[Imperyong Ruso]], na humantong sa pagkatatag ng [[Unang Republika ng Armenya]]. Noong 1920, ang estado ay isinama sa [[Transkaukasyanong Sosyalistang Pederatibong Republikang Sobyet]], at noong 1922 ay naging isa itong kasaping nagtatag ng [[Unyong Sobyet]]. Noong 1936, ang estadong Transkaukasyano ay nilansag at ginawang ganap na mga republika ng Unyon ang mga nasasakupan nitong estado, kabilang na ang [[Armenyong Republikang Sosyalistang Sobyet]]. Ang modernong Republika ng Armenya ay naging malaya noong 1991 sa panahon ng [[Pagbuwag ng Unyong Sobyet|pagbuwag ng Unyong Sobyet]]. Ang Armenya ay isang demokratikong maraming partidong [[bansang estado]]. Isa itong [[bansang umuunlad]], at niranggong ang bansa bilang ang ika-81 sa [[Talatuntunan ng Kaunlarang Pantao]] noong 2018. Pangunahing nakabatay ang ekonomiya nito sa produksyong industriyal at pagkuha ng mga mineral. Habang ang Armenya ay heograpikal na matatagpuan sa [[Timog Kaukasya]], ito ay karaniwang itinuturing na geopolitikong Europeo. Dahil dito, miyembro ang bansa ng iba't-ibang organisasyong Europeo, kabilang ang [[Konseho ng Europa]], [[Silangang Pakikipagsosyo]], [[Eurokontrol]], [[Kapulungan ng mga Rehiyong Europeo]], at [[Bangko para sa Muling Pagtatayo at Pagpapaunlad ng Europa]]. Bahagi rin ang Armenya ng mga partikular na grupong rehiyonal sa [[Eurasya]], kabilang ang [[Bangko sa Pagpapaunlad ng Asya]], [[Organisasyon ng Tratadong Pangkolektibong Katiwasayan]], [[Unyong Eurasyano]], at [[Bangko sa Pagpapaunlad ng Eurasya]]. Sinusuportahan ng Armenya ang [[de facto|de factong]] may kasarinlang [[Republika ng Artsakh]], na naiproklama noong 1991. Kinikilala ng Armenya ang [[Simbahang Apostolikong Armenyo]], ang pinakamatandang [[pambansang simbahan]] sa mundo, bilang ang pangunahing relihiyosong establisyemento ng bansa. ==Pamahalaan at Politika== ===Paghahating pang-administratibo=== Ang Armenia ay nahahati sa sampung [[Mga paghahating pang-administratibo ng Armenia|lalawigan]] (''marzer'', kapag isa ''marz''), na ang lungsod (''kaghak'') ng [[Yerevan]] ({{lang|hy|Երևան}}) bilang may natatanging kalagayang pang-administratibo dahil sa pagiging kabesera ng bansa. {{Talaan ng mga territoryong pampangasiwaan|Q399}} == Talababa == {{reflist|group="*"}} == Mga sanggunian == {{reflist}} == Mga panlabas na kawing == *[https://philippineconsulate.am Philippine Consulate in Armenia] {{Asya}} [[Kategorya:Armenia| ]] [[Kategorya:Mga bansa sa Asya]] {{stub|Bansa|Armenia}} anrb4wow1wvojc2pjcxspofeeclog65 0 4389 2213660 1905626 2026-06-28T02:41:29Z Jojit fb 38 /* Sanggunian */ 2213660 wikitext text/x-wiki {{quote box | title = Kalendaryo Gregoryano, 2021 | align = right | width = 25% | quote = {{bulleted list | Kalendaryong gregoryano: '''2021'''<br>''MMXXI'' | ''[[Kalendaryo ng Marte]]'': 36 | Kalendaryong Ab urbe condita: 2774 | Kalendaryong Armenya: 1470 | Kalendaryong Assyriano: 6771 | Kalendaryong Baha i: 177-178 | Kalendaryong Balines: 1942–1943 | [[Kalendaryong Bengali]]: 1428 | Kalendaryong Berber: 2971 | Kalendaryong Breton Regnal: 69-70 | Kalendaryong Buddhista: 2565 | Kalendaryong Burmes: 1383 | Kalendaryong Byzantina: 7529–7530 | [[Kalendaryong Intsik]]: 4717 o 4657 庚子年 {{small|(Aserong [[Daga (sodyak)|Daga]])}}<br> — to — 4718 o 4658 辛丑年 {{small|(Aserong [[Baka (sodyak)|Baka]]}}) | Kalendaryong Koptik: 1737–1738 | Kalendaryong Discordya: 3187 | Kalendaryong Ethiopya: 2013–2014 | [[Kalendaryong Ebreo]]: 5781–5782 | Kalendaryong Hindu: - Vikram Samvat 2077–2078 - Shaka Samvat 1942–1943 - Kali Yuga 5121–5122 | Kalendaryong Holokena: 12021 | Kalendaryong Igbo: 1021–1022 | Kalendaryong Irani: 1399–1400 | Kalendaryong Islam: 1442–1443 | Kalendaryong Hapon:Reiwa 3<br>(令和３年) | Kalendaryong Java: 1954–1955 | Kalendaryong Juche: 110 | Kalendaryong Julian: {{small|binawasang 13 araw sa Gregoryano}} | Kalendaryong Koreano: 4354 | Kalendaryong Minguo: ROC 110<br>民國110年 | Kalendaryong Nanakshahi: 553 | Kalendaryong Thai: 2564 | Kalendaryong Tibet solar: 2147 or 1766 or 994 }} | source = }} Ang '''Kalendaryong Gregoriano''' o '''Talaarawang Gregoryano''' ay ang pinakasikat na kalendaryo sa kanluranin. Nagbuhat ito sa Kalendaryong Juliano at unang ipinanukala ng isang doktor na taga-Neapolitano na si [[Aloysius Lilius]]. Pinagtibay ang paggamit ng kalendaryong ito ni [[Papa Gregorio XIII]] (Ikalabing tatlo), na siya ring pinagmulan ng pangalan ng kalendaryong ito. Pinagtibay ito noong 24 Pebrero 1981, gayumpaman ang bula ng [[Santo Papa]] (ang ''[[papal bull]]'') - ang ''Inter gravissimas'' - ay nalagdaan noong 1581 sa di-malamang kadahilanan at nailathala noong 1 Marso 1582. May ibang bula ng papang hindi salungat sa taon ng pagkapapa at maging ibang taon. May 3 pamantayan ang Kalendaryong Gregoryano para sa '''''leap year''''': # Kung mahahati sa 4, yun ay leap year. # Kung mahahati sa 100, yun ay hindi leap year. # Kung mahahati sa 400, yun ay leap year. Kaya ang 1700, 1800 at 1900 ay hindi mga leap year, subalit ang 1600 at 2000 ay mga leap year. Sa kasalukuyan, ang ginagamit na sistema sa pagbibilang ng araw ay batay sa Kalendaryong Gregoryano sa maraming bansa. Sa pamamagitan ng kalendaryong ito ay itinalaga ang Enero 1 bilang simula ng isang taon. Bago dumating ang Kalendaryong Gregoryano, ang pinagbabatayan ng pagbilang ng taon ay ang Kalendaryong Juliano na hango sa pangalan ni [[Julius Caesar]]. == Buwan == Sa Kalendaryong ito, ang bawat taon ay nahahati sa 12&nbsp;ng buwan: {| class="wikitable sortable" |- ! Pangalang Gregoryano !! Bilang ng Araw !! Pinagmulan ng Ngalang Buwan |- | Enero || 31 || Janus, Romanong diyos ng simula at dulo. |- | Pebrero || 28/29 || Alay sa Romanong diyos na si Lupercus Februus na siyang galing sa ''februa'' Lupercalia, isang Romanong piyestang paglilinis at pagpapadalisay. Ito'y ipindgdiriwang sa tuwing ika-15&nbsp;ng ng buwang tukoy.[http://blog.oup.com/2007/03/on_a_self_congr/ 1]<ref>http://blog.oup.com/2007/03/on_a_self_congr/ [Ingles]</ref> |- | Marso || 31 || [[Marte (mitolohiya)|Marte]], Romanong diyos ng digmaan. |- | Abril || 30 || Wikang Latin: ''aperire'', o pagbukas, maaaring tumutukoy sa unang 'pagbukas' ng mga puno at bulaklak na madalas maranasan sa buwang ito. |- | Mayo || 31 || Maia, Romanong diyos |- | Hunyo || 30 || Juno, Romanong Diyos, asawa ni [[Hupiter (mitolohiya)|Hupiter]] |- | Hulyo || 31 || Julius Caesar, isang Romanong diktador. |- | Agosto || 31 || Augustus (Ang unang Romanong Emperador) |- | Setyembre || 30 || Wikang Latin: ''septem'' o pito, tumutukoy sa ika-7&nbsp;ng buwan sa Romanong Kalendaryo. |- | Oktubre || 31 || Wikang Latin: ''octo'' o walo, tumutukoy sa ika-8&nbsp;ng buwan sa Romanong Kalendaryo. |- | Nobyembre || 30 || Wikang Latin: ''novem'' o siyam, tumutukoy sa ika-9 na buwan sa Romanong Kalendaryo. |- | Disyembre || 31 || Wikang Latin: ''decem'', o sampu, ang ikasampung buwan sa Kalendaryong Romano. |- | '''Total / Kabuuan''' || '''365/366''' || |} == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Kalendaryo|Gregoryano]] nkudr9rpzsq8pminaoz3nhgv05tbct9 0 4845 2213668 2213259 2026-06-28T03:22:45Z Jeo555 163377 Inayos ang baybay 2213668 wikitext text/x-wiki {{Infobox Philippine region | name = Rehiyong XI <br /> Rehiyon ng Davao | map_file = Ph_locator_region_11.png | center = [[Lungsod ng Dabaw]]| population = 3,676,163 | density_km2 = 186.9 | area_km2 = 19,671.83 | provinces = 5 | cities = 6 | municipalities = 44 | barangays = 1,160 | districts = 11 | languages = [[Wikang Dabawenyo|Davaoeño]] & [[Wikang Sebwano|Sebwano]], Mandayan, Dibabawon, Mansakan, Manobo, [[Wikang Tagalog|Tagalog]] at iba pa. }} Ang '''Rehiyon ng Davao''' ay binubuo ng mga [[Lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]] ng [[Davao de Oro]], [[Davao del Norte]], [[Davao del Sur]], [[Davao Occidental]] at [[Davao Oriental]] sa [[Pilipinas]]. Tulad ng Rehiyon IX at X, kabilang ang Rehiyon XI o Rehiyon ng Davao sa mga isinaayos na rehiyon ayon sa Executive Order No. 36 ng Pangulong Gloria Macapagal-Arroyo. ==Tropiko Moonson Climate == == Mga Produkto == Sa rehiyon ng Davao nagmumula ang mga produkto tulad ng saging, ramie, goma, paminta, tabla, plywood, abaka, kape ,kopra, at kasoy. Sagana rin ang rehiyon sa mga produktong mula sa niyog tulad ng langis, suka, at mga minatamis. Ang mahabang baybayin naman ng Davao Oriental ay sagana sa mga isda at iba pang yamang tubig. Bukod sa mga nabanggit, nagmumula rin sa rehiyon ang mga mineral na tulad ng ginto, marmol, ''limestone'', pilak, tanso, ''manganese'', ''nickel'', at semento. ==Etymology== Naniniwala ang maraming mananalaysay na ang pangalan ng Davao ay ang pinaghalong tatlong pangalan na tatlong iba't ibang tribo, ang pinakamaagang mga naninirahan sa rehiyon, para sa Davao River. Ang Manobos, isang tribo sa katutubo, ay tumutukoy sa Davao Rivers bilang Davohoho. Ang isa pang tribo, ang Bagobos, ay tumutukoy sa ilog bilang Davohaha, na nangangahulugang "apoy", samantalang isa pang tribo, ang tribo ng Guiangan, tinawag na ilog bilang Duhwow. ==Kasaysayan== Ang kasaysayan ng rehiyon ay nagsimula pabalik sa mga panahon kung kailan ang iba't ibang tribo ay sinakop ang rehiyon. Naniniwala ang Manobos, Mandayas, Kalagans, Mansakas, at ang Bagobos sa lugar. Ang mga ito ay parehong mga tribo na lumikha ng maliliit na pamayanan at mga komunidad na kalaunan ay naging Mindanao. ===Unang kontak ng rehiyon ng mga Europeo=== Ang lugar ng Gulf ng Davao ay ang unang rehiyon sa bansa na nakikipag-ugnayan sa mga Europeo, na may mga kontak na naganap noong unang ika-16 siglo. Ang mga Portuges ang mga nauna sa mga Kastila, na ang mga nag-kolonisya sa rehiyon kahit na maglaon, sa pagtingin at pagbisita sa rehiyon. Noong 1512, nasawi si Francisco Serrano sa mababaw na tubig at coral reef ng Cape of San Agustín, na matatagpuan sa ngayon ang lalawigan ng Davao Oriental. Noong 1538, si Francisco de Castro, isang kapitan ng Portugal, ay hinimok ng malakas na hangin sa timog-silangang baybayin ng Mindanao. Bininyagan niya ang ilang mga pinuno sa lugar. Noong ika-1546, si Francis Xavier, isang pari ng Heswita, ay umalis sa Malacca at nagpunta sa Molucca Islands, pagkatapos ay tinawag na Spice Islands, kung saan ang mga Portuges ay may ilang mga settlements, at sa loob ng isang taon at kalahati ay ipinangaral niya ang Ebanghelyo sa mga naninirahan sa Amboyna, Ternate , Baranura, at iba pang mas maliit na isla. Ito ay inaangkin ng ilang na sa panahon ng ekspedisyon na ito ay nakarating sa isla ng Mindanao, na kinumpirma ng ilang mga manunulat ng ikalabimpito siglo, at sa Bull ng kanonisasyon na ibinigay sa 1623. Sinasabi din na siya ang isa na ipinangaral ang Ebanghelyo sa Mindanao. ===Espanyol na pangangasiwa=== Sa loob ng maraming siglo ang mga tribo ay nanirahan sa kamag-anak na kapayapaan hanggang sa ang Espanyol, sa ilalim ng mahuhusay na negosyanteng Espanyol na si Don Jose Oyanguren, ay dumating sa rehiyon noong 1847. Sa panahong iyon, ang Kalagan Moro na pinuno na Datu Bago ay nasa kontrol sa lugar sa ngayon ay ang Davao City . Sinubukan ni Don Oyanguren na lupigin ang lugar na pinasiyahan ni Datu Bago; bagaman nabigo siya noong una, sa kalaunan ay pinalayas ng Moro chieftain ang kanyang mga tao upang mamuhay sa mga lugar na malapit sa Mount Apo. Ito ang oras na ang bayan ng Davao, na tinatawag na Nueva Vergara ng mga Kastila, ay itinatag noong taong 1848. Sinubukan ni Don Oyanguren na bumuo ng rehiyon. Kahit na ang Espanyol ay nakakuha ng mataas na kamay kapag sa wakas ay kinokontrol nila ang mga daungan ng rehiyon, ang populasyon ng Davao lumago nang napakabagal hanggang sa pagdating ng mga Kristiyanong misyonero sa lugar noong 1890. ===Amerikanong pangangasiwa=== Pagkatapos ng Digmaang Espanyol-Amerikano noong 1898, natapos ang panuntunan ng Espanyol sa rehiyon. Pagkatapos ay nakarating ang mga Amerikano sa rehiyon at pagkatapos ay binuo nila ang mga rehiyon ng komunikasyon at mga sistema ng transportasyon. Sa panahong ito, lumago ang pagmamay-ari ng pribadong bukid sa rehiyon. Nagsimula ang paglipat ng Hapon sa rehiyon bilang dalawang Hapon na negosyante, Kyosaburo Ohta at Yoshizo Furokawa, ay nakakahanap ng mas mahusay na lupang pang-agrikultura para sa pagtatayo ng abaka at mga plantasyon ng niyog sa rehiyon. Ang Port ng Davao ay binuksan noong 1900, at naging unang port ng internasyunal na Pilipino na itinatag sa timog. Noong 1903 hanggang 1914, ang rehiyon ay isa sa mga distrito ng dating Moro Province sa Mindanao. Pagkatapos ng 1914, ang lalawigan ay pinalitan ng isang kolonyal na ahensyang Amerikano na tinatawag na Kagawaran ng Mindanao at Sulu, na lumalaganap sa buong isla ng Mindanao maliban sa Lanao. Ang ahensya ay tumagal mula 1914 hanggang 1920. ===Panahon ng digmaan sa Hapon=== Noong 1942, sa panahon ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]], nang magsimula ang pagsakop ng Hapon sa Pilipinas, ang rehiyon ay isa sa mga unang kabilang sa mga rehiyon ng Pilipinas na napapailalim sa pananakop ng Hapon. Ang mga imigrante ng Hapones sa Davao ay gumaganap bilang ikalimang haligi, tinatanggap ang mga invaders ng Hapon noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig. Ang mga Japanese na ito ay kinasusuklaman ng mga Muslim ng Moro at hindi nagustuhan ng mga Tsino. [3] [4] Ang mga Moro ay hinuhusgahan bilang "ganap na kakayahang makitungo sa mga ikalimang kolumnista ng Hapon at mga manlulupig." [5] Ang mga Moros ay labanan ang mga manlulupig sa Hapon kapag sila ay nakarating sa Davao sa Mindanao. [6] [7] [8] [9] [10] [11] Ang mga Hapones ay bumalik sa kanilang mga barko sa gabi upang matulog dahil ang mga Moros ay tumakot ng labis na takot sa kanila, kahit na ang mga Moros ay lumalabas ng Japanese. [12] [13] [14] [15] [16] [17] [ 18] Ang pinakamahabang labanan ng kampanya ng Allied Liberation, ang Labanan ng Davao, ay naganap noong 1945. Pagkatapos ng digmaan, ang rehiyon ay tuluyang naipasa sa mga kamay ng Amerikano nang halos isang taon bago ang pormal na kalayaan ng Pilipinas noong Hulyo 4, 1946, karamihan ng mga naninirahan sa rehiyon ng Hapon ay isinama ngayon sa populasyon ng mga Pilipino. ==Pangangasiwa ng Pilipinas== ===Davao province=== Pangunahing artikulo: Davao (dating lalawigan) Kahit na bago ang kalayaan ng Pilipinas noong 1946, ang buong rehiyon ay isa nang lalawigan na tinatawag na Lalawigan ng Davao, na ang Davao City ang nagsisilbing kapital nito. Ang lalawigan ay isa sa mga pinakamalaking lalawigan sa Pilipinas noong panahong iyon, na sumasaklaw ng higit sa 20,000 square kilometers (7,700 sq mi). Ito ay mula noong 1920 hanggang 1967, nang ang probinsya ay nahati sa tatlong probinsya noong Mayo 1967: Davao del Norte, Davao del Sur at Davao Oriental. [19] Matapos ang dibisyon, opisyal na pinangalanan ng Davao City ang sentrong pang-rehiyon nito. ===Southern Mindanao at Davao Region=== [[Talaksan:Ph davao region.png|thumb|right|Map of Region XI]] Ang Rehiyon XI, na kilala bilang Southern Mindanao, ay orihinal na sakop ng 6 na lalawigan (Davao de Oro, Davao del Norte, Davao del Sur, Davao Oriental, South Cotabato at Sarangani), at mga lungsod ng Davao, Digos, Panabo, Tagum, Samal, General Santos at Koronadal. [20] Ang Surigao del Sur ay inilipat sa bagong likhang rehiyon ng Caraga noong Pebrero 23, 1995. Noong Setyembre 2001, ipinatupad ang Executive Order No. 36 na muling inorganisa ang mga rehiyon sa Mindanao. Ang Rehiyon XI, na kilala bilang Southern Mindanao, ay pinalitan ng Rehiyon Davao, at mga lalawigan ng South Cotabato at Sarangani, at ang mga lungsod ng General Santos at Koronadal ay inilipat sa Rehiyon XII Davao Region is subdivided into 5 [[Provinces of the Philippines|provinces]], 1 [[Philippine city#City classification|''highly urbanized'' city]], 5 ''component'' cities, 43 [[Municipalities of the Philippines|municipalities]], and 1,162 [[barangay]]s. {| class="wikitable sortable" style="margin:auto;background-color:#FDFDFD;text-align:center;font-size:90%;border:1pt solid grey;" |- ! scope="col" style="border-bottom:none;" colspan=2 class="unsortable" | Province {{font|{{small|or}} {{abbr|''HUC''|Highly urbanized city; administered independently from any province}}|css=font-weight:normal}} ! scope="col" style="border-bottom:none;" class="unsortable" | Kapital ! scope="col" style="border-bottom:none;" class="unsortable" | [[Mga wika sa Pilipinas|Wika]] ! scope="col" style="border-bottom:none;white-space:nowrap;" class="unsortable" colspan=2 | Population {{small|(2015)}}{{PH census|2015}} ! scope="col" style="border-bottom:none;" colspan=2 | Area<ref name=nscbprov>{{cite web |title=List of Provinces |url=http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/listprov.asp |work=PSGC Interactive |publisher=National Statistical Coordination Board |accessdate=15 April 2014 |location=Makati City, Philippines |deadurl=yes |archiveurl=https://www.webcitation.org/6DpMOBTiK?url=http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/listprov.asp |archivedate=21 January 2013 |df= }}</ref><ref name="PSA-CitiesList">{{cite web|title=PSGC Interactive; List of Cities |url=http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/listcity.asp |website=Philippine Statistics Authority |accessdate=29 March 2016 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110429190752/http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/listcity.asp |archivedate=29 April 2011 |df= }}</ref> ! scope="col" style="border-bottom:none;" colspan=2 | Density ! scope="col" style="border-bottom:none;" class="unsortable" | Cities ! scope="col" style="border-bottom:none;" class="unsortable" | {{Abbr|Muni.|Municipalities}} ! scope="col" style="border-bottom:none;" class="unsortable" | {{abbr|Bgy.|Barangays}} |- ! scope="col" style="border-top:none;" colspan=2 | ! scope="col" style="border-top:none;" | ! scope="col" style="border-top:none;" colspan=2 | ! scope="col" style="border-style:none none solid solid;" | km² ! scope="col" style="border-style:none solid solid none;white-space:nowrap;" class="unsortable" | sq mi ! scope="col" style="border-style:none none solid solid;" | /km² ! scope="col" style="border-style:none solid solid none;white-space:nowrap;" class="unsortable" | /sq mi ! scope="col" style="border-top:none;" | ! scope="col" style="border-top:none;" | ! scope="col" style="border-top:none;" | |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" colspan=2 | [[Davao de Oro]] | style="text-align:left;" | [[Nabunturan]] | Manobo/[[Wikang Mansaka|Mansaka]]/[[Wikang Mandaya|Mandaya]]/[[Wikang Pilipino|Pilipino]] | {{percent and number|736107|4893318|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|4,479.77|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|736107/4479.77|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | 0 | 11 | 237 |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" colspan=2 | [[Davao del Norte]] | style="text-align:left;" | [[Tagum]] | [[Wikang Mansaka|Mansaka]]/[[Wikang Mandaya|Mandaya]]/[[Wikang Sebwano|Sebwano]] | {{percent and number|1016332|4893318|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|3,426.97|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|1016332/3,426.97|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | 3 | 8 | 223 |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" colspan=2 | [[Davao del Sur]] | style="text-align:left;" | [[Digos]] | [[Wikang Sebwano|Sebwano]]/[[Wikang Tagabawa|Tagabawa]]/[[Wikang Obo|Obo]] | {{percent and number|632588|4893318|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|2,163.98|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|632588/2,163.98|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | 1 <!-- excluding Davao City --> | 9 | 232 |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" colspan=2 | [[Davao Occidental]] | style="text-align:left;" | [[Malita, Davao Occidental|Malita]] | [[Wikang Sarangani|Sarangani]]/[[Wikang Sebwano]]/[[Wikang Tagalog|Tagalog]]/Sangirese | {{percent and number|316342|4893318|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|2,163.45|km2|abbr=values|disp=table}}<ref name="PSA-DavaoOccidentalTowns">{{cite web|title=Province: Davao Occidental|url=http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/province.asp?provCode=118600000&provName=DAVAO%20OCCIDENTAL&regCode=11&regName=REGION%20XI%20%28Davao%20Region%29|website=[[Philippine Statistics Authority]]|accessdate=29 March 2016|archive-date=16 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160316013027/http://nscb.gov.ph/activestats/psgc/province.asp?provCode=118600000&provName=DAVAO%20OCCIDENTAL&regCode=11&regName=REGION%20XI%20(Davao%20Region)|url-status=dead}}</ref><!-- sum of component towns' land areas --> | {{convert|{{sigfig|316342/2,163.45|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | 0 | 5 | 105 |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" colspan=2 | [[Davao Oriental]] | style="text-align:left;" | [[Mati]] | [[Wikang Kalagan|Kalagan]]/[[Wikang Kamayo|Kamayo]]/[[Wikang Mansaka|Mansaka]]/[[Wikang Mandaya|Mandaya]] | {{percent and number|558958|4893318|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|5,679.64|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|558958/5,679.64|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | 1 | 10 | 183 |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;border-right:0;font-weight:normal;font-style:italic;" | [[Davao City]] | style="text-align:right;border-left:0;" | † | — | [[Wikang Dabawenyo|Dabawenyo]]/[[Wikang Sebwano|Sebwano]]/[[Wikang Hiligaynon|Hiligaynon]]/[[Wikang Tagalog|Tagalog]] | {{percent and number|1632991|4893318|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|2,443.61|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|1632991/2,443.61|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | — | — | [[Barangays of Davao City|182]] |-class="sortbottom" ! scope="row" colspan=4 style="text-align:left;" | Total ! scope="col" style="text-align:right;" | 4,893,318 ! scope="col" style="text-align:right;" | 20,357.42 ! scope="col" style="text-align:right;" | {{convert|20,357.42|km2|disp=number|2}} ! scope="col" style="text-align:right;" | {{sigfig|4893318/20,357.42|2}} ! scope="col" style="text-align:right;" | {{convert|{{sigfig|4893318/20,357.42|2}}|PD/km2|disp=number}} ! scope="col" | 6 ! scope="col" | 43 ! scope="col" | 1,162 |-class="sortbottom" style="text-align:left;background-color:#F2F2F2;border-top:double grey;" | colspan=13 style="padding-left:1em;" | {{Color box|#FDFDFD|†|border=darkgray}} [[Davao City]] is a ''highly-urbanized city''; figures are excluded from [[Davao del Sur]]. |} {| class="wikitable sortable collapsible collapsed" style="text-align:center;background-color:#FDFDFD;font-size:90%;" |- ! scope="col" style="border-bottom:none;" class="unsortable" | City ! scope="col" style="border-bottom:none;" class="unsortable" | Population {{small|(2015)}}{{PH census|2015}} ! scope="col" style="border-bottom:none;" class="unsortable" colspan=2 | Area<ref name="PSA-CitiesList" /> ! scope="col" style="border-bottom:none;" class="unsortable" colspan=2 | Density ! scope="col" style="border-bottom:none;" class="unsortable" | Founding year ! scope="col" style="border-bottom:none;" class="unsortable" | City class ! scope="col" style="border-bottom:none;" class="unsortable" | Income class ! scope="col" style="border-bottom:none;" class="unsortable" | Province |- ! scope="col" style="border-top:none;" | ! scope="col" style="border-top:none;" | ! scope="col" style="border-style:hidden hidden solid solid;" | km² ! scope="col" style="border-style:hidden solid solid hidden;" class="unsortable" | {{nowrap|sq mi}} ! scope="col" style="border-style:hidden hidden solid solid;" | /km² ! scope="col" style="border-style:hidden solid solid hidden;" class="unsortable" | {{nowrap|/sq mi}} ! scope="col" style="border-top:none;" | ! scope="col" style="border-top:none;" | ! scope="col" style="border-top:none;" | ! scope="col" style="border-top:none;" | |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[Davao City]] † | style="text-align:right;" | 1,632,991 | {{convert|2,443.61|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|1632991/2443.61|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | 1848 (cityhood: 1936) | Highly urbanized | 1st | [[Davao del Sur]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[Digos]] | style="text-align:right;" | 169,393 | {{convert|287.10|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|169393/287.10|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | 1949 (cityhood: 2000) | Component | 2nd | [[Davao del Sur]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[Mati, Davao Oriental|Mati]] | style="text-align:right;" | 141,141 | {{convert|588.63|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|141141/588.63|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | 1861 (cityhood: 2007) | Component | 5th | [[Davao Oriental]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[Panabo]] | style="text-align:right;" | 184,599 | {{convert|251.23|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|184599/251.23|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | 1949 (cityhood: 2001) | Component | 3rd | [[Davao del Norte]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[Samal, Davao del Norte|Samal]] | style="text-align:right;" | 104,123 | {{convert|301.30|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|104123/301.30|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | 1948 (cityhood: 1998) | Component | 4th | [[Davao del Norte]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[Tagum]] | style="text-align:right;" | 259,444 | {{convert|195.80|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|259444/195.80|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | 1941 (cityhood: 1998) | Component | 1st | [[Davao del Norte]] |} == Mga sanggunian == {{Reflist|2}} ==Klima== Ang buong Davao ay nakapaloob sa Tropical Savanna at Tropical Moonson Climate mga taunan temperatura buong taon 20°c 35°c {{Rehiyon ng Davao}} {{Rehiyon ng Pilipinas}} {{Philippines political divisions}} {{Pilipinas-stub}} [[Kaurian:Rehiyon ng Pilipinas|Davao]] fqipdbw0gln9gkmf1tl4ypurhptfeld 0 4870 2213678 2097736 2026-06-28T03:44:55Z Jojit fb 38 2213678 wikitext text/x-wiki {{year nav|{{PAGENAME}}}} Ang '''1905''' ([[Pamilang na Romano|MCMV]]) ay isang karaniwang taon na nagsimula sa Linggo sa [[kalendaryong Gregoryano]] at isang karaniwang taon na nagsimula sa Sabado sa [[kalendaryong Juliyano]]. Ito ang ika-1905 taon ng [[Karaniwang Panahon (kalendaryong Gregoryano)|Karaniwang Panahon]] (''Common Era'' o CE) at ''[[Anno Domini]]'' (AD), ang ika-905 taon ng ika-2 milenyo, ang ika-5 taon ng ika-20 dantaon, at ang ika-6 na taon ng [[dekada 1900]]. Sa pagsisimula ng 1905, ang kalendaryong Gregoryano ay 13 araw na mas maaga kaysa sa kalendaryong Juliyano, na nanatiling ginagamit sa ilang lugar hanggang 1923. Sa pagsisimula ng ikalawang taon ng malawakang Digmaang Ruso-Hapones, mahigit 100,000 katao ang namatay sa pinakamalalaking labanan sa daigdig noong panahong iyon. Ang kaguluhang dulot ng digmaan ay humantong sa [[Rebolusyong Ruso]] ng 1905 laban kay [[Nicolas II ng Rusya]] (bilang paggunita rito, pinamagatan ni Dmitri Shostakovich ang kaniyang ''Ika-11 Simponiya'' na ''Ang Taong 1905'') at sa pagsisimula ng rebolusyon sa Kaharian ng Polonya. Samantala, nagpatuloy ang pagpapalawak ng [[Canada|Kanada]] at [[Estados Unidos]] sa kanluran sa pamamagitan ng pagkakatatag ng mga lalawigan ng [[Alberta]] at [[Saskatchewan]] at ng pagkakatatag ng [[Las Vegas]]. Noong 1905 rin, inilathala ni [[Albert Einstein]], na noon ay naninirahan sa [[Bern]], ang kaniyang apat na ''Annus Mirabilis'' na papel sa ''Annalen der Physik'' ([[Leipzig]]) noong Marso 18, Mayo 11, Hunyo 30, at Setyembre 27, na naglatag ng mga pundasyon ng mahigit isang dantaong pag-aaral sa [[teoretikal na pisika]]. == Kaganapan == ==Kapanganakan== == Kamatayan == [[Kategorya:Taon]] 9d6oht0kak9k15oc25jylw09o5xbntk 2213680 2213678 2026-06-28T03:46:41Z Jojit fb 38 added [[Category:1905]] using [[WP:HC|HotCat]] 2213680 wikitext text/x-wiki {{year nav|{{PAGENAME}}}} Ang '''1905''' ([[Pamilang na Romano|MCMV]]) ay isang karaniwang taon na nagsimula sa Linggo sa [[kalendaryong Gregoryano]] at isang karaniwang taon na nagsimula sa Sabado sa [[kalendaryong Juliyano]]. Ito ang ika-1905 taon ng [[Karaniwang Panahon (kalendaryong Gregoryano)|Karaniwang Panahon]] (''Common Era'' o CE) at ''[[Anno Domini]]'' (AD), ang ika-905 taon ng ika-2 milenyo, ang ika-5 taon ng ika-20 dantaon, at ang ika-6 na taon ng [[dekada 1900]]. Sa pagsisimula ng 1905, ang kalendaryong Gregoryano ay 13 araw na mas maaga kaysa sa kalendaryong Juliyano, na nanatiling ginagamit sa ilang lugar hanggang 1923. Sa pagsisimula ng ikalawang taon ng malawakang Digmaang Ruso-Hapones, mahigit 100,000 katao ang namatay sa pinakamalalaking labanan sa daigdig noong panahong iyon. Ang kaguluhang dulot ng digmaan ay humantong sa [[Rebolusyong Ruso]] ng 1905 laban kay [[Nicolas II ng Rusya]] (bilang paggunita rito, pinamagatan ni Dmitri Shostakovich ang kaniyang ''Ika-11 Simponiya'' na ''Ang Taong 1905'') at sa pagsisimula ng rebolusyon sa Kaharian ng Polonya. Samantala, nagpatuloy ang pagpapalawak ng [[Canada|Kanada]] at [[Estados Unidos]] sa kanluran sa pamamagitan ng pagkakatatag ng mga lalawigan ng [[Alberta]] at [[Saskatchewan]] at ng pagkakatatag ng [[Las Vegas]]. Noong 1905 rin, inilathala ni [[Albert Einstein]], na noon ay naninirahan sa [[Bern]], ang kaniyang apat na ''Annus Mirabilis'' na papel sa ''Annalen der Physik'' ([[Leipzig]]) noong Marso 18, Mayo 11, Hunyo 30, at Setyembre 27, na naglatag ng mga pundasyon ng mahigit isang dantaong pag-aaral sa [[teoretikal na pisika]]. == Kaganapan == ==Kapanganakan== == Kamatayan == [[Kategorya:Taon]] [[Kategorya:1905]] n17chfobe3sijjnkynf9ziwohxb0b5l 2213684 2213680 2026-06-28T03:54:36Z Jojit fb 38 /* Kaganapan */ 2213684 wikitext text/x-wiki {{year nav|{{PAGENAME}}}} Ang '''1905''' ([[Pamilang na Romano|MCMV]]) ay isang karaniwang taon na nagsimula sa Linggo sa [[kalendaryong Gregoryano]] at isang karaniwang taon na nagsimula sa Sabado sa [[kalendaryong Juliyano]]. Ito ang ika-1905 taon ng [[Karaniwang Panahon (kalendaryong Gregoryano)|Karaniwang Panahon]] (''Common Era'' o CE) at ''[[Anno Domini]]'' (AD), ang ika-905 taon ng ika-2 milenyo, ang ika-5 taon ng ika-20 dantaon, at ang ika-6 na taon ng [[dekada 1900]]. Sa pagsisimula ng 1905, ang kalendaryong Gregoryano ay 13 araw na mas maaga kaysa sa kalendaryong Juliyano, na nanatiling ginagamit sa ilang lugar hanggang 1923. Sa pagsisimula ng ikalawang taon ng malawakang Digmaang Ruso-Hapones, mahigit 100,000 katao ang namatay sa pinakamalalaking labanan sa daigdig noong panahong iyon. Ang kaguluhang dulot ng digmaan ay humantong sa [[Rebolusyong Ruso]] ng 1905 laban kay [[Nicolas II ng Rusya]] (bilang paggunita rito, pinamagatan ni Dmitri Shostakovich ang kaniyang ''Ika-11 Simponiya'' na ''Ang Taong 1905'') at sa pagsisimula ng rebolusyon sa Kaharian ng Polonya. Samantala, nagpatuloy ang pagpapalawak ng [[Canada|Kanada]] at [[Estados Unidos]] sa kanluran sa pamamagitan ng pagkakatatag ng mga lalawigan ng [[Alberta]] at [[Saskatchewan]] at ng pagkakatatag ng [[Las Vegas]]. Noong 1905 rin, inilathala ni [[Albert Einstein]], na noon ay naninirahan sa [[Bern]], ang kaniyang apat na ''Annus Mirabilis'' na papel sa ''Annalen der Physik'' ([[Leipzig]]) noong Marso 18, Mayo 11, Hunyo 30, at Setyembre 27, na naglatag ng mga pundasyon ng mahigit isang dantaong pag-aaral sa [[teoretikal na pisika]]. == Kaganapan == * [[Enero 15]] &#x2013; Isang sunod-sunod na tatlong [[sunami]] na may taas na 41 metro (135 talampakan) ang pumatay sa 61 katao sa [[Noruwega]], matapos gumuho ang malaking tipak ng bato mula sa Bundok Ramnefjell at bumagsak sa Lawa ng Lovatnet. ==Kapanganakan== == Kamatayan == [[Kategorya:Taon]] [[Kategorya:1905]] l5xphrcigopt71la33hi0ti2ejavbwp 2213685 2213684 2026-06-28T03:55:41Z Jojit fb 38 2213685 wikitext text/x-wiki {{year nav|{{PAGENAME}}}} Ang '''1905''' ([[Pamilang na Romano|MCMV]]) ay isang karaniwang taon na nagsimula sa Linggo sa [[kalendaryong Gregoryano]] at isang karaniwang taon na nagsimula sa Sabado sa [[kalendaryong Juliyano]]. Ito ang ika-1905 taon ng [[Karaniwang Panahon (kalendaryong Gregoryano)|Karaniwang Panahon]] (''Common Era'' o CE) at ''[[Anno Domini]]'' (AD), ang ika-905 taon ng ika-2 milenyo, ang ika-5 taon ng ika-20 dantaon, at ang ika-6 na taon ng [[dekada 1900]]. Sa pagsisimula ng 1905, ang kalendaryong Gregoryano ay 13 araw na mas maaga kaysa sa kalendaryong Juliyano, na nanatiling ginagamit sa ilang lugar hanggang 1923. Sa pagsisimula ng ikalawang taon ng malawakang Digmaang Ruso-Hapones, mahigit 100,000 katao ang namatay sa pinakamalalaking labanan sa daigdig noong panahong iyon. Ang kaguluhang dulot ng digmaan ay humantong sa [[Rebolusyong Ruso]] ng 1905 laban kay [[Nicolas II ng Rusya]] (bilang paggunita rito, pinamagatan ni Dmitri Shostakovich ang kaniyang ''Ika-11 Simponiya'' na ''Ang Taong 1905'') at sa pagsisimula ng rebolusyon sa Kaharian ng Polonya. Samantala, nagpatuloy ang pagpapalawak ng [[Canada|Kanada]] at [[Estados Unidos]] sa kanluran sa pamamagitan ng pagkakatatag ng mga lalawigan ng [[Alberta]] at [[Saskatchewan]] at ng pagkakatatag ng [[Las Vegas]]. Noong 1905 rin, inilathala ni [[Albert Einstein]], na noon ay naninirahan sa [[Bern]], ang kaniyang apat na ''Annus Mirabilis'' na papel sa ''Annalen der Physik'' ([[Leipzig]]) noong Marso 18, Mayo 11, Hunyo 30, at Setyembre 27, na naglatag ng mga pundasyon ng mahigit isang dantaong pag-aaral sa [[teoretikal na pisika]]. == Kaganapan == * [[Enero 15]] &#x2013; Isang sunod-sunod na tatlong [[sunami]] na may taas na 41 metro (135 talampakan) ang pumatay sa 61 katao sa [[Noruwega]], matapos gumuho ang malaking tipak ng bato mula sa Bundok Ramnefjell at bumagsak sa Lawa ng Lovatnet. ==Kapanganakan== == Kamatayan == == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Taon]] [[Kategorya:1905]] 9yhserwsclywiisn7e2kin5rat07epg 2213686 2213685 2026-06-28T03:56:28Z Jojit fb 38 /* Kaganapan */ 2213686 wikitext text/x-wiki {{year nav|{{PAGENAME}}}} Ang '''1905''' ([[Pamilang na Romano|MCMV]]) ay isang karaniwang taon na nagsimula sa Linggo sa [[kalendaryong Gregoryano]] at isang karaniwang taon na nagsimula sa Sabado sa [[kalendaryong Juliyano]]. Ito ang ika-1905 taon ng [[Karaniwang Panahon (kalendaryong Gregoryano)|Karaniwang Panahon]] (''Common Era'' o CE) at ''[[Anno Domini]]'' (AD), ang ika-905 taon ng ika-2 milenyo, ang ika-5 taon ng ika-20 dantaon, at ang ika-6 na taon ng [[dekada 1900]]. Sa pagsisimula ng 1905, ang kalendaryong Gregoryano ay 13 araw na mas maaga kaysa sa kalendaryong Juliyano, na nanatiling ginagamit sa ilang lugar hanggang 1923. Sa pagsisimula ng ikalawang taon ng malawakang Digmaang Ruso-Hapones, mahigit 100,000 katao ang namatay sa pinakamalalaking labanan sa daigdig noong panahong iyon. Ang kaguluhang dulot ng digmaan ay humantong sa [[Rebolusyong Ruso]] ng 1905 laban kay [[Nicolas II ng Rusya]] (bilang paggunita rito, pinamagatan ni Dmitri Shostakovich ang kaniyang ''Ika-11 Simponiya'' na ''Ang Taong 1905'') at sa pagsisimula ng rebolusyon sa Kaharian ng Polonya. Samantala, nagpatuloy ang pagpapalawak ng [[Canada|Kanada]] at [[Estados Unidos]] sa kanluran sa pamamagitan ng pagkakatatag ng mga lalawigan ng [[Alberta]] at [[Saskatchewan]] at ng pagkakatatag ng [[Las Vegas]]. Noong 1905 rin, inilathala ni [[Albert Einstein]], na noon ay naninirahan sa [[Bern]], ang kaniyang apat na ''Annus Mirabilis'' na papel sa ''Annalen der Physik'' ([[Leipzig]]) noong Marso 18, Mayo 11, Hunyo 30, at Setyembre 27, na naglatag ng mga pundasyon ng mahigit isang dantaong pag-aaral sa [[teoretikal na pisika]]. == Kaganapan == * [[Enero 15]] &#x2013; Isang sunod-sunod na tatlong [[sunami]] na may taas na 41 metro (135 talampakan) ang pumatay sa 61 katao sa [[Noruwega]], matapos gumuho ang malaking tipak ng bato mula sa Bundok Ramnefjell at bumagsak sa Lawa ng Lovatnet.<ref>{{Cite web |title=Loen Rockfalls in lake Lovatnet |url=https://www.fjords.com/en/rock-avalanches/rock-avalanches-loen/ |access-date=2026-06-28 |website=FJORDS.COM – THE FJORDS OF WESTERN NORWAY |language=en-GB}}</ref> ==Kapanganakan== == Kamatayan == == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Taon]] [[Kategorya:1905]] d272oecr8l2xemcg4fjzoeqr5enl8sa 2213687 2213686 2026-06-28T04:01:06Z Jojit fb 38 /* Kaganapan */ 2213687 wikitext text/x-wiki {{year nav|{{PAGENAME}}}} Ang '''1905''' ([[Pamilang na Romano|MCMV]]) ay isang karaniwang taon na nagsimula sa Linggo sa [[kalendaryong Gregoryano]] at isang karaniwang taon na nagsimula sa Sabado sa [[kalendaryong Juliyano]]. Ito ang ika-1905 taon ng [[Karaniwang Panahon (kalendaryong Gregoryano)|Karaniwang Panahon]] (''Common Era'' o CE) at ''[[Anno Domini]]'' (AD), ang ika-905 taon ng ika-2 milenyo, ang ika-5 taon ng ika-20 dantaon, at ang ika-6 na taon ng [[dekada 1900]]. Sa pagsisimula ng 1905, ang kalendaryong Gregoryano ay 13 araw na mas maaga kaysa sa kalendaryong Juliyano, na nanatiling ginagamit sa ilang lugar hanggang 1923. Sa pagsisimula ng ikalawang taon ng malawakang Digmaang Ruso-Hapones, mahigit 100,000 katao ang namatay sa pinakamalalaking labanan sa daigdig noong panahong iyon. Ang kaguluhang dulot ng digmaan ay humantong sa [[Rebolusyong Ruso]] ng 1905 laban kay [[Nicolas II ng Rusya]] (bilang paggunita rito, pinamagatan ni Dmitri Shostakovich ang kaniyang ''Ika-11 Simponiya'' na ''Ang Taong 1905'') at sa pagsisimula ng rebolusyon sa Kaharian ng Polonya. Samantala, nagpatuloy ang pagpapalawak ng [[Canada|Kanada]] at [[Estados Unidos]] sa kanluran sa pamamagitan ng pagkakatatag ng mga lalawigan ng [[Alberta]] at [[Saskatchewan]] at ng pagkakatatag ng [[Las Vegas]]. Noong 1905 rin, inilathala ni [[Albert Einstein]], na noon ay naninirahan sa [[Bern]], ang kaniyang apat na ''Annus Mirabilis'' na papel sa ''Annalen der Physik'' ([[Leipzig]]) noong Marso 18, Mayo 11, Hunyo 30, at Setyembre 27, na naglatag ng mga pundasyon ng mahigit isang dantaong pag-aaral sa [[teoretikal na pisika]]. == Kaganapan == * [[Enero 15]] &#x2013; Isang sunod-sunod na tatlong [[sunami]] na may taas na 41 metro (135 talampakan) ang pumatay sa 61 katao sa [[Noruwega]], matapos gumuho ang malaking tipak ng bato mula sa Bundok Ramnefjell at bumagsak sa Lawa ng Lovatnet.<ref>{{Cite web |title=Loen Rockfalls in lake Lovatnet |url=https://www.fjords.com/en/rock-avalanches/rock-avalanches-loen/ |access-date=2026-06-28 |website=FJORDS.COM – THE FJORDS OF WESTERN NORWAY |language=en-GB}}</ref> * Pebrero 23 &#x2013; Itinatag ang Rotary International sa [[Chicago]], sa Estados Unidos. ==Kapanganakan== == Kamatayan == == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Taon]] [[Kategorya:1905]] 4qirsepgz3chqwqv5pev59bh8ap5nso 2213688 2213687 2026-06-28T04:01:25Z Jojit fb 38 /* Kaganapan */ 2213688 wikitext text/x-wiki {{year nav|{{PAGENAME}}}} Ang '''1905''' ([[Pamilang na Romano|MCMV]]) ay isang karaniwang taon na nagsimula sa Linggo sa [[kalendaryong Gregoryano]] at isang karaniwang taon na nagsimula sa Sabado sa [[kalendaryong Juliyano]]. Ito ang ika-1905 taon ng [[Karaniwang Panahon (kalendaryong Gregoryano)|Karaniwang Panahon]] (''Common Era'' o CE) at ''[[Anno Domini]]'' (AD), ang ika-905 taon ng ika-2 milenyo, ang ika-5 taon ng ika-20 dantaon, at ang ika-6 na taon ng [[dekada 1900]]. Sa pagsisimula ng 1905, ang kalendaryong Gregoryano ay 13 araw na mas maaga kaysa sa kalendaryong Juliyano, na nanatiling ginagamit sa ilang lugar hanggang 1923. Sa pagsisimula ng ikalawang taon ng malawakang Digmaang Ruso-Hapones, mahigit 100,000 katao ang namatay sa pinakamalalaking labanan sa daigdig noong panahong iyon. Ang kaguluhang dulot ng digmaan ay humantong sa [[Rebolusyong Ruso]] ng 1905 laban kay [[Nicolas II ng Rusya]] (bilang paggunita rito, pinamagatan ni Dmitri Shostakovich ang kaniyang ''Ika-11 Simponiya'' na ''Ang Taong 1905'') at sa pagsisimula ng rebolusyon sa Kaharian ng Polonya. Samantala, nagpatuloy ang pagpapalawak ng [[Canada|Kanada]] at [[Estados Unidos]] sa kanluran sa pamamagitan ng pagkakatatag ng mga lalawigan ng [[Alberta]] at [[Saskatchewan]] at ng pagkakatatag ng [[Las Vegas]]. Noong 1905 rin, inilathala ni [[Albert Einstein]], na noon ay naninirahan sa [[Bern]], ang kaniyang apat na ''Annus Mirabilis'' na papel sa ''Annalen der Physik'' ([[Leipzig]]) noong Marso 18, Mayo 11, Hunyo 30, at Setyembre 27, na naglatag ng mga pundasyon ng mahigit isang dantaong pag-aaral sa [[teoretikal na pisika]]. == Kaganapan == * [[Enero 15]] &#x2013; Isang sunod-sunod na tatlong [[sunami]] na may taas na 41 metro (135 talampakan) ang pumatay sa 61 katao sa [[Noruwega]], matapos gumuho ang malaking tipak ng bato mula sa Bundok Ramnefjell at bumagsak sa Lawa ng Lovatnet.<ref>{{Cite web |title=Loen Rockfalls in lake Lovatnet |url=https://www.fjords.com/en/rock-avalanches/rock-avalanches-loen/ |access-date=2026-06-28 |website=FJORDS.COM – THE FJORDS OF WESTERN NORWAY |language=en-GB}}</ref> * [[Pebrero 23]] &#x2013; Itinatag ang Rotary International sa [[Chicago]], sa Estados Unidos. ==Kapanganakan== == Kamatayan == == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Taon]] [[Kategorya:1905]] fhcicrbtepgetkcc90ysx9ggnwxdxsi 2213689 2213688 2026-06-28T04:02:21Z Jojit fb 38 /* Kaganapan */ 2213689 wikitext text/x-wiki {{year nav|{{PAGENAME}}}} Ang '''1905''' ([[Pamilang na Romano|MCMV]]) ay isang karaniwang taon na nagsimula sa Linggo sa [[kalendaryong Gregoryano]] at isang karaniwang taon na nagsimula sa Sabado sa [[kalendaryong Juliyano]]. Ito ang ika-1905 taon ng [[Karaniwang Panahon (kalendaryong Gregoryano)|Karaniwang Panahon]] (''Common Era'' o CE) at ''[[Anno Domini]]'' (AD), ang ika-905 taon ng ika-2 milenyo, ang ika-5 taon ng ika-20 dantaon, at ang ika-6 na taon ng [[dekada 1900]]. Sa pagsisimula ng 1905, ang kalendaryong Gregoryano ay 13 araw na mas maaga kaysa sa kalendaryong Juliyano, na nanatiling ginagamit sa ilang lugar hanggang 1923. Sa pagsisimula ng ikalawang taon ng malawakang Digmaang Ruso-Hapones, mahigit 100,000 katao ang namatay sa pinakamalalaking labanan sa daigdig noong panahong iyon. Ang kaguluhang dulot ng digmaan ay humantong sa [[Rebolusyong Ruso]] ng 1905 laban kay [[Nicolas II ng Rusya]] (bilang paggunita rito, pinamagatan ni Dmitri Shostakovich ang kaniyang ''Ika-11 Simponiya'' na ''Ang Taong 1905'') at sa pagsisimula ng rebolusyon sa Kaharian ng Polonya. Samantala, nagpatuloy ang pagpapalawak ng [[Canada|Kanada]] at [[Estados Unidos]] sa kanluran sa pamamagitan ng pagkakatatag ng mga lalawigan ng [[Alberta]] at [[Saskatchewan]] at ng pagkakatatag ng [[Las Vegas]]. Noong 1905 rin, inilathala ni [[Albert Einstein]], na noon ay naninirahan sa [[Bern]], ang kaniyang apat na ''Annus Mirabilis'' na papel sa ''Annalen der Physik'' ([[Leipzig]]) noong Marso 18, Mayo 11, Hunyo 30, at Setyembre 27, na naglatag ng mga pundasyon ng mahigit isang dantaong pag-aaral sa [[teoretikal na pisika]]. == Kaganapan == * [[Enero 15]] &#x2013; Isang sunod-sunod na tatlong [[sunami]] na may taas na 41 metro (135 talampakan) ang pumatay sa 61 katao sa [[Noruwega]], matapos gumuho ang malaking tipak ng bato mula sa Bundok Ramnefjell at bumagsak sa Lawa ng Lovatnet.<ref>{{Cite web |title=Loen Rockfalls in lake Lovatnet |url=https://www.fjords.com/en/rock-avalanches/rock-avalanches-loen/ |access-date=2026-06-28 |website=FJORDS.COM – THE FJORDS OF WESTERN NORWAY |language=en-GB}}</ref> * [[Pebrero 23]] &#x2013; Itinatag ang Rotary International sa [[Chicago]], sa Estados Unidos.<ref>{{Cite web |title=Our History |url=https://www.rotary.org/en/about-rotary/history |access-date=2026-06-28 |website=www.rotary.org |language=en}}</ref> ==Kapanganakan== == Kamatayan == == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Taon]] [[Kategorya:1905]] tavmq7ey2pf0uou567mwrz4ovbqh2ig 2213691 2213689 2026-06-28T04:07:26Z Jojit fb 38 /* Kaganapan */ 2213691 wikitext text/x-wiki {{year nav|{{PAGENAME}}}} Ang '''1905''' ([[Pamilang na Romano|MCMV]]) ay isang karaniwang taon na nagsimula sa Linggo sa [[kalendaryong Gregoryano]] at isang karaniwang taon na nagsimula sa Sabado sa [[kalendaryong Juliyano]]. Ito ang ika-1905 taon ng [[Karaniwang Panahon (kalendaryong Gregoryano)|Karaniwang Panahon]] (''Common Era'' o CE) at ''[[Anno Domini]]'' (AD), ang ika-905 taon ng ika-2 milenyo, ang ika-5 taon ng ika-20 dantaon, at ang ika-6 na taon ng [[dekada 1900]]. Sa pagsisimula ng 1905, ang kalendaryong Gregoryano ay 13 araw na mas maaga kaysa sa kalendaryong Juliyano, na nanatiling ginagamit sa ilang lugar hanggang 1923. Sa pagsisimula ng ikalawang taon ng malawakang Digmaang Ruso-Hapones, mahigit 100,000 katao ang namatay sa pinakamalalaking labanan sa daigdig noong panahong iyon. Ang kaguluhang dulot ng digmaan ay humantong sa [[Rebolusyong Ruso]] ng 1905 laban kay [[Nicolas II ng Rusya]] (bilang paggunita rito, pinamagatan ni Dmitri Shostakovich ang kaniyang ''Ika-11 Simponiya'' na ''Ang Taong 1905'') at sa pagsisimula ng rebolusyon sa Kaharian ng Polonya. Samantala, nagpatuloy ang pagpapalawak ng [[Canada|Kanada]] at [[Estados Unidos]] sa kanluran sa pamamagitan ng pagkakatatag ng mga lalawigan ng [[Alberta]] at [[Saskatchewan]] at ng pagkakatatag ng [[Las Vegas]]. Noong 1905 rin, inilathala ni [[Albert Einstein]], na noon ay naninirahan sa [[Bern]], ang kaniyang apat na ''Annus Mirabilis'' na papel sa ''Annalen der Physik'' ([[Leipzig]]) noong Marso 18, Mayo 11, Hunyo 30, at Setyembre 27, na naglatag ng mga pundasyon ng mahigit isang dantaong pag-aaral sa [[teoretikal na pisika]]. == Kaganapan == * [[Enero 15]] &#x2013; Isang sunod-sunod na tatlong [[sunami]] na may taas na 41 metro (135 talampakan) ang pumatay sa 61 katao sa [[Noruwega]], matapos gumuho ang malaking tipak ng bato mula sa Bundok Ramnefjell at bumagsak sa Lawa ng Lovatnet.<ref>{{Cite web |title=Loen Rockfalls in lake Lovatnet |url=https://www.fjords.com/en/rock-avalanches/rock-avalanches-loen/ |access-date=2026-06-28 |website=FJORDS.COM – THE FJORDS OF WESTERN NORWAY |language=en-GB}}</ref> * [[Pebrero 23]] &#x2013; Itinatag ang Rotary International sa [[Chicago]], sa Estados Unidos.<ref>{{Cite web |title=Our History |url=https://www.rotary.org/en/about-rotary/history |access-date=2026-06-28 |website=www.rotary.org |language=en}}</ref> * [[Marso 20]] &#x2013; Ang titulong [[Punong Ministro ng Reyno Unido|Punong Ministro ng]] [[Punong Ministro ng Reyno Unido|Reyno Unido]] ay opisyal na kinilala ni Edward VII sa pamamagitan ng isang maharlikang kautusan (''royal warrant''). ==Kapanganakan== == Kamatayan == == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Taon]] [[Kategorya:1905]] eimd16f1jagmbe3v4r5kyd7xkyvgwa6 2213692 2213691 2026-06-28T04:08:38Z Jojit fb 38 /* Kaganapan */ 2213692 wikitext text/x-wiki {{year nav|{{PAGENAME}}}} Ang '''1905''' ([[Pamilang na Romano|MCMV]]) ay isang karaniwang taon na nagsimula sa Linggo sa [[kalendaryong Gregoryano]] at isang karaniwang taon na nagsimula sa Sabado sa [[kalendaryong Juliyano]]. Ito ang ika-1905 taon ng [[Karaniwang Panahon (kalendaryong Gregoryano)|Karaniwang Panahon]] (''Common Era'' o CE) at ''[[Anno Domini]]'' (AD), ang ika-905 taon ng ika-2 milenyo, ang ika-5 taon ng ika-20 dantaon, at ang ika-6 na taon ng [[dekada 1900]]. Sa pagsisimula ng 1905, ang kalendaryong Gregoryano ay 13 araw na mas maaga kaysa sa kalendaryong Juliyano, na nanatiling ginagamit sa ilang lugar hanggang 1923. Sa pagsisimula ng ikalawang taon ng malawakang Digmaang Ruso-Hapones, mahigit 100,000 katao ang namatay sa pinakamalalaking labanan sa daigdig noong panahong iyon. Ang kaguluhang dulot ng digmaan ay humantong sa [[Rebolusyong Ruso]] ng 1905 laban kay [[Nicolas II ng Rusya]] (bilang paggunita rito, pinamagatan ni Dmitri Shostakovich ang kaniyang ''Ika-11 Simponiya'' na ''Ang Taong 1905'') at sa pagsisimula ng rebolusyon sa Kaharian ng Polonya. Samantala, nagpatuloy ang pagpapalawak ng [[Canada|Kanada]] at [[Estados Unidos]] sa kanluran sa pamamagitan ng pagkakatatag ng mga lalawigan ng [[Alberta]] at [[Saskatchewan]] at ng pagkakatatag ng [[Las Vegas]]. Noong 1905 rin, inilathala ni [[Albert Einstein]], na noon ay naninirahan sa [[Bern]], ang kaniyang apat na ''Annus Mirabilis'' na papel sa ''Annalen der Physik'' ([[Leipzig]]) noong Marso 18, Mayo 11, Hunyo 30, at Setyembre 27, na naglatag ng mga pundasyon ng mahigit isang dantaong pag-aaral sa [[teoretikal na pisika]]. == Kaganapan == * [[Enero 15]] &#x2013; Isang sunod-sunod na tatlong [[sunami]] na may taas na 41 metro (135 talampakan) ang pumatay sa 61 katao sa [[Noruwega]], matapos gumuho ang malaking tipak ng bato mula sa Bundok Ramnefjell at bumagsak sa Lawa ng Lovatnet.<ref>{{Cite web |title=Loen Rockfalls in lake Lovatnet |url=https://www.fjords.com/en/rock-avalanches/rock-avalanches-loen/ |access-date=2026-06-28 |website=FJORDS.COM – THE FJORDS OF WESTERN NORWAY |language=en-GB}}</ref> * [[Pebrero 23]] &#x2013; Itinatag ang Rotary International sa [[Chicago]], sa Estados Unidos.<ref>{{Cite web |title=Our History |url=https://www.rotary.org/en/about-rotary/history |access-date=2026-06-28 |website=www.rotary.org |language=en}}</ref> * [[Marso 20]] &#x2013; Ang titulong [[Punong Ministro ng Reyno Unido|Punong Ministro ng]] [[Punong Ministro ng Reyno Unido|Reyno Unido]] ay opisyal na kinilala ni Edward VII sa pamamagitan ng isang maharlikang kautusan (''royal warrant'').<ref>{{cite web |title=Edward VII |url=http://www.oxforddnb.com.elib.tcd.ie/view/article/32975?docPos=1 |work=Oxford Dictionary of National Biography |publisher=Oxford University Press |language=en}} {{ODNBsub}}</ref> ==Kapanganakan== == Kamatayan == == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Taon]] [[Kategorya:1905]] 5lo0dsr079z55dsod6005jc91its7an 2213693 2213692 2026-06-28T04:11:27Z Jojit fb 38 /* Kapanganakan */ 2213693 wikitext text/x-wiki {{year nav|{{PAGENAME}}}} Ang '''1905''' ([[Pamilang na Romano|MCMV]]) ay isang karaniwang taon na nagsimula sa Linggo sa [[kalendaryong Gregoryano]] at isang karaniwang taon na nagsimula sa Sabado sa [[kalendaryong Juliyano]]. Ito ang ika-1905 taon ng [[Karaniwang Panahon (kalendaryong Gregoryano)|Karaniwang Panahon]] (''Common Era'' o CE) at ''[[Anno Domini]]'' (AD), ang ika-905 taon ng ika-2 milenyo, ang ika-5 taon ng ika-20 dantaon, at ang ika-6 na taon ng [[dekada 1900]]. Sa pagsisimula ng 1905, ang kalendaryong Gregoryano ay 13 araw na mas maaga kaysa sa kalendaryong Juliyano, na nanatiling ginagamit sa ilang lugar hanggang 1923. Sa pagsisimula ng ikalawang taon ng malawakang Digmaang Ruso-Hapones, mahigit 100,000 katao ang namatay sa pinakamalalaking labanan sa daigdig noong panahong iyon. Ang kaguluhang dulot ng digmaan ay humantong sa [[Rebolusyong Ruso]] ng 1905 laban kay [[Nicolas II ng Rusya]] (bilang paggunita rito, pinamagatan ni Dmitri Shostakovich ang kaniyang ''Ika-11 Simponiya'' na ''Ang Taong 1905'') at sa pagsisimula ng rebolusyon sa Kaharian ng Polonya. Samantala, nagpatuloy ang pagpapalawak ng [[Canada|Kanada]] at [[Estados Unidos]] sa kanluran sa pamamagitan ng pagkakatatag ng mga lalawigan ng [[Alberta]] at [[Saskatchewan]] at ng pagkakatatag ng [[Las Vegas]]. Noong 1905 rin, inilathala ni [[Albert Einstein]], na noon ay naninirahan sa [[Bern]], ang kaniyang apat na ''Annus Mirabilis'' na papel sa ''Annalen der Physik'' ([[Leipzig]]) noong Marso 18, Mayo 11, Hunyo 30, at Setyembre 27, na naglatag ng mga pundasyon ng mahigit isang dantaong pag-aaral sa [[teoretikal na pisika]]. == Kaganapan == * [[Enero 15]] &#x2013; Isang sunod-sunod na tatlong [[sunami]] na may taas na 41 metro (135 talampakan) ang pumatay sa 61 katao sa [[Noruwega]], matapos gumuho ang malaking tipak ng bato mula sa Bundok Ramnefjell at bumagsak sa Lawa ng Lovatnet.<ref>{{Cite web |title=Loen Rockfalls in lake Lovatnet |url=https://www.fjords.com/en/rock-avalanches/rock-avalanches-loen/ |access-date=2026-06-28 |website=FJORDS.COM – THE FJORDS OF WESTERN NORWAY |language=en-GB}}</ref> * [[Pebrero 23]] &#x2013; Itinatag ang Rotary International sa [[Chicago]], sa Estados Unidos.<ref>{{Cite web |title=Our History |url=https://www.rotary.org/en/about-rotary/history |access-date=2026-06-28 |website=www.rotary.org |language=en}}</ref> * [[Marso 20]] &#x2013; Ang titulong [[Punong Ministro ng Reyno Unido|Punong Ministro ng]] [[Punong Ministro ng Reyno Unido|Reyno Unido]] ay opisyal na kinilala ni Edward VII sa pamamagitan ng isang maharlikang kautusan (''royal warrant'').<ref>{{cite web |title=Edward VII |url=http://www.oxforddnb.com.elib.tcd.ie/view/article/32975?docPos=1 |work=Oxford Dictionary of National Biography |publisher=Oxford University Press |language=en}} {{ODNBsub}}</ref> ==Kapanganakan== * [[Aldo Fabrizi]] * [[Alfredo Montelibano]] * [[Raymond Aron]] * [[Beatrice Lennie]] * [[Clara Bow]] * [[Viktor Frankl]] * [[Mary Elizabeth Frye]] * [[Marcel Lefebvre]] * [[Reyna Genepil]] * [[Jean-Paul Sartre]] * [[Sue Jean Covacevich]] == Kamatayan == == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Taon]] [[Kategorya:1905]] pmyb63jwckx15fcs5drns6ylj8tgnu8 2213694 2213693 2026-06-28T04:12:09Z Jojit fb 38 /* Kamatayan */ 2213694 wikitext text/x-wiki {{year nav|{{PAGENAME}}}} Ang '''1905''' ([[Pamilang na Romano|MCMV]]) ay isang karaniwang taon na nagsimula sa Linggo sa [[kalendaryong Gregoryano]] at isang karaniwang taon na nagsimula sa Sabado sa [[kalendaryong Juliyano]]. Ito ang ika-1905 taon ng [[Karaniwang Panahon (kalendaryong Gregoryano)|Karaniwang Panahon]] (''Common Era'' o CE) at ''[[Anno Domini]]'' (AD), ang ika-905 taon ng ika-2 milenyo, ang ika-5 taon ng ika-20 dantaon, at ang ika-6 na taon ng [[dekada 1900]]. Sa pagsisimula ng 1905, ang kalendaryong Gregoryano ay 13 araw na mas maaga kaysa sa kalendaryong Juliyano, na nanatiling ginagamit sa ilang lugar hanggang 1923. Sa pagsisimula ng ikalawang taon ng malawakang Digmaang Ruso-Hapones, mahigit 100,000 katao ang namatay sa pinakamalalaking labanan sa daigdig noong panahong iyon. Ang kaguluhang dulot ng digmaan ay humantong sa [[Rebolusyong Ruso]] ng 1905 laban kay [[Nicolas II ng Rusya]] (bilang paggunita rito, pinamagatan ni Dmitri Shostakovich ang kaniyang ''Ika-11 Simponiya'' na ''Ang Taong 1905'') at sa pagsisimula ng rebolusyon sa Kaharian ng Polonya. Samantala, nagpatuloy ang pagpapalawak ng [[Canada|Kanada]] at [[Estados Unidos]] sa kanluran sa pamamagitan ng pagkakatatag ng mga lalawigan ng [[Alberta]] at [[Saskatchewan]] at ng pagkakatatag ng [[Las Vegas]]. Noong 1905 rin, inilathala ni [[Albert Einstein]], na noon ay naninirahan sa [[Bern]], ang kaniyang apat na ''Annus Mirabilis'' na papel sa ''Annalen der Physik'' ([[Leipzig]]) noong Marso 18, Mayo 11, Hunyo 30, at Setyembre 27, na naglatag ng mga pundasyon ng mahigit isang dantaong pag-aaral sa [[teoretikal na pisika]]. == Kaganapan == * [[Enero 15]] &#x2013; Isang sunod-sunod na tatlong [[sunami]] na may taas na 41 metro (135 talampakan) ang pumatay sa 61 katao sa [[Noruwega]], matapos gumuho ang malaking tipak ng bato mula sa Bundok Ramnefjell at bumagsak sa Lawa ng Lovatnet.<ref>{{Cite web |title=Loen Rockfalls in lake Lovatnet |url=https://www.fjords.com/en/rock-avalanches/rock-avalanches-loen/ |access-date=2026-06-28 |website=FJORDS.COM – THE FJORDS OF WESTERN NORWAY |language=en-GB}}</ref> * [[Pebrero 23]] &#x2013; Itinatag ang Rotary International sa [[Chicago]], sa Estados Unidos.<ref>{{Cite web |title=Our History |url=https://www.rotary.org/en/about-rotary/history |access-date=2026-06-28 |website=www.rotary.org |language=en}}</ref> * [[Marso 20]] &#x2013; Ang titulong [[Punong Ministro ng Reyno Unido|Punong Ministro ng]] [[Punong Ministro ng Reyno Unido|Reyno Unido]] ay opisyal na kinilala ni Edward VII sa pamamagitan ng isang maharlikang kautusan (''royal warrant'').<ref>{{cite web |title=Edward VII |url=http://www.oxforddnb.com.elib.tcd.ie/view/article/32975?docPos=1 |work=Oxford Dictionary of National Biography |publisher=Oxford University Press |language=en}} {{ODNBsub}}</ref> ==Kapanganakan== * [[Aldo Fabrizi]] * [[Alfredo Montelibano]] * [[Raymond Aron]] * [[Beatrice Lennie]] * [[Clara Bow]] * [[Viktor Frankl]] * [[Mary Elizabeth Frye]] * [[Marcel Lefebvre]] * [[Reyna Genepil]] * [[Jean-Paul Sartre]] * [[Sue Jean Covacevich]] == Kamatayan == * [[Rudolf Albert von Kölliker]] * [[Jules Verne]] == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Taon]] [[Kategorya:1905]] ay8jnwugaqjjcrtyvur35q944tz8f1e 2213695 2213694 2026-06-28T04:18:08Z Jojit fb 38 /* Kaganapan */ 2213695 wikitext text/x-wiki {{year nav|{{PAGENAME}}}} Ang '''1905''' ([[Pamilang na Romano|MCMV]]) ay isang karaniwang taon na nagsimula sa Linggo sa [[kalendaryong Gregoryano]] at isang karaniwang taon na nagsimula sa Sabado sa [[kalendaryong Juliyano]]. Ito ang ika-1905 taon ng [[Karaniwang Panahon (kalendaryong Gregoryano)|Karaniwang Panahon]] (''Common Era'' o CE) at ''[[Anno Domini]]'' (AD), ang ika-905 taon ng ika-2 milenyo, ang ika-5 taon ng ika-20 dantaon, at ang ika-6 na taon ng [[dekada 1900]]. Sa pagsisimula ng 1905, ang kalendaryong Gregoryano ay 13 araw na mas maaga kaysa sa kalendaryong Juliyano, na nanatiling ginagamit sa ilang lugar hanggang 1923. Sa pagsisimula ng ikalawang taon ng malawakang Digmaang Ruso-Hapones, mahigit 100,000 katao ang namatay sa pinakamalalaking labanan sa daigdig noong panahong iyon. Ang kaguluhang dulot ng digmaan ay humantong sa [[Rebolusyong Ruso]] ng 1905 laban kay [[Nicolas II ng Rusya]] (bilang paggunita rito, pinamagatan ni Dmitri Shostakovich ang kaniyang ''Ika-11 Simponiya'' na ''Ang Taong 1905'') at sa pagsisimula ng rebolusyon sa Kaharian ng Polonya. Samantala, nagpatuloy ang pagpapalawak ng [[Canada|Kanada]] at [[Estados Unidos]] sa kanluran sa pamamagitan ng pagkakatatag ng mga lalawigan ng [[Alberta]] at [[Saskatchewan]] at ng pagkakatatag ng [[Las Vegas]]. Noong 1905 rin, inilathala ni [[Albert Einstein]], na noon ay naninirahan sa [[Bern]], ang kaniyang apat na ''Annus Mirabilis'' na papel sa ''Annalen der Physik'' ([[Leipzig]]) noong Marso 18, Mayo 11, Hunyo 30, at Setyembre 27, na naglatag ng mga pundasyon ng mahigit isang dantaong pag-aaral sa [[teoretikal na pisika]]. == Kaganapan == * [[Enero 15]] &#x2013; Isang sunod-sunod na tatlong [[sunami]] na may taas na 41 metro (135 talampakan) ang pumatay sa 61 katao sa [[Noruwega]], matapos gumuho ang malaking tipak ng bato mula sa Bundok Ramnefjell at bumagsak sa Lawa ng Lovatnet.<ref>{{Cite web |title=Loen Rockfalls in lake Lovatnet |url=https://www.fjords.com/en/rock-avalanches/rock-avalanches-loen/ |access-date=2026-06-28 |website=FJORDS.COM – THE FJORDS OF WESTERN NORWAY |language=en-GB}}</ref> * [[Pebrero 23]] &#x2013; Itinatag ang Rotary International sa [[Chicago]], sa Estados Unidos.<ref>{{Cite web |title=Our History |url=https://www.rotary.org/en/about-rotary/history |access-date=2026-06-28 |website=www.rotary.org |language=en}}</ref> * [[Marso 20]] &#x2013; Ang titulong [[Punong Ministro ng Reyno Unido|Punong Ministro ng]] [[Punong Ministro ng Reyno Unido|Reyno Unido]] ay opisyal na kinilala ni Edward VII sa pamamagitan ng isang maharlikang kautusan (''royal warrant'').<ref>{{cite web |title=Edward VII |url=http://www.oxforddnb.com.elib.tcd.ie/view/article/32975?docPos=1 |work=Oxford Dictionary of National Biography |publisher=Oxford University Press |language=en}} {{ODNBsub}}</ref> * [[Abril 2]] &#x2013; Binuksan sa trapiko ng riles ang Lagusang Simplon na tumatawid sa [[Alpes|Kabundukang Alpes]]. ==Kapanganakan== * [[Aldo Fabrizi]] * [[Alfredo Montelibano]] * [[Raymond Aron]] * [[Beatrice Lennie]] * [[Clara Bow]] * [[Viktor Frankl]] * [[Mary Elizabeth Frye]] * [[Marcel Lefebvre]] * [[Reyna Genepil]] * [[Jean-Paul Sartre]] * [[Sue Jean Covacevich]] == Kamatayan == * [[Rudolf Albert von Kölliker]] * [[Jules Verne]] == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Taon]] [[Kategorya:1905]] j3wvu150btilll35mtzl6uxqvk60xi5 2213696 2213695 2026-06-28T04:19:12Z Jojit fb 38 /* Kaganapan */ 2213696 wikitext text/x-wiki {{year nav|{{PAGENAME}}}} Ang '''1905''' ([[Pamilang na Romano|MCMV]]) ay isang karaniwang taon na nagsimula sa Linggo sa [[kalendaryong Gregoryano]] at isang karaniwang taon na nagsimula sa Sabado sa [[kalendaryong Juliyano]]. Ito ang ika-1905 taon ng [[Karaniwang Panahon (kalendaryong Gregoryano)|Karaniwang Panahon]] (''Common Era'' o CE) at ''[[Anno Domini]]'' (AD), ang ika-905 taon ng ika-2 milenyo, ang ika-5 taon ng ika-20 dantaon, at ang ika-6 na taon ng [[dekada 1900]]. Sa pagsisimula ng 1905, ang kalendaryong Gregoryano ay 13 araw na mas maaga kaysa sa kalendaryong Juliyano, na nanatiling ginagamit sa ilang lugar hanggang 1923. Sa pagsisimula ng ikalawang taon ng malawakang Digmaang Ruso-Hapones, mahigit 100,000 katao ang namatay sa pinakamalalaking labanan sa daigdig noong panahong iyon. Ang kaguluhang dulot ng digmaan ay humantong sa [[Rebolusyong Ruso]] ng 1905 laban kay [[Nicolas II ng Rusya]] (bilang paggunita rito, pinamagatan ni Dmitri Shostakovich ang kaniyang ''Ika-11 Simponiya'' na ''Ang Taong 1905'') at sa pagsisimula ng rebolusyon sa Kaharian ng Polonya. Samantala, nagpatuloy ang pagpapalawak ng [[Canada|Kanada]] at [[Estados Unidos]] sa kanluran sa pamamagitan ng pagkakatatag ng mga lalawigan ng [[Alberta]] at [[Saskatchewan]] at ng pagkakatatag ng [[Las Vegas]]. Noong 1905 rin, inilathala ni [[Albert Einstein]], na noon ay naninirahan sa [[Bern]], ang kaniyang apat na ''Annus Mirabilis'' na papel sa ''Annalen der Physik'' ([[Leipzig]]) noong Marso 18, Mayo 11, Hunyo 30, at Setyembre 27, na naglatag ng mga pundasyon ng mahigit isang dantaong pag-aaral sa [[teoretikal na pisika]]. == Kaganapan == * [[Enero 15]] &#x2013; Isang sunod-sunod na tatlong [[sunami]] na may taas na 41 metro (135 talampakan) ang pumatay sa 61 katao sa [[Noruwega]], matapos gumuho ang malaking tipak ng bato mula sa Bundok Ramnefjell at bumagsak sa Lawa ng Lovatnet.<ref>{{Cite web |title=Loen Rockfalls in lake Lovatnet |url=https://www.fjords.com/en/rock-avalanches/rock-avalanches-loen/ |access-date=2026-06-28 |website=FJORDS.COM – THE FJORDS OF WESTERN NORWAY |language=en-GB}}</ref> * [[Pebrero 23]] &#x2013; Itinatag ang Rotary International sa [[Chicago]], sa Estados Unidos.<ref>{{Cite web |title=Our History |url=https://www.rotary.org/en/about-rotary/history |access-date=2026-06-28 |website=www.rotary.org |language=en}}</ref> * [[Marso 20]] &#x2013; Ang titulong [[Punong Ministro ng Reyno Unido|Punong Ministro ng]] [[Punong Ministro ng Reyno Unido|Reyno Unido]] ay opisyal na kinilala ni Edward VII sa pamamagitan ng isang maharlikang kautusan (''royal warrant'').<ref>{{cite web |title=Edward VII |url=http://www.oxforddnb.com.elib.tcd.ie/view/article/32975?docPos=1 |work=Oxford Dictionary of National Biography |publisher=Oxford University Press |language=en}} {{ODNBsub}}</ref> * [[Abril 2]] &#x2013; Binuksan sa trapiko ng riles ang Lagusang Simplon na tumatawid sa [[Alpes|Kabundukang Alpes]].<ref name="Apr05">''The American Monthly Review of Reviews'' (Mayo 1905) pp. 537-539 (sa Ingles)</ref> ==Kapanganakan== * [[Aldo Fabrizi]] * [[Alfredo Montelibano]] * [[Raymond Aron]] * [[Beatrice Lennie]] * [[Clara Bow]] * [[Viktor Frankl]] * [[Mary Elizabeth Frye]] * [[Marcel Lefebvre]] * [[Reyna Genepil]] * [[Jean-Paul Sartre]] * [[Sue Jean Covacevich]] == Kamatayan == * [[Rudolf Albert von Kölliker]] * [[Jules Verne]] == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Taon]] [[Kategorya:1905]] g8111a4um8qe768bc6rakqi4q2js1kt 2213697 2213696 2026-06-28T04:30:53Z Jojit fb 38 2213697 wikitext text/x-wiki {{year nav|{{PAGENAME}}}} Ang '''1905''' ([[Pamilang na Romano|MCMV]]) ay isang karaniwang taon na nagsimula sa Linggo sa [[kalendaryong Gregoryano]] at isang karaniwang taon na nagsimula sa Sabado sa [[kalendaryong Juliyano]]. Ito ang ika-1905 taon ng [[Karaniwang Panahon (kalendaryong Gregoryano)|Karaniwang Panahon]] (''Common Era'' o CE) at ''[[Anno Domini]]'' (AD), ang ika-905 taon ng ika-2 milenyo, ang ika-5 taon ng ika-20 dantaon, at ang ika-6 na taon ng [[dekada 1900]]. Sa pagsisimula ng 1905, ang kalendaryong Gregoryano ay 13 araw na mas maaga kaysa sa kalendaryong Juliyano, na nanatiling ginagamit sa ilang lugar hanggang 1923. Sa pagsisimula ng ikalawang taon ng malawakang Digmaang Ruso-Hapones, mahigit 100,000 katao ang namatay sa pinakamalalaking labanan sa daigdig noong panahong iyon. Ang kaguluhang dulot ng digmaan ay humantong sa [[Rebolusyong Ruso]] ng 1905 laban kay [[Nicolas II ng Rusya]] (bilang paggunita rito, pinamagatan ni Dmitri Shostakovich ang kaniyang ''Ika-11 Simponiya'' na ''Ang Taong 1905'') at sa pagsisimula ng rebolusyon sa Kaharian ng Polonya. Samantala, nagpatuloy ang pagpapalawak ng [[Canada|Kanada]] at [[Estados Unidos]] sa kanluran sa pamamagitan ng pagkakatatag ng mga lalawigan ng [[Alberta]] at [[Saskatchewan]] at ng pagkakatatag ng [[Las Vegas]]. Noong 1905 rin, inilathala ni [[Albert Einstein]], na noon ay naninirahan sa [[Bern]], ang kaniyang apat na ''Annus Mirabilis'' na papel sa ''Annalen der Physik'' ([[Leipzig]]) noong Marso 18, Mayo 11, Hunyo 30, at Setyembre 27, na naglatag ng mga pundasyon ng mahigit isang dantaong pag-aaral sa [[teoretikal na pisika]]. == Kaganapan == * [[Enero 15]] &#x2013; Isang sunod-sunod na tatlong [[sunami]] na may taas na 41 metro (135 talampakan) ang pumatay sa 61 katao sa [[Noruwega]], matapos gumuho ang malaking tipak ng bato mula sa Bundok Ramnefjell at bumagsak sa Lawa ng Lovatnet.<ref>{{Cite web |title=Loen Rockfalls in lake Lovatnet |url=https://www.fjords.com/en/rock-avalanches/rock-avalanches-loen/ |access-date=2026-06-28 |website=FJORDS.COM – THE FJORDS OF WESTERN NORWAY |language=en-GB}}</ref> * [[Pebrero 23]] &#x2013; Itinatag ang Rotary International sa [[Chicago]], sa Estados Unidos.<ref>{{Cite web |title=Our History |url=https://www.rotary.org/en/about-rotary/history |access-date=2026-06-28 |website=www.rotary.org |language=en}}</ref> * [[Marso 20]] &#x2013; Ang titulong [[Punong Ministro ng Reyno Unido|Punong Ministro ng]] [[Punong Ministro ng Reyno Unido|Reyno Unido]] ay opisyal na kinilala ni Edward VII sa pamamagitan ng isang maharlikang kautusan (''royal warrant'').<ref>{{cite web |title=Edward VII |url=http://www.oxforddnb.com.elib.tcd.ie/view/article/32975?docPos=1 |work=Oxford Dictionary of National Biography |publisher=Oxford University Press |language=en}} {{ODNBsub}}</ref> * [[Abril 2]] &#x2013; Binuksan sa trapiko ng riles ang Lagusang Simplon na tumatawid sa [[Alpes|Kabundukang Alpes]].<ref name="Apr05">''The American Monthly Review of Reviews'' (Mayo 1905) pp. 537-539 (sa Ingles)</ref> * [[Agosto 23]] &#x2013; Matapos ang isang panahon ng katahimikan kasunod ng nakamamatay na paglanap ng kolera sa Pilipinas, lumitaw ang mga pinaghihinalaang kaso sa Maynila, na nagpanatili sa Lupon ng Kalusugan ng Pamahalaang Insular sa mataas na antas ng pagbabantay. ==Kapanganakan== * [[Aldo Fabrizi]] * [[Alfredo Montelibano]] * [[Raymond Aron]] * [[Beatrice Lennie]] * [[Clara Bow]] * [[Viktor Frankl]] * [[Mary Elizabeth Frye]] * [[Marcel Lefebvre]] * [[Reyna Genepil]] * [[Jean-Paul Sartre]] * [[Sue Jean Covacevich]] == Kamatayan == * [[Rudolf Albert von Kölliker]] * [[Jules Verne]] == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Taon]] [[Kategorya:1905]] pawkvkb509il8fu9lhr3ygkqt2obdmc 2213698 2213697 2026-06-28T04:32:46Z Jojit fb 38 /* Kaganapan */ 2213698 wikitext text/x-wiki {{year nav|{{PAGENAME}}}} Ang '''1905''' ([[Pamilang na Romano|MCMV]]) ay isang karaniwang taon na nagsimula sa Linggo sa [[kalendaryong Gregoryano]] at isang karaniwang taon na nagsimula sa Sabado sa [[kalendaryong Juliyano]]. Ito ang ika-1905 taon ng [[Karaniwang Panahon (kalendaryong Gregoryano)|Karaniwang Panahon]] (''Common Era'' o CE) at ''[[Anno Domini]]'' (AD), ang ika-905 taon ng ika-2 milenyo, ang ika-5 taon ng ika-20 dantaon, at ang ika-6 na taon ng [[dekada 1900]]. Sa pagsisimula ng 1905, ang kalendaryong Gregoryano ay 13 araw na mas maaga kaysa sa kalendaryong Juliyano, na nanatiling ginagamit sa ilang lugar hanggang 1923. Sa pagsisimula ng ikalawang taon ng malawakang Digmaang Ruso-Hapones, mahigit 100,000 katao ang namatay sa pinakamalalaking labanan sa daigdig noong panahong iyon. Ang kaguluhang dulot ng digmaan ay humantong sa [[Rebolusyong Ruso]] ng 1905 laban kay [[Nicolas II ng Rusya]] (bilang paggunita rito, pinamagatan ni Dmitri Shostakovich ang kaniyang ''Ika-11 Simponiya'' na ''Ang Taong 1905'') at sa pagsisimula ng rebolusyon sa Kaharian ng Polonya. Samantala, nagpatuloy ang pagpapalawak ng [[Canada|Kanada]] at [[Estados Unidos]] sa kanluran sa pamamagitan ng pagkakatatag ng mga lalawigan ng [[Alberta]] at [[Saskatchewan]] at ng pagkakatatag ng [[Las Vegas]]. Noong 1905 rin, inilathala ni [[Albert Einstein]], na noon ay naninirahan sa [[Bern]], ang kaniyang apat na ''Annus Mirabilis'' na papel sa ''Annalen der Physik'' ([[Leipzig]]) noong Marso 18, Mayo 11, Hunyo 30, at Setyembre 27, na naglatag ng mga pundasyon ng mahigit isang dantaong pag-aaral sa [[teoretikal na pisika]]. == Kaganapan == * [[Enero 15]] &#x2013; Isang sunod-sunod na tatlong [[sunami]] na may taas na 41 metro (135 talampakan) ang pumatay sa 61 katao sa [[Noruwega]], matapos gumuho ang malaking tipak ng bato mula sa Bundok Ramnefjell at bumagsak sa Lawa ng Lovatnet.<ref>{{Cite web |title=Loen Rockfalls in lake Lovatnet |url=https://www.fjords.com/en/rock-avalanches/rock-avalanches-loen/ |access-date=2026-06-28 |website=FJORDS.COM – THE FJORDS OF WESTERN NORWAY |language=en-GB}}</ref> * [[Pebrero 23]] &#x2013; Itinatag ang Rotary International sa [[Chicago]], sa Estados Unidos.<ref>{{Cite web |title=Our History |url=https://www.rotary.org/en/about-rotary/history |access-date=2026-06-28 |website=www.rotary.org |language=en}}</ref> * [[Marso 20]] &#x2013; Ang titulong [[Punong Ministro ng Reyno Unido|Punong Ministro ng]] [[Punong Ministro ng Reyno Unido|Reyno Unido]] ay opisyal na kinilala ni Edward VII sa pamamagitan ng isang maharlikang kautusan (''royal warrant'').<ref>{{cite web |title=Edward VII |url=http://www.oxforddnb.com.elib.tcd.ie/view/article/32975?docPos=1 |work=Oxford Dictionary of National Biography |publisher=Oxford University Press |language=en}} {{ODNBsub}}</ref> * [[Abril 2]] &#x2013; Binuksan sa trapiko ng riles ang Lagusang Simplon na tumatawid sa [[Alpes|Kabundukang Alpes]].<ref name="Apr05">''The American Monthly Review of Reviews'' (Mayo 1905) pp. 537-539 (sa Ingles)</ref> * [[Agosto 23]] &#x2013; Matapos ang isang panahon ng katahimikan kasunod ng nakamamatay na paglanap ng kolera sa Pilipinas, lumitaw ang mga pinaghihinalaang kaso sa Maynila, na nagpanatili sa Lupon ng Kalusugan ng Pamahalaang Insular sa mataas na antas ng pagbabantay.<ref>{{Cite journal |last=Heiser |first=Victor G. |date=1907-03-09 |title=THE OUTBREAK OF CHOLERA IN THE PHILIPPINES IN 1905.THE METHODS USED IN COMBATING IT, WITH STATISTICS TO JAN. 1, 1906. |url=http://jama.jamanetwork.com/article.aspx?doi=10.1001/jama.1907.25220360014001d |journal=JAMA: The Journal of the American Medical Association |language=en |volume=XLVIII |issue=10 |pages=856 |doi=10.1001/jama.1907.25220360014001d |issn=0098-7484}}</ref> ==Kapanganakan== * [[Aldo Fabrizi]] * [[Alfredo Montelibano]] * [[Raymond Aron]] * [[Beatrice Lennie]] * [[Clara Bow]] * [[Viktor Frankl]] * [[Mary Elizabeth Frye]] * [[Marcel Lefebvre]] * [[Reyna Genepil]] * [[Jean-Paul Sartre]] * [[Sue Jean Covacevich]] == Kamatayan == * [[Rudolf Albert von Kölliker]] * [[Jules Verne]] == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Taon]] [[Kategorya:1905]] l3n4x4qq3vxhifvcrl8knv1k9da56ap 2213711 2213698 2026-06-28T05:16:40Z Jojit fb 38 /* Kaganapan */ 2213711 wikitext text/x-wiki {{year nav|{{PAGENAME}}}} Ang '''1905''' ([[Pamilang na Romano|MCMV]]) ay isang karaniwang taon na nagsimula sa Linggo sa [[kalendaryong Gregoryano]] at isang karaniwang taon na nagsimula sa Sabado sa [[kalendaryong Juliyano]]. Ito ang ika-1905 taon ng [[Karaniwang Panahon (kalendaryong Gregoryano)|Karaniwang Panahon]] (''Common Era'' o CE) at ''[[Anno Domini]]'' (AD), ang ika-905 taon ng ika-2 milenyo, ang ika-5 taon ng ika-20 dantaon, at ang ika-6 na taon ng [[dekada 1900]]. Sa pagsisimula ng 1905, ang kalendaryong Gregoryano ay 13 araw na mas maaga kaysa sa kalendaryong Juliyano, na nanatiling ginagamit sa ilang lugar hanggang 1923. Sa pagsisimula ng ikalawang taon ng malawakang Digmaang Ruso-Hapones, mahigit 100,000 katao ang namatay sa pinakamalalaking labanan sa daigdig noong panahong iyon. Ang kaguluhang dulot ng digmaan ay humantong sa [[Rebolusyong Ruso]] ng 1905 laban kay [[Nicolas II ng Rusya]] (bilang paggunita rito, pinamagatan ni Dmitri Shostakovich ang kaniyang ''Ika-11 Simponiya'' na ''Ang Taong 1905'') at sa pagsisimula ng rebolusyon sa Kaharian ng Polonya. Samantala, nagpatuloy ang pagpapalawak ng [[Canada|Kanada]] at [[Estados Unidos]] sa kanluran sa pamamagitan ng pagkakatatag ng mga lalawigan ng [[Alberta]] at [[Saskatchewan]] at ng pagkakatatag ng [[Las Vegas]]. Noong 1905 rin, inilathala ni [[Albert Einstein]], na noon ay naninirahan sa [[Bern]], ang kaniyang apat na ''Annus Mirabilis'' na papel sa ''Annalen der Physik'' ([[Leipzig]]) noong Marso 18, Mayo 11, Hunyo 30, at Setyembre 27, na naglatag ng mga pundasyon ng mahigit isang dantaong pag-aaral sa [[teoretikal na pisika]]. == Kaganapan == * [[Enero 15]] ** Isang sunod-sunod na tatlong [[sunami]] na may taas na 41 metro (135 talampakan) ang pumatay sa 61 katao sa [[Noruwega]], matapos gumuho ang malaking tipak ng bato mula sa Bundok Ramnefjell at bumagsak sa Lawa ng Lovatnet.<ref>{{Cite web |title=Loen Rockfalls in lake Lovatnet |url=https://www.fjords.com/en/rock-avalanches/rock-avalanches-loen/ |access-date=2026-06-28 |website=FJORDS.COM – THE FJORDS OF WESTERN NORWAY |language=en-GB}}</ref> ** Nagkaroon ng halalan sa buong [[Pilipinas]] para sa pagkagobernador maliban sa [[Kabite]] at [[Isabela (lalawigan)|Isabela]]. * [[Pebrero 23]] &#x2013; Itinatag ang Rotary International sa [[Chicago]], sa Estados Unidos.<ref>{{Cite web |title=Our History |url=https://www.rotary.org/en/about-rotary/history |access-date=2026-06-28 |website=www.rotary.org |language=en}}</ref> * [[Marso 20]] &#x2013; Ang titulong [[Punong Ministro ng Reyno Unido|Punong Ministro ng]] [[Punong Ministro ng Reyno Unido|Reyno Unido]] ay opisyal na kinilala ni Edward VII sa pamamagitan ng isang maharlikang kautusan (''royal warrant'').<ref>{{cite web |title=Edward VII |url=http://www.oxforddnb.com.elib.tcd.ie/view/article/32975?docPos=1 |work=Oxford Dictionary of National Biography |publisher=Oxford University Press |language=en}} {{ODNBsub}}</ref> * [[Abril 2]] &#x2013; Binuksan sa trapiko ng riles ang Lagusang Simplon na tumatawid sa [[Alpes|Kabundukang Alpes]].<ref name="Apr05">''The American Monthly Review of Reviews'' (Mayo 1905) pp. 537-539 (sa Ingles)</ref> * [[Agosto 23]] &#x2013; Matapos ang isang panahon ng katahimikan kasunod ng nakamamatay na paglanap ng kolera sa Pilipinas, lumitaw ang mga pinaghihinalaang kaso sa [[Maynila]], na nagpanatili sa Lupon ng Kalusugan ng Pamahalaang Insular sa mataas na antas ng pagbabantay.<ref>{{Cite journal |last=Heiser |first=Victor G. |date=1907-03-09 |title=THE OUTBREAK OF CHOLERA IN THE PHILIPPINES IN 1905.THE METHODS USED IN COMBATING IT, WITH STATISTICS TO JAN. 1, 1906. |url=http://jama.jamanetwork.com/article.aspx?doi=10.1001/jama.1907.25220360014001d |journal=JAMA: The Journal of the American Medical Association |language=en |volume=XLVIII |issue=10 |pages=856 |doi=10.1001/jama.1907.25220360014001d |issn=0098-7484}}</ref> ==Kapanganakan== * [[Aldo Fabrizi]] * [[Alfredo Montelibano]] * [[Raymond Aron]] * [[Beatrice Lennie]] * [[Clara Bow]] * [[Viktor Frankl]] * [[Mary Elizabeth Frye]] * [[Marcel Lefebvre]] * [[Reyna Genepil]] * [[Jean-Paul Sartre]] * [[Sue Jean Covacevich]] == Kamatayan == * [[Rudolf Albert von Kölliker]] * [[Jules Verne]] == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Taon]] [[Kategorya:1905]] hdx03z965l24egaplqfjbeew4glmo8z 2213713 2213711 2026-06-28T05:18:36Z Jojit fb 38 /* Kaganapan */ 2213713 wikitext text/x-wiki {{year nav|{{PAGENAME}}}} Ang '''1905''' ([[Pamilang na Romano|MCMV]]) ay isang karaniwang taon na nagsimula sa Linggo sa [[kalendaryong Gregoryano]] at isang karaniwang taon na nagsimula sa Sabado sa [[kalendaryong Juliyano]]. Ito ang ika-1905 taon ng [[Karaniwang Panahon (kalendaryong Gregoryano)|Karaniwang Panahon]] (''Common Era'' o CE) at ''[[Anno Domini]]'' (AD), ang ika-905 taon ng ika-2 milenyo, ang ika-5 taon ng ika-20 dantaon, at ang ika-6 na taon ng [[dekada 1900]]. Sa pagsisimula ng 1905, ang kalendaryong Gregoryano ay 13 araw na mas maaga kaysa sa kalendaryong Juliyano, na nanatiling ginagamit sa ilang lugar hanggang 1923. Sa pagsisimula ng ikalawang taon ng malawakang Digmaang Ruso-Hapones, mahigit 100,000 katao ang namatay sa pinakamalalaking labanan sa daigdig noong panahong iyon. Ang kaguluhang dulot ng digmaan ay humantong sa [[Rebolusyong Ruso]] ng 1905 laban kay [[Nicolas II ng Rusya]] (bilang paggunita rito, pinamagatan ni Dmitri Shostakovich ang kaniyang ''Ika-11 Simponiya'' na ''Ang Taong 1905'') at sa pagsisimula ng rebolusyon sa Kaharian ng Polonya. Samantala, nagpatuloy ang pagpapalawak ng [[Canada|Kanada]] at [[Estados Unidos]] sa kanluran sa pamamagitan ng pagkakatatag ng mga lalawigan ng [[Alberta]] at [[Saskatchewan]] at ng pagkakatatag ng [[Las Vegas]]. Noong 1905 rin, inilathala ni [[Albert Einstein]], na noon ay naninirahan sa [[Bern]], ang kaniyang apat na ''Annus Mirabilis'' na papel sa ''Annalen der Physik'' ([[Leipzig]]) noong Marso 18, Mayo 11, Hunyo 30, at Setyembre 27, na naglatag ng mga pundasyon ng mahigit isang dantaong pag-aaral sa [[teoretikal na pisika]]. == Kaganapan == * [[Enero 15]] ** Isang sunod-sunod na tatlong [[sunami]] na may taas na 41 metro (135 talampakan) ang pumatay sa 61 katao sa [[Noruwega]], matapos gumuho ang malaking tipak ng bato mula sa Bundok Ramnefjell at bumagsak sa Lawa ng Lovatnet.<ref>{{Cite web |title=Loen Rockfalls in lake Lovatnet |url=https://www.fjords.com/en/rock-avalanches/rock-avalanches-loen/ |access-date=2026-06-28 |website=FJORDS.COM – THE FJORDS OF WESTERN NORWAY |language=en-GB}}</ref> ** Nagkaroon ng halalan sa buong [[Pilipinas]] para sa pagkagobernador maliban sa [[Kabite]] at [[Isabela (lalawigan)|Isabela]].<ref>{{Cite web |date=Marso 23, 1901 |title=HISTORICAL DEVELOPMENT OF THE PROVINCE OF ISABELA |url=https://provinceofisabela.ph/images/2018/History_of_Isabela/1-History%20of%20Isabela.pdf |access-date=2026-06-28 |website=provinceofisabela.ph}}</ref> * [[Pebrero 23]] &#x2013; Itinatag ang Rotary International sa [[Chicago]], sa Estados Unidos.<ref>{{Cite web |title=Our History |url=https://www.rotary.org/en/about-rotary/history |access-date=2026-06-28 |website=www.rotary.org |language=en}}</ref> * [[Marso 20]] &#x2013; Ang titulong [[Punong Ministro ng Reyno Unido|Punong Ministro ng]] [[Punong Ministro ng Reyno Unido|Reyno Unido]] ay opisyal na kinilala ni Edward VII sa pamamagitan ng isang maharlikang kautusan (''royal warrant'').<ref>{{cite web |title=Edward VII |url=http://www.oxforddnb.com.elib.tcd.ie/view/article/32975?docPos=1 |work=Oxford Dictionary of National Biography |publisher=Oxford University Press |language=en}} {{ODNBsub}}</ref> * [[Abril 2]] &#x2013; Binuksan sa trapiko ng riles ang Lagusang Simplon na tumatawid sa [[Alpes|Kabundukang Alpes]].<ref name="Apr05">''The American Monthly Review of Reviews'' (Mayo 1905) pp. 537-539 (sa Ingles)</ref> * [[Agosto 23]] &#x2013; Matapos ang isang panahon ng katahimikan kasunod ng nakamamatay na paglanap ng kolera sa Pilipinas, lumitaw ang mga pinaghihinalaang kaso sa [[Maynila]], na nagpanatili sa Lupon ng Kalusugan ng Pamahalaang Insular sa mataas na antas ng pagbabantay.<ref>{{Cite journal |last=Heiser |first=Victor G. |date=1907-03-09 |title=THE OUTBREAK OF CHOLERA IN THE PHILIPPINES IN 1905.THE METHODS USED IN COMBATING IT, WITH STATISTICS TO JAN. 1, 1906. |url=http://jama.jamanetwork.com/article.aspx?doi=10.1001/jama.1907.25220360014001d |journal=JAMA: The Journal of the American Medical Association |language=en |volume=XLVIII |issue=10 |pages=856 |doi=10.1001/jama.1907.25220360014001d |issn=0098-7484}}</ref> ==Kapanganakan== * [[Aldo Fabrizi]] * [[Alfredo Montelibano]] * [[Raymond Aron]] * [[Beatrice Lennie]] * [[Clara Bow]] * [[Viktor Frankl]] * [[Mary Elizabeth Frye]] * [[Marcel Lefebvre]] * [[Reyna Genepil]] * [[Jean-Paul Sartre]] * [[Sue Jean Covacevich]] == Kamatayan == * [[Rudolf Albert von Kölliker]] * [[Jules Verne]] == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Taon]] [[Kategorya:1905]] j50wnsqluetjqurlphwdvsvtxoxmtoi 2213715 2213713 2026-06-28T05:21:42Z Jojit fb 38 /* Kaganapan */ 2213715 wikitext text/x-wiki {{year nav|{{PAGENAME}}}} Ang '''1905''' ([[Pamilang na Romano|MCMV]]) ay isang karaniwang taon na nagsimula sa Linggo sa [[kalendaryong Gregoryano]] at isang karaniwang taon na nagsimula sa Sabado sa [[kalendaryong Juliyano]]. Ito ang ika-1905 taon ng [[Karaniwang Panahon (kalendaryong Gregoryano)|Karaniwang Panahon]] (''Common Era'' o CE) at ''[[Anno Domini]]'' (AD), ang ika-905 taon ng ika-2 milenyo, ang ika-5 taon ng ika-20 dantaon, at ang ika-6 na taon ng [[dekada 1900]]. Sa pagsisimula ng 1905, ang kalendaryong Gregoryano ay 13 araw na mas maaga kaysa sa kalendaryong Juliyano, na nanatiling ginagamit sa ilang lugar hanggang 1923. Sa pagsisimula ng ikalawang taon ng malawakang Digmaang Ruso-Hapones, mahigit 100,000 katao ang namatay sa pinakamalalaking labanan sa daigdig noong panahong iyon. Ang kaguluhang dulot ng digmaan ay humantong sa [[Rebolusyong Ruso]] ng 1905 laban kay [[Nicolas II ng Rusya]] (bilang paggunita rito, pinamagatan ni Dmitri Shostakovich ang kaniyang ''Ika-11 Simponiya'' na ''Ang Taong 1905'') at sa pagsisimula ng rebolusyon sa Kaharian ng Polonya. Samantala, nagpatuloy ang pagpapalawak ng [[Canada|Kanada]] at [[Estados Unidos]] sa kanluran sa pamamagitan ng pagkakatatag ng mga lalawigan ng [[Alberta]] at [[Saskatchewan]] at ng pagkakatatag ng [[Las Vegas]]. Noong 1905 rin, inilathala ni [[Albert Einstein]], na noon ay naninirahan sa [[Bern]], ang kaniyang apat na ''Annus Mirabilis'' na papel sa ''Annalen der Physik'' ([[Leipzig]]) noong Marso 18, Mayo 11, Hunyo 30, at Setyembre 27, na naglatag ng mga pundasyon ng mahigit isang dantaong pag-aaral sa [[teoretikal na pisika]]. == Kaganapan == * [[Enero 15]] ** Isang sunod-sunod na tatlong [[sunami]] na may taas na 41 metro (135 talampakan) ang pumatay sa 61 katao sa [[Noruwega]], matapos gumuho ang malaking tipak ng bato mula sa Bundok Ramnefjell at bumagsak sa Lawa ng Lovatnet.<ref>{{Cite web |title=Loen Rockfalls in lake Lovatnet |url=https://www.fjords.com/en/rock-avalanches/rock-avalanches-loen/ |access-date=2026-06-28 |website=FJORDS.COM – THE FJORDS OF WESTERN NORWAY |language=en-GB}}</ref> ** Nagkaroon ng halalan sa buong [[Pilipinas]] para sa pagkagobernador maliban sa [[Kabite]] at [[Isabela (lalawigan)|Isabela]].<ref>{{Cite web |date=Marso 23, 1901 |title=HISTORICAL DEVELOPMENT OF THE PROVINCE OF ISABELA |url=https://provinceofisabela.ph/images/2018/History_of_Isabela/1-History%20of%20Isabela.pdf |access-date=2026-06-28 |website=provinceofisabela.ph}}</ref> * [[Pebrero 23]] &#x2013; Itinatag ang Rotary International sa [[Chicago]], sa Estados Unidos.<ref>{{Cite web |title=Our History |url=https://www.rotary.org/en/about-rotary/history |access-date=2026-06-28 |website=www.rotary.org |language=en}}</ref> * [[Marso 20]] &#x2013; Ang titulong [[Punong Ministro ng Reyno Unido|Punong Ministro ng]] [[Punong Ministro ng Reyno Unido|Reyno Unido]] ay opisyal na kinilala ni Edward VII sa pamamagitan ng isang maharlikang kautusan (''royal warrant'').<ref>{{cite web |title=Edward VII |url=http://www.oxforddnb.com.elib.tcd.ie/view/article/32975?docPos=1 |work=Oxford Dictionary of National Biography |publisher=Oxford University Press |language=en}} {{ODNBsub}}</ref> * [[Abril 2]] &#x2013; Binuksan sa trapiko ng riles ang Lagusang Simplon na tumatawid sa [[Alpes|Kabundukang Alpes]].<ref name="Apr05">''The American Monthly Review of Reviews'' (Mayo 1905) pp. 537-539 (sa Ingles)</ref> * Mayo 30 &#x2013; Hiniling ni Katsura Tarō, ang [[Punong Ministro ng Hapon]], kay [[Theodore Roosevelt]], [[Pangulo ng Estados Unidos]], na mamagitan sa mga usapang pangkapayapaan upang wakasan ang Digmaang Ruso-Hapon. * [[Agosto 23]] &#x2013; Matapos ang isang panahon ng katahimikan kasunod ng nakamamatay na paglanap ng kolera sa Pilipinas, lumitaw ang mga pinaghihinalaang kaso sa [[Maynila]], na nagpanatili sa Lupon ng Kalusugan ng Pamahalaang Insular sa mataas na antas ng pagbabantay.<ref>{{Cite journal |last=Heiser |first=Victor G. |date=1907-03-09 |title=THE OUTBREAK OF CHOLERA IN THE PHILIPPINES IN 1905.THE METHODS USED IN COMBATING IT, WITH STATISTICS TO JAN. 1, 1906. |url=http://jama.jamanetwork.com/article.aspx?doi=10.1001/jama.1907.25220360014001d |journal=JAMA: The Journal of the American Medical Association |language=en |volume=XLVIII |issue=10 |pages=856 |doi=10.1001/jama.1907.25220360014001d |issn=0098-7484}}</ref> ==Kapanganakan== * [[Aldo Fabrizi]] * [[Alfredo Montelibano]] * [[Raymond Aron]] * [[Beatrice Lennie]] * [[Clara Bow]] * [[Viktor Frankl]] * [[Mary Elizabeth Frye]] * [[Marcel Lefebvre]] * [[Reyna Genepil]] * [[Jean-Paul Sartre]] * [[Sue Jean Covacevich]] == Kamatayan == * [[Rudolf Albert von Kölliker]] * [[Jules Verne]] == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Taon]] [[Kategorya:1905]] 0s75gpigaeqipfhzlzce5ugov9gh65o 2213717 2213715 2026-06-28T05:22:16Z Jojit fb 38 /* Kaganapan */ 2213717 wikitext text/x-wiki {{year nav|{{PAGENAME}}}} Ang '''1905''' ([[Pamilang na Romano|MCMV]]) ay isang karaniwang taon na nagsimula sa Linggo sa [[kalendaryong Gregoryano]] at isang karaniwang taon na nagsimula sa Sabado sa [[kalendaryong Juliyano]]. Ito ang ika-1905 taon ng [[Karaniwang Panahon (kalendaryong Gregoryano)|Karaniwang Panahon]] (''Common Era'' o CE) at ''[[Anno Domini]]'' (AD), ang ika-905 taon ng ika-2 milenyo, ang ika-5 taon ng ika-20 dantaon, at ang ika-6 na taon ng [[dekada 1900]]. Sa pagsisimula ng 1905, ang kalendaryong Gregoryano ay 13 araw na mas maaga kaysa sa kalendaryong Juliyano, na nanatiling ginagamit sa ilang lugar hanggang 1923. Sa pagsisimula ng ikalawang taon ng malawakang Digmaang Ruso-Hapones, mahigit 100,000 katao ang namatay sa pinakamalalaking labanan sa daigdig noong panahong iyon. Ang kaguluhang dulot ng digmaan ay humantong sa [[Rebolusyong Ruso]] ng 1905 laban kay [[Nicolas II ng Rusya]] (bilang paggunita rito, pinamagatan ni Dmitri Shostakovich ang kaniyang ''Ika-11 Simponiya'' na ''Ang Taong 1905'') at sa pagsisimula ng rebolusyon sa Kaharian ng Polonya. Samantala, nagpatuloy ang pagpapalawak ng [[Canada|Kanada]] at [[Estados Unidos]] sa kanluran sa pamamagitan ng pagkakatatag ng mga lalawigan ng [[Alberta]] at [[Saskatchewan]] at ng pagkakatatag ng [[Las Vegas]]. Noong 1905 rin, inilathala ni [[Albert Einstein]], na noon ay naninirahan sa [[Bern]], ang kaniyang apat na ''Annus Mirabilis'' na papel sa ''Annalen der Physik'' ([[Leipzig]]) noong Marso 18, Mayo 11, Hunyo 30, at Setyembre 27, na naglatag ng mga pundasyon ng mahigit isang dantaong pag-aaral sa [[teoretikal na pisika]]. == Kaganapan == * [[Enero 15]] ** Isang sunod-sunod na tatlong [[sunami]] na may taas na 41 metro (135 talampakan) ang pumatay sa 61 katao sa [[Noruwega]], matapos gumuho ang malaking tipak ng bato mula sa Bundok Ramnefjell at bumagsak sa Lawa ng Lovatnet.<ref>{{Cite web |title=Loen Rockfalls in lake Lovatnet |url=https://www.fjords.com/en/rock-avalanches/rock-avalanches-loen/ |access-date=2026-06-28 |website=FJORDS.COM – THE FJORDS OF WESTERN NORWAY |language=en-GB}}</ref> ** Nagkaroon ng halalan sa buong [[Pilipinas]] para sa pagkagobernador maliban sa [[Kabite]] at [[Isabela (lalawigan)|Isabela]].<ref>{{Cite web |date=Marso 23, 1901 |title=HISTORICAL DEVELOPMENT OF THE PROVINCE OF ISABELA |url=https://provinceofisabela.ph/images/2018/History_of_Isabela/1-History%20of%20Isabela.pdf |access-date=2026-06-28 |website=provinceofisabela.ph}}</ref> * [[Pebrero 23]] &#x2013; Itinatag ang Rotary International sa [[Chicago]], sa Estados Unidos.<ref>{{Cite web |title=Our History |url=https://www.rotary.org/en/about-rotary/history |access-date=2026-06-28 |website=www.rotary.org |language=en}}</ref> * [[Marso 20]] &#x2013; Ang titulong [[Punong Ministro ng Reyno Unido|Punong Ministro ng]] [[Punong Ministro ng Reyno Unido|Reyno Unido]] ay opisyal na kinilala ni Edward VII sa pamamagitan ng isang maharlikang kautusan (''royal warrant'').<ref>{{cite web |title=Edward VII |url=http://www.oxforddnb.com.elib.tcd.ie/view/article/32975?docPos=1 |work=Oxford Dictionary of National Biography |publisher=Oxford University Press |language=en}} {{ODNBsub}}</ref> * [[Abril 2]] &#x2013; Binuksan sa trapiko ng riles ang Lagusang Simplon na tumatawid sa [[Alpes|Kabundukang Alpes]].<ref name="Apr05">''The American Monthly Review of Reviews'' (Mayo 1905) pp. 537-539 (sa Ingles)</ref> * [[Mayo 30]] &#x2013; Hiniling ni Katsura Tarō, ang [[Punong Ministro ng Hapon]], kay [[Theodore Roosevelt]], [[Pangulo ng Estados Unidos]], na mamagitan sa mga usapang pangkapayapaan upang wakasan ang Digmaang Ruso-Hapon.<ref>Ian Nish, ''Japanese Foreign Policy 1869-1942: Kasumigaseki to Miyakezaka'' (Taylor & Francis, 2013) (sa Ingles)</ref> * [[Agosto 23]] &#x2013; Matapos ang isang panahon ng katahimikan kasunod ng nakamamatay na paglanap ng kolera sa Pilipinas, lumitaw ang mga pinaghihinalaang kaso sa [[Maynila]], na nagpanatili sa Lupon ng Kalusugan ng Pamahalaang Insular sa mataas na antas ng pagbabantay.<ref>{{Cite journal |last=Heiser |first=Victor G. |date=1907-03-09 |title=THE OUTBREAK OF CHOLERA IN THE PHILIPPINES IN 1905.THE METHODS USED IN COMBATING IT, WITH STATISTICS TO JAN. 1, 1906. |url=http://jama.jamanetwork.com/article.aspx?doi=10.1001/jama.1907.25220360014001d |journal=JAMA: The Journal of the American Medical Association |language=en |volume=XLVIII |issue=10 |pages=856 |doi=10.1001/jama.1907.25220360014001d |issn=0098-7484}}</ref> ==Kapanganakan== * [[Aldo Fabrizi]] * [[Alfredo Montelibano]] * [[Raymond Aron]] * [[Beatrice Lennie]] * [[Clara Bow]] * [[Viktor Frankl]] * [[Mary Elizabeth Frye]] * [[Marcel Lefebvre]] * [[Reyna Genepil]] * [[Jean-Paul Sartre]] * [[Sue Jean Covacevich]] == Kamatayan == * [[Rudolf Albert von Kölliker]] * [[Jules Verne]] == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Taon]] [[Kategorya:1905]] 6ljd629t784sat47vnb4vds3c5p3cs5 2213759 2213717 2026-06-28T07:24:59Z Jojit fb 38 /* Kaganapan */ 2213759 wikitext text/x-wiki {{year nav|{{PAGENAME}}}} Ang '''1905''' ([[Pamilang na Romano|MCMV]]) ay isang karaniwang taon na nagsimula sa Linggo sa [[kalendaryong Gregoryano]] at isang karaniwang taon na nagsimula sa Sabado sa [[kalendaryong Juliyano]]. Ito ang ika-1905 taon ng [[Karaniwang Panahon (kalendaryong Gregoryano)|Karaniwang Panahon]] (''Common Era'' o CE) at ''[[Anno Domini]]'' (AD), ang ika-905 taon ng ika-2 milenyo, ang ika-5 taon ng ika-20 dantaon, at ang ika-6 na taon ng [[dekada 1900]]. Sa pagsisimula ng 1905, ang kalendaryong Gregoryano ay 13 araw na mas maaga kaysa sa kalendaryong Juliyano, na nanatiling ginagamit sa ilang lugar hanggang 1923. Sa pagsisimula ng ikalawang taon ng malawakang Digmaang Ruso-Hapones, mahigit 100,000 katao ang namatay sa pinakamalalaking labanan sa daigdig noong panahong iyon. Ang kaguluhang dulot ng digmaan ay humantong sa [[Rebolusyong Ruso]] ng 1905 laban kay [[Nicolas II ng Rusya]] (bilang paggunita rito, pinamagatan ni Dmitri Shostakovich ang kaniyang ''Ika-11 Simponiya'' na ''Ang Taong 1905'') at sa pagsisimula ng rebolusyon sa Kaharian ng Polonya. Samantala, nagpatuloy ang pagpapalawak ng [[Canada|Kanada]] at [[Estados Unidos]] sa kanluran sa pamamagitan ng pagkakatatag ng mga lalawigan ng [[Alberta]] at [[Saskatchewan]] at ng pagkakatatag ng [[Las Vegas]]. Noong 1905 rin, inilathala ni [[Albert Einstein]], na noon ay naninirahan sa [[Bern]], ang kaniyang apat na ''Annus Mirabilis'' na papel sa ''Annalen der Physik'' ([[Leipzig]]) noong Marso 18, Mayo 11, Hunyo 30, at Setyembre 27, na naglatag ng mga pundasyon ng mahigit isang dantaong pag-aaral sa [[teoretikal na pisika]]. == Kaganapan == * [[Enero 15]] ** Isang sunod-sunod na tatlong [[sunami]] na may taas na 41 metro (135 talampakan) ang pumatay sa 61 katao sa [[Noruwega]], matapos gumuho ang malaking tipak ng bato mula sa Bundok Ramnefjell at bumagsak sa Lawa ng Lovatnet.<ref>{{Cite web |title=Loen Rockfalls in lake Lovatnet |url=https://www.fjords.com/en/rock-avalanches/rock-avalanches-loen/ |access-date=2026-06-28 |website=FJORDS.COM – THE FJORDS OF WESTERN NORWAY |language=en-GB}}</ref> ** Nagkaroon ng halalan sa buong [[Pilipinas]] para sa pagkagobernador maliban sa [[Kabite]] at [[Isabela (lalawigan)|Isabela]].<ref>{{Cite web |date=Marso 23, 1901 |title=HISTORICAL DEVELOPMENT OF THE PROVINCE OF ISABELA |url=https://provinceofisabela.ph/images/2018/History_of_Isabela/1-History%20of%20Isabela.pdf |access-date=2026-06-28 |website=provinceofisabela.ph}}</ref> * [[Pebrero 23]] &#x2013; Itinatag ang Rotary International sa [[Chicago]], sa Estados Unidos.<ref>{{Cite web |title=Our History |url=https://www.rotary.org/en/about-rotary/history |access-date=2026-06-28 |website=www.rotary.org |language=en}}</ref> * [[Marso 20]] &#x2013; Ang titulong [[Punong Ministro ng Reyno Unido|Punong Ministro ng]] [[Punong Ministro ng Reyno Unido|Reyno Unido]] ay opisyal na kinilala ni Edward VII sa pamamagitan ng isang maharlikang kautusan (''royal warrant'').<ref>{{cite web |title=Edward VII |url=http://www.oxforddnb.com.elib.tcd.ie/view/article/32975?docPos=1 |work=Oxford Dictionary of National Biography |publisher=Oxford University Press |language=en}} {{ODNBsub}}</ref> * [[Abril 2]] &#x2013; Binuksan sa trapiko ng riles ang Lagusang Simplon na tumatawid sa [[Alpes|Kabundukang Alpes]].<ref name="Apr05">''The American Monthly Review of Reviews'' (Mayo 1905) pp. 537-539 (sa Ingles)</ref> * [[Mayo 30]] &#x2013; Hiniling ni Katsura Tarō, ang [[Punong Ministro ng Hapon]], kay [[Theodore Roosevelt]], [[Pangulo ng Estados Unidos]], na mamagitan sa mga usapang pangkapayapaan upang wakasan ang Digmaang Ruso-Hapon.<ref>Ian Nish, ''Japanese Foreign Policy 1869-1942: Kasumigaseki to Miyakezaka'' (Taylor & Francis, 2013) (sa Ingles)</ref> * [[Hunyo 7]] &#x2013; Idineklara ng Storting, ang parlamento ng [[Noruwega]], ang pagbuwag sa unyon sa pagitan ng Noruwega at [[Suwesya]], na nagbigay sa Noruwega ng ganap na kasarinlan. * [[Agosto 23]] &#x2013; Matapos ang isang panahon ng katahimikan kasunod ng nakamamatay na paglanap ng kolera sa Pilipinas, lumitaw ang mga pinaghihinalaang kaso sa [[Maynila]], na nagpanatili sa Lupon ng Kalusugan ng Pamahalaang Insular sa mataas na antas ng pagbabantay.<ref>{{Cite journal |last=Heiser |first=Victor G. |date=1907-03-09 |title=THE OUTBREAK OF CHOLERA IN THE PHILIPPINES IN 1905.THE METHODS USED IN COMBATING IT, WITH STATISTICS TO JAN. 1, 1906. |url=http://jama.jamanetwork.com/article.aspx?doi=10.1001/jama.1907.25220360014001d |journal=JAMA: The Journal of the American Medical Association |language=en |volume=XLVIII |issue=10 |pages=856 |doi=10.1001/jama.1907.25220360014001d |issn=0098-7484}}</ref> ==Kapanganakan== * [[Aldo Fabrizi]] * [[Alfredo Montelibano]] * [[Raymond Aron]] * [[Beatrice Lennie]] * [[Clara Bow]] * [[Viktor Frankl]] * [[Mary Elizabeth Frye]] * [[Marcel Lefebvre]] * [[Reyna Genepil]] * [[Jean-Paul Sartre]] * [[Sue Jean Covacevich]] == Kamatayan == * [[Rudolf Albert von Kölliker]] * [[Jules Verne]] == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Taon]] [[Kategorya:1905]] kfnyddvtn7t4z45eam36kq922os22m8 2213760 2213759 2026-06-28T07:26:44Z Jojit fb 38 /* Kaganapan */ 2213760 wikitext text/x-wiki {{year nav|{{PAGENAME}}}} Ang '''1905''' ([[Pamilang na Romano|MCMV]]) ay isang karaniwang taon na nagsimula sa Linggo sa [[kalendaryong Gregoryano]] at isang karaniwang taon na nagsimula sa Sabado sa [[kalendaryong Juliyano]]. Ito ang ika-1905 taon ng [[Karaniwang Panahon (kalendaryong Gregoryano)|Karaniwang Panahon]] (''Common Era'' o CE) at ''[[Anno Domini]]'' (AD), ang ika-905 taon ng ika-2 milenyo, ang ika-5 taon ng ika-20 dantaon, at ang ika-6 na taon ng [[dekada 1900]]. Sa pagsisimula ng 1905, ang kalendaryong Gregoryano ay 13 araw na mas maaga kaysa sa kalendaryong Juliyano, na nanatiling ginagamit sa ilang lugar hanggang 1923. Sa pagsisimula ng ikalawang taon ng malawakang Digmaang Ruso-Hapones, mahigit 100,000 katao ang namatay sa pinakamalalaking labanan sa daigdig noong panahong iyon. Ang kaguluhang dulot ng digmaan ay humantong sa [[Rebolusyong Ruso]] ng 1905 laban kay [[Nicolas II ng Rusya]] (bilang paggunita rito, pinamagatan ni Dmitri Shostakovich ang kaniyang ''Ika-11 Simponiya'' na ''Ang Taong 1905'') at sa pagsisimula ng rebolusyon sa Kaharian ng Polonya. Samantala, nagpatuloy ang pagpapalawak ng [[Canada|Kanada]] at [[Estados Unidos]] sa kanluran sa pamamagitan ng pagkakatatag ng mga lalawigan ng [[Alberta]] at [[Saskatchewan]] at ng pagkakatatag ng [[Las Vegas]]. Noong 1905 rin, inilathala ni [[Albert Einstein]], na noon ay naninirahan sa [[Bern]], ang kaniyang apat na ''Annus Mirabilis'' na papel sa ''Annalen der Physik'' ([[Leipzig]]) noong Marso 18, Mayo 11, Hunyo 30, at Setyembre 27, na naglatag ng mga pundasyon ng mahigit isang dantaong pag-aaral sa [[teoretikal na pisika]]. == Kaganapan == * [[Enero 15]] ** Isang sunod-sunod na tatlong [[sunami]] na may taas na 41 metro (135 talampakan) ang pumatay sa 61 katao sa [[Noruwega]], matapos gumuho ang malaking tipak ng bato mula sa Bundok Ramnefjell at bumagsak sa Lawa ng Lovatnet.<ref>{{Cite web |title=Loen Rockfalls in lake Lovatnet |url=https://www.fjords.com/en/rock-avalanches/rock-avalanches-loen/ |access-date=2026-06-28 |website=FJORDS.COM – THE FJORDS OF WESTERN NORWAY |language=en-GB}}</ref> ** Nagkaroon ng halalan sa buong [[Pilipinas]] para sa pagkagobernador maliban sa [[Kabite]] at [[Isabela (lalawigan)|Isabela]].<ref>{{Cite web |date=Marso 23, 1901 |title=HISTORICAL DEVELOPMENT OF THE PROVINCE OF ISABELA |url=https://provinceofisabela.ph/images/2018/History_of_Isabela/1-History%20of%20Isabela.pdf |access-date=2026-06-28 |website=provinceofisabela.ph}}</ref> * [[Pebrero 23]] &#x2013; Itinatag ang Rotary International sa [[Chicago]], sa Estados Unidos.<ref>{{Cite web |title=Our History |url=https://www.rotary.org/en/about-rotary/history |access-date=2026-06-28 |website=www.rotary.org |language=en}}</ref> * [[Marso 20]] &#x2013; Ang titulong [[Punong Ministro ng Reyno Unido|Punong Ministro ng]] [[Punong Ministro ng Reyno Unido|Reyno Unido]] ay opisyal na kinilala ni Edward VII sa pamamagitan ng isang maharlikang kautusan (''royal warrant'').<ref>{{cite web |title=Edward VII |url=http://www.oxforddnb.com.elib.tcd.ie/view/article/32975?docPos=1 |work=Oxford Dictionary of National Biography |publisher=Oxford University Press |language=en}} {{ODNBsub}}</ref> * [[Abril 2]] &#x2013; Binuksan sa trapiko ng riles ang Lagusang Simplon na tumatawid sa [[Alpes|Kabundukang Alpes]].<ref name="Apr05">''The American Monthly Review of Reviews'' (Mayo 1905) pp. 537-539 (sa Ingles)</ref> * [[Mayo 30]] &#x2013; Hiniling ni Katsura Tarō, ang [[Punong Ministro ng Hapon]], kay [[Theodore Roosevelt]], [[Pangulo ng Estados Unidos]], na mamagitan sa mga usapang pangkapayapaan upang wakasan ang Digmaang Ruso-Hapon.<ref>Ian Nish, ''Japanese Foreign Policy 1869-1942: Kasumigaseki to Miyakezaka'' (Taylor & Francis, 2013) (sa Ingles)</ref> * [[Hunyo 7]] &#x2013; Idineklara ng Storting, ang parlamento ng [[Noruwega]], ang pagbuwag sa unyon sa pagitan ng Noruwega at [[Suwesya]], na nagbigay sa Noruwega ng ganap na kasarinlan.<ref name="Jun05">{{Cite book |last=Shaw |first=Albert |url=https://books.google.com/books?id=jUsfTWbdik4C&q=%22monthly+Review+of+Reviews%22+1905 |title=The American Monthly Review of Reviews |date=1905 |publisher=Review of Reviews. |language=en}}</ref> * [[Agosto 23]] &#x2013; Matapos ang isang panahon ng katahimikan kasunod ng nakamamatay na paglanap ng kolera sa Pilipinas, lumitaw ang mga pinaghihinalaang kaso sa [[Maynila]], na nagpanatili sa Lupon ng Kalusugan ng Pamahalaang Insular sa mataas na antas ng pagbabantay.<ref>{{Cite journal |last=Heiser |first=Victor G. |date=1907-03-09 |title=THE OUTBREAK OF CHOLERA IN THE PHILIPPINES IN 1905.THE METHODS USED IN COMBATING IT, WITH STATISTICS TO JAN. 1, 1906. |url=http://jama.jamanetwork.com/article.aspx?doi=10.1001/jama.1907.25220360014001d |journal=JAMA: The Journal of the American Medical Association |language=en |volume=XLVIII |issue=10 |pages=856 |doi=10.1001/jama.1907.25220360014001d |issn=0098-7484}}</ref> ==Kapanganakan== * [[Aldo Fabrizi]] * [[Alfredo Montelibano]] * [[Raymond Aron]] * [[Beatrice Lennie]] * [[Clara Bow]] * [[Viktor Frankl]] * [[Mary Elizabeth Frye]] * [[Marcel Lefebvre]] * [[Reyna Genepil]] * [[Jean-Paul Sartre]] * [[Sue Jean Covacevich]] == Kamatayan == * [[Rudolf Albert von Kölliker]] * [[Jules Verne]] == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Taon]] [[Kategorya:1905]] 9leefrwpl3ctc1f6i8v7c237rbnu7w6 2213761 2213760 2026-06-28T07:29:49Z Jojit fb 38 /* Kaganapan */ 2213761 wikitext text/x-wiki {{year nav|{{PAGENAME}}}} Ang '''1905''' ([[Pamilang na Romano|MCMV]]) ay isang karaniwang taon na nagsimula sa Linggo sa [[kalendaryong Gregoryano]] at isang karaniwang taon na nagsimula sa Sabado sa [[kalendaryong Juliyano]]. Ito ang ika-1905 taon ng [[Karaniwang Panahon (kalendaryong Gregoryano)|Karaniwang Panahon]] (''Common Era'' o CE) at ''[[Anno Domini]]'' (AD), ang ika-905 taon ng ika-2 milenyo, ang ika-5 taon ng ika-20 dantaon, at ang ika-6 na taon ng [[dekada 1900]]. Sa pagsisimula ng 1905, ang kalendaryong Gregoryano ay 13 araw na mas maaga kaysa sa kalendaryong Juliyano, na nanatiling ginagamit sa ilang lugar hanggang 1923. Sa pagsisimula ng ikalawang taon ng malawakang Digmaang Ruso-Hapones, mahigit 100,000 katao ang namatay sa pinakamalalaking labanan sa daigdig noong panahong iyon. Ang kaguluhang dulot ng digmaan ay humantong sa [[Rebolusyong Ruso]] ng 1905 laban kay [[Nicolas II ng Rusya]] (bilang paggunita rito, pinamagatan ni Dmitri Shostakovich ang kaniyang ''Ika-11 Simponiya'' na ''Ang Taong 1905'') at sa pagsisimula ng rebolusyon sa Kaharian ng Polonya. Samantala, nagpatuloy ang pagpapalawak ng [[Canada|Kanada]] at [[Estados Unidos]] sa kanluran sa pamamagitan ng pagkakatatag ng mga lalawigan ng [[Alberta]] at [[Saskatchewan]] at ng pagkakatatag ng [[Las Vegas]]. Noong 1905 rin, inilathala ni [[Albert Einstein]], na noon ay naninirahan sa [[Bern]], ang kaniyang apat na ''Annus Mirabilis'' na papel sa ''Annalen der Physik'' ([[Leipzig]]) noong Marso 18, Mayo 11, Hunyo 30, at Setyembre 27, na naglatag ng mga pundasyon ng mahigit isang dantaong pag-aaral sa [[teoretikal na pisika]]. == Kaganapan == * [[Enero 15]] ** Isang sunod-sunod na tatlong [[sunami]] na may taas na 41 metro (135 talampakan) ang pumatay sa 61 katao sa [[Noruwega]], matapos gumuho ang malaking tipak ng bato mula sa Bundok Ramnefjell at bumagsak sa Lawa ng Lovatnet.<ref>{{Cite web |title=Loen Rockfalls in lake Lovatnet |url=https://www.fjords.com/en/rock-avalanches/rock-avalanches-loen/ |access-date=2026-06-28 |website=FJORDS.COM – THE FJORDS OF WESTERN NORWAY |language=en-GB}}</ref> ** Nagkaroon ng halalan sa buong [[Pilipinas]] para sa pagkagobernador maliban sa [[Kabite]] at [[Isabela (lalawigan)|Isabela]].<ref>{{Cite web |date=Marso 23, 1901 |title=HISTORICAL DEVELOPMENT OF THE PROVINCE OF ISABELA |url=https://provinceofisabela.ph/images/2018/History_of_Isabela/1-History%20of%20Isabela.pdf |access-date=2026-06-28 |website=provinceofisabela.ph}}</ref> * [[Pebrero 23]] &#x2013; Itinatag ang Rotary International sa [[Chicago]], sa Estados Unidos.<ref>{{Cite web |title=Our History |url=https://www.rotary.org/en/about-rotary/history |access-date=2026-06-28 |website=www.rotary.org |language=en}}</ref> * [[Marso 20]] &#x2013; Ang titulong [[Punong Ministro ng Reyno Unido|Punong Ministro ng]] [[Punong Ministro ng Reyno Unido|Reyno Unido]] ay opisyal na kinilala ni Edward VII sa pamamagitan ng isang maharlikang kautusan (''royal warrant'').<ref>{{cite web |title=Edward VII |url=http://www.oxforddnb.com.elib.tcd.ie/view/article/32975?docPos=1 |work=Oxford Dictionary of National Biography |publisher=Oxford University Press |language=en}} {{ODNBsub}}</ref> * [[Abril 2]] &#x2013; Binuksan sa trapiko ng riles ang Lagusang Simplon na tumatawid sa [[Alpes|Kabundukang Alpes]].<ref name="Apr05">''The American Monthly Review of Reviews'' (Mayo 1905) pp. 537-539 (sa Ingles)</ref> * [[Mayo 30]] &#x2013; Hiniling ni Katsura Tarō, ang [[Punong Ministro ng Hapon]], kay [[Theodore Roosevelt]], [[Pangulo ng Estados Unidos]], na mamagitan sa mga usapang pangkapayapaan upang wakasan ang Digmaang Ruso-Hapon.<ref>Ian Nish, ''Japanese Foreign Policy 1869-1942: Kasumigaseki to Miyakezaka'' (Taylor & Francis, 2013) (sa Ingles)</ref> * [[Hunyo 7]] &#x2013; Idineklara ng Storting, ang parlamento ng [[Noruwega]], ang pagbuwag sa unyon sa pagitan ng Noruwega at [[Suwesya]], na nagbigay sa Noruwega ng ganap na kasarinlan.<ref name="Jun05">{{Cite book |last=Shaw |first=Albert |url=https://books.google.com/books?id=jUsfTWbdik4C&q=%22monthly+Review+of+Reviews%22+1905 |title=The American Monthly Review of Reviews |date=1905 |publisher=Review of Reviews. |language=en}}</ref> * Hulyo 15 – Ipinakilala sa [[Pransiya]] ang tanyag na kathang-isip na tauhang si Arsène Lupin, ang maginoong magnanakaw.<ref>{{Cite book |last=Leblanc |first=Maurice Marie Émile |url=https://www.google.com/search?q=%22Ars%C3%A8ne+Lupin%22+-wikipedia |title=The Arrest of Arsene Lupin |edition=binago |language=english}}</ref> * [[Agosto 23]] &#x2013; Matapos ang isang panahon ng katahimikan kasunod ng nakamamatay na paglanap ng kolera sa Pilipinas, lumitaw ang mga pinaghihinalaang kaso sa [[Maynila]], na nagpanatili sa Lupon ng Kalusugan ng Pamahalaang Insular sa mataas na antas ng pagbabantay.<ref>{{Cite journal |last=Heiser |first=Victor G. |date=1907-03-09 |title=THE OUTBREAK OF CHOLERA IN THE PHILIPPINES IN 1905.THE METHODS USED IN COMBATING IT, WITH STATISTICS TO JAN. 1, 1906. |url=http://jama.jamanetwork.com/article.aspx?doi=10.1001/jama.1907.25220360014001d |journal=JAMA: The Journal of the American Medical Association |language=en |volume=XLVIII |issue=10 |pages=856 |doi=10.1001/jama.1907.25220360014001d |issn=0098-7484}}</ref> ==Kapanganakan== * [[Aldo Fabrizi]] * [[Alfredo Montelibano]] * [[Raymond Aron]] * [[Beatrice Lennie]] * [[Clara Bow]] * [[Viktor Frankl]] * [[Mary Elizabeth Frye]] * [[Marcel Lefebvre]] * [[Reyna Genepil]] * [[Jean-Paul Sartre]] * [[Sue Jean Covacevich]] == Kamatayan == * [[Rudolf Albert von Kölliker]] * [[Jules Verne]] == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Taon]] [[Kategorya:1905]] 44kvfyib58pkyfqkskz70vkighqdgvs 2213762 2213761 2026-06-28T07:30:48Z Jojit fb 38 /* Kaganapan */ 2213762 wikitext text/x-wiki {{year nav|{{PAGENAME}}}} Ang '''1905''' ([[Pamilang na Romano|MCMV]]) ay isang karaniwang taon na nagsimula sa Linggo sa [[kalendaryong Gregoryano]] at isang karaniwang taon na nagsimula sa Sabado sa [[kalendaryong Juliyano]]. Ito ang ika-1905 taon ng [[Karaniwang Panahon (kalendaryong Gregoryano)|Karaniwang Panahon]] (''Common Era'' o CE) at ''[[Anno Domini]]'' (AD), ang ika-905 taon ng ika-2 milenyo, ang ika-5 taon ng ika-20 dantaon, at ang ika-6 na taon ng [[dekada 1900]]. Sa pagsisimula ng 1905, ang kalendaryong Gregoryano ay 13 araw na mas maaga kaysa sa kalendaryong Juliyano, na nanatiling ginagamit sa ilang lugar hanggang 1923. Sa pagsisimula ng ikalawang taon ng malawakang Digmaang Ruso-Hapones, mahigit 100,000 katao ang namatay sa pinakamalalaking labanan sa daigdig noong panahong iyon. Ang kaguluhang dulot ng digmaan ay humantong sa [[Rebolusyong Ruso]] ng 1905 laban kay [[Nicolas II ng Rusya]] (bilang paggunita rito, pinamagatan ni Dmitri Shostakovich ang kaniyang ''Ika-11 Simponiya'' na ''Ang Taong 1905'') at sa pagsisimula ng rebolusyon sa Kaharian ng Polonya. Samantala, nagpatuloy ang pagpapalawak ng [[Canada|Kanada]] at [[Estados Unidos]] sa kanluran sa pamamagitan ng pagkakatatag ng mga lalawigan ng [[Alberta]] at [[Saskatchewan]] at ng pagkakatatag ng [[Las Vegas]]. Noong 1905 rin, inilathala ni [[Albert Einstein]], na noon ay naninirahan sa [[Bern]], ang kaniyang apat na ''Annus Mirabilis'' na papel sa ''Annalen der Physik'' ([[Leipzig]]) noong Marso 18, Mayo 11, Hunyo 30, at Setyembre 27, na naglatag ng mga pundasyon ng mahigit isang dantaong pag-aaral sa [[teoretikal na pisika]]. == Kaganapan == * [[Enero 15]] ** Isang sunod-sunod na tatlong [[sunami]] na may taas na 41 metro (135 talampakan) ang pumatay sa 61 katao sa [[Noruwega]], matapos gumuho ang malaking tipak ng bato mula sa Bundok Ramnefjell at bumagsak sa Lawa ng Lovatnet.<ref>{{Cite web |title=Loen Rockfalls in lake Lovatnet |url=https://www.fjords.com/en/rock-avalanches/rock-avalanches-loen/ |access-date=2026-06-28 |website=FJORDS.COM – THE FJORDS OF WESTERN NORWAY |language=en-GB}}</ref> ** Nagkaroon ng halalan sa buong [[Pilipinas]] para sa pagkagobernador maliban sa [[Kabite]] at [[Isabela (lalawigan)|Isabela]].<ref>{{Cite web |date=Marso 23, 1901 |title=HISTORICAL DEVELOPMENT OF THE PROVINCE OF ISABELA |url=https://provinceofisabela.ph/images/2018/History_of_Isabela/1-History%20of%20Isabela.pdf |access-date=2026-06-28 |website=provinceofisabela.ph}}</ref> * [[Pebrero 23]] &#x2013; Itinatag ang Rotary International sa [[Chicago]], sa Estados Unidos.<ref>{{Cite web |title=Our History |url=https://www.rotary.org/en/about-rotary/history |access-date=2026-06-28 |website=www.rotary.org |language=en}}</ref> * [[Marso 20]] &#x2013; Ang titulong [[Punong Ministro ng Reyno Unido|Punong Ministro ng]] [[Punong Ministro ng Reyno Unido|Reyno Unido]] ay opisyal na kinilala ni Edward VII sa pamamagitan ng isang maharlikang kautusan (''royal warrant'').<ref>{{cite web |title=Edward VII |url=http://www.oxforddnb.com.elib.tcd.ie/view/article/32975?docPos=1 |work=Oxford Dictionary of National Biography |publisher=Oxford University Press |language=en}} {{ODNBsub}}</ref> * [[Abril 2]] &#x2013; Binuksan sa trapiko ng riles ang Lagusang Simplon na tumatawid sa [[Alpes|Kabundukang Alpes]].<ref name="Apr05">''The American Monthly Review of Reviews'' (Mayo 1905) pp. 537-539 (sa Ingles)</ref> * [[Mayo 30]] &#x2013; Hiniling ni Katsura Tarō, ang [[Punong Ministro ng Hapon]], kay [[Theodore Roosevelt]], [[Pangulo ng Estados Unidos]], na mamagitan sa mga usapang pangkapayapaan upang wakasan ang Digmaang Ruso-Hapon.<ref>Ian Nish, ''Japanese Foreign Policy 1869-1942: Kasumigaseki to Miyakezaka'' (Taylor & Francis, 2013) (sa Ingles)</ref> * [[Hunyo 7]] &#x2013; Idineklara ng Storting, ang parlamento ng [[Noruwega]], ang pagbuwag sa unyon sa pagitan ng Noruwega at [[Suwesya]], na nagbigay sa Noruwega ng ganap na kasarinlan.<ref name="Jun05">{{Cite book |last=Shaw |first=Albert |url=https://books.google.com/books?id=jUsfTWbdik4C&q=%22monthly+Review+of+Reviews%22+1905 |title=The American Monthly Review of Reviews |date=1905 |publisher=Review of Reviews. |language=en}}</ref> * [[Hulyo 15]] – Ipinakilala sa [[Pransiya]] ang tanyag na kathang-isip na tauhang si Arsène Lupin, ang maginoong magnanakaw.<ref>{{Cite book |last=Leblanc |first=Maurice Marie Émile |url=https://www.google.com/search?q=%22Ars%C3%A8ne+Lupin%22+-wikipedia |title=The Arrest of Arsene Lupin |edition=binago |language=english}}</ref> * [[Agosto 23]] &#x2013; Matapos ang isang panahon ng katahimikan kasunod ng nakamamatay na paglanap ng kolera sa Pilipinas, lumitaw ang mga pinaghihinalaang kaso sa [[Maynila]], na nagpanatili sa Lupon ng Kalusugan ng Pamahalaang Insular sa mataas na antas ng pagbabantay.<ref>{{Cite journal |last=Heiser |first=Victor G. |date=1907-03-09 |title=THE OUTBREAK OF CHOLERA IN THE PHILIPPINES IN 1905.THE METHODS USED IN COMBATING IT, WITH STATISTICS TO JAN. 1, 1906. |url=http://jama.jamanetwork.com/article.aspx?doi=10.1001/jama.1907.25220360014001d |journal=JAMA: The Journal of the American Medical Association |language=en |volume=XLVIII |issue=10 |pages=856 |doi=10.1001/jama.1907.25220360014001d |issn=0098-7484}}</ref> ==Kapanganakan== * [[Aldo Fabrizi]] * [[Alfredo Montelibano]] * [[Raymond Aron]] * [[Beatrice Lennie]] * [[Clara Bow]] * [[Viktor Frankl]] * [[Mary Elizabeth Frye]] * [[Marcel Lefebvre]] * [[Reyna Genepil]] * [[Jean-Paul Sartre]] * [[Sue Jean Covacevich]] == Kamatayan == * [[Rudolf Albert von Kölliker]] * [[Jules Verne]] == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Taon]] [[Kategorya:1905]] nglf8xabk3v40o0c7y6dubwdc3cete1 2213764 2213762 2026-06-28T07:38:48Z Jojit fb 38 /* Kaganapan */ 2213764 wikitext text/x-wiki {{year nav|{{PAGENAME}}}} Ang '''1905''' ([[Pamilang na Romano|MCMV]]) ay isang karaniwang taon na nagsimula sa Linggo sa [[kalendaryong Gregoryano]] at isang karaniwang taon na nagsimula sa Sabado sa [[kalendaryong Juliyano]]. Ito ang ika-1905 taon ng [[Karaniwang Panahon (kalendaryong Gregoryano)|Karaniwang Panahon]] (''Common Era'' o CE) at ''[[Anno Domini]]'' (AD), ang ika-905 taon ng ika-2 milenyo, ang ika-5 taon ng ika-20 dantaon, at ang ika-6 na taon ng [[dekada 1900]]. Sa pagsisimula ng 1905, ang kalendaryong Gregoryano ay 13 araw na mas maaga kaysa sa kalendaryong Juliyano, na nanatiling ginagamit sa ilang lugar hanggang 1923. Sa pagsisimula ng ikalawang taon ng malawakang Digmaang Ruso-Hapones, mahigit 100,000 katao ang namatay sa pinakamalalaking labanan sa daigdig noong panahong iyon. Ang kaguluhang dulot ng digmaan ay humantong sa [[Rebolusyong Ruso]] ng 1905 laban kay [[Nicolas II ng Rusya]] (bilang paggunita rito, pinamagatan ni Dmitri Shostakovich ang kaniyang ''Ika-11 Simponiya'' na ''Ang Taong 1905'') at sa pagsisimula ng rebolusyon sa Kaharian ng Polonya. Samantala, nagpatuloy ang pagpapalawak ng [[Canada|Kanada]] at [[Estados Unidos]] sa kanluran sa pamamagitan ng pagkakatatag ng mga lalawigan ng [[Alberta]] at [[Saskatchewan]] at ng pagkakatatag ng [[Las Vegas]]. Noong 1905 rin, inilathala ni [[Albert Einstein]], na noon ay naninirahan sa [[Bern]], ang kaniyang apat na ''Annus Mirabilis'' na papel sa ''Annalen der Physik'' ([[Leipzig]]) noong Marso 18, Mayo 11, Hunyo 30, at Setyembre 27, na naglatag ng mga pundasyon ng mahigit isang dantaong pag-aaral sa [[teoretikal na pisika]]. == Kaganapan == * [[Enero 15]] ** Isang sunod-sunod na tatlong [[sunami]] na may taas na 41 metro (135 talampakan) ang pumatay sa 61 katao sa [[Noruwega]], matapos gumuho ang malaking tipak ng bato mula sa Bundok Ramnefjell at bumagsak sa Lawa ng Lovatnet.<ref>{{Cite web |title=Loen Rockfalls in lake Lovatnet |url=https://www.fjords.com/en/rock-avalanches/rock-avalanches-loen/ |access-date=2026-06-28 |website=FJORDS.COM – THE FJORDS OF WESTERN NORWAY |language=en-GB}}</ref> ** Nagkaroon ng halalan sa buong [[Pilipinas]] para sa pagkagobernador maliban sa [[Kabite]] at [[Isabela (lalawigan)|Isabela]].<ref>{{Cite web |date=Marso 23, 1901 |title=HISTORICAL DEVELOPMENT OF THE PROVINCE OF ISABELA |url=https://provinceofisabela.ph/images/2018/History_of_Isabela/1-History%20of%20Isabela.pdf |access-date=2026-06-28 |website=provinceofisabela.ph}}</ref> * [[Pebrero 23]] &#x2013; Itinatag ang Rotary International sa [[Chicago]], sa Estados Unidos.<ref>{{Cite web |title=Our History |url=https://www.rotary.org/en/about-rotary/history |access-date=2026-06-28 |website=www.rotary.org |language=en}}</ref> * [[Marso 20]] &#x2013; Ang titulong [[Punong Ministro ng Reyno Unido|Punong Ministro ng]] [[Punong Ministro ng Reyno Unido|Reyno Unido]] ay opisyal na kinilala ni Edward VII sa pamamagitan ng isang maharlikang kautusan (''royal warrant'').<ref>{{cite web |title=Edward VII |url=http://www.oxforddnb.com.elib.tcd.ie/view/article/32975?docPos=1 |work=Oxford Dictionary of National Biography |publisher=Oxford University Press |language=en}} {{ODNBsub}}</ref> * [[Abril 2]] &#x2013; Binuksan sa trapiko ng riles ang Lagusang Simplon na tumatawid sa [[Alpes|Kabundukang Alpes]].<ref name="Apr05">''The American Monthly Review of Reviews'' (Mayo 1905) pp. 537-539 (sa Ingles)</ref> * [[Mayo 30]] &#x2013; Hiniling ni Katsura Tarō, ang [[Punong Ministro ng Hapon]], kay [[Theodore Roosevelt]], [[Pangulo ng Estados Unidos]], na mamagitan sa mga usapang pangkapayapaan upang wakasan ang Digmaang Ruso-Hapon.<ref>Ian Nish, ''Japanese Foreign Policy 1869-1942: Kasumigaseki to Miyakezaka'' (Taylor & Francis, 2013) (sa Ingles)</ref> * [[Hunyo 7]] &#x2013; Idineklara ng Storting, ang parlamento ng [[Noruwega]], ang pagbuwag sa unyon sa pagitan ng Noruwega at [[Suwesya]], na nagbigay sa Noruwega ng ganap na kasarinlan.<ref name="Jun05">{{Cite book |last=Shaw |first=Albert |url=https://books.google.com/books?id=jUsfTWbdik4C&q=%22monthly+Review+of+Reviews%22+1905 |title=The American Monthly Review of Reviews |date=1905 |publisher=Review of Reviews. |language=en}}</ref> * [[Hulyo 15]] – Ipinakilala sa [[Pransiya]] ang tanyag na kathang-isip na tauhang si Arsène Lupin, ang maginoong magnanakaw.<ref>{{Cite book |last=Leblanc |first=Maurice Marie Émile |url=https://www.google.com/search?q=%22Ars%C3%A8ne+Lupin%22+-wikipedia |title=The Arrest of Arsene Lupin |edition=binago |language=english}}</ref> * [[Agosto 23]] &#x2013; Matapos ang isang panahon ng katahimikan kasunod ng nakamamatay na paglanap ng kolera sa Pilipinas, lumitaw ang mga pinaghihinalaang kaso sa [[Maynila]], na nagpanatili sa Lupon ng Kalusugan ng Pamahalaang Insular sa mataas na antas ng pagbabantay.<ref>{{Cite journal |last=Heiser |first=Victor G. |date=1907-03-09 |title=THE OUTBREAK OF CHOLERA IN THE PHILIPPINES IN 1905.THE METHODS USED IN COMBATING IT, WITH STATISTICS TO JAN. 1, 1906. |url=http://jama.jamanetwork.com/article.aspx?doi=10.1001/jama.1907.25220360014001d |journal=JAMA: The Journal of the American Medical Association |language=en |volume=XLVIII |issue=10 |pages=856 |doi=10.1001/jama.1907.25220360014001d |issn=0098-7484}}</ref> * Setyembre 18 &#x2013; Nagbitiw si Arsenio Cruz Herrera sa kaniyang tungkulin bilang unang Alkalde ng Maynila matapos ang paulit-ulit na hindi pagkakasundo kay [[Luke E. Wright|Luke Wright]], ang [[Mga Gobernador-Heneral ng Pilipinas|Gobernador-Heneral ng Estados Unidos sa Pilipinas]]. Mahigit apat na taon nang nanungkulan si Cruz, mula nang likhain ang posisyon noong 1901 upang bigyan ang mga Pilipino ng pamamahala sa kabisera ng Kapuluang Pilipinas. Humalili sa kaniya si Felix Roxas.<ref>Cristina Evangelista Torres, ''The Americanization of Manila, 1898-1921'' (University of the Philippines Press, 2010) p.53 (sa Ingles)</ref> ==Kapanganakan== * [[Aldo Fabrizi]] * [[Alfredo Montelibano]] * [[Raymond Aron]] * [[Beatrice Lennie]] * [[Clara Bow]] * [[Viktor Frankl]] * [[Mary Elizabeth Frye]] * [[Marcel Lefebvre]] * [[Reyna Genepil]] * [[Jean-Paul Sartre]] * [[Sue Jean Covacevich]] == Kamatayan == * [[Rudolf Albert von Kölliker]] * [[Jules Verne]] == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Taon]] [[Kategorya:1905]] 3rk5118hnlla2w4tc6l0tj1od9bz1aq 2213765 2213764 2026-06-28T07:48:53Z Jojit fb 38 /* Kaganapan */ 2213765 wikitext text/x-wiki {{year nav|{{PAGENAME}}}} Ang '''1905''' ([[Pamilang na Romano|MCMV]]) ay isang karaniwang taon na nagsimula sa Linggo sa [[kalendaryong Gregoryano]] at isang karaniwang taon na nagsimula sa Sabado sa [[kalendaryong Juliyano]]. Ito ang ika-1905 taon ng [[Karaniwang Panahon (kalendaryong Gregoryano)|Karaniwang Panahon]] (''Common Era'' o CE) at ''[[Anno Domini]]'' (AD), ang ika-905 taon ng ika-2 milenyo, ang ika-5 taon ng ika-20 dantaon, at ang ika-6 na taon ng [[dekada 1900]]. Sa pagsisimula ng 1905, ang kalendaryong Gregoryano ay 13 araw na mas maaga kaysa sa kalendaryong Juliyano, na nanatiling ginagamit sa ilang lugar hanggang 1923. Sa pagsisimula ng ikalawang taon ng malawakang Digmaang Ruso-Hapones, mahigit 100,000 katao ang namatay sa pinakamalalaking labanan sa daigdig noong panahong iyon. Ang kaguluhang dulot ng digmaan ay humantong sa [[Rebolusyong Ruso]] ng 1905 laban kay [[Nicolas II ng Rusya]] (bilang paggunita rito, pinamagatan ni Dmitri Shostakovich ang kaniyang ''Ika-11 Simponiya'' na ''Ang Taong 1905'') at sa pagsisimula ng rebolusyon sa Kaharian ng Polonya. Samantala, nagpatuloy ang pagpapalawak ng [[Canada|Kanada]] at [[Estados Unidos]] sa kanluran sa pamamagitan ng pagkakatatag ng mga lalawigan ng [[Alberta]] at [[Saskatchewan]] at ng pagkakatatag ng [[Las Vegas]]. Noong 1905 rin, inilathala ni [[Albert Einstein]], na noon ay naninirahan sa [[Bern]], ang kaniyang apat na ''Annus Mirabilis'' na papel sa ''Annalen der Physik'' ([[Leipzig]]) noong Marso 18, Mayo 11, Hunyo 30, at Setyembre 27, na naglatag ng mga pundasyon ng mahigit isang dantaong pag-aaral sa [[teoretikal na pisika]]. == Kaganapan == * [[Enero 15]] ** Isang sunod-sunod na tatlong [[sunami]] na may taas na 41 metro (135 talampakan) ang pumatay sa 61 katao sa [[Noruwega]], matapos gumuho ang malaking tipak ng bato mula sa Bundok Ramnefjell at bumagsak sa Lawa ng Lovatnet.<ref>{{Cite web |title=Loen Rockfalls in lake Lovatnet |url=https://www.fjords.com/en/rock-avalanches/rock-avalanches-loen/ |access-date=2026-06-28 |website=FJORDS.COM – THE FJORDS OF WESTERN NORWAY |language=en-GB}}</ref> ** Nagkaroon ng halalan sa buong [[Pilipinas]] para sa pagkagobernador maliban sa [[Kabite]] at [[Isabela (lalawigan)|Isabela]].<ref>{{Cite web |date=Marso 23, 1901 |title=HISTORICAL DEVELOPMENT OF THE PROVINCE OF ISABELA |url=https://provinceofisabela.ph/images/2018/History_of_Isabela/1-History%20of%20Isabela.pdf |access-date=2026-06-28 |website=provinceofisabela.ph}}</ref> * [[Pebrero 23]] &#x2013; Itinatag ang Rotary International sa [[Chicago]], sa Estados Unidos.<ref>{{Cite web |title=Our History |url=https://www.rotary.org/en/about-rotary/history |access-date=2026-06-28 |website=www.rotary.org |language=en}}</ref> * [[Marso 20]] &#x2013; Ang titulong [[Punong Ministro ng Reyno Unido|Punong Ministro ng]] [[Punong Ministro ng Reyno Unido|Reyno Unido]] ay opisyal na kinilala ni Edward VII sa pamamagitan ng isang maharlikang kautusan (''royal warrant'').<ref>{{cite web |title=Edward VII |url=http://www.oxforddnb.com.elib.tcd.ie/view/article/32975?docPos=1 |work=Oxford Dictionary of National Biography |publisher=Oxford University Press |language=en}} {{ODNBsub}}</ref> * [[Abril 2]] &#x2013; Binuksan sa trapiko ng riles ang Lagusang Simplon na tumatawid sa [[Alpes|Kabundukang Alpes]].<ref name="Apr05">''The American Monthly Review of Reviews'' (Mayo 1905) pp. 537-539 (sa Ingles)</ref> * [[Mayo 30]] &#x2013; Hiniling ni Katsura Tarō, ang [[Punong Ministro ng Hapon]], kay [[Theodore Roosevelt]], [[Pangulo ng Estados Unidos]], na mamagitan sa mga usapang pangkapayapaan upang wakasan ang Digmaang Ruso-Hapon.<ref>Ian Nish, ''Japanese Foreign Policy 1869-1942: Kasumigaseki to Miyakezaka'' (Taylor & Francis, 2013) (sa Ingles)</ref> * [[Hunyo 7]] &#x2013; Idineklara ng Storting, ang parlamento ng [[Noruwega]], ang pagbuwag sa unyon sa pagitan ng Noruwega at [[Suwesya]], na nagbigay sa Noruwega ng ganap na kasarinlan.<ref name="Jun05">{{Cite book |last=Shaw |first=Albert |url=https://books.google.com/books?id=jUsfTWbdik4C&q=%22monthly+Review+of+Reviews%22+1905 |title=The American Monthly Review of Reviews |date=1905 |publisher=Review of Reviews. |language=en}}</ref> * [[Hulyo 15]] – Ipinakilala sa [[Pransiya]] ang tanyag na kathang-isip na tauhang si Arsène Lupin, ang maginoong magnanakaw.<ref>{{Cite book |last=Leblanc |first=Maurice Marie Émile |url=https://www.google.com/search?q=%22Ars%C3%A8ne+Lupin%22+-wikipedia |title=The Arrest of Arsene Lupin |edition=binago |language=english}}</ref> * [[Agosto 23]] &#x2013; Matapos ang isang panahon ng katahimikan kasunod ng nakamamatay na paglanap ng kolera sa Pilipinas, lumitaw ang mga pinaghihinalaang kaso sa [[Maynila]], na nagpanatili sa Lupon ng Kalusugan ng Pamahalaang Insular sa mataas na antas ng pagbabantay.<ref>{{Cite journal |last=Heiser |first=Victor G. |date=1907-03-09 |title=THE OUTBREAK OF CHOLERA IN THE PHILIPPINES IN 1905.THE METHODS USED IN COMBATING IT, WITH STATISTICS TO JAN. 1, 1906. |url=http://jama.jamanetwork.com/article.aspx?doi=10.1001/jama.1907.25220360014001d |journal=JAMA: The Journal of the American Medical Association |language=en |volume=XLVIII |issue=10 |pages=856 |doi=10.1001/jama.1907.25220360014001d |issn=0098-7484}}</ref> * [[Setyembre 18]] &#x2013; Nagbitiw si Arsenio Cruz Herrera sa kaniyang tungkulin bilang unang Alkalde ng Maynila matapos ang paulit-ulit na hindi pagkakasundo kay [[Luke E. Wright|Luke Wright]], ang [[Mga Gobernador-Heneral ng Pilipinas|Gobernador-Heneral ng Estados Unidos sa Pilipinas]]. Mahigit apat na taon nang nanungkulan si Cruz, mula nang likhain ang posisyon noong 1901 upang bigyan ang mga Pilipino ng pamamahala sa kabisera ng Kapuluang Pilipinas. Humalili sa kaniya si Felix Roxas.<ref>Cristina Evangelista Torres, ''The Americanization of Manila, 1898-1921'' (University of the Philippines Press, 2010) p.53 (sa Ingles)</ref> ==Kapanganakan== * [[Aldo Fabrizi]] * [[Alfredo Montelibano]] * [[Raymond Aron]] * [[Beatrice Lennie]] * [[Clara Bow]] * [[Viktor Frankl]] * [[Mary Elizabeth Frye]] * [[Marcel Lefebvre]] * [[Reyna Genepil]] * [[Jean-Paul Sartre]] * [[Sue Jean Covacevich]] == Kamatayan == * [[Rudolf Albert von Kölliker]] * [[Jules Verne]] == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Taon]] [[Kategorya:1905]] 03rds59fo6niuiz41kmoyvqqzue59aa 2213766 2213765 2026-06-28T07:52:41Z Jojit fb 38 /* Kaganapan */ 2213766 wikitext text/x-wiki {{year nav|{{PAGENAME}}}} Ang '''1905''' ([[Pamilang na Romano|MCMV]]) ay isang karaniwang taon na nagsimula sa Linggo sa [[kalendaryong Gregoryano]] at isang karaniwang taon na nagsimula sa Sabado sa [[kalendaryong Juliyano]]. Ito ang ika-1905 taon ng [[Karaniwang Panahon (kalendaryong Gregoryano)|Karaniwang Panahon]] (''Common Era'' o CE) at ''[[Anno Domini]]'' (AD), ang ika-905 taon ng ika-2 milenyo, ang ika-5 taon ng ika-20 dantaon, at ang ika-6 na taon ng [[dekada 1900]]. Sa pagsisimula ng 1905, ang kalendaryong Gregoryano ay 13 araw na mas maaga kaysa sa kalendaryong Juliyano, na nanatiling ginagamit sa ilang lugar hanggang 1923. Sa pagsisimula ng ikalawang taon ng malawakang Digmaang Ruso-Hapones, mahigit 100,000 katao ang namatay sa pinakamalalaking labanan sa daigdig noong panahong iyon. Ang kaguluhang dulot ng digmaan ay humantong sa [[Rebolusyong Ruso]] ng 1905 laban kay [[Nicolas II ng Rusya]] (bilang paggunita rito, pinamagatan ni Dmitri Shostakovich ang kaniyang ''Ika-11 Simponiya'' na ''Ang Taong 1905'') at sa pagsisimula ng rebolusyon sa Kaharian ng Polonya. Samantala, nagpatuloy ang pagpapalawak ng [[Canada|Kanada]] at [[Estados Unidos]] sa kanluran sa pamamagitan ng pagkakatatag ng mga lalawigan ng [[Alberta]] at [[Saskatchewan]] at ng pagkakatatag ng [[Las Vegas]]. Noong 1905 rin, inilathala ni [[Albert Einstein]], na noon ay naninirahan sa [[Bern]], ang kaniyang apat na ''Annus Mirabilis'' na papel sa ''Annalen der Physik'' ([[Leipzig]]) noong Marso 18, Mayo 11, Hunyo 30, at Setyembre 27, na naglatag ng mga pundasyon ng mahigit isang dantaong pag-aaral sa [[teoretikal na pisika]]. == Kaganapan == * [[Enero 15]] ** Isang sunod-sunod na tatlong [[sunami]] na may taas na 41 metro (135 talampakan) ang pumatay sa 61 katao sa [[Noruwega]], matapos gumuho ang malaking tipak ng bato mula sa Bundok Ramnefjell at bumagsak sa Lawa ng Lovatnet.<ref>{{Cite web |title=Loen Rockfalls in lake Lovatnet |url=https://www.fjords.com/en/rock-avalanches/rock-avalanches-loen/ |access-date=2026-06-28 |website=FJORDS.COM – THE FJORDS OF WESTERN NORWAY |language=en-GB}}</ref> ** Nagkaroon ng halalan sa buong [[Pilipinas]] para sa pagkagobernador maliban sa [[Kabite]] at [[Isabela (lalawigan)|Isabela]].<ref>{{Cite web |date=Marso 23, 1901 |title=HISTORICAL DEVELOPMENT OF THE PROVINCE OF ISABELA |url=https://provinceofisabela.ph/images/2018/History_of_Isabela/1-History%20of%20Isabela.pdf |access-date=2026-06-28 |website=provinceofisabela.ph}}</ref> * [[Pebrero 23]] &#x2013; Itinatag ang Rotary International sa [[Chicago]], sa Estados Unidos.<ref>{{Cite web |title=Our History |url=https://www.rotary.org/en/about-rotary/history |access-date=2026-06-28 |website=www.rotary.org |language=en}}</ref> * [[Marso 20]] &#x2013; Ang titulong [[Punong Ministro ng Reyno Unido|Punong Ministro ng]] [[Punong Ministro ng Reyno Unido|Reyno Unido]] ay opisyal na kinilala ni Edward VII sa pamamagitan ng isang maharlikang kautusan (''royal warrant'').<ref>{{cite web |title=Edward VII |url=http://www.oxforddnb.com.elib.tcd.ie/view/article/32975?docPos=1 |work=Oxford Dictionary of National Biography |publisher=Oxford University Press |language=en}} {{ODNBsub}}</ref> * [[Abril 2]] &#x2013; Binuksan sa trapiko ng riles ang Lagusang Simplon na tumatawid sa [[Alpes|Kabundukang Alpes]].<ref name="Apr05">''The American Monthly Review of Reviews'' (Mayo 1905) pp. 537-539 (sa Ingles)</ref> * [[Mayo 30]] &#x2013; Hiniling ni Katsura Tarō, ang [[Punong Ministro ng Hapon]], kay [[Theodore Roosevelt]], [[Pangulo ng Estados Unidos]], na mamagitan sa mga usapang pangkapayapaan upang wakasan ang Digmaang Ruso-Hapon.<ref>Ian Nish, ''Japanese Foreign Policy 1869-1942: Kasumigaseki to Miyakezaka'' (Taylor & Francis, 2013) (sa Ingles)</ref> * [[Hunyo 7]] &#x2013; Idineklara ng Storting, ang parlamento ng [[Noruwega]], ang pagbuwag sa unyon sa pagitan ng Noruwega at [[Suwesya]], na nagbigay sa Noruwega ng ganap na kasarinlan.<ref name="Jun05">{{Cite book |last=Shaw |first=Albert |url=https://books.google.com/books?id=jUsfTWbdik4C&q=%22monthly+Review+of+Reviews%22+1905 |title=The American Monthly Review of Reviews |date=1905 |publisher=Review of Reviews. |language=en}}</ref> * [[Hulyo 15]] – Ipinakilala sa [[Pransiya]] ang tanyag na kathang-isip na tauhang si Arsène Lupin, ang maginoong magnanakaw.<ref>{{Cite book |last=Leblanc |first=Maurice Marie Émile |url=https://www.google.com/search?q=%22Ars%C3%A8ne+Lupin%22+-wikipedia |title=The Arrest of Arsene Lupin |edition=binago |language=english}}</ref> * [[Agosto 23]] &#x2013; Matapos ang isang panahon ng katahimikan kasunod ng nakamamatay na paglanap ng kolera sa Pilipinas, lumitaw ang mga pinaghihinalaang kaso sa [[Maynila]], na nagpanatili sa Lupon ng Kalusugan ng Pamahalaang Insular sa mataas na antas ng pagbabantay.<ref>{{Cite journal |last=Heiser |first=Victor G. |date=1907-03-09 |title=THE OUTBREAK OF CHOLERA IN THE PHILIPPINES IN 1905.THE METHODS USED IN COMBATING IT, WITH STATISTICS TO JAN. 1, 1906. |url=http://jama.jamanetwork.com/article.aspx?doi=10.1001/jama.1907.25220360014001d |journal=JAMA: The Journal of the American Medical Association |language=en |volume=XLVIII |issue=10 |pages=856 |doi=10.1001/jama.1907.25220360014001d |issn=0098-7484}}</ref> * [[Setyembre 18]] &#x2013; Nagbitiw si Arsenio Cruz Herrera sa kaniyang tungkulin bilang unang Alkalde ng Maynila matapos ang paulit-ulit na hindi pagkakasundo kay [[Luke E. Wright|Luke Wright]], ang [[Mga Gobernador-Heneral ng Pilipinas|Gobernador-Heneral ng Estados Unidos sa Pilipinas]]. Mahigit apat na taon nang nanungkulan si Cruz, mula nang likhain ang posisyon noong 1901 upang bigyan ang mga Pilipino ng pamamahala sa kabisera ng Kapuluang Pilipinas. Humalili sa kaniya si Felix Roxas.<ref>Cristina Evangelista Torres, ''The Americanization of Manila, 1898-1921'' (University of the Philippines Press, 2010) p.53 (sa Ingles)</ref> * Oktubre 22 &#x2013; Naganap ang Labanan sa Ilog Malalag sa Pilipinas sa pagitan ng mga hukbong Amerikano at mga rebeldeng Moro ng [[Sultanato ng Maguindanao]]. Labindalawang [[Moro]] ang napatay, kabilang ang kanilang kumander na si [[Datu Ali]], samantalang isang sundalong Amerikano ang nasawi, at 43 Morong bihag ng digmaan ang nabihag. ==Kapanganakan== * [[Aldo Fabrizi]] * [[Alfredo Montelibano]] * [[Raymond Aron]] * [[Beatrice Lennie]] * [[Clara Bow]] * [[Viktor Frankl]] * [[Mary Elizabeth Frye]] * [[Marcel Lefebvre]] * [[Reyna Genepil]] * [[Jean-Paul Sartre]] * [[Sue Jean Covacevich]] == Kamatayan == * [[Rudolf Albert von Kölliker]] * [[Jules Verne]] == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Taon]] [[Kategorya:1905]] krzeneyr31nmrf46z547ll4juwf19dg 2213767 2213766 2026-06-28T07:52:55Z Jojit fb 38 /* Kaganapan */ 2213767 wikitext text/x-wiki {{year nav|{{PAGENAME}}}} Ang '''1905''' ([[Pamilang na Romano|MCMV]]) ay isang karaniwang taon na nagsimula sa Linggo sa [[kalendaryong Gregoryano]] at isang karaniwang taon na nagsimula sa Sabado sa [[kalendaryong Juliyano]]. Ito ang ika-1905 taon ng [[Karaniwang Panahon (kalendaryong Gregoryano)|Karaniwang Panahon]] (''Common Era'' o CE) at ''[[Anno Domini]]'' (AD), ang ika-905 taon ng ika-2 milenyo, ang ika-5 taon ng ika-20 dantaon, at ang ika-6 na taon ng [[dekada 1900]]. Sa pagsisimula ng 1905, ang kalendaryong Gregoryano ay 13 araw na mas maaga kaysa sa kalendaryong Juliyano, na nanatiling ginagamit sa ilang lugar hanggang 1923. Sa pagsisimula ng ikalawang taon ng malawakang Digmaang Ruso-Hapones, mahigit 100,000 katao ang namatay sa pinakamalalaking labanan sa daigdig noong panahong iyon. Ang kaguluhang dulot ng digmaan ay humantong sa [[Rebolusyong Ruso]] ng 1905 laban kay [[Nicolas II ng Rusya]] (bilang paggunita rito, pinamagatan ni Dmitri Shostakovich ang kaniyang ''Ika-11 Simponiya'' na ''Ang Taong 1905'') at sa pagsisimula ng rebolusyon sa Kaharian ng Polonya. Samantala, nagpatuloy ang pagpapalawak ng [[Canada|Kanada]] at [[Estados Unidos]] sa kanluran sa pamamagitan ng pagkakatatag ng mga lalawigan ng [[Alberta]] at [[Saskatchewan]] at ng pagkakatatag ng [[Las Vegas]]. Noong 1905 rin, inilathala ni [[Albert Einstein]], na noon ay naninirahan sa [[Bern]], ang kaniyang apat na ''Annus Mirabilis'' na papel sa ''Annalen der Physik'' ([[Leipzig]]) noong Marso 18, Mayo 11, Hunyo 30, at Setyembre 27, na naglatag ng mga pundasyon ng mahigit isang dantaong pag-aaral sa [[teoretikal na pisika]]. == Kaganapan == * [[Enero 15]] ** Isang sunod-sunod na tatlong [[sunami]] na may taas na 41 metro (135 talampakan) ang pumatay sa 61 katao sa [[Noruwega]], matapos gumuho ang malaking tipak ng bato mula sa Bundok Ramnefjell at bumagsak sa Lawa ng Lovatnet.<ref>{{Cite web |title=Loen Rockfalls in lake Lovatnet |url=https://www.fjords.com/en/rock-avalanches/rock-avalanches-loen/ |access-date=2026-06-28 |website=FJORDS.COM – THE FJORDS OF WESTERN NORWAY |language=en-GB}}</ref> ** Nagkaroon ng halalan sa buong [[Pilipinas]] para sa pagkagobernador maliban sa [[Kabite]] at [[Isabela (lalawigan)|Isabela]].<ref>{{Cite web |date=Marso 23, 1901 |title=HISTORICAL DEVELOPMENT OF THE PROVINCE OF ISABELA |url=https://provinceofisabela.ph/images/2018/History_of_Isabela/1-History%20of%20Isabela.pdf |access-date=2026-06-28 |website=provinceofisabela.ph}}</ref> * [[Pebrero 23]] &#x2013; Itinatag ang Rotary International sa [[Chicago]], sa Estados Unidos.<ref>{{Cite web |title=Our History |url=https://www.rotary.org/en/about-rotary/history |access-date=2026-06-28 |website=www.rotary.org |language=en}}</ref> * [[Marso 20]] &#x2013; Ang titulong [[Punong Ministro ng Reyno Unido|Punong Ministro ng]] [[Punong Ministro ng Reyno Unido|Reyno Unido]] ay opisyal na kinilala ni Edward VII sa pamamagitan ng isang maharlikang kautusan (''royal warrant'').<ref>{{cite web |title=Edward VII |url=http://www.oxforddnb.com.elib.tcd.ie/view/article/32975?docPos=1 |work=Oxford Dictionary of National Biography |publisher=Oxford University Press |language=en}} {{ODNBsub}}</ref> * [[Abril 2]] &#x2013; Binuksan sa trapiko ng riles ang Lagusang Simplon na tumatawid sa [[Alpes|Kabundukang Alpes]].<ref name="Apr05">''The American Monthly Review of Reviews'' (Mayo 1905) pp. 537-539 (sa Ingles)</ref> * [[Mayo 30]] &#x2013; Hiniling ni Katsura Tarō, ang [[Punong Ministro ng Hapon]], kay [[Theodore Roosevelt]], [[Pangulo ng Estados Unidos]], na mamagitan sa mga usapang pangkapayapaan upang wakasan ang Digmaang Ruso-Hapon.<ref>Ian Nish, ''Japanese Foreign Policy 1869-1942: Kasumigaseki to Miyakezaka'' (Taylor & Francis, 2013) (sa Ingles)</ref> * [[Hunyo 7]] &#x2013; Idineklara ng Storting, ang parlamento ng [[Noruwega]], ang pagbuwag sa unyon sa pagitan ng Noruwega at [[Suwesya]], na nagbigay sa Noruwega ng ganap na kasarinlan.<ref name="Jun05">{{Cite book |last=Shaw |first=Albert |url=https://books.google.com/books?id=jUsfTWbdik4C&q=%22monthly+Review+of+Reviews%22+1905 |title=The American Monthly Review of Reviews |date=1905 |publisher=Review of Reviews. |language=en}}</ref> * [[Hulyo 15]] – Ipinakilala sa [[Pransiya]] ang tanyag na kathang-isip na tauhang si Arsène Lupin, ang maginoong magnanakaw.<ref>{{Cite book |last=Leblanc |first=Maurice Marie Émile |url=https://www.google.com/search?q=%22Ars%C3%A8ne+Lupin%22+-wikipedia |title=The Arrest of Arsene Lupin |edition=binago |language=english}}</ref> * [[Agosto 23]] &#x2013; Matapos ang isang panahon ng katahimikan kasunod ng nakamamatay na paglanap ng kolera sa Pilipinas, lumitaw ang mga pinaghihinalaang kaso sa [[Maynila]], na nagpanatili sa Lupon ng Kalusugan ng Pamahalaang Insular sa mataas na antas ng pagbabantay.<ref>{{Cite journal |last=Heiser |first=Victor G. |date=1907-03-09 |title=THE OUTBREAK OF CHOLERA IN THE PHILIPPINES IN 1905.THE METHODS USED IN COMBATING IT, WITH STATISTICS TO JAN. 1, 1906. |url=http://jama.jamanetwork.com/article.aspx?doi=10.1001/jama.1907.25220360014001d |journal=JAMA: The Journal of the American Medical Association |language=en |volume=XLVIII |issue=10 |pages=856 |doi=10.1001/jama.1907.25220360014001d |issn=0098-7484}}</ref> * [[Setyembre 18]] &#x2013; Nagbitiw si Arsenio Cruz Herrera sa kaniyang tungkulin bilang unang Alkalde ng Maynila matapos ang paulit-ulit na hindi pagkakasundo kay [[Luke E. Wright|Luke Wright]], ang [[Mga Gobernador-Heneral ng Pilipinas|Gobernador-Heneral ng Estados Unidos sa Pilipinas]]. Mahigit apat na taon nang nanungkulan si Cruz, mula nang likhain ang posisyon noong 1901 upang bigyan ang mga Pilipino ng pamamahala sa kabisera ng Kapuluang Pilipinas. Humalili sa kaniya si Felix Roxas.<ref>Cristina Evangelista Torres, ''The Americanization of Manila, 1898-1921'' (University of the Philippines Press, 2010) p.53 (sa Ingles)</ref> * [[Oktubre 22]] &#x2013; Naganap ang Labanan sa Ilog Malalag sa Pilipinas sa pagitan ng mga hukbong Amerikano at mga rebeldeng Moro ng [[Sultanato ng Maguindanao]]. Labindalawang [[Moro]] ang napatay, kabilang ang kanilang kumander na si [[Datu Ali]], samantalang isang sundalong Amerikano ang nasawi, at 43 Morong bihag ng digmaan ang nabihag. ==Kapanganakan== * [[Aldo Fabrizi]] * [[Alfredo Montelibano]] * [[Raymond Aron]] * [[Beatrice Lennie]] * [[Clara Bow]] * [[Viktor Frankl]] * [[Mary Elizabeth Frye]] * [[Marcel Lefebvre]] * [[Reyna Genepil]] * [[Jean-Paul Sartre]] * [[Sue Jean Covacevich]] == Kamatayan == * [[Rudolf Albert von Kölliker]] * [[Jules Verne]] == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Taon]] [[Kategorya:1905]] tunpqa9k9ylstxb8i10t4xkd4df2hq6 2213768 2213767 2026-06-28T07:53:42Z Jojit fb 38 /* Kaganapan */ 2213768 wikitext text/x-wiki {{year nav|{{PAGENAME}}}} Ang '''1905''' ([[Pamilang na Romano|MCMV]]) ay isang karaniwang taon na nagsimula sa Linggo sa [[kalendaryong Gregoryano]] at isang karaniwang taon na nagsimula sa Sabado sa [[kalendaryong Juliyano]]. Ito ang ika-1905 taon ng [[Karaniwang Panahon (kalendaryong Gregoryano)|Karaniwang Panahon]] (''Common Era'' o CE) at ''[[Anno Domini]]'' (AD), ang ika-905 taon ng ika-2 milenyo, ang ika-5 taon ng ika-20 dantaon, at ang ika-6 na taon ng [[dekada 1900]]. Sa pagsisimula ng 1905, ang kalendaryong Gregoryano ay 13 araw na mas maaga kaysa sa kalendaryong Juliyano, na nanatiling ginagamit sa ilang lugar hanggang 1923. Sa pagsisimula ng ikalawang taon ng malawakang Digmaang Ruso-Hapones, mahigit 100,000 katao ang namatay sa pinakamalalaking labanan sa daigdig noong panahong iyon. Ang kaguluhang dulot ng digmaan ay humantong sa [[Rebolusyong Ruso]] ng 1905 laban kay [[Nicolas II ng Rusya]] (bilang paggunita rito, pinamagatan ni Dmitri Shostakovich ang kaniyang ''Ika-11 Simponiya'' na ''Ang Taong 1905'') at sa pagsisimula ng rebolusyon sa Kaharian ng Polonya. Samantala, nagpatuloy ang pagpapalawak ng [[Canada|Kanada]] at [[Estados Unidos]] sa kanluran sa pamamagitan ng pagkakatatag ng mga lalawigan ng [[Alberta]] at [[Saskatchewan]] at ng pagkakatatag ng [[Las Vegas]]. Noong 1905 rin, inilathala ni [[Albert Einstein]], na noon ay naninirahan sa [[Bern]], ang kaniyang apat na ''Annus Mirabilis'' na papel sa ''Annalen der Physik'' ([[Leipzig]]) noong Marso 18, Mayo 11, Hunyo 30, at Setyembre 27, na naglatag ng mga pundasyon ng mahigit isang dantaong pag-aaral sa [[teoretikal na pisika]]. == Kaganapan == * [[Enero 15]] ** Isang sunod-sunod na tatlong [[sunami]] na may taas na 41 metro (135 talampakan) ang pumatay sa 61 katao sa [[Noruwega]], matapos gumuho ang malaking tipak ng bato mula sa Bundok Ramnefjell at bumagsak sa Lawa ng Lovatnet.<ref>{{Cite web |title=Loen Rockfalls in lake Lovatnet |url=https://www.fjords.com/en/rock-avalanches/rock-avalanches-loen/ |access-date=2026-06-28 |website=FJORDS.COM – THE FJORDS OF WESTERN NORWAY |language=en-GB}}</ref> ** Nagkaroon ng halalan sa buong [[Pilipinas]] para sa pagkagobernador maliban sa [[Kabite]] at [[Isabela (lalawigan)|Isabela]].<ref>{{Cite web |date=Marso 23, 1901 |title=HISTORICAL DEVELOPMENT OF THE PROVINCE OF ISABELA |url=https://provinceofisabela.ph/images/2018/History_of_Isabela/1-History%20of%20Isabela.pdf |access-date=2026-06-28 |website=provinceofisabela.ph}}</ref> * [[Pebrero 23]] &#x2013; Itinatag ang Rotary International sa [[Chicago]], sa Estados Unidos.<ref>{{Cite web |title=Our History |url=https://www.rotary.org/en/about-rotary/history |access-date=2026-06-28 |website=www.rotary.org |language=en}}</ref> * [[Marso 20]] &#x2013; Ang titulong [[Punong Ministro ng Reyno Unido|Punong Ministro ng]] [[Punong Ministro ng Reyno Unido|Reyno Unido]] ay opisyal na kinilala ni Edward VII sa pamamagitan ng isang maharlikang kautusan (''royal warrant'').<ref>{{cite web |title=Edward VII |url=http://www.oxforddnb.com.elib.tcd.ie/view/article/32975?docPos=1 |work=Oxford Dictionary of National Biography |publisher=Oxford University Press |language=en}} {{ODNBsub}}</ref> * [[Abril 2]] &#x2013; Binuksan sa trapiko ng riles ang Lagusang Simplon na tumatawid sa [[Alpes|Kabundukang Alpes]].<ref name="Apr05">''The American Monthly Review of Reviews'' (Mayo 1905) pp. 537-539 (sa Ingles)</ref> * [[Mayo 30]] &#x2013; Hiniling ni Katsura Tarō, ang [[Punong Ministro ng Hapon]], kay [[Theodore Roosevelt]], [[Pangulo ng Estados Unidos]], na mamagitan sa mga usapang pangkapayapaan upang wakasan ang Digmaang Ruso-Hapon.<ref>Ian Nish, ''Japanese Foreign Policy 1869-1942: Kasumigaseki to Miyakezaka'' (Taylor & Francis, 2013) (sa Ingles)</ref> * [[Hunyo 7]] &#x2013; Idineklara ng Storting, ang parlamento ng [[Noruwega]], ang pagbuwag sa unyon sa pagitan ng Noruwega at [[Suwesya]], na nagbigay sa Noruwega ng ganap na kasarinlan.<ref name="Jun05">{{Cite book |last=Shaw |first=Albert |url=https://books.google.com/books?id=jUsfTWbdik4C&q=%22monthly+Review+of+Reviews%22+1905 |title=The American Monthly Review of Reviews |date=1905 |publisher=Review of Reviews. |language=en}}</ref> * [[Hulyo 15]] – Ipinakilala sa [[Pransiya]] ang tanyag na kathang-isip na tauhang si Arsène Lupin, ang maginoong magnanakaw.<ref>{{Cite book |last=Leblanc |first=Maurice Marie Émile |url=https://www.google.com/search?q=%22Ars%C3%A8ne+Lupin%22+-wikipedia |title=The Arrest of Arsene Lupin |edition=binago |language=english}}</ref> * [[Agosto 23]] &#x2013; Matapos ang isang panahon ng katahimikan kasunod ng nakamamatay na paglanap ng kolera sa Pilipinas, lumitaw ang mga pinaghihinalaang kaso sa [[Maynila]], na nagpanatili sa Lupon ng Kalusugan ng Pamahalaang Insular sa mataas na antas ng pagbabantay.<ref>{{Cite journal |last=Heiser |first=Victor G. |date=1907-03-09 |title=THE OUTBREAK OF CHOLERA IN THE PHILIPPINES IN 1905.THE METHODS USED IN COMBATING IT, WITH STATISTICS TO JAN. 1, 1906. |url=http://jama.jamanetwork.com/article.aspx?doi=10.1001/jama.1907.25220360014001d |journal=JAMA: The Journal of the American Medical Association |language=en |volume=XLVIII |issue=10 |pages=856 |doi=10.1001/jama.1907.25220360014001d |issn=0098-7484}}</ref> * [[Setyembre 18]] &#x2013; Nagbitiw si Arsenio Cruz Herrera sa kaniyang tungkulin bilang unang Alkalde ng Maynila matapos ang paulit-ulit na hindi pagkakasundo kay [[Luke E. Wright|Luke Wright]], ang [[Mga Gobernador-Heneral ng Pilipinas|Gobernador-Heneral ng Estados Unidos sa Pilipinas]]. Mahigit apat na taon nang nanungkulan si Cruz, mula nang likhain ang posisyon noong 1901 upang bigyan ang mga Pilipino ng pamamahala sa kabisera ng Kapuluang Pilipinas. Humalili sa kaniya si Felix Roxas.<ref>Cristina Evangelista Torres, ''The Americanization of Manila, 1898-1921'' (University of the Philippines Press, 2010) p.53 (sa Ingles)</ref> * [[Oktubre 22]] &#x2013; Naganap ang Labanan sa Ilog Malalag sa Pilipinas sa pagitan ng mga hukbong Amerikano at mga rebeldeng Moro ng [[Sultanato ng Maguindanao]]. Labindalawang [[Moro]] ang napatay, kabilang ang kanilang kumander na si [[Datu Ali]], samantalang isang sundalong Amerikano ang nasawi, at 43 Morong bihag ng digmaan ang nabihag.<ref>"Troops Kill Moro Chief— Ali, His Son, and Ten Followers Slain in Fight— Forty-three Prisoners", ''The New York Times'', Oktubre 29, 1905, p.1 (sa Ingles)</ref> ==Kapanganakan== * [[Aldo Fabrizi]] * [[Alfredo Montelibano]] * [[Raymond Aron]] * [[Beatrice Lennie]] * [[Clara Bow]] * [[Viktor Frankl]] * [[Mary Elizabeth Frye]] * [[Marcel Lefebvre]] * [[Reyna Genepil]] * [[Jean-Paul Sartre]] * [[Sue Jean Covacevich]] == Kamatayan == * [[Rudolf Albert von Kölliker]] * [[Jules Verne]] == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Taon]] [[Kategorya:1905]] 3jao345yi4c490r9yxwq6k4p80651ud 2213769 2213768 2026-06-28T07:54:19Z Jojit fb 38 /* Kaganapan */ 2213769 wikitext text/x-wiki {{year nav|{{PAGENAME}}}} Ang '''1905''' ([[Pamilang na Romano|MCMV]]) ay isang karaniwang taon na nagsimula sa Linggo sa [[kalendaryong Gregoryano]] at isang karaniwang taon na nagsimula sa Sabado sa [[kalendaryong Juliyano]]. Ito ang ika-1905 taon ng [[Karaniwang Panahon (kalendaryong Gregoryano)|Karaniwang Panahon]] (''Common Era'' o CE) at ''[[Anno Domini]]'' (AD), ang ika-905 taon ng ika-2 milenyo, ang ika-5 taon ng ika-20 dantaon, at ang ika-6 na taon ng [[dekada 1900]]. Sa pagsisimula ng 1905, ang kalendaryong Gregoryano ay 13 araw na mas maaga kaysa sa kalendaryong Juliyano, na nanatiling ginagamit sa ilang lugar hanggang 1923. Sa pagsisimula ng ikalawang taon ng malawakang Digmaang Ruso-Hapones, mahigit 100,000 katao ang namatay sa pinakamalalaking labanan sa daigdig noong panahong iyon. Ang kaguluhang dulot ng digmaan ay humantong sa [[Rebolusyong Ruso]] ng 1905 laban kay [[Nicolas II ng Rusya]] (bilang paggunita rito, pinamagatan ni Dmitri Shostakovich ang kaniyang ''Ika-11 Simponiya'' na ''Ang Taong 1905'') at sa pagsisimula ng rebolusyon sa Kaharian ng Polonya. Samantala, nagpatuloy ang pagpapalawak ng [[Canada|Kanada]] at [[Estados Unidos]] sa kanluran sa pamamagitan ng pagkakatatag ng mga lalawigan ng [[Alberta]] at [[Saskatchewan]] at ng pagkakatatag ng [[Las Vegas]]. Noong 1905 rin, inilathala ni [[Albert Einstein]], na noon ay naninirahan sa [[Bern]], ang kaniyang apat na ''Annus Mirabilis'' na papel sa ''Annalen der Physik'' ([[Leipzig]]) noong Marso 18, Mayo 11, Hunyo 30, at Setyembre 27, na naglatag ng mga pundasyon ng mahigit isang dantaong pag-aaral sa [[teoretikal na pisika]]. == Kaganapan == * [[Enero 15]] ** Isang sunod-sunod na tatlong [[sunami]] na may taas na 41 metro (135 talampakan) ang pumatay sa 61 katao sa [[Noruwega]], matapos gumuho ang malaking tipak ng bato mula sa Bundok Ramnefjell at bumagsak sa Lawa ng Lovatnet.<ref>{{Cite web |title=Loen Rockfalls in lake Lovatnet |url=https://www.fjords.com/en/rock-avalanches/rock-avalanches-loen/ |access-date=2026-06-28 |website=FJORDS.COM – THE FJORDS OF WESTERN NORWAY |language=en-GB}}</ref> ** Nagkaroon ng halalan sa buong [[Pilipinas]] para sa pagkagobernador maliban sa [[Kabite]] at [[Isabela (lalawigan)|Isabela]].<ref>{{Cite web |date=Marso 23, 1901 |title=HISTORICAL DEVELOPMENT OF THE PROVINCE OF ISABELA |url=https://provinceofisabela.ph/images/2018/History_of_Isabela/1-History%20of%20Isabela.pdf |access-date=2026-06-28 |website=provinceofisabela.ph}}</ref> * [[Pebrero 23]] &#x2013; Itinatag ang Rotary International sa [[Chicago]], sa Estados Unidos.<ref>{{Cite web |title=Our History |url=https://www.rotary.org/en/about-rotary/history |access-date=2026-06-28 |website=www.rotary.org |language=en}}</ref> * [[Marso 20]] &#x2013; Ang titulong [[Punong Ministro ng Reyno Unido|Punong Ministro ng]] [[Punong Ministro ng Reyno Unido|Reyno Unido]] ay opisyal na kinilala ni Edward VII sa pamamagitan ng isang maharlikang kautusan (''royal warrant'').<ref>{{cite web |title=Edward VII |url=http://www.oxforddnb.com.elib.tcd.ie/view/article/32975?docPos=1 |work=Oxford Dictionary of National Biography |publisher=Oxford University Press |language=en}} {{ODNBsub}}</ref> * [[Abril 2]] &#x2013; Binuksan sa trapiko ng riles ang Lagusang Simplon na tumatawid sa [[Alpes|Kabundukang Alpes]].<ref name="Apr05">''The American Monthly Review of Reviews'' (Mayo 1905) pp. 537-539 (sa Ingles)</ref> * [[Mayo 30]] &#x2013; Hiniling ni Katsura Tarō, ang [[Punong Ministro ng Hapon]], kay [[Theodore Roosevelt]], [[Pangulo ng Estados Unidos]], na mamagitan sa mga usapang pangkapayapaan upang wakasan ang Digmaang Ruso-Hapon.<ref>Ian Nish, ''Japanese Foreign Policy 1869-1942: Kasumigaseki to Miyakezaka'' (Taylor & Francis, 2013) (sa Ingles)</ref> * [[Hunyo 7]] &#x2013; Idineklara ng Storting, ang parlamento ng [[Noruwega]], ang pagbuwag sa unyon sa pagitan ng Noruwega at [[Suwesya]], na nagbigay sa Noruwega ng ganap na kasarinlan.<ref name="Jun05">{{Cite book |last=Shaw |first=Albert |url=https://books.google.com/books?id=jUsfTWbdik4C&q=%22monthly+Review+of+Reviews%22+1905 |title=The American Monthly Review of Reviews |date=1905 |publisher=Review of Reviews. |language=en}}</ref> * [[Hulyo 15]] – Ipinakilala sa [[Pransiya]] ang tanyag na kathang-isip na tauhang si Arsène Lupin, ang maginoong magnanakaw.<ref>{{Cite book |last=Leblanc |first=Maurice Marie Émile |url=https://www.google.com/search?q=%22Ars%C3%A8ne+Lupin%22+-wikipedia |title=The Arrest of Arsene Lupin |edition=binago |language=english}}</ref> * [[Agosto 23]] &#x2013; Matapos ang isang panahon ng katahimikan kasunod ng nakamamatay na paglanap ng kolera sa Pilipinas, lumitaw ang mga pinaghihinalaang kaso sa [[Maynila]], na nagpanatili sa Lupon ng Kalusugan ng Pamahalaang Insular sa mataas na antas ng pagbabantay.<ref>{{Cite journal |last=Heiser |first=Victor G. |date=1907-03-09 |title=THE OUTBREAK OF CHOLERA IN THE PHILIPPINES IN 1905.THE METHODS USED IN COMBATING IT, WITH STATISTICS TO JAN. 1, 1906. |url=http://jama.jamanetwork.com/article.aspx?doi=10.1001/jama.1907.25220360014001d |journal=JAMA: The Journal of the American Medical Association |language=en |volume=XLVIII |issue=10 |pages=856 |doi=10.1001/jama.1907.25220360014001d |issn=0098-7484}}</ref> * [[Setyembre 18]] &#x2013; Nagbitiw si Arsenio Cruz Herrera sa kaniyang tungkulin bilang unang Alkalde ng Maynila matapos ang paulit-ulit na hindi pagkakasundo kay [[Luke E. Wright|Luke Wright]], ang [[Mga Gobernador-Heneral ng Pilipinas|Gobernador-Heneral ng Estados Unidos sa Pilipinas]]. Mahigit apat na taon nang nanungkulan si Cruz, mula nang likhain ang posisyon noong 1901 upang bigyan ang mga Pilipino ng pamamahala sa kabisera ng Kapuluang Pilipinas. Humalili sa kaniya si Felix Roxas.<ref>Cristina Evangelista Torres, ''The Americanization of Manila, 1898-1921'' (University of the Philippines Press, 2010) p.53 (sa Ingles)</ref> * [[Oktubre 22]] &#x2013; Naganap ang Labanan sa Ilog Malalag sa Pilipinas sa pagitan ng mga hukbong Amerikano at mga rebeldeng Moro ng [[Sultanato ng Maguindanao]]. Labindalawang [[Moro]] ang napatay, kabilang ang kanilang kumander na si [[Datu Ali]], samantalang isang sundalong Amerikano ang nasawi, at 43 Morong bihag ng digmaan ang nabihag.<ref>"Troops Kill Moro Chief— Ali, His Son, and Ten Followers Slain in Fight— Forty-three Prisoners", ''The New York Times'', Oktubre 29, 1905, p.1 (sa Ingles)</ref><ref>"Troops Kill Moro Chief— Ali, His Son, and Ten Followers Slain in Fight— Forty-three Prisoners", ''The New York Times'', Oktubre 29, 1905, p.1 (sa Ingles)</ref> ==Kapanganakan== * [[Aldo Fabrizi]] * [[Alfredo Montelibano]] * [[Raymond Aron]] * [[Beatrice Lennie]] * [[Clara Bow]] * [[Viktor Frankl]] * [[Mary Elizabeth Frye]] * [[Marcel Lefebvre]] * [[Reyna Genepil]] * [[Jean-Paul Sartre]] * [[Sue Jean Covacevich]] == Kamatayan == * [[Rudolf Albert von Kölliker]] * [[Jules Verne]] == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Taon]] [[Kategorya:1905]] eqpt6jdqsb0z56rsfkctsepzyhaxt12 2213771 2213769 2026-06-28T08:01:06Z Jojit fb 38 /* Kaganapan */ 2213771 wikitext text/x-wiki {{year nav|{{PAGENAME}}}} Ang '''1905''' ([[Pamilang na Romano|MCMV]]) ay isang karaniwang taon na nagsimula sa Linggo sa [[kalendaryong Gregoryano]] at isang karaniwang taon na nagsimula sa Sabado sa [[kalendaryong Juliyano]]. Ito ang ika-1905 taon ng [[Karaniwang Panahon (kalendaryong Gregoryano)|Karaniwang Panahon]] (''Common Era'' o CE) at ''[[Anno Domini]]'' (AD), ang ika-905 taon ng ika-2 milenyo, ang ika-5 taon ng ika-20 dantaon, at ang ika-6 na taon ng [[dekada 1900]]. Sa pagsisimula ng 1905, ang kalendaryong Gregoryano ay 13 araw na mas maaga kaysa sa kalendaryong Juliyano, na nanatiling ginagamit sa ilang lugar hanggang 1923. Sa pagsisimula ng ikalawang taon ng malawakang Digmaang Ruso-Hapones, mahigit 100,000 katao ang namatay sa pinakamalalaking labanan sa daigdig noong panahong iyon. Ang kaguluhang dulot ng digmaan ay humantong sa [[Rebolusyong Ruso]] ng 1905 laban kay [[Nicolas II ng Rusya]] (bilang paggunita rito, pinamagatan ni Dmitri Shostakovich ang kaniyang ''Ika-11 Simponiya'' na ''Ang Taong 1905'') at sa pagsisimula ng rebolusyon sa Kaharian ng Polonya. Samantala, nagpatuloy ang pagpapalawak ng [[Canada|Kanada]] at [[Estados Unidos]] sa kanluran sa pamamagitan ng pagkakatatag ng mga lalawigan ng [[Alberta]] at [[Saskatchewan]] at ng pagkakatatag ng [[Las Vegas]]. Noong 1905 rin, inilathala ni [[Albert Einstein]], na noon ay naninirahan sa [[Bern]], ang kaniyang apat na ''Annus Mirabilis'' na papel sa ''Annalen der Physik'' ([[Leipzig]]) noong Marso 18, Mayo 11, Hunyo 30, at Setyembre 27, na naglatag ng mga pundasyon ng mahigit isang dantaong pag-aaral sa [[teoretikal na pisika]]. == Kaganapan == * [[Enero 15]] ** Isang sunod-sunod na tatlong [[sunami]] na may taas na 41 metro (135 talampakan) ang pumatay sa 61 katao sa [[Noruwega]], matapos gumuho ang malaking tipak ng bato mula sa Bundok Ramnefjell at bumagsak sa Lawa ng Lovatnet.<ref>{{Cite web |title=Loen Rockfalls in lake Lovatnet |url=https://www.fjords.com/en/rock-avalanches/rock-avalanches-loen/ |access-date=2026-06-28 |website=FJORDS.COM – THE FJORDS OF WESTERN NORWAY |language=en-GB}}</ref> ** Nagkaroon ng halalan sa buong [[Pilipinas]] para sa pagkagobernador maliban sa [[Kabite]] at [[Isabela (lalawigan)|Isabela]].<ref>{{Cite web |date=Marso 23, 1901 |title=HISTORICAL DEVELOPMENT OF THE PROVINCE OF ISABELA |url=https://provinceofisabela.ph/images/2018/History_of_Isabela/1-History%20of%20Isabela.pdf |access-date=2026-06-28 |website=provinceofisabela.ph}}</ref> * [[Pebrero 23]] &#x2013; Itinatag ang Rotary International sa [[Chicago]], sa Estados Unidos.<ref>{{Cite web |title=Our History |url=https://www.rotary.org/en/about-rotary/history |access-date=2026-06-28 |website=www.rotary.org |language=en}}</ref> * [[Marso 20]] &#x2013; Ang titulong [[Punong Ministro ng Reyno Unido|Punong Ministro ng]] [[Punong Ministro ng Reyno Unido|Reyno Unido]] ay opisyal na kinilala ni Edward VII sa pamamagitan ng isang maharlikang kautusan (''royal warrant'').<ref>{{cite web |title=Edward VII |url=http://www.oxforddnb.com.elib.tcd.ie/view/article/32975?docPos=1 |work=Oxford Dictionary of National Biography |publisher=Oxford University Press |language=en}} {{ODNBsub}}</ref> * [[Abril 2]] &#x2013; Binuksan sa trapiko ng riles ang Lagusang Simplon na tumatawid sa [[Alpes|Kabundukang Alpes]].<ref name="Apr05">''The American Monthly Review of Reviews'' (Mayo 1905) pp. 537-539 (sa Ingles)</ref> * [[Mayo 30]] &#x2013; Hiniling ni Katsura Tarō, ang [[Punong Ministro ng Hapon]], kay [[Theodore Roosevelt]], [[Pangulo ng Estados Unidos]], na mamagitan sa mga usapang pangkapayapaan upang wakasan ang Digmaang Ruso-Hapon.<ref>Ian Nish, ''Japanese Foreign Policy 1869-1942: Kasumigaseki to Miyakezaka'' (Taylor & Francis, 2013) (sa Ingles)</ref> * [[Hunyo 7]] &#x2013; Idineklara ng Storting, ang parlamento ng [[Noruwega]], ang pagbuwag sa unyon sa pagitan ng Noruwega at [[Suwesya]], na nagbigay sa Noruwega ng ganap na kasarinlan.<ref name="Jun05">{{Cite book |last=Shaw |first=Albert |url=https://books.google.com/books?id=jUsfTWbdik4C&q=%22monthly+Review+of+Reviews%22+1905 |title=The American Monthly Review of Reviews |date=1905 |publisher=Review of Reviews. |language=en}}</ref> * [[Hulyo 15]] – Ipinakilala sa [[Pransiya]] ang tanyag na kathang-isip na tauhang si Arsène Lupin, ang maginoong magnanakaw.<ref>{{Cite book |last=Leblanc |first=Maurice Marie Émile |url=https://www.google.com/search?q=%22Ars%C3%A8ne+Lupin%22+-wikipedia |title=The Arrest of Arsene Lupin |edition=binago |language=english}}</ref> * [[Agosto 23]] &#x2013; Matapos ang isang panahon ng katahimikan kasunod ng nakamamatay na paglanap ng kolera sa Pilipinas, lumitaw ang mga pinaghihinalaang kaso sa [[Maynila]], na nagpanatili sa Lupon ng Kalusugan ng Pamahalaang Insular sa mataas na antas ng pagbabantay.<ref>{{Cite journal |last=Heiser |first=Victor G. |date=1907-03-09 |title=THE OUTBREAK OF CHOLERA IN THE PHILIPPINES IN 1905.THE METHODS USED IN COMBATING IT, WITH STATISTICS TO JAN. 1, 1906. |url=http://jama.jamanetwork.com/article.aspx?doi=10.1001/jama.1907.25220360014001d |journal=JAMA: The Journal of the American Medical Association |language=en |volume=XLVIII |issue=10 |pages=856 |doi=10.1001/jama.1907.25220360014001d |issn=0098-7484}}</ref> * [[Setyembre 18]] &#x2013; Nagbitiw si Arsenio Cruz Herrera sa kaniyang tungkulin bilang unang Alkalde ng Maynila matapos ang paulit-ulit na hindi pagkakasundo kay [[Luke E. Wright|Luke Wright]], ang [[Mga Gobernador-Heneral ng Pilipinas|Gobernador-Heneral ng Estados Unidos sa Pilipinas]]. Mahigit apat na taon nang nanungkulan si Cruz, mula nang likhain ang posisyon noong 1901 upang bigyan ang mga Pilipino ng pamamahala sa kabisera ng Kapuluang Pilipinas. Humalili sa kaniya si Felix Roxas.<ref>Cristina Evangelista Torres, ''The Americanization of Manila, 1898-1921'' (University of the Philippines Press, 2010) p.53 (sa Ingles)</ref> * [[Oktubre 22]] &#x2013; Naganap ang Labanan sa Ilog Malalag sa Pilipinas sa pagitan ng mga hukbong Amerikano at mga rebeldeng Moro ng [[Sultanato ng Maguindanao]]. Labindalawang [[Moro]] ang napatay, kabilang ang kanilang kumander na si [[Datu Ali]], samantalang isang sundalong Amerikano ang nasawi, at 43 Morong bihag ng digmaan ang nabihag.<ref>"Troops Kill Moro Chief— Ali, His Son, and Ten Followers Slain in Fight— Forty-three Prisoners", ''The New York Times'', Oktubre 29, 1905, p.1 (sa Ingles)</ref><ref>"Troops Kill Moro Chief— Ali, His Son, and Ten Followers Slain in Fight— Forty-three Prisoners", ''The New York Times'', Oktubre 29, 1905, p.1 (sa Ingles)</ref> * Nobyembre 21 &#x2013; Unang nailathala ang makabagong papel ni [[Albert Einstein]] tungkol sa pagkakatumbas ng [[masa]] at [[enerhiya]] (na inilalarawan ng ekwasyong [[E=mc2|E = mc²]]), na may pamagat na ''"Ist die Trägheit eines Körpers von seinem Energieinhalt abhängig?"'' ("Nakabatay ba ang [[Inertia|Inersiya]] ng Isang Katawan sa Nilalaman Nito na Enerhiya?"), sa [[Alemanya|Aleman]] na pahayagang [[pang-agham]] na ''Annalen der Physik''. ==Kapanganakan== * [[Aldo Fabrizi]] * [[Alfredo Montelibano]] * [[Raymond Aron]] * [[Beatrice Lennie]] * [[Clara Bow]] * [[Viktor Frankl]] * [[Mary Elizabeth Frye]] * [[Marcel Lefebvre]] * [[Reyna Genepil]] * [[Jean-Paul Sartre]] * [[Sue Jean Covacevich]] == Kamatayan == * [[Rudolf Albert von Kölliker]] * [[Jules Verne]] == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Taon]] [[Kategorya:1905]] adqcdtffxbwk42db6w528wgn2ic2znb 2213772 2213771 2026-06-28T08:01:43Z Jojit fb 38 /* Kaganapan */ 2213772 wikitext text/x-wiki {{year nav|{{PAGENAME}}}} Ang '''1905''' ([[Pamilang na Romano|MCMV]]) ay isang karaniwang taon na nagsimula sa Linggo sa [[kalendaryong Gregoryano]] at isang karaniwang taon na nagsimula sa Sabado sa [[kalendaryong Juliyano]]. Ito ang ika-1905 taon ng [[Karaniwang Panahon (kalendaryong Gregoryano)|Karaniwang Panahon]] (''Common Era'' o CE) at ''[[Anno Domini]]'' (AD), ang ika-905 taon ng ika-2 milenyo, ang ika-5 taon ng ika-20 dantaon, at ang ika-6 na taon ng [[dekada 1900]]. Sa pagsisimula ng 1905, ang kalendaryong Gregoryano ay 13 araw na mas maaga kaysa sa kalendaryong Juliyano, na nanatiling ginagamit sa ilang lugar hanggang 1923. Sa pagsisimula ng ikalawang taon ng malawakang Digmaang Ruso-Hapones, mahigit 100,000 katao ang namatay sa pinakamalalaking labanan sa daigdig noong panahong iyon. Ang kaguluhang dulot ng digmaan ay humantong sa [[Rebolusyong Ruso]] ng 1905 laban kay [[Nicolas II ng Rusya]] (bilang paggunita rito, pinamagatan ni Dmitri Shostakovich ang kaniyang ''Ika-11 Simponiya'' na ''Ang Taong 1905'') at sa pagsisimula ng rebolusyon sa Kaharian ng Polonya. Samantala, nagpatuloy ang pagpapalawak ng [[Canada|Kanada]] at [[Estados Unidos]] sa kanluran sa pamamagitan ng pagkakatatag ng mga lalawigan ng [[Alberta]] at [[Saskatchewan]] at ng pagkakatatag ng [[Las Vegas]]. Noong 1905 rin, inilathala ni [[Albert Einstein]], na noon ay naninirahan sa [[Bern]], ang kaniyang apat na ''Annus Mirabilis'' na papel sa ''Annalen der Physik'' ([[Leipzig]]) noong Marso 18, Mayo 11, Hunyo 30, at Setyembre 27, na naglatag ng mga pundasyon ng mahigit isang dantaong pag-aaral sa [[teoretikal na pisika]]. == Kaganapan == * [[Enero 15]] ** Isang sunod-sunod na tatlong [[sunami]] na may taas na 41 metro (135 talampakan) ang pumatay sa 61 katao sa [[Noruwega]], matapos gumuho ang malaking tipak ng bato mula sa Bundok Ramnefjell at bumagsak sa Lawa ng Lovatnet.<ref>{{Cite web |title=Loen Rockfalls in lake Lovatnet |url=https://www.fjords.com/en/rock-avalanches/rock-avalanches-loen/ |access-date=2026-06-28 |website=FJORDS.COM – THE FJORDS OF WESTERN NORWAY |language=en-GB}}</ref> ** Nagkaroon ng halalan sa buong [[Pilipinas]] para sa pagkagobernador maliban sa [[Kabite]] at [[Isabela (lalawigan)|Isabela]].<ref>{{Cite web |date=Marso 23, 1901 |title=HISTORICAL DEVELOPMENT OF THE PROVINCE OF ISABELA |url=https://provinceofisabela.ph/images/2018/History_of_Isabela/1-History%20of%20Isabela.pdf |access-date=2026-06-28 |website=provinceofisabela.ph}}</ref> * [[Pebrero 23]] &#x2013; Itinatag ang Rotary International sa [[Chicago]], sa Estados Unidos.<ref>{{Cite web |title=Our History |url=https://www.rotary.org/en/about-rotary/history |access-date=2026-06-28 |website=www.rotary.org |language=en}}</ref> * [[Marso 20]] &#x2013; Ang titulong [[Punong Ministro ng Reyno Unido|Punong Ministro ng]] [[Punong Ministro ng Reyno Unido|Reyno Unido]] ay opisyal na kinilala ni Edward VII sa pamamagitan ng isang maharlikang kautusan (''royal warrant'').<ref>{{cite web |title=Edward VII |url=http://www.oxforddnb.com.elib.tcd.ie/view/article/32975?docPos=1 |work=Oxford Dictionary of National Biography |publisher=Oxford University Press |language=en}} {{ODNBsub}}</ref> * [[Abril 2]] &#x2013; Binuksan sa trapiko ng riles ang Lagusang Simplon na tumatawid sa [[Alpes|Kabundukang Alpes]].<ref name="Apr05">''The American Monthly Review of Reviews'' (Mayo 1905) pp. 537-539 (sa Ingles)</ref> * [[Mayo 30]] &#x2013; Hiniling ni Katsura Tarō, ang [[Punong Ministro ng Hapon]], kay [[Theodore Roosevelt]], [[Pangulo ng Estados Unidos]], na mamagitan sa mga usapang pangkapayapaan upang wakasan ang Digmaang Ruso-Hapon.<ref>Ian Nish, ''Japanese Foreign Policy 1869-1942: Kasumigaseki to Miyakezaka'' (Taylor & Francis, 2013) (sa Ingles)</ref> * [[Hunyo 7]] &#x2013; Idineklara ng Storting, ang parlamento ng [[Noruwega]], ang pagbuwag sa unyon sa pagitan ng Noruwega at [[Suwesya]], na nagbigay sa Noruwega ng ganap na kasarinlan.<ref name="Jun05">{{Cite book |last=Shaw |first=Albert |url=https://books.google.com/books?id=jUsfTWbdik4C&q=%22monthly+Review+of+Reviews%22+1905 |title=The American Monthly Review of Reviews |date=1905 |publisher=Review of Reviews. |language=en}}</ref> * [[Hulyo 15]] – Ipinakilala sa [[Pransiya]] ang tanyag na kathang-isip na tauhang si Arsène Lupin, ang maginoong magnanakaw.<ref>{{Cite book |last=Leblanc |first=Maurice Marie Émile |url=https://www.google.com/search?q=%22Ars%C3%A8ne+Lupin%22+-wikipedia |title=The Arrest of Arsene Lupin |edition=binago |language=english}}</ref> * [[Agosto 23]] &#x2013; Matapos ang isang panahon ng katahimikan kasunod ng nakamamatay na paglanap ng kolera sa Pilipinas, lumitaw ang mga pinaghihinalaang kaso sa [[Maynila]], na nagpanatili sa Lupon ng Kalusugan ng Pamahalaang Insular sa mataas na antas ng pagbabantay.<ref>{{Cite journal |last=Heiser |first=Victor G. |date=1907-03-09 |title=THE OUTBREAK OF CHOLERA IN THE PHILIPPINES IN 1905.THE METHODS USED IN COMBATING IT, WITH STATISTICS TO JAN. 1, 1906. |url=http://jama.jamanetwork.com/article.aspx?doi=10.1001/jama.1907.25220360014001d |journal=JAMA: The Journal of the American Medical Association |language=en |volume=XLVIII |issue=10 |pages=856 |doi=10.1001/jama.1907.25220360014001d |issn=0098-7484}}</ref> * [[Setyembre 18]] &#x2013; Nagbitiw si Arsenio Cruz Herrera sa kaniyang tungkulin bilang unang Alkalde ng Maynila matapos ang paulit-ulit na hindi pagkakasundo kay [[Luke E. Wright|Luke Wright]], ang [[Mga Gobernador-Heneral ng Pilipinas|Gobernador-Heneral ng Estados Unidos sa Pilipinas]]. Mahigit apat na taon nang nanungkulan si Cruz, mula nang likhain ang posisyon noong 1901 upang bigyan ang mga Pilipino ng pamamahala sa kabisera ng Kapuluang Pilipinas. Humalili sa kaniya si Felix Roxas.<ref>Cristina Evangelista Torres, ''The Americanization of Manila, 1898-1921'' (University of the Philippines Press, 2010) p.53 (sa Ingles)</ref> * [[Oktubre 22]] &#x2013; Naganap ang Labanan sa Ilog Malalag sa Pilipinas sa pagitan ng mga hukbong Amerikano at mga rebeldeng Moro ng [[Sultanato ng Maguindanao]]. Labindalawang [[Moro]] ang napatay, kabilang ang kanilang kumander na si [[Datu Ali]], samantalang isang sundalong Amerikano ang nasawi, at 43 Morong bihag ng digmaan ang nabihag.<ref>"Troops Kill Moro Chief— Ali, His Son, and Ten Followers Slain in Fight— Forty-three Prisoners", ''The New York Times'', Oktubre 29, 1905, p.1 (sa Ingles)</ref><ref>"Troops Kill Moro Chief— Ali, His Son, and Ten Followers Slain in Fight— Forty-three Prisoners", ''The New York Times'', Oktubre 29, 1905, p.1 (sa Ingles)</ref> * Nobyembre 21 &#x2013; Unang nailathala ang makabagong papel ni [[Albert Einstein]] tungkol sa pagkakatumbas ng [[masa]] at [[enerhiya]] (na inilalarawan ng ekwasyong [[E=mc2|E = mc²]]), na may pamagat na ''"Ist die Trägheit eines Körpers von seinem Energieinhalt abhängig?"'' ("Nakabatay ba ang [[Inertia|Inersiya]] ng Isang Katawan sa Nilalaman Nito na Enerhiya?"), sa [[Alemanya|Aleman]] na pahayagang [[pang-agham]] na ''Annalen der Physik''.<ref>David Bodanis, ''E=mc2: A Biography of the World's Most Famous Equation'' (Bloomsbury Publishing, 2009) (sa Ingles)</ref> ==Kapanganakan== * [[Aldo Fabrizi]] * [[Alfredo Montelibano]] * [[Raymond Aron]] * [[Beatrice Lennie]] * [[Clara Bow]] * [[Viktor Frankl]] * [[Mary Elizabeth Frye]] * [[Marcel Lefebvre]] * [[Reyna Genepil]] * [[Jean-Paul Sartre]] * [[Sue Jean Covacevich]] == Kamatayan == * [[Rudolf Albert von Kölliker]] * [[Jules Verne]] == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Taon]] [[Kategorya:1905]] 7aku6r8t9i1mgmsxsp8n0wvff1mqdui 2213773 2213772 2026-06-28T08:01:59Z Jojit fb 38 /* Kaganapan */ 2213773 wikitext text/x-wiki {{year nav|{{PAGENAME}}}} Ang '''1905''' ([[Pamilang na Romano|MCMV]]) ay isang karaniwang taon na nagsimula sa Linggo sa [[kalendaryong Gregoryano]] at isang karaniwang taon na nagsimula sa Sabado sa [[kalendaryong Juliyano]]. Ito ang ika-1905 taon ng [[Karaniwang Panahon (kalendaryong Gregoryano)|Karaniwang Panahon]] (''Common Era'' o CE) at ''[[Anno Domini]]'' (AD), ang ika-905 taon ng ika-2 milenyo, ang ika-5 taon ng ika-20 dantaon, at ang ika-6 na taon ng [[dekada 1900]]. Sa pagsisimula ng 1905, ang kalendaryong Gregoryano ay 13 araw na mas maaga kaysa sa kalendaryong Juliyano, na nanatiling ginagamit sa ilang lugar hanggang 1923. Sa pagsisimula ng ikalawang taon ng malawakang Digmaang Ruso-Hapones, mahigit 100,000 katao ang namatay sa pinakamalalaking labanan sa daigdig noong panahong iyon. Ang kaguluhang dulot ng digmaan ay humantong sa [[Rebolusyong Ruso]] ng 1905 laban kay [[Nicolas II ng Rusya]] (bilang paggunita rito, pinamagatan ni Dmitri Shostakovich ang kaniyang ''Ika-11 Simponiya'' na ''Ang Taong 1905'') at sa pagsisimula ng rebolusyon sa Kaharian ng Polonya. Samantala, nagpatuloy ang pagpapalawak ng [[Canada|Kanada]] at [[Estados Unidos]] sa kanluran sa pamamagitan ng pagkakatatag ng mga lalawigan ng [[Alberta]] at [[Saskatchewan]] at ng pagkakatatag ng [[Las Vegas]]. Noong 1905 rin, inilathala ni [[Albert Einstein]], na noon ay naninirahan sa [[Bern]], ang kaniyang apat na ''Annus Mirabilis'' na papel sa ''Annalen der Physik'' ([[Leipzig]]) noong Marso 18, Mayo 11, Hunyo 30, at Setyembre 27, na naglatag ng mga pundasyon ng mahigit isang dantaong pag-aaral sa [[teoretikal na pisika]]. == Kaganapan == * [[Enero 15]] ** Isang sunod-sunod na tatlong [[sunami]] na may taas na 41 metro (135 talampakan) ang pumatay sa 61 katao sa [[Noruwega]], matapos gumuho ang malaking tipak ng bato mula sa Bundok Ramnefjell at bumagsak sa Lawa ng Lovatnet.<ref>{{Cite web |title=Loen Rockfalls in lake Lovatnet |url=https://www.fjords.com/en/rock-avalanches/rock-avalanches-loen/ |access-date=2026-06-28 |website=FJORDS.COM – THE FJORDS OF WESTERN NORWAY |language=en-GB}}</ref> ** Nagkaroon ng halalan sa buong [[Pilipinas]] para sa pagkagobernador maliban sa [[Kabite]] at [[Isabela (lalawigan)|Isabela]].<ref>{{Cite web |date=Marso 23, 1901 |title=HISTORICAL DEVELOPMENT OF THE PROVINCE OF ISABELA |url=https://provinceofisabela.ph/images/2018/History_of_Isabela/1-History%20of%20Isabela.pdf |access-date=2026-06-28 |website=provinceofisabela.ph}}</ref> * [[Pebrero 23]] &#x2013; Itinatag ang Rotary International sa [[Chicago]], sa Estados Unidos.<ref>{{Cite web |title=Our History |url=https://www.rotary.org/en/about-rotary/history |access-date=2026-06-28 |website=www.rotary.org |language=en}}</ref> * [[Marso 20]] &#x2013; Ang titulong [[Punong Ministro ng Reyno Unido|Punong Ministro ng]] [[Punong Ministro ng Reyno Unido|Reyno Unido]] ay opisyal na kinilala ni Edward VII sa pamamagitan ng isang maharlikang kautusan (''royal warrant'').<ref>{{cite web |title=Edward VII |url=http://www.oxforddnb.com.elib.tcd.ie/view/article/32975?docPos=1 |work=Oxford Dictionary of National Biography |publisher=Oxford University Press |language=en}} {{ODNBsub}}</ref> * [[Abril 2]] &#x2013; Binuksan sa trapiko ng riles ang Lagusang Simplon na tumatawid sa [[Alpes|Kabundukang Alpes]].<ref name="Apr05">''The American Monthly Review of Reviews'' (Mayo 1905) pp. 537-539 (sa Ingles)</ref> * [[Mayo 30]] &#x2013; Hiniling ni Katsura Tarō, ang [[Punong Ministro ng Hapon]], kay [[Theodore Roosevelt]], [[Pangulo ng Estados Unidos]], na mamagitan sa mga usapang pangkapayapaan upang wakasan ang Digmaang Ruso-Hapon.<ref>Ian Nish, ''Japanese Foreign Policy 1869-1942: Kasumigaseki to Miyakezaka'' (Taylor & Francis, 2013) (sa Ingles)</ref> * [[Hunyo 7]] &#x2013; Idineklara ng Storting, ang parlamento ng [[Noruwega]], ang pagbuwag sa unyon sa pagitan ng Noruwega at [[Suwesya]], na nagbigay sa Noruwega ng ganap na kasarinlan.<ref name="Jun05">{{Cite book |last=Shaw |first=Albert |url=https://books.google.com/books?id=jUsfTWbdik4C&q=%22monthly+Review+of+Reviews%22+1905 |title=The American Monthly Review of Reviews |date=1905 |publisher=Review of Reviews. |language=en}}</ref> * [[Hulyo 15]] – Ipinakilala sa [[Pransiya]] ang tanyag na kathang-isip na tauhang si Arsène Lupin, ang maginoong magnanakaw.<ref>{{Cite book |last=Leblanc |first=Maurice Marie Émile |url=https://www.google.com/search?q=%22Ars%C3%A8ne+Lupin%22+-wikipedia |title=The Arrest of Arsene Lupin |edition=binago |language=english}}</ref> * [[Agosto 23]] &#x2013; Matapos ang isang panahon ng katahimikan kasunod ng nakamamatay na paglanap ng kolera sa Pilipinas, lumitaw ang mga pinaghihinalaang kaso sa [[Maynila]], na nagpanatili sa Lupon ng Kalusugan ng Pamahalaang Insular sa mataas na antas ng pagbabantay.<ref>{{Cite journal |last=Heiser |first=Victor G. |date=1907-03-09 |title=THE OUTBREAK OF CHOLERA IN THE PHILIPPINES IN 1905.THE METHODS USED IN COMBATING IT, WITH STATISTICS TO JAN. 1, 1906. |url=http://jama.jamanetwork.com/article.aspx?doi=10.1001/jama.1907.25220360014001d |journal=JAMA: The Journal of the American Medical Association |language=en |volume=XLVIII |issue=10 |pages=856 |doi=10.1001/jama.1907.25220360014001d |issn=0098-7484}}</ref> * [[Setyembre 18]] &#x2013; Nagbitiw si Arsenio Cruz Herrera sa kaniyang tungkulin bilang unang Alkalde ng Maynila matapos ang paulit-ulit na hindi pagkakasundo kay [[Luke E. Wright|Luke Wright]], ang [[Mga Gobernador-Heneral ng Pilipinas|Gobernador-Heneral ng Estados Unidos sa Pilipinas]]. Mahigit apat na taon nang nanungkulan si Cruz, mula nang likhain ang posisyon noong 1901 upang bigyan ang mga Pilipino ng pamamahala sa kabisera ng Kapuluang Pilipinas. Humalili sa kaniya si Felix Roxas.<ref>Cristina Evangelista Torres, ''The Americanization of Manila, 1898-1921'' (University of the Philippines Press, 2010) p.53 (sa Ingles)</ref> * [[Oktubre 22]] &#x2013; Naganap ang Labanan sa Ilog Malalag sa Pilipinas sa pagitan ng mga hukbong Amerikano at mga rebeldeng Moro ng [[Sultanato ng Maguindanao]]. Labindalawang [[Moro]] ang napatay, kabilang ang kanilang kumander na si [[Datu Ali]], samantalang isang sundalong Amerikano ang nasawi, at 43 Morong bihag ng digmaan ang nabihag.<ref>"Troops Kill Moro Chief— Ali, His Son, and Ten Followers Slain in Fight— Forty-three Prisoners", ''The New York Times'', Oktubre 29, 1905, p.1 (sa Ingles)</ref><ref>"Troops Kill Moro Chief— Ali, His Son, and Ten Followers Slain in Fight— Forty-three Prisoners", ''The New York Times'', Oktubre 29, 1905, p.1 (sa Ingles)</ref> * [[Nobyembre 21]] &#x2013; Unang nailathala ang makabagong papel ni [[Albert Einstein]] tungkol sa pagkakatumbas ng [[masa]] at [[enerhiya]] (na inilalarawan ng ekwasyong [[E=mc2|E = mc²]]), na may pamagat na ''"Ist die Trägheit eines Körpers von seinem Energieinhalt abhängig?"'' ("Nakabatay ba ang [[Inertia|Inersiya]] ng Isang Katawan sa Nilalaman Nito na Enerhiya?"), sa [[Alemanya|Aleman]] na pahayagang [[pang-agham]] na ''Annalen der Physik''.<ref>David Bodanis, ''E=mc2: A Biography of the World's Most Famous Equation'' (Bloomsbury Publishing, 2009) (sa Ingles)</ref> ==Kapanganakan== * [[Aldo Fabrizi]] * [[Alfredo Montelibano]] * [[Raymond Aron]] * [[Beatrice Lennie]] * [[Clara Bow]] * [[Viktor Frankl]] * [[Mary Elizabeth Frye]] * [[Marcel Lefebvre]] * [[Reyna Genepil]] * [[Jean-Paul Sartre]] * [[Sue Jean Covacevich]] == Kamatayan == * [[Rudolf Albert von Kölliker]] * [[Jules Verne]] == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Taon]] [[Kategorya:1905]] 7ss3enwdva568k8agzhspwoxv4amrcz 2213774 2213773 2026-06-28T08:03:45Z Jojit fb 38 /* Kaganapan */ 2213774 wikitext text/x-wiki {{year nav|{{PAGENAME}}}} Ang '''1905''' ([[Pamilang na Romano|MCMV]]) ay isang karaniwang taon na nagsimula sa Linggo sa [[kalendaryong Gregoryano]] at isang karaniwang taon na nagsimula sa Sabado sa [[kalendaryong Juliyano]]. Ito ang ika-1905 taon ng [[Karaniwang Panahon (kalendaryong Gregoryano)|Karaniwang Panahon]] (''Common Era'' o CE) at ''[[Anno Domini]]'' (AD), ang ika-905 taon ng ika-2 milenyo, ang ika-5 taon ng ika-20 dantaon, at ang ika-6 na taon ng [[dekada 1900]]. Sa pagsisimula ng 1905, ang kalendaryong Gregoryano ay 13 araw na mas maaga kaysa sa kalendaryong Juliyano, na nanatiling ginagamit sa ilang lugar hanggang 1923. Sa pagsisimula ng ikalawang taon ng malawakang Digmaang Ruso-Hapones, mahigit 100,000 katao ang namatay sa pinakamalalaking labanan sa daigdig noong panahong iyon. Ang kaguluhang dulot ng digmaan ay humantong sa [[Rebolusyong Ruso]] ng 1905 laban kay [[Nicolas II ng Rusya]] (bilang paggunita rito, pinamagatan ni Dmitri Shostakovich ang kaniyang ''Ika-11 Simponiya'' na ''Ang Taong 1905'') at sa pagsisimula ng rebolusyon sa Kaharian ng Polonya. Samantala, nagpatuloy ang pagpapalawak ng [[Canada|Kanada]] at [[Estados Unidos]] sa kanluran sa pamamagitan ng pagkakatatag ng mga lalawigan ng [[Alberta]] at [[Saskatchewan]] at ng pagkakatatag ng [[Las Vegas]]. Noong 1905 rin, inilathala ni [[Albert Einstein]], na noon ay naninirahan sa [[Bern]], ang kaniyang apat na ''Annus Mirabilis'' na papel sa ''Annalen der Physik'' ([[Leipzig]]) noong Marso 18, Mayo 11, Hunyo 30, at Setyembre 27, na naglatag ng mga pundasyon ng mahigit isang dantaong pag-aaral sa [[teoretikal na pisika]]. == Kaganapan == * [[Enero 15]] ** Isang sunod-sunod na tatlong [[sunami]] na may taas na 41 metro (135 talampakan) ang pumatay sa 61 katao sa [[Noruwega]], matapos gumuho ang malaking tipak ng bato mula sa Bundok Ramnefjell at bumagsak sa Lawa ng Lovatnet.<ref>{{Cite web |title=Loen Rockfalls in lake Lovatnet |url=https://www.fjords.com/en/rock-avalanches/rock-avalanches-loen/ |access-date=2026-06-28 |website=FJORDS.COM – THE FJORDS OF WESTERN NORWAY |language=en-GB}}</ref> ** Nagkaroon ng halalan sa buong [[Pilipinas]] para sa pagkagobernador maliban sa [[Kabite]] at [[Isabela (lalawigan)|Isabela]].<ref>{{Cite web |date=Marso 23, 1901 |title=HISTORICAL DEVELOPMENT OF THE PROVINCE OF ISABELA |url=https://provinceofisabela.ph/images/2018/History_of_Isabela/1-History%20of%20Isabela.pdf |access-date=2026-06-28 |website=provinceofisabela.ph}}</ref> * [[Pebrero 23]] &#x2013; Itinatag ang Rotary International sa [[Chicago]], sa Estados Unidos.<ref>{{Cite web |title=Our History |url=https://www.rotary.org/en/about-rotary/history |access-date=2026-06-28 |website=www.rotary.org |language=en}}</ref> * [[Marso 20]] &#x2013; Ang titulong [[Punong Ministro ng Reyno Unido|Punong Ministro ng]] [[Punong Ministro ng Reyno Unido|Reyno Unido]] ay opisyal na kinilala ni Edward VII sa pamamagitan ng isang maharlikang kautusan (''royal warrant'').<ref>{{cite web |title=Edward VII |url=http://www.oxforddnb.com.elib.tcd.ie/view/article/32975?docPos=1 |work=Oxford Dictionary of National Biography |publisher=Oxford University Press |language=en}} {{ODNBsub}}</ref> * [[Abril 2]] &#x2013; Binuksan sa trapiko ng riles ang Lagusang Simplon na tumatawid sa [[Alpes|Kabundukang Alpes]].<ref name="Apr05">''The American Monthly Review of Reviews'' (Mayo 1905) pp. 537-539 (sa Ingles)</ref> * [[Mayo 30]] &#x2013; Hiniling ni Katsura Tarō, ang [[Punong Ministro ng Hapon]], kay [[Theodore Roosevelt]], [[Pangulo ng Estados Unidos]], na mamagitan sa mga usapang pangkapayapaan upang wakasan ang Digmaang Ruso-Hapon.<ref>Ian Nish, ''Japanese Foreign Policy 1869-1942: Kasumigaseki to Miyakezaka'' (Taylor & Francis, 2013) (sa Ingles)</ref> * [[Hunyo 7]] &#x2013; Idineklara ng Storting, ang parlamento ng [[Noruwega]], ang pagbuwag sa unyon sa pagitan ng Noruwega at [[Suwesya]], na nagbigay sa Noruwega ng ganap na kasarinlan.<ref name="Jun05">{{Cite book |last=Shaw |first=Albert |url=https://books.google.com/books?id=jUsfTWbdik4C&q=%22monthly+Review+of+Reviews%22+1905 |title=The American Monthly Review of Reviews |date=1905 |publisher=Review of Reviews. |language=en}}</ref> * [[Hulyo 15]] – Ipinakilala sa [[Pransiya]] ang tanyag na kathang-isip na tauhang si Arsène Lupin, ang maginoong magnanakaw.<ref>{{Cite book |last=Leblanc |first=Maurice Marie Émile |url=https://www.google.com/search?q=%22Ars%C3%A8ne+Lupin%22+-wikipedia |title=The Arrest of Arsene Lupin |edition=binago |language=english}}</ref> * [[Agosto 23]] &#x2013; Matapos ang isang panahon ng katahimikan kasunod ng nakamamatay na paglanap ng kolera sa Pilipinas, lumitaw ang mga pinaghihinalaang kaso sa [[Maynila]], na nagpanatili sa Lupon ng Kalusugan ng Pamahalaang Insular sa mataas na antas ng pagbabantay.<ref>{{Cite journal |last=Heiser |first=Victor G. |date=1907-03-09 |title=THE OUTBREAK OF CHOLERA IN THE PHILIPPINES IN 1905.THE METHODS USED IN COMBATING IT, WITH STATISTICS TO JAN. 1, 1906. |url=http://jama.jamanetwork.com/article.aspx?doi=10.1001/jama.1907.25220360014001d |journal=JAMA: The Journal of the American Medical Association |language=en |volume=XLVIII |issue=10 |pages=856 |doi=10.1001/jama.1907.25220360014001d |issn=0098-7484}}</ref> * [[Setyembre 18]] &#x2013; Nagbitiw si Arsenio Cruz Herrera sa kaniyang tungkulin bilang unang Alkalde ng Maynila matapos ang paulit-ulit na hindi pagkakasundo kay [[Luke E. Wright|Luke Wright]], ang [[Mga Gobernador-Heneral ng Pilipinas|Gobernador-Heneral ng Estados Unidos sa Pilipinas]]. Mahigit apat na taon nang nanungkulan si Cruz, mula nang likhain ang posisyon noong 1901 upang bigyan ang mga Pilipino ng pamamahala sa kabisera ng Kapuluang Pilipinas. Humalili sa kaniya si Felix Roxas.<ref>Cristina Evangelista Torres, ''The Americanization of Manila, 1898-1921'' (University of the Philippines Press, 2010) p.53 (sa Ingles)</ref> * [[Oktubre 22]] &#x2013; Naganap ang Labanan sa Ilog Malalag sa Pilipinas sa pagitan ng mga hukbong Amerikano at mga rebeldeng Moro ng [[Sultanato ng Maguindanao]]. Labindalawang [[Moro]] ang napatay, kabilang ang kanilang kumander na si [[Datu Ali]], samantalang isang sundalong Amerikano ang nasawi, at 43 Morong bihag ng digmaan ang nabihag.<ref>"Troops Kill Moro Chief— Ali, His Son, and Ten Followers Slain in Fight— Forty-three Prisoners", ''The New York Times'', Oktubre 29, 1905, p.1 (sa Ingles)</ref><ref>"Troops Kill Moro Chief— Ali, His Son, and Ten Followers Slain in Fight— Forty-three Prisoners", ''The New York Times'', Oktubre 29, 1905, p.1 (sa Ingles)</ref> * [[Nobyembre 21]] &#x2013; Unang nailathala ang makabagong papel ni [[Albert Einstein]] tungkol sa pagkakatumbas ng [[masa]] at [[enerhiya]] (na inilalarawan ng ekwasyong [[E=mc2|E = mc²]]), na may pamagat na ''"Ist die Trägheit eines Körpers von seinem Energieinhalt abhängig?"'' ("Nakabatay ba ang [[Inertia|Inersiya]] ng Isang Katawan sa Nilalaman Nito na Enerhiya?"), sa [[Alemanya|Aleman]] na pahayagang [[pang-agham]] na ''Annalen der Physik''.<ref>David Bodanis, ''E=mc2: A Biography of the World's Most Famous Equation'' (Bloomsbury Publishing, 2009) (sa Ingles)</ref> * Disyembre 23 - Idinaos sa Tampere, [[Pinlandiya]], ang Kumperensiya ng Tampere, kung saan unang nagkita sina [[Vladimir Lenin]] at [[Joseph Stalin]]. ==Kapanganakan== * [[Aldo Fabrizi]] * [[Alfredo Montelibano]] * [[Raymond Aron]] * [[Beatrice Lennie]] * [[Clara Bow]] * [[Viktor Frankl]] * [[Mary Elizabeth Frye]] * [[Marcel Lefebvre]] * [[Reyna Genepil]] * [[Jean-Paul Sartre]] * [[Sue Jean Covacevich]] == Kamatayan == * [[Rudolf Albert von Kölliker]] * [[Jules Verne]] == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Taon]] [[Kategorya:1905]] ca2j0e9iedf7kc44twqsu7xghht4bqj 2213775 2213774 2026-06-28T08:06:08Z Jojit fb 38 /* Kaganapan */ 2213775 wikitext text/x-wiki {{year nav|{{PAGENAME}}}} Ang '''1905''' ([[Pamilang na Romano|MCMV]]) ay isang karaniwang taon na nagsimula sa Linggo sa [[kalendaryong Gregoryano]] at isang karaniwang taon na nagsimula sa Sabado sa [[kalendaryong Juliyano]]. Ito ang ika-1905 taon ng [[Karaniwang Panahon (kalendaryong Gregoryano)|Karaniwang Panahon]] (''Common Era'' o CE) at ''[[Anno Domini]]'' (AD), ang ika-905 taon ng ika-2 milenyo, ang ika-5 taon ng ika-20 dantaon, at ang ika-6 na taon ng [[dekada 1900]]. Sa pagsisimula ng 1905, ang kalendaryong Gregoryano ay 13 araw na mas maaga kaysa sa kalendaryong Juliyano, na nanatiling ginagamit sa ilang lugar hanggang 1923. Sa pagsisimula ng ikalawang taon ng malawakang Digmaang Ruso-Hapones, mahigit 100,000 katao ang namatay sa pinakamalalaking labanan sa daigdig noong panahong iyon. Ang kaguluhang dulot ng digmaan ay humantong sa [[Rebolusyong Ruso]] ng 1905 laban kay [[Nicolas II ng Rusya]] (bilang paggunita rito, pinamagatan ni Dmitri Shostakovich ang kaniyang ''Ika-11 Simponiya'' na ''Ang Taong 1905'') at sa pagsisimula ng rebolusyon sa Kaharian ng Polonya. Samantala, nagpatuloy ang pagpapalawak ng [[Canada|Kanada]] at [[Estados Unidos]] sa kanluran sa pamamagitan ng pagkakatatag ng mga lalawigan ng [[Alberta]] at [[Saskatchewan]] at ng pagkakatatag ng [[Las Vegas]]. Noong 1905 rin, inilathala ni [[Albert Einstein]], na noon ay naninirahan sa [[Bern]], ang kaniyang apat na ''Annus Mirabilis'' na papel sa ''Annalen der Physik'' ([[Leipzig]]) noong Marso 18, Mayo 11, Hunyo 30, at Setyembre 27, na naglatag ng mga pundasyon ng mahigit isang dantaong pag-aaral sa [[teoretikal na pisika]]. == Kaganapan == * [[Enero 15]] ** Isang sunod-sunod na tatlong [[sunami]] na may taas na 41 metro (135 talampakan) ang pumatay sa 61 katao sa [[Noruwega]], matapos gumuho ang malaking tipak ng bato mula sa Bundok Ramnefjell at bumagsak sa Lawa ng Lovatnet.<ref>{{Cite web |title=Loen Rockfalls in lake Lovatnet |url=https://www.fjords.com/en/rock-avalanches/rock-avalanches-loen/ |access-date=2026-06-28 |website=FJORDS.COM – THE FJORDS OF WESTERN NORWAY |language=en-GB}}</ref> ** Nagkaroon ng halalan sa buong [[Pilipinas]] para sa pagkagobernador maliban sa [[Kabite]] at [[Isabela (lalawigan)|Isabela]].<ref>{{Cite web |date=Marso 23, 1901 |title=HISTORICAL DEVELOPMENT OF THE PROVINCE OF ISABELA |url=https://provinceofisabela.ph/images/2018/History_of_Isabela/1-History%20of%20Isabela.pdf |access-date=2026-06-28 |website=provinceofisabela.ph}}</ref> * [[Pebrero 23]] &#x2013; Itinatag ang Rotary International sa [[Chicago]], sa Estados Unidos.<ref>{{Cite web |title=Our History |url=https://www.rotary.org/en/about-rotary/history |access-date=2026-06-28 |website=www.rotary.org |language=en}}</ref> * [[Marso 20]] &#x2013; Ang titulong [[Punong Ministro ng Reyno Unido|Punong Ministro ng]] [[Punong Ministro ng Reyno Unido|Reyno Unido]] ay opisyal na kinilala ni Edward VII sa pamamagitan ng isang maharlikang kautusan (''royal warrant'').<ref>{{cite web |title=Edward VII |url=http://www.oxforddnb.com.elib.tcd.ie/view/article/32975?docPos=1 |work=Oxford Dictionary of National Biography |publisher=Oxford University Press |language=en}} {{ODNBsub}}</ref> * [[Abril 2]] &#x2013; Binuksan sa trapiko ng riles ang Lagusang Simplon na tumatawid sa [[Alpes|Kabundukang Alpes]].<ref name="Apr05">''The American Monthly Review of Reviews'' (Mayo 1905) pp. 537-539 (sa Ingles)</ref> * [[Mayo 30]] &#x2013; Hiniling ni Katsura Tarō, ang [[Punong Ministro ng Hapon]], kay [[Theodore Roosevelt]], [[Pangulo ng Estados Unidos]], na mamagitan sa mga usapang pangkapayapaan upang wakasan ang Digmaang Ruso-Hapon.<ref>Ian Nish, ''Japanese Foreign Policy 1869-1942: Kasumigaseki to Miyakezaka'' (Taylor & Francis, 2013) (sa Ingles)</ref> * [[Hunyo 7]] &#x2013; Idineklara ng Storting, ang parlamento ng [[Noruwega]], ang pagbuwag sa unyon sa pagitan ng Noruwega at [[Suwesya]], na nagbigay sa Noruwega ng ganap na kasarinlan.<ref name="Jun05">{{Cite book |last=Shaw |first=Albert |url=https://books.google.com/books?id=jUsfTWbdik4C&q=%22monthly+Review+of+Reviews%22+1905 |title=The American Monthly Review of Reviews |date=1905 |publisher=Review of Reviews. |language=en}}</ref> * [[Hulyo 15]] – Ipinakilala sa [[Pransiya]] ang tanyag na kathang-isip na tauhang si Arsène Lupin, ang maginoong magnanakaw.<ref>{{Cite book |last=Leblanc |first=Maurice Marie Émile |url=https://www.google.com/search?q=%22Ars%C3%A8ne+Lupin%22+-wikipedia |title=The Arrest of Arsene Lupin |edition=binago |language=english}}</ref> * [[Agosto 23]] &#x2013; Matapos ang isang panahon ng katahimikan kasunod ng nakamamatay na paglanap ng kolera sa Pilipinas, lumitaw ang mga pinaghihinalaang kaso sa [[Maynila]], na nagpanatili sa Lupon ng Kalusugan ng Pamahalaang Insular sa mataas na antas ng pagbabantay.<ref>{{Cite journal |last=Heiser |first=Victor G. |date=1907-03-09 |title=THE OUTBREAK OF CHOLERA IN THE PHILIPPINES IN 1905.THE METHODS USED IN COMBATING IT, WITH STATISTICS TO JAN. 1, 1906. |url=http://jama.jamanetwork.com/article.aspx?doi=10.1001/jama.1907.25220360014001d |journal=JAMA: The Journal of the American Medical Association |language=en |volume=XLVIII |issue=10 |pages=856 |doi=10.1001/jama.1907.25220360014001d |issn=0098-7484}}</ref> * [[Setyembre 18]] &#x2013; Nagbitiw si Arsenio Cruz Herrera sa kaniyang tungkulin bilang unang Alkalde ng Maynila matapos ang paulit-ulit na hindi pagkakasundo kay [[Luke E. Wright|Luke Wright]], ang [[Mga Gobernador-Heneral ng Pilipinas|Gobernador-Heneral ng Estados Unidos sa Pilipinas]]. Mahigit apat na taon nang nanungkulan si Cruz, mula nang likhain ang posisyon noong 1901 upang bigyan ang mga Pilipino ng pamamahala sa kabisera ng Kapuluang Pilipinas. Humalili sa kaniya si Felix Roxas.<ref>Cristina Evangelista Torres, ''The Americanization of Manila, 1898-1921'' (University of the Philippines Press, 2010) p.53 (sa Ingles)</ref> * [[Oktubre 22]] &#x2013; Naganap ang Labanan sa Ilog Malalag sa Pilipinas sa pagitan ng mga hukbong Amerikano at mga rebeldeng Moro ng [[Sultanato ng Maguindanao]]. Labindalawang [[Moro]] ang napatay, kabilang ang kanilang kumander na si [[Datu Ali]], samantalang isang sundalong Amerikano ang nasawi, at 43 Morong bihag ng digmaan ang nabihag.<ref>"Troops Kill Moro Chief— Ali, His Son, and Ten Followers Slain in Fight— Forty-three Prisoners", ''The New York Times'', Oktubre 29, 1905, p.1 (sa Ingles)</ref><ref>"Troops Kill Moro Chief— Ali, His Son, and Ten Followers Slain in Fight— Forty-three Prisoners", ''The New York Times'', Oktubre 29, 1905, p.1 (sa Ingles)</ref> * [[Nobyembre 21]] &#x2013; Unang nailathala ang makabagong papel ni [[Albert Einstein]] tungkol sa pagkakatumbas ng [[masa]] at [[enerhiya]] (na inilalarawan ng ekwasyong [[E=mc2|E = mc²]]), na may pamagat na ''"Ist die Trägheit eines Körpers von seinem Energieinhalt abhängig?"'' ("Nakabatay ba ang [[Inertia|Inersiya]] ng Isang Katawan sa Nilalaman Nito na Enerhiya?"), sa [[Alemanya|Aleman]] na pahayagang [[pang-agham]] na ''Annalen der Physik''.<ref>David Bodanis, ''E=mc2: A Biography of the World's Most Famous Equation'' (Bloomsbury Publishing, 2009) (sa Ingles)</ref> * [[Disyembre 23]] - Idinaos sa Tampere, [[Pinlandiya]], ang Kumperensiya ng Tampere, kung saan unang nagkita sina [[Vladimir Lenin]] at [[Joseph Stalin]].<ref>{{cite book |last=Kramolnikov |first=G. |url=https://helda.helsinki.fi/handle/10138/153710 |title=Bolshevikkien toiminta Suomessa ja Viaporin kapina |publisher=Valtion kustannusliike Kirja |year=1931 |location=Leningrad |pages=103–113 |language=fi |chapter=Bolshevikkien konferenssi Tampereella v. 1905 |access-date=Oktubre 15, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190605043145/https://helda.helsinki.fi/handle/10138/153710 |archive-date=Hunyo 5, 2019 |url-status=live}}</ref> ==Kapanganakan== * [[Aldo Fabrizi]] * [[Alfredo Montelibano]] * [[Raymond Aron]] * [[Beatrice Lennie]] * [[Clara Bow]] * [[Viktor Frankl]] * [[Mary Elizabeth Frye]] * [[Marcel Lefebvre]] * [[Reyna Genepil]] * [[Jean-Paul Sartre]] * [[Sue Jean Covacevich]] == Kamatayan == * [[Rudolf Albert von Kölliker]] * [[Jules Verne]] == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Taon]] [[Kategorya:1905]] lwf00x7n2fsmlgc34p8xicnzupx489l 2213776 2213775 2026-06-28T08:19:53Z Jojit fb 38 /* Kaganapan */ 2213776 wikitext text/x-wiki {{year nav|{{PAGENAME}}}} Ang '''1905''' ([[Pamilang na Romano|MCMV]]) ay isang karaniwang taon na nagsimula sa Linggo sa [[kalendaryong Gregoryano]] at isang karaniwang taon na nagsimula sa Sabado sa [[kalendaryong Juliyano]]. Ito ang ika-1905 taon ng [[Karaniwang Panahon (kalendaryong Gregoryano)|Karaniwang Panahon]] (''Common Era'' o CE) at ''[[Anno Domini]]'' (AD), ang ika-905 taon ng ika-2 milenyo, ang ika-5 taon ng ika-20 dantaon, at ang ika-6 na taon ng [[dekada 1900]]. Sa pagsisimula ng 1905, ang kalendaryong Gregoryano ay 13 araw na mas maaga kaysa sa kalendaryong Juliyano, na nanatiling ginagamit sa ilang lugar hanggang 1923. Sa pagsisimula ng ikalawang taon ng malawakang Digmaang Ruso-Hapones, mahigit 100,000 katao ang namatay sa pinakamalalaking labanan sa daigdig noong panahong iyon. Ang kaguluhang dulot ng digmaan ay humantong sa [[Rebolusyong Ruso]] ng 1905 laban kay [[Nicolas II ng Rusya]] (bilang paggunita rito, pinamagatan ni Dmitri Shostakovich ang kaniyang ''Ika-11 Simponiya'' na ''Ang Taong 1905'') at sa pagsisimula ng rebolusyon sa Kaharian ng Polonya. Samantala, nagpatuloy ang pagpapalawak ng [[Canada|Kanada]] at [[Estados Unidos]] sa kanluran sa pamamagitan ng pagkakatatag ng mga lalawigan ng [[Alberta]] at [[Saskatchewan]] at ng pagkakatatag ng [[Las Vegas]]. Noong 1905 rin, inilathala ni [[Albert Einstein]], na noon ay naninirahan sa [[Bern]], ang kaniyang apat na ''Annus Mirabilis'' na papel sa ''Annalen der Physik'' ([[Leipzig]]) noong Marso 18, Mayo 11, Hunyo 30, at Setyembre 27, na naglatag ng mga pundasyon ng mahigit isang dantaong pag-aaral sa [[teoretikal na pisika]]. == Kaganapan == * [[Enero 15]] ** Isang sunod-sunod na tatlong [[sunami]] na may taas na 41 metro (135 talampakan) ang pumatay sa 61 katao sa [[Noruwega]], matapos gumuho ang malaking tipak ng bato mula sa Bundok Ramnefjell at bumagsak sa Lawa ng Lovatnet.<ref>{{Cite web |title=Loen Rockfalls in lake Lovatnet |url=https://www.fjords.com/en/rock-avalanches/rock-avalanches-loen/ |access-date=2026-06-28 |website=FJORDS.COM – THE FJORDS OF WESTERN NORWAY |language=en-GB}}</ref> ** Nagkaroon ng halalan sa buong [[Pilipinas]] para sa pagkagobernador maliban sa [[Kabite]] at [[Isabela (lalawigan)|Isabela]].<ref>{{Cite web |date=Marso 23, 1901 |title=HISTORICAL DEVELOPMENT OF THE PROVINCE OF ISABELA |url=https://provinceofisabela.ph/images/2018/History_of_Isabela/1-History%20of%20Isabela.pdf |access-date=2026-06-28 |website=provinceofisabela.ph}}</ref> * [[Pebrero 23]] &#x2013; Itinatag ang Rotary International sa [[Chicago]], sa Estados Unidos.<ref>{{Cite web |title=Our History |url=https://www.rotary.org/en/about-rotary/history |access-date=2026-06-28 |website=www.rotary.org |language=en}}</ref> * [[Marso 20]] &#x2013; Ang titulong [[Punong Ministro ng Reyno Unido|Punong Ministro ng]] [[Punong Ministro ng Reyno Unido|Reyno Unido]] ay opisyal na kinilala ni Edward VII sa pamamagitan ng isang maharlikang kautusan (''royal warrant'').<ref>{{cite web |title=Edward VII |url=http://www.oxforddnb.com.elib.tcd.ie/view/article/32975?docPos=1 |work=Oxford Dictionary of National Biography |publisher=Oxford University Press |language=en}} {{ODNBsub}}</ref> * [[Abril 2]] &#x2013; Binuksan sa trapiko ng riles ang Lagusang Simplon na tumatawid sa [[Alpes|Kabundukang Alpes]].<ref name="Apr05">''The American Monthly Review of Reviews'' (Mayo 1905) pp. 537-539 (sa Ingles)</ref> * [[Mayo 30]] &#x2013; Hiniling ni Katsura Tarō, ang [[Punong Ministro ng Hapon]], kay [[Theodore Roosevelt]], [[Pangulo ng Estados Unidos]], na mamagitan sa mga usapang pangkapayapaan upang wakasan ang Digmaang Ruso-Hapon.<ref>Ian Nish, ''Japanese Foreign Policy 1869-1942: Kasumigaseki to Miyakezaka'' (Taylor & Francis, 2013) (sa Ingles)</ref> * [[Hunyo 7]] &#x2013; Idineklara ng Storting, ang parlamento ng [[Noruwega]], ang pagbuwag sa unyon sa pagitan ng Noruwega at [[Suwesya]], na nagbigay sa Noruwega ng ganap na kasarinlan.<ref name="Jun05">{{Cite book |last=Shaw |first=Albert |url=https://books.google.com/books?id=jUsfTWbdik4C&q=%22monthly+Review+of+Reviews%22+1905 |title=The American Monthly Review of Reviews |date=1905 |publisher=Review of Reviews. |language=en}}</ref> * [[Hulyo 15]] – Ipinakilala sa [[Pransiya]] ang tanyag na kathang-isip na tauhang si Arsène Lupin, ang maginoong magnanakaw.<ref>{{Cite book |last=Leblanc |first=Maurice Marie Émile |url=https://www.google.com/search?q=%22Ars%C3%A8ne+Lupin%22+-wikipedia |title=The Arrest of Arsene Lupin |edition=binago |language=english}}</ref> * [[Agosto 23]] &#x2013; Matapos ang isang panahon ng katahimikan kasunod ng nakamamatay na paglanap ng kolera sa Pilipinas, lumitaw ang mga pinaghihinalaang kaso sa [[Maynila]], na nagpanatili sa Lupon ng Kalusugan ng Pamahalaang Insular sa mataas na antas ng pagbabantay.<ref>{{Cite journal |last=Heiser |first=Victor G. |date=1907-03-09 |title=THE OUTBREAK OF CHOLERA IN THE PHILIPPINES IN 1905.THE METHODS USED IN COMBATING IT, WITH STATISTICS TO JAN. 1, 1906. |url=http://jama.jamanetwork.com/article.aspx?doi=10.1001/jama.1907.25220360014001d |journal=JAMA: The Journal of the American Medical Association |language=en |volume=XLVIII |issue=10 |pages=856 |doi=10.1001/jama.1907.25220360014001d |issn=0098-7484}}</ref> * [[Talaksan:Rajamuda Datu Ali.jpg|thumb|[[Datu Ali]]]][[Setyembre 18]] &#x2013; Nagbitiw si Arsenio Cruz Herrera sa kaniyang tungkulin bilang unang Alkalde ng Maynila matapos ang paulit-ulit na hindi pagkakasundo kay [[Luke E. Wright|Luke Wright]], ang [[Mga Gobernador-Heneral ng Pilipinas|Gobernador-Heneral ng Estados Unidos sa Pilipinas]]. Mahigit apat na taon nang nanungkulan si Cruz, mula nang likhain ang posisyon noong 1901 upang bigyan ang mga Pilipino ng pamamahala sa kabisera ng Kapuluang Pilipinas. Humalili sa kaniya si Felix Roxas.<ref>Cristina Evangelista Torres, ''The Americanization of Manila, 1898-1921'' (University of the Philippines Press, 2010) p.53 (sa Ingles)</ref> * [[Oktubre 22]] &#x2013; Naganap ang Labanan sa Ilog Malalag sa Pilipinas sa pagitan ng mga hukbong Amerikano at mga rebeldeng Moro ng [[Sultanato ng Maguindanao]]. Labindalawang [[Moro]] ang napatay, kabilang ang kanilang kumander na si [[Datu Ali]], samantalang isang sundalong Amerikano ang nasawi, at 43 Morong bihag ng digmaan ang nabihag.<ref>"Troops Kill Moro Chief— Ali, His Son, and Ten Followers Slain in Fight— Forty-three Prisoners", ''The New York Times'', Oktubre 29, 1905, p.1 (sa Ingles)</ref><ref>"Troops Kill Moro Chief— Ali, His Son, and Ten Followers Slain in Fight— Forty-three Prisoners", ''The New York Times'', Oktubre 29, 1905, p.1 (sa Ingles)</ref> * [[Nobyembre 21]] &#x2013; Unang nailathala ang makabagong papel ni [[Albert Einstein]] tungkol sa pagkakatumbas ng [[masa]] at [[enerhiya]] (na inilalarawan ng ekwasyong [[E=mc2|E = mc²]]), na may pamagat na ''"Ist die Trägheit eines Körpers von seinem Energieinhalt abhängig?"'' ("Nakabatay ba ang [[Inertia|Inersiya]] ng Isang Katawan sa Nilalaman Nito na Enerhiya?"), sa [[Alemanya|Aleman]] na pahayagang [[pang-agham]] na ''Annalen der Physik''.<ref>David Bodanis, ''E=mc2: A Biography of the World's Most Famous Equation'' (Bloomsbury Publishing, 2009) (sa Ingles)</ref> * [[Disyembre 23]] - Idinaos sa Tampere, [[Pinlandiya]], ang Kumperensiya ng Tampere, kung saan unang nagkita sina [[Vladimir Lenin]] at [[Joseph Stalin]].<ref>{{cite book |last=Kramolnikov |first=G. |url=https://helda.helsinki.fi/handle/10138/153710 |title=Bolshevikkien toiminta Suomessa ja Viaporin kapina |publisher=Valtion kustannusliike Kirja |year=1931 |location=Leningrad |pages=103–113 |language=fi |chapter=Bolshevikkien konferenssi Tampereella v. 1905 |access-date=Oktubre 15, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190605043145/https://helda.helsinki.fi/handle/10138/153710 |archive-date=Hunyo 5, 2019 |url-status=live}}</ref> ==Kapanganakan== * [[Aldo Fabrizi]] * [[Alfredo Montelibano]] * [[Raymond Aron]] * [[Beatrice Lennie]] * [[Clara Bow]] * [[Viktor Frankl]] * [[Mary Elizabeth Frye]] * [[Marcel Lefebvre]] * [[Reyna Genepil]] * [[Jean-Paul Sartre]] * [[Sue Jean Covacevich]] == Kamatayan == * [[Rudolf Albert von Kölliker]] * [[Jules Verne]] == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Taon]] [[Kategorya:1905]] eo0m5h0l881b29q0am9ozc4q8coqufd 2213777 2213776 2026-06-28T08:21:54Z Jojit fb 38 /* Kapanganakan */ 2213777 wikitext text/x-wiki {{year nav|{{PAGENAME}}}} Ang '''1905''' ([[Pamilang na Romano|MCMV]]) ay isang karaniwang taon na nagsimula sa Linggo sa [[kalendaryong Gregoryano]] at isang karaniwang taon na nagsimula sa Sabado sa [[kalendaryong Juliyano]]. Ito ang ika-1905 taon ng [[Karaniwang Panahon (kalendaryong Gregoryano)|Karaniwang Panahon]] (''Common Era'' o CE) at ''[[Anno Domini]]'' (AD), ang ika-905 taon ng ika-2 milenyo, ang ika-5 taon ng ika-20 dantaon, at ang ika-6 na taon ng [[dekada 1900]]. Sa pagsisimula ng 1905, ang kalendaryong Gregoryano ay 13 araw na mas maaga kaysa sa kalendaryong Juliyano, na nanatiling ginagamit sa ilang lugar hanggang 1923. Sa pagsisimula ng ikalawang taon ng malawakang Digmaang Ruso-Hapones, mahigit 100,000 katao ang namatay sa pinakamalalaking labanan sa daigdig noong panahong iyon. Ang kaguluhang dulot ng digmaan ay humantong sa [[Rebolusyong Ruso]] ng 1905 laban kay [[Nicolas II ng Rusya]] (bilang paggunita rito, pinamagatan ni Dmitri Shostakovich ang kaniyang ''Ika-11 Simponiya'' na ''Ang Taong 1905'') at sa pagsisimula ng rebolusyon sa Kaharian ng Polonya. Samantala, nagpatuloy ang pagpapalawak ng [[Canada|Kanada]] at [[Estados Unidos]] sa kanluran sa pamamagitan ng pagkakatatag ng mga lalawigan ng [[Alberta]] at [[Saskatchewan]] at ng pagkakatatag ng [[Las Vegas]]. Noong 1905 rin, inilathala ni [[Albert Einstein]], na noon ay naninirahan sa [[Bern]], ang kaniyang apat na ''Annus Mirabilis'' na papel sa ''Annalen der Physik'' ([[Leipzig]]) noong Marso 18, Mayo 11, Hunyo 30, at Setyembre 27, na naglatag ng mga pundasyon ng mahigit isang dantaong pag-aaral sa [[teoretikal na pisika]]. == Kaganapan == * [[Enero 15]] ** Isang sunod-sunod na tatlong [[sunami]] na may taas na 41 metro (135 talampakan) ang pumatay sa 61 katao sa [[Noruwega]], matapos gumuho ang malaking tipak ng bato mula sa Bundok Ramnefjell at bumagsak sa Lawa ng Lovatnet.<ref>{{Cite web |title=Loen Rockfalls in lake Lovatnet |url=https://www.fjords.com/en/rock-avalanches/rock-avalanches-loen/ |access-date=2026-06-28 |website=FJORDS.COM – THE FJORDS OF WESTERN NORWAY |language=en-GB}}</ref> ** Nagkaroon ng halalan sa buong [[Pilipinas]] para sa pagkagobernador maliban sa [[Kabite]] at [[Isabela (lalawigan)|Isabela]].<ref>{{Cite web |date=Marso 23, 1901 |title=HISTORICAL DEVELOPMENT OF THE PROVINCE OF ISABELA |url=https://provinceofisabela.ph/images/2018/History_of_Isabela/1-History%20of%20Isabela.pdf |access-date=2026-06-28 |website=provinceofisabela.ph}}</ref> * [[Pebrero 23]] &#x2013; Itinatag ang Rotary International sa [[Chicago]], sa Estados Unidos.<ref>{{Cite web |title=Our History |url=https://www.rotary.org/en/about-rotary/history |access-date=2026-06-28 |website=www.rotary.org |language=en}}</ref> * [[Marso 20]] &#x2013; Ang titulong [[Punong Ministro ng Reyno Unido|Punong Ministro ng]] [[Punong Ministro ng Reyno Unido|Reyno Unido]] ay opisyal na kinilala ni Edward VII sa pamamagitan ng isang maharlikang kautusan (''royal warrant'').<ref>{{cite web |title=Edward VII |url=http://www.oxforddnb.com.elib.tcd.ie/view/article/32975?docPos=1 |work=Oxford Dictionary of National Biography |publisher=Oxford University Press |language=en}} {{ODNBsub}}</ref> * [[Abril 2]] &#x2013; Binuksan sa trapiko ng riles ang Lagusang Simplon na tumatawid sa [[Alpes|Kabundukang Alpes]].<ref name="Apr05">''The American Monthly Review of Reviews'' (Mayo 1905) pp. 537-539 (sa Ingles)</ref> * [[Mayo 30]] &#x2013; Hiniling ni Katsura Tarō, ang [[Punong Ministro ng Hapon]], kay [[Theodore Roosevelt]], [[Pangulo ng Estados Unidos]], na mamagitan sa mga usapang pangkapayapaan upang wakasan ang Digmaang Ruso-Hapon.<ref>Ian Nish, ''Japanese Foreign Policy 1869-1942: Kasumigaseki to Miyakezaka'' (Taylor & Francis, 2013) (sa Ingles)</ref> * [[Hunyo 7]] &#x2013; Idineklara ng Storting, ang parlamento ng [[Noruwega]], ang pagbuwag sa unyon sa pagitan ng Noruwega at [[Suwesya]], na nagbigay sa Noruwega ng ganap na kasarinlan.<ref name="Jun05">{{Cite book |last=Shaw |first=Albert |url=https://books.google.com/books?id=jUsfTWbdik4C&q=%22monthly+Review+of+Reviews%22+1905 |title=The American Monthly Review of Reviews |date=1905 |publisher=Review of Reviews. |language=en}}</ref> * [[Hulyo 15]] – Ipinakilala sa [[Pransiya]] ang tanyag na kathang-isip na tauhang si Arsène Lupin, ang maginoong magnanakaw.<ref>{{Cite book |last=Leblanc |first=Maurice Marie Émile |url=https://www.google.com/search?q=%22Ars%C3%A8ne+Lupin%22+-wikipedia |title=The Arrest of Arsene Lupin |edition=binago |language=english}}</ref> * [[Agosto 23]] &#x2013; Matapos ang isang panahon ng katahimikan kasunod ng nakamamatay na paglanap ng kolera sa Pilipinas, lumitaw ang mga pinaghihinalaang kaso sa [[Maynila]], na nagpanatili sa Lupon ng Kalusugan ng Pamahalaang Insular sa mataas na antas ng pagbabantay.<ref>{{Cite journal |last=Heiser |first=Victor G. |date=1907-03-09 |title=THE OUTBREAK OF CHOLERA IN THE PHILIPPINES IN 1905.THE METHODS USED IN COMBATING IT, WITH STATISTICS TO JAN. 1, 1906. |url=http://jama.jamanetwork.com/article.aspx?doi=10.1001/jama.1907.25220360014001d |journal=JAMA: The Journal of the American Medical Association |language=en |volume=XLVIII |issue=10 |pages=856 |doi=10.1001/jama.1907.25220360014001d |issn=0098-7484}}</ref> * [[Talaksan:Rajamuda Datu Ali.jpg|thumb|[[Datu Ali]]]][[Setyembre 18]] &#x2013; Nagbitiw si Arsenio Cruz Herrera sa kaniyang tungkulin bilang unang Alkalde ng Maynila matapos ang paulit-ulit na hindi pagkakasundo kay [[Luke E. Wright|Luke Wright]], ang [[Mga Gobernador-Heneral ng Pilipinas|Gobernador-Heneral ng Estados Unidos sa Pilipinas]]. Mahigit apat na taon nang nanungkulan si Cruz, mula nang likhain ang posisyon noong 1901 upang bigyan ang mga Pilipino ng pamamahala sa kabisera ng Kapuluang Pilipinas. Humalili sa kaniya si Felix Roxas.<ref>Cristina Evangelista Torres, ''The Americanization of Manila, 1898-1921'' (University of the Philippines Press, 2010) p.53 (sa Ingles)</ref> * [[Oktubre 22]] &#x2013; Naganap ang Labanan sa Ilog Malalag sa Pilipinas sa pagitan ng mga hukbong Amerikano at mga rebeldeng Moro ng [[Sultanato ng Maguindanao]]. Labindalawang [[Moro]] ang napatay, kabilang ang kanilang kumander na si [[Datu Ali]], samantalang isang sundalong Amerikano ang nasawi, at 43 Morong bihag ng digmaan ang nabihag.<ref>"Troops Kill Moro Chief— Ali, His Son, and Ten Followers Slain in Fight— Forty-three Prisoners", ''The New York Times'', Oktubre 29, 1905, p.1 (sa Ingles)</ref><ref>"Troops Kill Moro Chief— Ali, His Son, and Ten Followers Slain in Fight— Forty-three Prisoners", ''The New York Times'', Oktubre 29, 1905, p.1 (sa Ingles)</ref> * [[Nobyembre 21]] &#x2013; Unang nailathala ang makabagong papel ni [[Albert Einstein]] tungkol sa pagkakatumbas ng [[masa]] at [[enerhiya]] (na inilalarawan ng ekwasyong [[E=mc2|E = mc²]]), na may pamagat na ''"Ist die Trägheit eines Körpers von seinem Energieinhalt abhängig?"'' ("Nakabatay ba ang [[Inertia|Inersiya]] ng Isang Katawan sa Nilalaman Nito na Enerhiya?"), sa [[Alemanya|Aleman]] na pahayagang [[pang-agham]] na ''Annalen der Physik''.<ref>David Bodanis, ''E=mc2: A Biography of the World's Most Famous Equation'' (Bloomsbury Publishing, 2009) (sa Ingles)</ref> * [[Disyembre 23]] - Idinaos sa Tampere, [[Pinlandiya]], ang Kumperensiya ng Tampere, kung saan unang nagkita sina [[Vladimir Lenin]] at [[Joseph Stalin]].<ref>{{cite book |last=Kramolnikov |first=G. |url=https://helda.helsinki.fi/handle/10138/153710 |title=Bolshevikkien toiminta Suomessa ja Viaporin kapina |publisher=Valtion kustannusliike Kirja |year=1931 |location=Leningrad |pages=103–113 |language=fi |chapter=Bolshevikkien konferenssi Tampereella v. 1905 |access-date=Oktubre 15, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190605043145/https://helda.helsinki.fi/handle/10138/153710 |archive-date=Hunyo 5, 2019 |url-status=live}}</ref> ==Kapanganakan== * [[Talaksan:Alfredo Montelibano Sr.jpg|thumb|[[Alfredo Montelibano]]]][[Aldo Fabrizi]] * [[Alfredo Montelibano]] * [[Raymond Aron]] * [[Beatrice Lennie]] * [[Clara Bow]] * [[Viktor Frankl]] * [[Mary Elizabeth Frye]] * [[Marcel Lefebvre]] * [[Reyna Genepil]] * [[Jean-Paul Sartre]] * [[Sue Jean Covacevich]] == Kamatayan == * [[Rudolf Albert von Kölliker]] * [[Jules Verne]] == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Taon]] [[Kategorya:1905]] 7jn1e51cz9t3vvtaupgwut9czl63gjd 0 8677 2213779 2204932 2026-06-28T09:01:10Z ~2026-37022-88 163438 /* Karanasan */ 2213779 wikitext text/x-wiki {{Infobox document |document_name=Deklarasyon ng Kasarinlan ng Pilipinas |image=Acta de la proclamación de independencia del pueblo Filipino-parte1.gif |image_width=250px |image_caption= |date_created=Mayo-Hunyo 1898 |date_ratified=Hunyo 12, 1898 |location_of_document=[[National Library of the Philippines]]<ref name=ABSCBN>{{cite news|last=Rufo|first=Aries|title=Court set to decide on National Library pilferage of historical documents|url=http://www.abs-cbnnews.com/nation/05/26/08/court-set-decide-national-library-pilferage-historical-documents|accessdate=29 January 2013|newspaper=Abs-cbnNEWS.com/Newsbreak|date=2008-05-26|quote=Around 8,183 documents, mostly classified as Philippine Revolutionary Papers, were returned to the National Library. One University of the Philippines professor returned more than 6,000 documents. Among the retrieved documents were the manuscript of Andres Bonifacio’s trial, the Declaration of Independence, the Pact of Biac-na-Bato and Leonor Rivera’s letter to Rizal’s parents dated Dec. 10,1893.|archive-date=2014-07-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20140709225258/http://www.abs-cbnnews.com/nation/05/26/08/court-set-decide-national-library-pilferage-historical-documents|url-status=dead}}</ref> |writer=[[Ambrosio Rianzares Bautista]]<br>[[Emilio Aguinaldo]] |signers=98 delegado |purpose=Upang iproklama ang soberanya at kasarinlan ng [[Pilipinas]] mula sa pamumunong kolonyal ng [[Espanya]] }} Ang '''Pagpapahayag ng Kalayaan ng Pilipinas''' ay iprinoklama noong Hunyo 12, 1898, sa Cavite II el Viejo (ang kasalakuyang [[Kawit, Cavite]]), [[Pilipinas]]. Binasa sa publiko ang ({{lang-es|Acta de la proclamación de independencia del pueblo Filipino}}) na isinulat ni [[Ambrosio Rianzares Bautista]]. Inihayag ng puwersang rebolusyunaryong Pilipino sa ilalim ni Heneral [[Emilio Aguinaldo]] ang kalayaan at soberenya ng kapuluan ng Pilipinas mula sa pamumunong kolonyal ng [[Espanya]]. == Kasaysayan == === Karanasan === Nagsimula ang [[Rebolusyong Pilipino]] noong 1896. Noong Disyembre 1897, nilagdaan ng pamahalaang Espanya at mga rebolusyonaryo ang isang kasunduan, ang [[Kasunduan sa Biak-na-Bato]], na siyang nangangailangan sa Espanya na magbayad ng 800,000 piso sa mga rebolusyonaryo at maipatapon si Aguinaldo at iba pang mga lider sa [[Hong Kong]]. Noong Abril 1898, noong pumutok ang [[Digmaang Espanyol-Amerikano]], naglayag si Komodoro George Dewey lulan ng [[U.S.S. Olympia]] mula Hong Kong patungong [[Look ng Maynila]] at pinamunuan ang pagdating ng ''Asiatic Squadron'' ng [[Hukbong Dagat ng Amerika]]. Noong 1 Mayo, 1898, ginapi ng Estados Unidos ang Espanya sa [[Labanan sa Look ng Maynila]]. Nagpasiya si [[Emilio Aguinaldo]] na bumalik ng Pilipinas para tulungan ang hukbong Amerikano na labanin ang Espanya. Pumayag ang Hukbong Dagat ng Amerika na dalhin siya pabalik lulan ng [[USS McCulloch]], at noong 19 Mayo, nakarating siya ng Cavite.. == Ang pagpapahayag ng Hunyo 12 == [[File:Philippines Flag Original.svg|350px|right|thumb|Ang orihinal na bandila na iwinagayway ni Heneral [[Emilio Aguinaldo]] sa pagpapahayag ng kalayaan noong 1898.]] [[File:NDS reverse 5 Philippine peso bill.jpg|thumb|Paglalarawan ng pagwawagayway ng watawat ng Pilipinas na makikita sa lumang limang piso.]] Idineklara ang kasarinlan noong 12 Hunyo,1898, sa pagitan ng ikaapat at ikalima ng hapon sa Cavite sa pinamanang tahanan ni Heneral Emilio Aguinaldo,30 kilometro timog ng Maynila.Nakita sa pangyayaring ito ang pagwagayway ng Pambansang Watawat ng Pilipinas,na siyang ginawa sa Hong Kong ni Marcella Agoncillo,Lorenza Agoncillo at Delfina Herbozaat ang pagpapatugtog ng ''Marcha Filipina Magdalo'' bilang [[pambansang awit]],na kilalala ngayon bilang [[Lupang Hinirang]],na siyang sinulat ni Julian Felipe at pinatugtog ng bandang ''San Francisco de Malabon''.<ref>Agoncillo, page [[Ika-16 na dantaon|157]]</ref> Ang Akto ng Pagpapahayag ng Kasarinlan ay inihanda,sinulat at binasa ni Ambrosio Rianzares Bautista sa wikang Kastila.Ang pagpapahayag ay inilagda ng 98 katao,kabilang na dito ay isang opisyal ng hukbong Amerikano na siyang nakasaksi sa proklamasyon.Ipinahayag ng huling talata na mayroong isang "estranghero" (''extrangero'' sa wikang Kastila,na nangangahulugang ''dayuhan'') na dumalo sa katitikan,si G. L. M. Johnson,na siyang inilarawan bilang "mamamayan ng U.S.A, isang Koronel ng Artilerya".<ref>Sinabi ni [[Dean Conant Worcester]], sa kaniyang aklat noong 1914 na ''The Philippines: Past and Present'' {{Harv|Worcester|1914}} (sa wikang Ingles): :"Invitations to the ceremony of the declaration of independence were sent to [[Admiral Dewey]]; but neither he nor any of his officers were present. It was, however, important to Aguinaldo that some American should be there whom the assembled people would consider a representative of the United States. 'Colonel' Johnson, ex-hotel keeper of Shanghai, who was in the Philippines exhibiting a cinematograph, kindly consented to appear on this occasion as Aguinaldo's Chief of Artillery and the representative of the North American nation. His name does not appear subsequently among the papers of Aguinaldo. It is possible that his position as colonel and chief of artillery was a merely temporary one which enabled him to appear in a uniform which would befit the character of the representative of a great people upon so solemn an occasion!" Pinalagay ni Worcester ang mga ito kay "Taylor, 26 A J.", na siyang tumutukoy kay Komandante J. R. M. Taylor, na siyang nagsalin at nag-ipon ng tala ng mga Insurekto.</ref> Ngunit ang pahayag ng Kasarinlan ng Pilipinas ay ipinatupad lamang noong 1 Agosto, kung kailan marami nang mga bayan ang binuo sa ilalim ng mga pamuntunang inilatag ng Pamahalaang Diktaturya ni Heneral Aguinaldo.<ref>{{Citation |chapter-url=http://quod.lib.umich.edu/cgi/t/text/pageviewer-idx?c=philamer;cc=philamer;rgn=full%20text;idno=aab1246.0001.001;didno=aab1246.0001.001;view=image;seq=00000221 |chapter=Philippine Declaration of Independence |title=The Laws of the First Philippine Republic (The Laws of Malolos) 1898-1899. |url=http://quod.lib.umich.edu/cgi/t/text/text-idx?c=philamer;iel=1;view=toc;idno=aab1246.0001.001 |location=Manila |publisher=National Historical Commission |editor-last=Guevara |editor-first=Sulpicio |publication-date= |year=1972 |accessdate=2008-03-26}}. (English translation by Sulpicio Guevara)</ref><ref>{{Citation |chapter-url=http://quod.lib.umich.edu/cgi/t/text/pageviewer-idx?c=philamer&cc=philamer&idno=aab1246.0001.001&frm=frameset&view=image&seq=203 |chapter=Facsimile of the Proclamation of the Philippine Independence at Kawit, Cavite, June 12, 1898 |title=The Laws of the First Philippine Republic (The Laws of Malolos) 1898-1899. |url=http://quod.lib.umich.edu/cgi/t/text/text-idx?c=philamer;iel=1;view=toc;idno=aab1246.0001.001 |location=Manila |publisher=National Historical Commission |editor-last=Guevara |editor-first=Sulpicio |publication-date= |year=1972 |accessdate=2008-03-26}}. (Original handwritten Spanish)</ref> Kinalaunan,sa [[Malolos]],[[Bulacan]] binago ng [[Kongreso ng Malolos]] ang kapahayagan sa dahil sa paggigiit ni [[Apolinario Mabini]] na siyang tumutol sa orihinal na proklamasyon na nagpapahayag na ang Pilipinas ay inilalagay sa ilalim ng proteksiyon ng Estados Unidos. === Pakikibaka para sa kasarinlan === Hindi kinalala ng [[Estados Unidos]] o ng [[Espanya]] man ang kapahayagan. Kinalaunan,noong 1898,ibinigay ng Espanya ang Pilipinas sa Estados Unidos sa ilalim ng [[Kasunduan sa Paris ng 1898]] na siyang nagtapos sa Digmaang Espanyol-Amerikano. Hindi kinalala ng Pamahalaang Rebolusyonaryong Pilipino ang kasunduan o ang soberanya ng Amerika,at nakipaglaban sa Estados Unidos ngunit sila ay nagapi. Sila ay unang kinilala ng mga puwersang Amerikano bilang, minsa'y opisyal, na "Insureksiyong Pilipino" (''Philippine Insurrection'') ngunit kinalaunan tinawag ding itong [[Digmaang Pilipino-Amerikano]], na siyang nagwakas noong madakip si Emilio Aguinaldo ng mga hukbong Amerikano,<ref>{{Harvnb|Worcester|1914|p=[http://www.gutenberg.org/catalog/world/readfile?fk_files=56151&pageno=175 175]}}</ref> at nagpahayag ng kaniyang pagkilala at pagtanggap sa soberanya ng Estados Unidos sa Pilipinas.<ref>{{Harvnb|Worcester|1914|pp=[http://www.gutenberg.org/catalog/world/readfile?fk_files=56151&pageno=175 175–176]}}</ref> Sinundan ito noong 2 Hulyo 1902, noong nagpadala ng telegrapo ang [[Kalihim ng Digmaan ng Estados Unidos]] na si Elihu Root, na nagtapos na ang insureksiyon laban sa Amerika at naitatag ang mga pamprobinsiyang pamahalaang sibil sa halos lahat ng mga lugar liban sa mga lugar na tinitirhan ng [[Mga Moro|mga tribong Moro]].<ref>{{Harvnb|Worcester|1914|p=[http://www.gutenberg.org/catalog/world/readfile?fk_files=56151&pageno=180 180]}}</ref> Gayunpaman, may mga maliliit na rebelyon ding naganap sa mga sumunod na taon. Pagkatapos ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ipinagkaloob din ng Estados Unidos ang [[Kasarinlan ng Pilipinas]] noong 4 Hulyo 1946 sa pamamagitan ng [[Kasunduan sa Maynila]].<ref>{{Citation |url=http://untreaty.un.org/unts/1_60000/1/6/00000254.pdf |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090326035729/http://untreaty.un.org/unts/1_60000/1/6/00000254.pdf |archivedate=2009-03-26 |format= |title=TREATY OF GENERAL RELATIONS BETWEEN THE UNITED STATES OF AMERICA AND THE REPUBLIC OF THE PHILIPPINES. SIGNED AT MANILA, ON 4 JULY 1946 |publisher=United Nations |accessdate=2007-12-10 |url-status=live }}</ref> Sa Pilipinas, ang Araw ng Kalayaan ay ginugunita tuwing Hunyo 4 hanggang 4 Agosto 1964, sa pamamagitan ng mga mungkahi ng mga historyador at mga nasyonalista, nilagdaan ni Pangulong [[Diosdado Macapagal]] ang Batas Republika Blg. 4166 na siyang nagtatakda sa Hunyo 12 bilang ''Araw ng Kalayaan'' ng bansa.<ref>{{Citation |url=http://www.chanrobles.com/republicacts/republicactno4166.html |title=REPUBLIC ACT NO. 4166 - AN ACT CHANGING THE DATE OF PHILIPPINE INDEPENDENCE DAY FROM JULY FOUR TO JUNE TWELVE, AND DECLARING JULY FOUR AS PHILIPPINE REPUBLIC DAY, FURTHER AMENDING FOR THE PURPOSE SECTION TWENTY-NINE OF THE REVISED ADMINISTRATIVE CODE |date=August 4, 1964 |publisher=Chanrobles law library |accessdate=2008-06-11}}</ref> Nauna nang ginugunita tuwing Hunyo 12 ang ''Araw ng Watawat'' at maraming mga gusali ng pamahalaan ang hinihikayat na ibandera ang Watawat ng Pilipinas sa kanilang mga tanggapan. === Ang kasalukuyang lokasyon ng Pagpapahayag === Kasalukuyang nasa pangangalaga ng [[Pambansang Aklatan ng Pilipinas]] ang Pagpapahayag.<ref name=ABSCBN /> Hindi siya ipinapakita sa publiko, ngunit maaari itong matignan ng may pahintulot, tulad ng ibang mga dokumento na nasa pangangalaga ng Pambansang Aklatan. Noong kasagsagan ng Digmaang Pilipino-Amerikano, nakuha ng pamahalaang Amerikano ang mga 400,000 makasaysayang dokumento at ipinadala ang mga ito sa Estados Unidos.<ref name=CNN /> Noong 1958, ipinagkaloob sa pamahalaang Pilipino ang mga dokumentong ito, kabilang na ang dalawang set ng ''microfilm'' ng buong koleksiyon, kung saan nasa pangangalaga ng Pamahalaang Pederal ng Estados Unidos ang isang set.<ref name=CNN /> Noong mga bandang dekada '80 o '90, ninakaw ang Pagpapahayag mula sa Pambansang Aklatan.<ref name=ABSCBN /> Dahilan sa pagkakaroon ng malawakang imbestigasyon ukol sa malawakang pagnanakaw ng mga makasaysayang dokumento at sa sinundang pampublikong apela para maibalik ang mga ito, ang Deklarasyon ay naisauli sa Pambansang Aklatan noong 1994 ni Milagros Guerrero, isang propesor ng [[Pamantasan ng Pilipinas]].<ref name=CNN>{{cite news|title=Asiaweek|url=http://articles.cnn.com/1999-08-31/world/96_0830_nat9_1_philippine-independence-filipinos-batangas?_s=PM:ASIANOW|accessdate=29 January 2013|newspaper=CNN|date=August 31, 1999|archive-date=2013-02-15|archive-url=https://archive.today/20130215174535/http://articles.cnn.com/1999-08-31/world/96_0830_nat9_1_philippine-independence-filipinos-batangas?_s=PM:ASIANOW|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://archive.today/20130215174535/http://articles.cnn.com/1999-08-31/world/96_0830_nat9_1_philippine-independence-filipinos-batangas?_s=PM:ASIANOW |date=2013-02-15 }}</ref> == Ang teksto ng "Akto ng Pagpapahayag ng Kasarinlan ng Mamamayang Pilipino" == {{wikisource|Philippine Declaration of Independence}} {{Expand section|date=June 2012}} Ang Akto ng Pagpapahayag ng Kasarinlan ng Mamamayang Pilipino ({{lang-es|Acta de la proclamación de independencia del pueblo Filipino}}) ay isang bahagi ng mahabang serye ng mga pagpapahayag ng kasarinlan, kabilang dito ang Pagpapahayag ng Kasarinlan ng Estados Unidos. Kabilang dito ang listahan ng mga hinaing laban sa pamahlaang Kastila na siyang umaabot pa hanggang sa pagdating ni [[Fernando Magallanes]] noong 1521, at "ipinagkakaloob sa aming tanyag na Diktador Don Emilio Aguinaldo ang lahat ng kinakailangang kapangyarihan upang magawa niyang gampanan ang tungkulin ng Pamahalaan, kabilang na ang kaukulang karapatan ng pagbibigay tawad at amnestiya."<ref>{{cite web|url=http://en.wikisource.org/wiki/Philippine_Declaration_of_Independence|title=Philippine Declaration of Independence|accessdate=12 June 2012}}</ref> ==Mga tala== {{reflist|30em}} ==Tignan din== * [[Kasaysayan ng Pilipinas]] * [[Araw ng Republika]] ==Mga sanggunian== *''History of the Filipino People''. Teodoro A. Agoncillo * Pambansang Aklatan ng Pilipinas * [http://www.bibingka.com/phg/documents/jun12.htm Philippine History Group of Los Angeles] *{{Citation |last=Worcester |first=Dean Conant |title=The Philippines: Past and Present (vol. 1 of 2) |url=http://www.gutenberg.org/ebooks/12077 |publisher=Macmillan |year=1914 |accessdate=2008-01-17}} ==Panlabas na Kawing== *[http://web.archive.org/web/20090616115557/http://www.thecorpusjuris.com/laws/constitutions/9-others/112-philippine-declaration-of-independence.html?start=1 Acta de la proclamación de la independencia del pueblo Filipino]Spanish version by [http://www.thecorpusjuris.com/ Corpus Juris online Philippine law library] *{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090616115557/http://www.thecorpusjuris.com/laws/constitutions/9-others/112-philippine-declaration-of-independence.html?start=1 |date=2009-06-16 }} English version by [http://www.thecorpusjuris.com/ Corpus Juris online Philippine law library] {{Himagsikang Pilipino}} [[Kategorya:Pilipinas]] 5rvv07rowo4q0yvwih6wr49bgmf5abh 0 9548 2213669 2205562 2026-06-28T03:30:59Z Jeo555 163377 Inayos ang baybay 2213669 wikitext text/x-wiki {{Infobox Philippine province 2| infoboxtitle=Lalawigan ng Bukidnon| sealfile=Ph_seal_bukidnon.png| region=[[Hilagang Mindanao]] (Rehiyon X)| capital=[[Lungsod Malaybalay]]| founded=| pop2000=1060265| pop2000rank=ika-24 pinakamalaki| popden2000=128| popden2000rank=ika-22 pinakamababa| areakm2=8293.8| arearank=ika-6 pinakamalaki| hucities=0| componentcities=2| municipalities=20| barangays=464| districts=3| languages=| governor=Jose Ma. R. Zubiri| locatormapfile=Ph_locator_map_bukidnon.png}} ==Climate== Ang kabundukan ng ng Bukidnon ay Naka paloob sa humid Subtropikal Climate dahil mataas ang elevetion ng Lupa ang average ay 17°c 20°c Ang '''Bukidnon''' ay isang pampang na [[mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]] ng [[Pilipinas]] na matatagpuan sa [[mga rehiyon ng Pilipinas|rehiyon]] ng [[Hilagang Mindanao]]. [[Lungsod ng Malaybalay]] ang kapital nito at napapaligiran ng [[Misamis Oriental]], [[Agusan del Sur]], [[Davao del Norte]], [[Lalawigan ng Cotabato|Cotabato]], [[Lanao del Sur]], and [[Lanao del Norte]]. ==Heograpiya== ===Pampolitika=== Ang lalawigan ng Bukidnon ay nahahati sa 20 mga [[mga bayan ng Pilipinas|bayan]] at 2 [[mga lungsod ng Pilipinas|lungsod]]. ====Mga Lungsod==== *[[Lungsod ng Malaybalay]] *[[Lungsod ng Valencia, Bukidnon|Lungsod ng Valencia]] ====Mga Bayan ==== {| border="0" |----- | valign="top" | *[[Baungon, Bukidnon|Baungon]] *[[Cabanglasan, Bukidnon|Cabanglasan]] *[[Damulog, Bukidnon|Damulog]] *[[Dangcagan, Bukidnon|Dangcagan]] *[[Don Carlos, Bukidnon|Don Carlos]] *[[Impasug-Ong, Bukidnon|Impasug-Ong]] *[[Kadingilan, Bukidnon|Kadingilan]] *[[Kalilangan, Bukidnon|Kalilangan]] *[[Kibawe, Bukidnon|Kibawe]] *[[Kitaotao, Bukidnon|Kitaotao]] | valign="top" | *[[Lantapan, Bukidnon|Lantapan]] *[[Libona, Bukidnon|Libona]] *[[Malitbog, Bukidnon|Malitbog]] *[[Manolo Fortich, Bukidnon|Manolo Fortich]] *[[Maramag, Bukidnon|Maramag]] *[[Pangantucan, Bukidnon|Pangantucan]] *[[Quezon, Bukidnon|Quezon]] *[[San Fernando, Bukidnon|San Fernando]] *[[Sumilao, Bukidnon|Sumilao]] *[[Talakag, Bukidnon|Talakag]] |} ==Mga Kawing Panlabas== * [http://www.mgmmountainresort.com.ph/ MGM Mountain Resort] * [http://www.bukidnon.gov.ph/ Opisyal na Websayt ng Pamahalaang Panlalawigan ng Bukidnon] * [https://web.archive.org/web/20090729181920/http://www.geocities.com/rolex823/bukidnon.html Bukidnon Express] == Mga sanggunian == {{reflist|2}} {{Bukidnon}} {{Hilagang Mindanao}} {{Philippines political divisions}} [[Kategorya:Mga lalawigan ng Pilipinas]] dzqy2xmbzq15rm3fvc6nq2lho5erg4q 2213675 2213669 2026-06-28T03:37:45Z Jeo555 163377 Inayos ang baybay 2213675 wikitext text/x-wiki {{Infobox Philippine province 2| infoboxtitle=Lalawigan ng Bukidnon| sealfile=Ph_seal_bukidnon.png| region=[[Hilagang Mindanao]] (Rehiyon X)| capital=[[Lungsod Malaybalay]]| founded=| pop2000=1060265| pop2000rank=ika-24 pinakamalaki| popden2000=128| popden2000rank=ika-22 pinakamababa| areakm2=8293.8| arearank=ika-6 pinakamalaki| hucities=0| componentcities=2| municipalities=20| barangays=464| districts=3| languages=| governor=Jose Ma. R. Zubiri| locatormapfile=Ph_locator_map_bukidnon.png}} ==Humid Subtropikal Climate== Ang kabundukan ng ng Bukidnon ay Naka paloob sa humid Subtropikal Climate dahil mataas ang elevetion ng Lupa ang average ay 17°c 20°c Ang '''Bukidnon''' ay isang pampang na [[mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]] ng [[Pilipinas]] na matatagpuan sa [[mga rehiyon ng Pilipinas|rehiyon]] ng [[Hilagang Mindanao]]. [[Lungsod ng Malaybalay]] ang kapital nito at napapaligiran ng [[Misamis Oriental]], [[Agusan del Sur]], [[Davao del Norte]], [[Lalawigan ng Cotabato|Cotabato]], [[Lanao del Sur]], and [[Lanao del Norte]]. ==Heograpiya== ===Pampolitika=== Ang lalawigan ng Bukidnon ay nahahati sa 20 mga [[mga bayan ng Pilipinas|bayan]] at 2 [[mga lungsod ng Pilipinas|lungsod]]. ====Mga Lungsod==== *[[Lungsod ng Malaybalay]] *[[Lungsod ng Valencia, Bukidnon|Lungsod ng Valencia]] ====Mga Bayan ==== {| border="0" |----- | valign="top" | *[[Baungon, Bukidnon|Baungon]] *[[Cabanglasan, Bukidnon|Cabanglasan]] *[[Damulog, Bukidnon|Damulog]] *[[Dangcagan, Bukidnon|Dangcagan]] *[[Don Carlos, Bukidnon|Don Carlos]] *[[Impasug-Ong, Bukidnon|Impasug-Ong]] *[[Kadingilan, Bukidnon|Kadingilan]] *[[Kalilangan, Bukidnon|Kalilangan]] *[[Kibawe, Bukidnon|Kibawe]] *[[Kitaotao, Bukidnon|Kitaotao]] | valign="top" | *[[Lantapan, Bukidnon|Lantapan]] *[[Libona, Bukidnon|Libona]] *[[Malitbog, Bukidnon|Malitbog]] *[[Manolo Fortich, Bukidnon|Manolo Fortich]] *[[Maramag, Bukidnon|Maramag]] *[[Pangantucan, Bukidnon|Pangantucan]] *[[Quezon, Bukidnon|Quezon]] *[[San Fernando, Bukidnon|San Fernando]] *[[Sumilao, Bukidnon|Sumilao]] *[[Talakag, Bukidnon|Talakag]] |} ==Mga Kawing Panlabas== * [http://www.mgmmountainresort.com.ph/ MGM Mountain Resort] * [http://www.bukidnon.gov.ph/ Opisyal na Websayt ng Pamahalaang Panlalawigan ng Bukidnon] * [https://web.archive.org/web/20090729181920/http://www.geocities.com/rolex823/bukidnon.html Bukidnon Express] == Mga sanggunian == {{reflist|2}} {{Bukidnon}} {{Hilagang Mindanao}} {{Philippines political divisions}} [[Kategorya:Mga lalawigan ng Pilipinas]] 92wmz7wrv77uybedtydrz69a1ixf3vt 0 9599 2213676 2205367 2026-06-28T03:43:43Z Jeo555 163377 /* Klima */ Inayos ang baybay 2213676 wikitext text/x-wiki {{Infobox Philippine province 2| infoboxtitle = Lalawigan ng Laguna | sealfile = Ph seal laguna.png | region = [[CALABARZON]] (Rehiyon IV-A) | capital = [[Santa Cruz, Laguna|Santa Cruz]] | largest_city = [[Calamba City]] | founded = 10 Marso 1917 | pop2000 = 1965872 | pop2000rank = ika-6 pinakamalaki | popden2000 = 1117 | popden2000rank= ika-3 pinakamataas | areakm2 = 1759.7 | arearank = ika-17 pinakamaliit | hucities = 0 | componentcities= 6 | municipalities= 24 | barangays = 674 | districts = 6 | languages = [[Wikang Tagalog|Tagalog]], [[Wikang Ingles|Ingles]] | governor = [[Sol Aragines]] | vice_governor = JM Carait | locatormapfile= Ph locator map laguna.png }} :''Para sa ibang paggamit, tingnan ang [[Laguna (paglilinaw)]].'' Ang '''Laguna''' ay isang [[mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]] ng [[Pilipinas]] na matatagpuan sa bahaging [[Calabarzon]] sa [[Luzon]]. [[Santa Cruz, Laguna|Santa Cruz]] ang luklukan ng pamahalaan nito at matatagpuan sa timog-silangan ng [[Kalakhang Maynila]], timog ng lalawigan ng [[Rizal]], kanluran ng [[Quezon]], hilaga ng [[Batangas]] at silangan ng [[Cavite]]. Halos pinapaligiran ng Laguna ang [[Laguna de Bay]], ang pinakamalaking lawa sa bansa. Nakuha ng lalawigan ang pangalan nito mula sa [[Wikang Kastila|Kastilang]] salita na ''lago'', na nangangahulugang ''lawa''. Kilala ang Laguna bilang pook ng kapanganakan ni [[José Rizal]], ang pambansang bayani ng Pilipinas. Kilala din sa mga [[turismo|dayuhang namamasyal]] ang [[Talon ng Pagsanjan]], Liwasang Bayan ng [[Pila, Laguna]], ang mga inukit na kahoy na nilikha na mga tao sa [[Paete, Laguna|Paete]] at [[Pakil, Laguna|Pakil]], ang mga maiinit na bukal sa [[Los Baños, Laguna|Los Baños]] sa gulod ng [[Bundok Makiling]] at ang ''Hidden Valley Springs'' sa [[Calauan, Laguna|Calauan]]. <nowiki>*</nowiki>Isa pang tradisyon ng Laguna ang ANILAG Festival. Ito ay isang linggong pagdiriwang na nangyayari sa buwan ng Marso. Ang ANILAG Festival ay ginaganap sa pamamagitan ng pasasalamat sa mga taong nagbasbas noong mga nakaraang taon. ANILAG Festival ay ginaganap sa pamamagitan ng beauty pageants, pagsayaw, pagbubunyag ng pagkain, at woodcarving competitions. Isa pa sa pagiging tradisyon, Ang ANILAG Festival ay isa rin sa pagbibigay daan sa gobyerno ng Laguna upang i-iskaparate ang kahanga-hangang senaryo, ang masasaganang lokal na kay sarap na pagkain, at alangan, ang mga talento ng mga lokal nito. Habang nangyayari ang festival, isang daang Pilipinong turista sa iba’t ibang panig ng mundo pati narin ang mga dayuhang nais din magtipon para saksihan ang engrandeng taunang selebrasyon. == Heograpiya == {{Main|Kalakhang Laguna}} === Pampolitika === Nahahati ang Laguna sa 24 [[mga bayan ng Pilipinas|bayan]] at 6 [[Mga lungsod ng Pilipinas|lungsod]]. ==== Mga lungsod ==== * [[Biñan]] * [[Cabuyao]] * [[Calamba City]] * [[San Pedro, Laguna|San Pedro]] * [[San Pablo, Laguna|San Pablo]] * [[Santa Rosa, Laguna|Santa Rosa]] {{Multiple image |direction = vertical |align = right |header = '''''Mga lungsod sa Laguna'''|image= | image2 =Southwoods Mall.jpg |image3 =9628Barangays Santa Rosa Laguna Landmarks 27.jpg |image4=CabuyaoHalljf7205 26.JPG |image5=Old National Hwy. (Calamba, Laguna)(2018-04-07).jpg |image6=Lagunajf5172 13.JPG |caption1 =San Pedro City, Laguna |caption2 = Biñan City, Laguna |caption3=Santa Rosa City, Laguna |caption4=Cabuyao City, Laguna |caption5= Calamba City |caption6= San Pablo City, Laguna }} ==== Mga bayan ==== <table border="0"><tr> <td valign="top"> * [[Alaminos, Laguna|Alaminos]] * [[Bay, Laguna|Bay]] * [[Calauan]] * [[Cavinti]] * [[Famy]] * [[Kalayaan, Laguna|Kalayaan]] * [[Liliw]] * [[Los Baños]] </td><td valign="top"> * [[Luisiana]] * [[Lumban]] * [[Mabitac]] * [[Magdalena, Laguna|Magdalena]] * [[Majayjay]] * [[Nagcarlan]] * [[Paete]] * [[Pagsanjan]] </td><td valign="top"> * [[Pakil]] * [[Pangil, Laguna|Pangil]] * [[Pila, Laguna|Pila]] * [[Rizal, Laguna|Rizal]] * [[Santa Cruz, Laguna|Santa Cruz]] (''kapital'') * [[Santa Maria, Laguna|Santa Maria]] * [[Siniloan]] * [[Victoria, Laguna|Victoria]] </td></tr></table> ==Klima Tropiko Moonson at Humid Subtropikal Climate== Ang lalawigan ay tuyot mula Nobyembre hanggang Abril at basa sa nalalabing bahagi ng taon sa maliit na bahagi malapit sa katimugang hangganan. Ang ibang bahagi, sa kanluran ng bayan ng Santa Cruz, ay nakakaranas ng tuyong panahon mula Nobyembre hanggang Abril at tag-ulan sa nalalabing bahagi ng taon. Ang silangan at katimugang bahagi ay hindi katulad ang panahon, na mas madalas ang tag-ulan sa kabuuan ng taon. ==Humid Subtropikal Climate sa malapit sa Mount Banahaw== == Kasaysayan == Ang pangalan ng lalawigan ng Laguna ay isinunod sa [[Laguna de Bay]], isang bahagi ng katubigan na bumubuo sa hilagang hangganan ng lalawigan. Ang Laguna de Bay naman, ay isinunod sa pangalan ng bayan ng [[Bay, Laguna|Bay]] (Ang salitang ''Laguna de Bay'' ay hango sa salitang Kastila na nangangahulugang "Lawa ng Bay"), ang pinakaunang punong bayan ng lalawigan. Si Kapitan [[Juan de Salcedo]] kasama ng pulutong ng isang daang sundalong Kastilang-Mehikano at ilang bilang ng mga kakamping mga Bisaya ay sinakop ang lalawigan at ang mga nakapalibot na bahagi para sa [[Espanya]] noong 1571. Pitong taon makalipas, dalawang [[Franciscano|Fransiskanong]] mga pari ang nagsimulang binyagan ang mga tao doon. {{Largest cities | province = Laguna | stat_ref = Source: 2020 PH Census Bureau Estimate | list_by_pop = Pilipinas | div_name = Timog Luzon | div_link = Probinsya{{!}}Probinsya | city_1 = Calamba, Laguna{{!}}Calamba City | div_1 = Calabarzon{{!}}Laguna Lone | pop_1 = 539,671 | img_1 = Calamba City Skyline 2018.jpg | city_2 = Santa Rosa, Laguna{{!}}Santa Rosa | div_2 = Calabarzon{{!}}Laguna Lone | pop_2 = 414,812 | img_2 = SantaRosa,Lagunajf9604 12.JPG | city_3 = Biñan{{!}}Biñan | div_3 = Calabarzon{{!}}Laguna Lone | pop_3 = 407,437 | img_3 = 384Biñan City Roads Laguna Roads Landmarks 40.jpg | city_4 = Cabuyao{{!}}Cabuyao | div_4 = Calabarzon{{!}}Laguna 1st | pop_4 = 355,330 | img_4 = 4528Santa Rosa Cabuyao City Barangays Landmarks Roads 45.jpg | city_5 = San Pedro, Laguna{{!}}San Pedro | div_5 = Calabarzon{{!}}Laguna 1st | pop_5 = 326,001 | city_6 = San Pablo, Laguna{{!}}San Pablo | div_6 = Calabarzon{{!}}Laguna 3rd | pop_6 = 285,348 | city_7 = Santa Cruz, Laguna{{!}}Santa Cruz | div_7 = Calabarzon{{!}}Laguna 4th | pop_7 = 123,574 | city_8 = Los Baños{{!}}Los Baños | div_8 = Calabarzon{{!}}Laguna 2nd | pop_8 = 115,353 | city_9 = Calauan{{!}}Calauan | div_9 = Calabarzon{{!}}Laguna 3rd | pop_9 = 87,693 | city_10 = Nagcarlan{{!}}Nagcarlan | div_10 = Calabarzon{{!}}Laguna 3rd | pop_10 = 64,866 }} ==Mga sanggunian== {{reflist}} {{Laguna}} {{Calabarzon}} {{Philippines political divisions}} [[Kategorya:Mga lalawigan ng Pilipinas]] tn79t0an0bv4i36blsb8czv7we674my 2213677 2213676 2026-06-28T03:44:21Z Jeo555 163377 /* Humid Subtropikal Climate sa malapit sa Mount Banahaw */ Inayos ang baybay 2213677 wikitext text/x-wiki {{Infobox Philippine province 2| infoboxtitle = Lalawigan ng Laguna | sealfile = Ph seal laguna.png | region = [[CALABARZON]] (Rehiyon IV-A) | capital = [[Santa Cruz, Laguna|Santa Cruz]] | largest_city = [[Calamba City]] | founded = 10 Marso 1917 | pop2000 = 1965872 | pop2000rank = ika-6 pinakamalaki | popden2000 = 1117 | popden2000rank= ika-3 pinakamataas | areakm2 = 1759.7 | arearank = ika-17 pinakamaliit | hucities = 0 | componentcities= 6 | municipalities= 24 | barangays = 674 | districts = 6 | languages = [[Wikang Tagalog|Tagalog]], [[Wikang Ingles|Ingles]] | governor = [[Sol Aragines]] | vice_governor = JM Carait | locatormapfile= Ph locator map laguna.png }} :''Para sa ibang paggamit, tingnan ang [[Laguna (paglilinaw)]].'' Ang '''Laguna''' ay isang [[mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]] ng [[Pilipinas]] na matatagpuan sa bahaging [[Calabarzon]] sa [[Luzon]]. [[Santa Cruz, Laguna|Santa Cruz]] ang luklukan ng pamahalaan nito at matatagpuan sa timog-silangan ng [[Kalakhang Maynila]], timog ng lalawigan ng [[Rizal]], kanluran ng [[Quezon]], hilaga ng [[Batangas]] at silangan ng [[Cavite]]. Halos pinapaligiran ng Laguna ang [[Laguna de Bay]], ang pinakamalaking lawa sa bansa. Nakuha ng lalawigan ang pangalan nito mula sa [[Wikang Kastila|Kastilang]] salita na ''lago'', na nangangahulugang ''lawa''. Kilala ang Laguna bilang pook ng kapanganakan ni [[José Rizal]], ang pambansang bayani ng Pilipinas. Kilala din sa mga [[turismo|dayuhang namamasyal]] ang [[Talon ng Pagsanjan]], Liwasang Bayan ng [[Pila, Laguna]], ang mga inukit na kahoy na nilikha na mga tao sa [[Paete, Laguna|Paete]] at [[Pakil, Laguna|Pakil]], ang mga maiinit na bukal sa [[Los Baños, Laguna|Los Baños]] sa gulod ng [[Bundok Makiling]] at ang ''Hidden Valley Springs'' sa [[Calauan, Laguna|Calauan]]. <nowiki>*</nowiki>Isa pang tradisyon ng Laguna ang ANILAG Festival. Ito ay isang linggong pagdiriwang na nangyayari sa buwan ng Marso. Ang ANILAG Festival ay ginaganap sa pamamagitan ng pasasalamat sa mga taong nagbasbas noong mga nakaraang taon. ANILAG Festival ay ginaganap sa pamamagitan ng beauty pageants, pagsayaw, pagbubunyag ng pagkain, at woodcarving competitions. Isa pa sa pagiging tradisyon, Ang ANILAG Festival ay isa rin sa pagbibigay daan sa gobyerno ng Laguna upang i-iskaparate ang kahanga-hangang senaryo, ang masasaganang lokal na kay sarap na pagkain, at alangan, ang mga talento ng mga lokal nito. Habang nangyayari ang festival, isang daang Pilipinong turista sa iba’t ibang panig ng mundo pati narin ang mga dayuhang nais din magtipon para saksihan ang engrandeng taunang selebrasyon. == Heograpiya == {{Main|Kalakhang Laguna}} === Pampolitika === Nahahati ang Laguna sa 24 [[mga bayan ng Pilipinas|bayan]] at 6 [[Mga lungsod ng Pilipinas|lungsod]]. ==== Mga lungsod ==== * [[Biñan]] * [[Cabuyao]] * [[Calamba City]] * [[San Pedro, Laguna|San Pedro]] * [[San Pablo, Laguna|San Pablo]] * [[Santa Rosa, Laguna|Santa Rosa]] {{Multiple image |direction = vertical |align = right |header = '''''Mga lungsod sa Laguna'''|image= | image2 =Southwoods Mall.jpg |image3 =9628Barangays Santa Rosa Laguna Landmarks 27.jpg |image4=CabuyaoHalljf7205 26.JPG |image5=Old National Hwy. (Calamba, Laguna)(2018-04-07).jpg |image6=Lagunajf5172 13.JPG |caption1 =San Pedro City, Laguna |caption2 = Biñan City, Laguna |caption3=Santa Rosa City, Laguna |caption4=Cabuyao City, Laguna |caption5= Calamba City |caption6= San Pablo City, Laguna }} ==== Mga bayan ==== <table border="0"><tr> <td valign="top"> * [[Alaminos, Laguna|Alaminos]] * [[Bay, Laguna|Bay]] * [[Calauan]] * [[Cavinti]] * [[Famy]] * [[Kalayaan, Laguna|Kalayaan]] * [[Liliw]] * [[Los Baños]] </td><td valign="top"> * [[Luisiana]] * [[Lumban]] * [[Mabitac]] * [[Magdalena, Laguna|Magdalena]] * [[Majayjay]] * [[Nagcarlan]] * [[Paete]] * [[Pagsanjan]] </td><td valign="top"> * [[Pakil]] * [[Pangil, Laguna|Pangil]] * [[Pila, Laguna|Pila]] * [[Rizal, Laguna|Rizal]] * [[Santa Cruz, Laguna|Santa Cruz]] (''kapital'') * [[Santa Maria, Laguna|Santa Maria]] * [[Siniloan]] * [[Victoria, Laguna|Victoria]] </td></tr></table> ==Klima Tropiko Moonson at Humid Subtropikal Climate== Ang lalawigan ay tuyot mula Nobyembre hanggang Abril at basa sa nalalabing bahagi ng taon sa maliit na bahagi malapit sa katimugang hangganan. Ang ibang bahagi, sa kanluran ng bayan ng Santa Cruz, ay nakakaranas ng tuyong panahon mula Nobyembre hanggang Abril at tag-ulan sa nalalabing bahagi ng taon. Ang silangan at katimugang bahagi ay hindi katulad ang panahon, na mas madalas ang tag-ulan sa kabuuan ng taon. == Kasaysayan == Ang pangalan ng lalawigan ng Laguna ay isinunod sa [[Laguna de Bay]], isang bahagi ng katubigan na bumubuo sa hilagang hangganan ng lalawigan. Ang Laguna de Bay naman, ay isinunod sa pangalan ng bayan ng [[Bay, Laguna|Bay]] (Ang salitang ''Laguna de Bay'' ay hango sa salitang Kastila na nangangahulugang "Lawa ng Bay"), ang pinakaunang punong bayan ng lalawigan. Si Kapitan [[Juan de Salcedo]] kasama ng pulutong ng isang daang sundalong Kastilang-Mehikano at ilang bilang ng mga kakamping mga Bisaya ay sinakop ang lalawigan at ang mga nakapalibot na bahagi para sa [[Espanya]] noong 1571. Pitong taon makalipas, dalawang [[Franciscano|Fransiskanong]] mga pari ang nagsimulang binyagan ang mga tao doon. {{Largest cities | province = Laguna | stat_ref = Source: 2020 PH Census Bureau Estimate | list_by_pop = Pilipinas | div_name = Timog Luzon | div_link = Probinsya{{!}}Probinsya | city_1 = Calamba, Laguna{{!}}Calamba City | div_1 = Calabarzon{{!}}Laguna Lone | pop_1 = 539,671 | img_1 = Calamba City Skyline 2018.jpg | city_2 = Santa Rosa, Laguna{{!}}Santa Rosa | div_2 = Calabarzon{{!}}Laguna Lone | pop_2 = 414,812 | img_2 = SantaRosa,Lagunajf9604 12.JPG | city_3 = Biñan{{!}}Biñan | div_3 = Calabarzon{{!}}Laguna Lone | pop_3 = 407,437 | img_3 = 384Biñan City Roads Laguna Roads Landmarks 40.jpg | city_4 = Cabuyao{{!}}Cabuyao | div_4 = Calabarzon{{!}}Laguna 1st | pop_4 = 355,330 | img_4 = 4528Santa Rosa Cabuyao City Barangays Landmarks Roads 45.jpg | city_5 = San Pedro, Laguna{{!}}San Pedro | div_5 = Calabarzon{{!}}Laguna 1st | pop_5 = 326,001 | city_6 = San Pablo, Laguna{{!}}San Pablo | div_6 = Calabarzon{{!}}Laguna 3rd | pop_6 = 285,348 | city_7 = Santa Cruz, Laguna{{!}}Santa Cruz | div_7 = Calabarzon{{!}}Laguna 4th | pop_7 = 123,574 | city_8 = Los Baños{{!}}Los Baños | div_8 = Calabarzon{{!}}Laguna 2nd | pop_8 = 115,353 | city_9 = Calauan{{!}}Calauan | div_9 = Calabarzon{{!}}Laguna 3rd | pop_9 = 87,693 | city_10 = Nagcarlan{{!}}Nagcarlan | div_10 = Calabarzon{{!}}Laguna 3rd | pop_10 = 64,866 }} ==Mga sanggunian== {{reflist}} {{Laguna}} {{Calabarzon}} {{Philippines political divisions}} [[Kategorya:Mga lalawigan ng Pilipinas]] ctv9g4qm1hr7cnxi90p3bkuckbzi6tu 0 10218 2213603 2205521 2026-06-28T00:50:48Z Jeo555 163377 Inayos ang baybay 2213603 wikitext text/x-wiki {{Multiple issues| {{unsourced}} {{update}} }} :''Para sa ilog, tingnan ang [[Ilog Pampanga]]''. {{Infobox Philippine province 2| infoboxtitle = Lalawigan ng Pampanga | sealfile = Ph seal pampanga.png | region = [[Gitnang Luzon]] (Rehiyon III) | capital = [[Lungsod ng San Fernando, Pampanga|Lungsod ng San Fernando]] | founded = 11 Disyembre 1571 | pop2000 = 1882730| pop2000rank = ika-10 pinakamalaki | popden2000 = 863 | popden2000rank= ika-4 na pinakamataas| areakm2 = 2180.7 | arearank = ika-23 pinakamaliit | componentcities= 1 | hucities = 1 | municipalities= 20 | barangays = 537 | districts = 4 | languages = [[Wikang Kapampangan|Kapampangan]], [[Wikang Tagalog|Tagalog]] | governor = Lilia Pineda | locatormapfile= Ph locator map pampanga.png | }} Ang '''Pampanga''' ay isang [[mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]] ng [[Pilipinas]] na matatagpuan sa [[mga rehiyon ng Pilipinas|rehiyong]] [[Gitnang Luzon]]. Ang [[Lungsod ng San Fernando, Pampanga|Lungsod ng San Fernando]] ang kabisera nito. Naghahanggan ang lalawigan ng Pampanga sa mga lalawigan ng [[Bataan]] at [[Zambales]] sa kanluran, [[Tarlac]] at [[Nueva Ecija]] sa hilaga, at sa [[Bulacan]] sa timog silangan. Matatagpuan din ang ilang bahagi ng lalawigan ng Pampanga sa hilagang baybayin ng [[Look ng Maynila]]. "La Pampanga" ang ipinangalan ng mga Kastila sa mga katutubong kanilang natuklasang naninirahan sa dalampasigan. Nagsilbi rin itong kabisera ng kapuluan nang dalawang taon mula 1762–1764 nang sinakop ng mga Ingles ang [[Maynila]]. Ang salitang ''pampang'', kung saan nagmula ang pangalan ng lalawigan, ay nangangahulugang "dalampasigan". Ang pagtatatag nito noong 1571 ang naging dahilan upang maging kauna-unahang lalawigang Kastila sa Pilipinas. ==Kasaysayan== === Panahon ng kolonyal na Espanyol === {{kailangan pang mga pagsipi seksyon|petsa=Abril 2019}} {{Tingnan din|Pampanga sa Rebolusyong Pilipino}} [[File:Lalawigan ng Pampanga NHI historical marker.jpg|thumb|left|Historical marker na nilikha ng [[National Historical Commission of the Philippines|National Historical Institute]] noong 1982 upang gunitain ang lalawigan at inilagay sa kapitolyo ng probinsiya|221x221px]] [[File:San Fernando, Pampanga, Philippines 1945.jpg|left|thumb|255x255px|Old street San Fernando, Pampanga, Philippines.]] Kasama sa teritoryo ng lumang Pampanga ang mga bahagi ng modernong lalawigan ng [[Tarlac]], [[Bataan]], [[Zambales]], [[Nueva Ecija]], [[Bulacan]] at [[Aurora (probinsya)|Aurora]]; ibig sabihin, halos sakop ang buong Gitnang Luzon.<ref name="Tantingco: Ang Kapampangan sa Amin">{{Banggitin ang web |url=https://www.sunstar.com.ph/more-articles/tantingco-the-kapampangan-in-us |title=Tantingco: Ang Kapampangan sa Amin |website=[[SunStar]] |date=Mayo 2, 2013 |access-date=2024-01-23 |archive-date=2024-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240123034705/https://www.sunstar.com.ph/more-articles/tantingco-the-kapampangan-in-us |url-status=live }}</ref><ref>[http://marcnepo.blogspot.com/2013/06/what-is-kapampangan-region.html?m=1 Ano ang Rehiyon ng Kapampangan?]</ref><ref>[https://www.language-and-society.org/wp-content/uploads/2022/12/Ariel-49-61.pdf Ang Pagbabago ng Wika mula sa mga Pamilyang Gitna at Mataas na Gitnang-Uri sa Rehiyon ng Pagsasalita ng Kapampangan]</ref><ref name="mega-Pampanga">[https://www.facebook.com/share/1BGhCnJdPK/?mibextid=WC7FNe Ang Pampanga ay dating isang mega-lalawigan na naghahati-hati ang baybayin: Ano ang nangyari?] sa [[Facebook]]</ref> Nang dumating ang mga Espanyol sa Luzon, natuklasan nilang ang Pampanga ay siksikan sa populasyon na may ilang bayan at mayroong 3 kastilyo o kuta na nagpoprotekta sa Pampanga.<ref>{{Banggitin ang web |url=https://www.gutenberg.org/files/13616/13616-h/13616-h.htm?fbclid=IwAR2lIR5UMiTQey6T8ML2QTZWeuWpvgyjTv2lfhn57ioJAG5u_l4pP0kApZg#d0e19 |title=Ang mga Kapuluang Pilipino, 1493–1803, Tomo III, (1569–1576) Pahina 137 |access-date=Oktubre 23, 2023 |archive-date=Nobyembre 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231103130845/https://www.gutenberg.org/files/13616/13616-h/13616-h.htm#d0e19 |url-status=live }}</ref> Ang Pampanga ay muling inayos bilang isang lalawigan ng mga Kastila noong Disyembre 11, 1571. Kasama sa La Provincia de La Pampanga ang mga lugar na binanggit sa itaas maliban sa Tondo, kasama ang mga modernong lalawigan ng Aurora at ilang bahagi ng [[Quezon]] (kabilang ang [[Polillo Islands]]) at [[]Rizal (province)| [[Metro Manila]], na kung saan ay [[Novaliches]] at [[valenzuela, Metro Manila|Valenzuela]] upang maging eksakto, na dating kilala bilang Polo, noon ay mga bayan sa Bulacan).<ref name="Tantingco: The Kapampangan in Us"/><ref name="mega-Pampanga"/> Para sa mas mabuting pangangasiwa at layunin ng pagbubuwis, hinati pa ng mga awtoridad ng Espanya sa '''''. sa mga distrito (''[[barangay|barrios]]'') at sa ilang kaso sa royal at pribadong estate (''[[encomienda]]s''). Dahil sa labis na mga pang-aabusong ginawa ng ilang ''encomendero'', ipinagbawal ni Haring [[Philip II ng Espanya]] noong 1574 ang karagdagang paggawad ng mga pribadong ari-arian, ngunit ang kautusang ito ay hindi ganap na ipinatupad hanggang 1620. Sa isang ulat ng [[Philippine]] encomiendas noong Hunyo 20,[1591] Philippines|Governor-General]] [[Gómez Pérez Dasmariñas]] ay nag-ulat sa Korona na ang mga encomienda ng La Pampanga ay Bataan, Betis y Lubao, Macabebe, Candaba, Apalit, Calumpit, Malolos, Binto, Guiguinto, Caluya, Bulacan at [[Meycabayan]uayan]. Ang mga encomienda ng La Pampanga noong panahong iyon ay mayroong labingwalong libo anim na raan at walumpung buong pagpupugay. Ang Pampanga, na may lawak na humigit-kumulang {{convert|850|sqmi|km2|sp=us}} at tinitirhan ng mahigit 1.5 milyong tao, ay iginuhit ang kasalukuyang mga hangganan nito noong 1873. Noong panahon ng rehimeng Espanyol, ito ay isa sa pinakamayamang lalawigan ng Pilipinas. Ang [[Maynila]] at ang mga nakapalibot na rehiyon nito ay pangunahing umaasa noon sa mga produktong agrikultural, pangingisda, at panggugubat ng Kapampangan pati na rin sa suplay ng mga bihasang manggagawa. Habang nalilikha ang ibang mga lalawigan sa Luzon dahil sa pagtaas ng populasyon, ang ilang matatag na bayan sa Pampanga ay nawala sa mga bagong umuusbong na lalawigan sa Gitnang Luzon. Noong ika-17 siglo, ang [[Dutch East Indies|Dutch]] ay nangolekta ng mga kalalakihan mula sa Pampanga bilang mga mersenaryo na naglingkod sa [[Royal Netherlands East Indies Army]], na kilala bilang [[Papanggo|Papangers]]<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=DSmqaNFttVkC|title=East of Bali: From Lombok to Timor|first=Kal|last=Müller|date=Enero 1, 1997|publisher=Tuttle Publishing|access-date=Setyembre 7, 2016|via=Google Books|isbn=9789625931784|archive-date=Mayo 6, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160506034026/https://books.google.com/books?id=DSmqaNFttVkC|url-status=live}}</ref> bahagi ng mas malaking komunidad ng [[Mga taong Mardijker|Mga Mardijker]]. Ang kanilang pamana ay matatagpuan sa [[North Jakarta]],<ref>{{cite web|url=http://oase.kompas.com/read/2011/04/16/03480617/Opera.Istana.Citerep |title=Opera Istana Citerep - KOMPAS.com |access-date=Hulyo 6, 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006155045/http://oase.kompas.com/read/2011/04/16/03480617/Opera.Istana.Citerep |archive-date=Oktubre 6, 2011 }}</ref> gayunpaman, kakaunti ang bakas ng kanilang mga inapo, maliban sa isang maliit na komunidad sa [[Koja, Jakarta#Kampung Tugu|Kampung Tugu]]. Ang makasaysayang lalawigan ng Bataan na itinatag noong 1754 sa ilalim ng pangangasiwa ng Kastila [[Gobernador-Heneral ng Pilipinas|Gobernador-Heneral]] [[Pedro Manuel de Arandía Santisteban|Pedro Manuel Arandia]], ay hinigop mula sa lalawigan ng Pampanga ang mga munisipalidad ng Abucay, Balanga (ngayon ay isang lungsod, Olar, Pilar, Herlupimos, at Dina). Samal. Sa panahon ng [[pagsakop ng Britanya sa Maynila]] (1762–1764), ang [[Bacolor]] ay naging pansamantalang kapital ng kolonyal na Espanyol at base militar. Sa pagtatapos ng 1700s, ang Pampanga ay nagkaroon ng 16,604 katutubong pamilya at 2,641 [[Spanish Filipinos|Spanish Filipino family]],<ref name="Estadismo1">{{Cite web |url=http://www.xeniaeditrice.it/zu%C3%B1igaIocrpdf.pdf |title=ISADILASSMO DEPINAS Joaquín Martínez de Zúñiga (Orihinal na Espanyol) |access-date=Pebrero 23, 2024 |archive-date=Marso 9, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160309030040/http://www.xenia%Coric.it.pdf |url-status=live }}</ref>{{rp|539}}<ref name="Estadismo2">[https://archive.org/details/bub_gb_ElhFAAAAAYAAJ_2 ESTADISMO DE LAS ISLAS FILIPINAS TOMO SEGUNDO Ni Joaquín Martínez de Zúñiga (Orihinal na Espanyol)]</ref>{{rp|31,54,187} Filipino | pamilya.<ref name="Estadismo1" />{{rp|460}} Sa aklat ni Rafael Bernal: ''Mexico En Filipinas'', ang Pampanga ay nakalista sa iba pang mga lugar na kinabibilangan ng Cavite at Masbate, bilang mga lugar kung saan mayroong malaking konsentrasyon ng mga Mexican na imigrante sa Pilipinas.<ref>[https://archive.org/details/mexicoenfili5s/Mexicoenfili5s) Ni Rafael Bernal](Page 117)(Quote: "Sabemos que muchos grupos mexicanos obtuvieron tierras en Lu/ón, en Masbate y otros sitios de Pampa nga, lo mismo que en Cavile. Esta gente, como era lógico, al poco tiempo se perdía entre el pueblo filipino, casaba con mujer filipina, aprendía un nuevo idioma, lina nueva vida y unas costumbres nuevas, peto enseñaba también parte de bis suyas.")</ref> ang mga lumang bayan ng Pampanga ng Aliaga, Cabiao, Gapan, San Antonio at San Isidro ay ibinigay sa lalawigan ng Nueva Ecija noong 1848 sa panahon ng termino ng Espanyol na Gobernador-Heneral [[Narciso Claveria y Zaldua]]. Ang munisipalidad ng ''San Miguel de Mayumo'' ng Pampanga ay naibigay sa lalawigan ng Bulacan sa parehong pagsasaayos ng hangganan ng probinsiya noong 1848. Noong 1860, ang hilagang bayan ng Bamban, Capas, Concepcion, Victoria, Tarlac, Mabalacat, Magalang, Porac at Floridablanca ay nahiwalay sa Pampanga at inilagay sa ilalim ng hurisdiksyon ng isang command militar na tinatawag na ''Comandancia Militar de Tarlac''. Gayunpaman, noong 1873, ang apat na huling bayan ay ibinalik sa Pampanga at ang iba pang lima ay naging mga munisipalidad ng bagong likhang Lalawigan ng Tarlac. === Pagsalakay ng mga Hapones === ==== Pag-atake sa Clark Field ==== {{main|Pag-atake sa Clark Field}} Noong Disyembre 8, 1941, binomba ng mga eroplanong Hapones ang [[Clark Air Base|Clark Field]] sa tinatawag na [[Pag-atake sa Clark Field]], na siyang simula ng pagsalakay sa Pampanga. Alinsunod sa [[War Plan Orange|War Plan Orange-3]], iniutos ni Douglas McArthur ang paglikas sa [[Fort Stotsenburg]] noong Disyembre 24, 1941 at ang mga hindi mailikas mula sa mga imbakan ng mataas na oktanong gasolina, pagkain, at damit sa kuta ay sinira. Sa pagitan ng 1941 at 1942, nagsimulang pumasok ang mga sumakop na puwersang Hapones sa Pampanga. ==== Ang Pananakop ng mga Hapones ==== Ang pagtatatag ng pangkalahatang punong-himpilan ng militar at mga base ng kampo ng militar ng [[Hukbong Komonwelt ng Pilipinas]] ay aktibo mula 1935 hanggang 1946. Ang [[Konstabularyo ng Pilipinas]] ay aktibo mula 1935 hanggang 1942 at 1944 hanggang 1946 sa lalawigan ng Pampanga. Sa panahon ng mga pakikipaglaban sa militar ng mga operasyong militar laban sa Imperyong Hapones sa gitnang Luzon mula 1942 hanggang 1945 sa lalawigan ng Bataan, Bulacan, Hilagang Tayabas (ngayon ay Aurora), Nueva Ecija, Pampanga, Tarlac, at Zambales, ang mga lokal na mandirigmang gerilya at mga gerilyang Komunista ng Hukbalahap, ay tumulong sa mga puwersang militar ng Estados Unidos na labanan ang [[sandatahang lakas ng Imperyong Hapones.]] ==== Ang Pagpapalaya ng Pampanga ==== Noong pagpapalaya ng Pampanga noong 1945, sinuportahan ng mga mandirigmang gerilya ng Kapampangan at ng mga gerilyang Komunista ng Hukbalahap ang mga puwersang panlaban mula sa mga tropang Pilipino at Amerikano sa pag-atake sa mga puwersang Imperyal ng Hapon noong Labanan sa Pampanga hanggang sa pagtatapos ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig. Nabawi at pinalaya ng mga lokal na sundalo at opisyal ng Philippine Commonwealth Army 2nd, 26th, 3rd, 32nd, 33rd, 35th, 36th at 37th Infantry Division at ng Philippine Constabulary 3rd Constabulary Regiment ang lalawigan ng Pampanga at lumaban sa mga puwersang Imperyal ng Hapon noong Labanan sa Pampanga. === Panahon Pagkatapos ng Digmaan === [[File:Pampanga old seal.svg|thumb|left|Lumang selyo ng lalawigan simula noong 1950.]] [[File:Flag_seal_of_Pampanga1.jpg|150px|thumbnail|right|[[Mga Watawat ng mga lalawigan ng Pilipinas|Watawat ng Pampanga]]]] Pagkatapos ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ang mga operasyon sa pangunahing lalawigan ng Pampanga ay sumira sa mga paghihimagsik at tunggalian sa pagitan ng mga puwersa ng Pamahalaan ng Pilipinas at ng mga rebeldeng Komunista ng Hukbalahap noong 1946 hanggang 1954 noong panahon ng [[Rebelyong Hukbalahap]]. Sa ilalim ng Kasunduan sa mga Base Militar noong 1947,<ref>{{cite web|url=https://www.loc.gov/law/help/us-treaties/bevans/b-ph-ust000011-0055.pdf|title=Kasunduan sa pagitan ng Estados Unidos ng Amerika at ng Republika ng Pilipinas Tungkol sa mga Base Militar|date=Marso 14, 1947|publisher=United States Library of Congress|access-date=Disyembre 16, 2017|archive-date=Pebrero 12, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170212010914/https://www.loc.gov/law/help/us-treaties/bevans/b-ph-ust000011-0055.pdf|url-status=live}}</ref> ipinagkaloob ng Pilipinas sa Estados Unidos ang 99-taong pag-upa sa ilang mga base ng U.S., kabilang ang [[Clark Himpilang Panghimpapawid]].<ref>{{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Philippines/The-early-republic#ref387410|title=Philippines : Ang Maagang Republika|publisher=britannica.com|access-date=Disyembre 16, 2017|archive-date=Disyembre 16, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171216144620/https://www.britannica.com/place/Philippines/The-early-republic#ref387410|url-status=live}}</ref> Isang susog noong 1966 ang nagbawas sa orihinal na 99-taong termino ng kasunduan sa 25 taon.<ref name=NYTimes1991-09-16>{{cite balita|url=https://www.nytimes.com/1991/09/16/world/philippine-senate-votes-to-reject-us-base-renewal.html|title=BUMOTO ANG SENADO NG PILIPINAS UPANG TANGGIHAN ANG PAG-RENEWAL NG BASE NG U.S.|date=Setyembre 16, 1991|newspaper=The New York Times|access-date=Enero 29, 2018|archive-date=Marso 19, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180319152855/https://www.nytimes.com/1991/09/16/world/philippine-senate-votes-to-reject-us-base-renewal.html|url-status=live}}</ref> Isang pag-renew ng kasunduan noong 1979<ref>{{cite aklat|huling=Rodriguez|una=Dylan|pamagat=Nasuspinde na Apocalypse: Supremasiya ng mga Puti, Pagpatay ng mga Tao, at ang Kondisyong Pilipino|url=https://books.google.com/books?id=ERde5HJQo0cC|taon=2010|publisher=U of Minnesota Press|isbn=978-0-8166-5349-2|page=[https://books.google.com/books?id=I0un2XY17VkC&dq=bases+agreement+renew&pg=PA892 892]|access-date=Disyembre 17, 2017|archive-date=Abril 19, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200419120655/https://books.google.com/books?id=ERde5HJQo0cC|url-status=live}}</ref> pinayagan ang U.S. na ipagpatuloy ang pagpapatakbo ng Clark Air Base hanggang Nobyembre 1991,<ref>{{cite news|last=Drogin|first=Bob|title=Pagkatapos ng 89 na Taon, Ibinaba ng U.S. ang Watawat sa Clark Air Base|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1991-11-27-mn-209-story.html|access-date=Marso 12, 2011|newspaper=[[Los Angeles Times]]|date=Nobyembre 27, 1991|archive-date=Disyembre 25, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111225214542/http://articles.latimes.com/1991-11-27/news/mn-209_1_clark-air-base|url-status=live}}</ref> nang tanggihan ng Senado ng Pilipinas ang isang panukalang batas para sa pagpapanibago ng mga base militar ng Estados Unidos sa Pilipinas.<ref name=NYTimes1991-09-16/> === Noong panahon ng diktadurang Marcos === {{main|Batas militar sa ilalim ni Ferdinand Marcos|Mga detenidong pulitikal sa ilalim ng diktadurang Marcos|Mga pang-aabuso sa karapatang pantao ng diktadurang Marcos}} {{tingnan din|Mga Base ng US sa Pilipinas}} ==== Mga Kontrobersiya sa Clark Air Base ==== Dahil sa kalapitan nito sa kabisera at sa presensya ng Clark Air Base, ang Pampanga ay naging isa sa mga lugar na pinag-uusapan ang mga kaguluhan sa lipunan noong unang bahagi ng dekada 1970, at ang sumunod na [[Batas Militar sa ilalim ni Ferdinand Marcos|diktadurya]] ni [[Ferdinand Marcos]].<ref>{{Cite web |last=Villareal |first=Wilfredo |url=https://www.gmanetwork.com/news/topstories/regions/122094/pampanga-activists-remember-martial-law/story/ |title=Mga aktibista sa Pampanga naalala ang Batas Militar |date=Setyembre 22, 2008 |access-date=Marso 29, 2024 |archive-date=Marso 29, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329051736/https://www.gmanetwork.com/news/topstories/regions/122094/pampanga-activists-remember-martial-law/story/ |url-status=live }}</ref><ref name="Kasaysayan{101}{101} librong Filipino | 9: Isang Bansang Isinilang na Muli. |publisher=Asia Publishing Company Limited |year=1998 |editor-last=Magno |editor-first=Alexander R. |location=Hong Kong |chapter=Isang Sapot ng Korapsyon}}</ref> Kahit noong mga unang demonstrasyon ng [[First Quarter Storm]] noong 1970, si Clark at ang iba pang [[Mga Base ng US sa Pilipinas]] ay isang malaking isyu para sa mga nagpoprotesta, na nakita ang mga ito bilang pagpapatuloy ng kolonyal na hegemonya ng US, at isang paraan ng paghila sa Pilipinas sa malamig na digmaan, dahil ang Clark ay naging isang punto ng pagsisimula ng lalong hindi popular na [[Digmaan sa Vietnam]].<ref>{{Banggitin ang balita |date=Oktubre 2021 |title=Timeline ng First Quarter Storm |url=https://upd.edu.ph/wp-content/uploads/2021/10/UPDate-Vol4-Num1-12-First-Quarter-Storm-Timeline.pdf |work=UPDate |publisher=University of the Philippines |access-date=March 29, 2024 |archive-date=Marso 29, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329051737/https://upd.edu.ph/wp-content/uploads/2021/10/UPDate-Vol4-Num1-12-First-Quarter-Storm-Timeline.pdf |url-status=live }}</ref><ref name="Kasaysayan9ch2"/><ref>Bonner, R. (1987) Pagwawaltzing Kasama ang Isang Diktador. {{ISBN|9780333457641}}</ref> Nasaksihan noong 1970 ang isang malaking insidenteng diplomatiko sa Clark Air Base sa tinawag ni US Presidential Assistant for National Security Affairs [[Henry Kissinger]] na "Kaso ng Williams."<ref>{{Banggitin ang web |title=Mga Dokumentong Pangkasaysayan - Tanggapan ng Mananalaysay |url=https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v20/d211 |url-status=live |archive-url=http://web.archive.org/web/20250929033406/https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v20/d211 |archive-date=2025-09-29 |access-date=2025-12-08 |website=history.state.gov}}</ref> Noong Hunyo 1970, ang Hukuman ng Unang Dulugan ng Lungsod ng Angeles Iniutos ni Ceferino Gaddi ang pag-aresto kay Base Commander Colonel Averill Holman at Base Chief of International Law Lt. Col. Raymond Hodges, na binabanggit bilang contempt sa pagpayag sa paglipat ni US Air Force Staff Sergeant Bernard Willams sa US noong Nobyembre 1969 sa kabila ng katotohanang siya ay isinampa sa Angeles Court noong Agosto 1969 sa mga kasong kriminal ng pagdukot at tangkang panggagahasa.<ref>{{Cite web |title=Bernard Williams, Appellant, v. William P. Rogers, Secretary of State, et al., Appellees, 449 F.2d 513 (8th Cir. 1971) |url=https://law.justia.com/cases/federal/appellate-courts/F2/449/513/241283/ Template |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150921180228/https://law.justia.com/cases/federal/appellate-courts/F2/449/513/241283/ |archive-date=2015-09-21}}</ref> Kalaunan ay naibalik si Williams sa Pilipinas, <ref>https://www.nytimes.com/1970/03/20/archives/us-to-return-air-force-man-to-the-philippines-to-face-trial.html</ref> bagama't tumanggi ang administrasyong Marcos na ipatupad ang iniutos ng korte na pag-aresto kina Holman at Hodges.<ref name="BantayogProfileGaddi">https://bantayanogngmgabayani.org/bayani/judge-ceferino-gaddi/{{Dead link|date=Marso 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Ang insidente ay nakatulong sa pagsusulong ng muling negosasyon ng mga Base ng US-Philippines Kasunduan noong 1979, sa pagsisikap na linawin ang isyu ng soberanya at hurisdiksyon ng Pilipinas sa mga base.<ref name="BantayogProfileGaddi"/> Noong 1971, ang hindi patas na mga gawi sa paggawa ay humantong sa mga sibilyang manggagawa sa base na magsagawa ng tatlong-araw na welga na nagsimula noong Marso 3, na sinundan ng kalahating-buwang welga na nagsimula noong Hulyo 25.<ref name="Clarklab history">{{Cite web |last=Vasquez |first=Tim |date=2001 |title=Clark Air Base: Kasaysayan at Mahahalagang Pangyayari |url=http://www.clarkab.org/history/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20251004170437/http://www.clarkab.org/history/ |archive-date=2025-10-04 |access-date=Disyembre 8, 2025 |website=clarklab.org}}</ref> Ang Federation of Filipino Civilian Employees Associations ay nag-organisa ng karagdagang malalaking welga noong 1979, 1983, at noong Marso 1986.<ref name="Clarklab kasaysayan"/><ref>{{Banggitin ang balita |last=Haberman |first=Clyde |title=Picket ng mga Pilipinong Striker sa mga Base ng US |url=https://www.nytimes.com/1986/03/23/world/filipino-strikers-picket-us-bases.html |url-status=live |archive-url=http://web.archive.org/web/20230508174200/https://www.nytimes.com/1986/03/23/world/filipino-strikers-picket-us-bases.html |archive-date=2023-05-08 |access-date=Disyembre 8, 2025 |work=New York Times}}</ref> ==== Pagpapatupad ng Batas Militar ==== Sa pagdedeklara ng Batas Militar noong Setyembre 1972, ang [[Camp Olivas]] sa Lungsod ng San Fernando ay itinalaga bilang isa sa apat na kampo ng probinsya na magiging isang Regional Command for Detainees (RECAD). Ito ay itinalagang RECAD I at ito ay nagtira ng mga detenido mula sa Hilaga at Gitnang Luzon.<ref name="asa350191977en">{{cite web |title=Ulat ng Misyon ng Amnesty International sa Republika ng Pilipinas: 22 Nobyembre–5 Disyembre 1975 |url=https://www.amnesty.org/en/wp-content/uploads/2021/06/asa350191977en.pdf |website=[[Amnesty International]] |publisher=Amnesty International Publications |archive-url=https://web.archive.org/web/20211007083419/https://www.amnesty.org/en/wp-content/uploads/2021/06/asa350191977en.pdf |archive-date=Oktubre 7, 2021 |location=London, England |date=1976}}</ref> Mga kilalang detenido ang nabilanggo kasama rito si Edicio de la Torre,<ref>{{Banggitin ang balita |petsa=Disyembre 27, 1974 |title=Nagsimula ang Nakakulong na Pari ng Hunger Strike sa Pilipinas |work=New York Times |url=https://www.nytimes.com/1974/12/27/archives/imprisoned-priest-begins-hunger-strike-in-philippines.html |access-date=Marso 29, 2024 |archive-date=Disyembre 19, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231219070004/https://www.nytimes.com/1974/12/27/archives/imprisoned-priest-begins-hunger-strike-in-philippines.html |url-status=live }}</ref> [[Judy Taguiwalo]],<ref>{{Banggitin balita |huling=Dela Peña |una=Kurt |petsa=Setyembre 20, 2022 |title=Pag-alala sa batas militar: Pag-asa, pagkatapos ay kawalan ng pag-asa |language=en |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://newsinfo.inquirer.net/1667701/remembering-martial-law-hope-then-despair |access-date=Disyembre 19, 2023 |archive-date=Disyembre 19, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231219051847/https://newsinfo.inquirer.net/1667701/remembering-martial-law-hope-then-despair |url-status=live }}</ref> Tina Pargas,<ref>{{Banggitin ang balita |title=Mga aral mula 50 taon na ang nakalilipas |url=https://philstarlife.com/news-and-views/593860-martial-law-life-lessons-from-50-years-ago? |access-date=Disyembre 19, 2023 |archive-date=Disyembre 19, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231219051848/https://philstarlife.com/news-and-views/593860-martial-law-life-lessons-from-50-years-ago |url-status=live }}</ref> Marie Hilao-Enriquez,<ref>{{Banggitin ang balita |last=Castañeda |first=Dabet |date=Disyembre 7–13, 2003 |title=Marie Hilao-Enriquez: Isang Simbolo ng Aktibismo sa Karapatang Pantao sa Pilipinas |url=https://www.bulatlat.com/news/3-44/3-44-marie.html |access-date=Disyembre 19, 2023 |archive-date=Disyembre 19, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231219051847/https://www.bulatlat.com/news/3-44/3-44-marie.html |url-status=live }}</ref> at Bernard-Adan Ebuen.<ref>{{Banggitin ang balita |last=Empeño |first=Henry |date=Oktubre 3, 2021 |title='Hangin ng pagbabago' |language=en-US |work=Business Mirror |url=https://businessmirror.com.ph/2021/10/03/wind-of-change/ |access-date=Disyembre 19, 2023 |archive-date=Disyembre 19, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231219051848/https://businessmirror.com.ph/2021/10/03/wind-of-change/ |url-status=live }}</ref> Kasama sa mga bilanggo na naidokumento na pinahirapan ang magkapatid na babae [|[Joanna Cariño],<[Joanna] at Joseanna Cariño. name="nordisjoannacarino">{{Cite news |title= Joanna Cariño, isang Ibaloi activist |work=Northern Dispatch |url=https://nordis.net/2017/12/31/topic/people/joanna-carino-an-ibaloi-activist/}}</ref> ang magkapatid na sina Palabayulo at [[Arref] name="asa350191977en"/> at Mariano Giner Jr ng Abra.<ref name="asa350191977en" /> Tungkol sa 50 pinuno ng [[mga taga-Kalinga|Kalinga]] at [[mga taga-Bontoc|Bontoc]], kabilang ang pinuno ng tribong Butbut na si [[Macli-ing Dulag]], ay dinala rin sa Camp Olivas mula sa kanilang detention center sa Tabuk, Kalinga, at inaresto dahil sa kanilang pagtutol sa [[Proyekto ng Dam ng Ilog Chico]].<ref name="Cariño1980">{{cite conference | book-title= Papel na Iniharap sa Ikatlong Taunang Kumperensya ng Samahang Antropolohiko ng Pilipinas | location= Maynila | last= Cariño | first= Joanna K. | date= Abril 22–27, 1980 | title= Ang Proyekto sa Pagpapaunlad ng Basin ng Ilog Chico: Isang Pag-aaral ng Kaso ng Pambansang Patakaran sa Pagpapaunlad | url= http://116.50.242.171/PSSC/index.php/agt01/article/download/1601/1536 | archive-url= https://web.archive.org/web/20180414233857/http://116.50.242.171/PSSC/index.php/agt01/article/download/1601/1536 | petsa ng archive= Abril 14, 2018 | url-status= dead }}</ref> Ang seminaristang si Teresito Sison ay nangampanya para sa mga karapatan ng mga guro, magsasaka, at mga manggagawa sa Clark Air Base, ngunit ang tortyur sa dalawang bahagi ng mga detention center ni Marcos ay nagdulot ng pagbaba ng kanyang kalusugan na humantong sa kanyang kamatayan noong 1980.<ref name="BantayogProfileSitoSison">={{Cite web |15daters">{{Cite web |15rst | Bayani: Sison, Teresito "Sito" De Guzman |url=https://bantayogngmgabayani.org/bayani/teresito-sison/ |website=Bantayog ng mga Bayani}}</ref> Ang iba ay pinatay nang hindi naaresto, tulad ng malalapit na kaibigang sina Pepito Deheran, Rolando Castro at Lito Cabrera na natutulog sa ari-arian ni Cabrera sa Sapang Bato, Angeles nang sila ay salakayin, dakpin, at pahirapan ng mga puwersa ng milisya ng Civilian Home Defense Force ni Marcos matapos silang lumahok sa kilusang protesta na nagmula sa [[pagpatay kay Ninoy Aquino|pagpatay]] sa pinuno ng oposisyon na si [[Ninoy Aquino]]. Nagtagumpay si Deheran na makatakas nang buhay sa pagsubok at dinala sa ospital, ngunit sinaksak ng hindi kilalang salarin sa kanyang sariling kama sa ospital.<ref>{{Cite web |title=Martyrs & Heroes: Deheran, Pepito |url=https://bantayogngmgabayani.org/bayani/pepito-deheran/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329051738/https://bantayogngmgabayani.org/bayani/pepito-deheran/ |archive-date=March 29, 2024 |access-date=March 29, 2024 |website=Bantayo2>Website=8|date ng mga Bayani2 Jennifer Cariño, ang magkakapatid na Palabay, Macli-ing Dulag, Castro, Cabrera, at Deheran ay pararangalan sa paglaon sa pagkakaroon ng kanilang mga pangalang nakasulat sa dingding ng alaala ng Pilipinas' [[Bantayog ng mga Bayani]], na nagpaparangal sa mga martir at bayaning naglakas-loob na lumaban sa diktadura.<ref>{{Cite book |last1=Malay |first1=Carolina S. |title=Ang mamatay nang dahil sa 'yo: Heroes and martyrs of the dictatorship in the.-98 volume 2 |last2=Rodriguez |first2=Ma Cristina V. |date=2016 |publisher=National Historical Commission of the Philippines |isbn=978-971-538-304-2 |location=Ermita, Manila, Philippines}}</ref> ==== 1980 Assassination of Congressman Lingad ==== [[Jose B. Lingad]], Congressman for [[Pampanga's 1st congressional district]], had been one of the first to be detained upon the declaration of Martial Law, but was released after three months.<ref name="BantayogProfileLingad">{{Cite web |date=2023-06-12 |title=Martyrs & Heroes: Jose Lingad |url=https://bantayogngmgabayani.org/bayani/jose-lingad/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250306214205/https://bantayogngmgabayani.org/bayani/jose-lingad/ |archive-date=March 6, 2025 |access-date=2025-06-07 |website=Bantayog ng mga Bayani |language=en-US}}</ref> He retired to his farm after that, but was later convinced by Benigno Aquino Jr. to run for the governorship of Pampanga in the [[1980 Philippine local elections|January 1980 Philippine local elections]].<ref name="BantayogProfileLingad"/> Lingad lost the election to the Marcos administration's candidate, but filed a protest, which was still ongoing when Lingad was assassinated in December 1980 at a gasoline station in barangay San Agustin, [[San Fernando, Pampanga]].<ref>{{cite web |title=An Opposition Filipino Politician Shot to Death at Gasoline Station |url=https://www.nytimes.com/1980/12/17/archives/an-opposition-filipino-politician-shot-to-death-at-gasoline-station.html |date=17 December 1980 |website=The New York Times |access-date=30 October 2022}}</ref> His assassin, a former sargeant in the [[Philippine Constabulary]], was himself killed in a mysterious car accident before he could reveal who had ordered the killing.<ref name=hhenares>{{cite news|last=Henares|first=Hilarion|title=Joe Lingad, the planting of a seed|newspaper=Philippine Daily Inquirer|date=December 26, 1988|url =https://philippinefolio.com/list-of-books/book-24-salvation-and-damnation/7/|archive-url =https://web.archive.org/web/20190207210036/http://philippinefolio.com/list-of-books/book-24-salvation-and-damnation/7/|url-status =usurped|archive-date =February 7, 2019|access-date=October 30, 2007}}</ref> === Noong panahon ng Rebolusyong People Power === {{main|Rebolusyong People Power}} ==== Ang barikada ng Bamban ==== Ang Gitnang Luzon ay gumanap ng mahalagang papel noong panahon ng Rebolusyong People Power dahil sa kalapitan nito sa Kabisera at sa pagiging tahanan nito ng iba't ibang Base ng Sandatahang Lakas ng Pilipinas at Estados Unidos. Sa isang kapansin-pansing insidente sa Pampanga, hinarangan ng 20,000 katao ang Tulay ng Bamban noong Pebrero 25 upang pigilan ang mga puwersang loyalista mula sa 5th Infantry Division ng Hukbong Katihan sa Tarlac na makadaan patungong Maynila, sa isang pangyayaring nakilala bilang "barrier ng Bamban."<ref name="Lacorte2022">{{Cite web|url=https://newsinfo.inquirer.net/1559655/people-power-did-not-just-happen-at-edsa|title=Hindi basta-basta nangyari ang People Power sa Edsa|first=Germelina|last=Lacorte|date=Pebrero 25, 2022|website=INQUIRER.net}}</ref> ==== Ang pagtakas ng mga Marcos ==== Ang [[Clark Air Base]] ay gumanap din ng mahalagang papel sa pagpapatalsik sa mga Marcos, dahil sila ay inilipad patungong Clark pagkatapos tumakas mula sa Malacañang at doon sila sumakay sa eroplanong ibinigay ng U.S. na naghatid sa kanila sa Hawaii.<ref name="Bonner1987"/><ref name="AmBoy1999">{{Banggitin ang aklat |last=Hamilton-Paterson |first=James |title=America's boy: a century of colonialism in the Philippines |date=1999 |publisher=H. Holt |isbn=978-0-8050-6118-5 |edition=1st American |location=New York}}</ref> === Pagputok ng Bundok Pinatubo at pagsasara ng Clark Air Base === {{main|Pagputok ng Bundok Pinatubo noong 1991|Clark Air Base}} Kabilang sa mga pangunahing pangyayaring naganap sa Pampanga pagkatapos ng [[Rebolusyong People Power]] ang pagsabog ng Bundok Pinatubo at ang pagtatapos ng Bases Treaty ng Pilipinas sa Estados Unidos, na nagresulta sa pagsasara ng Clark Air Base at kalaunan ay paglikha ng [[Clark Freeport at Special Economic Zone]]. Ang pagsabog ng [[Bundok Pinatubo]] noong Hunyo 15, 1991 ay nagdulot ng malaking pagkawala ng tirahan ng mga tao dahil sa paglubog ng mga bayan at nayon dahil sa malawakang pagbaha [[lahar]]. Ito ay humantong sa malawakang pagsulong sa paghahanda para sa sakuna sa gobyerno. Pinabilis din nito ang pagsasara ng Clark Air Base, na magsasara bilang resulta ng desisyon ng Senado ng Pilipinas noong Nobyembre 1991 na huwag i-renew ang Bases Treaty ng Pilipinas sa Estados Unidos.<ref name=NYTimes1991-09-16/> === Paglikha ng Clark Freeport at Special Economic Zone === {{main|Clark Freeport at Special Economic Zone}} Nasaksihan noong 1992 ang paglagda sa Bases Conversion and Development Act (Republic Act 7227 ser. 1992), na nagbigay-daan sa Pangulo na maglabas ng isang atas na nagko-convert sa reserbasyon ng militar sa lugar ng Clark na sumasaklaw sa [[Lungsod ng Angeles]], [[Mabalacat]], at [[Porac]], Pampanga at [[Capas]], [[Tarlac]] tungo sa isang special economic zone. Nilikha rin ng batas ang [[Bases Conversion and Development Authority]] (BCDA) upang mapadali ang proseso ng conversion.<ref>{{cite web|title=Republic Act 7227: Bases Conversion and Development Act of 1992|url=http://www.chanrobles.com/republicactno7227.html#.WwZbA-6FPIU|publisher=Congress of the Philippines|access-date=24 Mayo 2018|date=13 Marso 1992}}</ref> Inilabas ni Pangulong [[Fidel Ramos]] ang Proclamation No. 163 noong Abril 3, 1993, na lumilikha ng Clark Special Economic Zone (CSEZ) at inilipat ang pangangasiwa ng lugar sa BCDA. Kasama sa proklamasyon ang [[Clark Air Base]] at mga bahagi ng mga ibinalik na baseland ng Clark na hindi nakalaan para sa paggamit ng militar sa CSEZ.<ref name="proc1035">{{cite web|title=Proclamation No. 1035, s. 2006|url=http://www.officialgazette.gov.ph/2006/03/10/proclamation-no-1035-s-2006/|publisher=Opisyal na Pahayagan ng Republika ng Pilipinas|access-date=24 Mayo 2018|date=10 Marso 2006|archive-date=Abril 19, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230419193332/http://www.officialgazette.gov.ph/2006/03/10/proclamation-no-1035-s-2006/|url-status=live}}</ref> Noong Hunyo 14, 1996, pinalawak ang CSEZ sa pamamagitan ng pagdaragdag ng lugar ng Sacobia, na kinabibilangan ng mga lupain mula sa [[Mabalacat]], Pampanga at [[Bamban, Tarlac]], sa pamamagitan ng Proklamasyon ni Ramos. Blg. 805.<ref name="proc1035"/> Ang lugar ng Clark Air Base ay kalaunan ay idineklara bilang isang Freeport Zone at inihiwalay mula sa special economic zone sa pamamagitan ng Republic Act 9400 ng 2007<ref name="repa9400">{{cite web|title=Republic Act 9400|url=https://www.lawphil.net/statutes/repacts/ra2007/ra_9400_2007.html|publisher=Kongreso ng Pilipinas|access-date=24 Mayo 2018|date=20 Marso 2007|archive-date=Abril 15, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230415224709/https://www.lawphil.net/statutes/repacts/ra2007/ra_9400_2007.html|url-status=dead}}</ref> Simula noon, ang Freeport Zone at ang Clark Special Economic Zone ay itinuring na magkahiwalay na lugar ngunit sama-sama silang tinutukoy bilang "Clark Freeport at Special Economic Zone". === Kontemporaryo === Noong 2010, isang Kapampangan, si [[Benigno Aquino III]], anak ng dating Pangulong [[Corazon Aquino]], ang nahalal bilang pangulo.{{citation needed|date=Marso 2024}} Noong Abril 22, 2019, ang probinsya ay nagtamo ng matinding pinsala dahil sa [[2019 Luzon earthquake|6.1 magnitude na lindol]] na nagmula sa [[Zambales]] at ang pinakanaapektuhan ng lindol dahil sa ang probinsya ay nasa malambot na sediment at [[alluvial]] na lupa.<ref name=quake005>{{cite news|title=Bakit mas naapektuhan ng lindol ang Pampanga kaysa sa epicenter ng Zambales?|url=https://www.abs-cbn.com/news/04/23/19/why-was-pampanga-worse-hit-by-quake-than-zambales-epicenter|access-date=Abril 23, 2019|work=ABS-CBN Balita|archive-date=Abril 23, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190423063514/https://news.abs-cbn.com/news/04/23/19/why-was-pampanga-worse-hit-by-quake-than-zambales-epicenter|url-status=live}}</ref> Ilang istruktura sa probinsya ang napinsala ng lindol, kabilang ang isang 4-palapag na supermarket sa Porac, ang arko sa hangganan ng [[Bataan]]-Pampanga at ang pangunahing terminal ng [[Clark International Airport]], pati na rin ang mga lumang simbahan sa [[Lubao, Pampanga|Lubao]] at [[Porac, Pampanga|Porac]], kung saan gumuho ang toreng bato ng [[Santa Catalina de Alejandria Church (Porac)|Santa Catalina de Alejandria Church]] noong ika-19 na siglo.<ref>{{cite balita|url=https://www.abs-cbn.com/news/04/22/19/look-quake-damages-church-other-structures-in-pampanga|title=TINGNAN: Pinsala ng lindol ang simbahan at iba pang istruktura sa Pampanga|publisher=[[ABS-CBN News]]|date=Abril 22, 2019|access-date=Abril 24, 2019|archive-date=Abril 22, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190422114929/https://news.abs-cbn.com/news/04/22/19/look-quake-damages-church-other-structures-in-pampanga|url-status=live}}</ref> == Heograpiya == === Pampolitika === [[File:Ph fil pampanga.png|thumb|Mapang pampolitika ng Pampanga|280px]] Nahahati ang Pampanga sa 19 [[Munisipalidad ng Pilipinas|mga munisipalidad]] at 2 [[Mga lungsod ng Pilipinas|lungsod]]. Bagamat kasali ang [[Lungsod ng Angeles]] sa probinsya ng Pampanga, hindi siya kabilang sa pamahalaang panlalawigan nito. ==== Mataas na urbanisadong lungsod ==== * [[Lungsod ng Angeles]] ==== Mga lungsod ==== * [[Lungsod ng San Fernando, Pampanga|Lungsod ng San Fernando]] * [[Lungsod ng Mabalacat]] ==== Mga bayan ==== <table border="0"><tr> <td valign="top"> * [[Apalit, Pampanga|Apalit]] * [[Arayat, Pampanga|Arayat]] * [[Bacolor, Pampanga|Bacolor]] * [[Candaba, Pampanga|Candaba]] * [[Floridablanca, Pampanga|Floridablanca]] * [[Guagua, Pampanga|Guagua]] * [[Lubao, Pampanga|Lubao]] * [[Macabebe, Pampanga|Macabebe]] * [[Magalang, Pampanga|Magalang]] * [[Masantol, Pampanga|Masantol]] </td><td valign="top"> * [[Mexico, Pampanga|Mexico]] * [[Minalin, Pampanga|Minalin]] * [[Porac, Pampanga|Porac]] * [[San Luis, Pampanga|San Luis]] * [[San Simon, Pampanga|San Simon]] * [[Santa Ana, Pampanga|Santa Ana]] * [[Santa Rita, Pampanga|Santa Rita]] * [[Santo Tomas, Pampanga|Santo Tomas]] * [[Sasmuan, Pampanga|Sasmuan]] </td></tr></table> ===Pisikal=== ====Lupain==== May kabuuang 2,180.68 kilometro kwadradong sakop na lupa ang lalawigan. Pangkahalatang patag ang buong lalawigan na may natatanging bundok, ang [[Bundok Arayat]], at ang tanyag na [[Ilog Pampanga]]. Sa mga bayan nito, ang bayan ng Porac ang may pinakamalaking sakop na lupa na may 343.12&nbsp;km kwadrado; Pangalawa ang Candaba at ikatlo ang bayan ng Lubao. Mabibilang na ngayon ang candaba bilang isang tanyag na bayan ng pampanga dahil marami na ang nakakakilala dito sa ngayon ====Klima==== May dalawang natatanging klima ang lalawigan ng Pampanga, tag-ulan at tag-araw. Kadalasang tag-ulan pagsimula ng Mayo hanggang Oktubre, samantalang tag-araw sa mga nalalabing buwan. Ang pinakamainit na panahon ay tuwing Marso at Abril, samantalang pinakamalamig naman mula Disyembre hanggang Pebrero. ==Ekonomiya== Pagsasaka at pangingisda ang dalawang pangunahing industriya sa lalawigan. Bigas, mais, tubo, at tilapya ang mga pangunahing produkto ng lalawigan. Karagdagan sa pagsasaka at pangingisda, ang lalawigan ay mayroon din lumalaking industriya sa paglililok, paggawa ng mga kasangkapan, gitara at iba pang bagay na yari sa kamay. Tuwing panahon ng kapaskuhan, ang lalawigan ng Pampanga ay nagiging sentro ng pagawaan ng "parol". Tanyag ang lalawigan sa pagluluto. Kilala ang [[mga Kapampangan]] sa kanilang husay sa paggawa ng mga bagong uri ng pagkain, mula sa pinakapayak na ulam hanggang sa kakaiba. Ang ''Pampanga's Best'' at ''Mekeni Food'' ay ilan lamang sa mga kompanyang Kapampangan na gumagawa ng mga tocino, tapa at longganisa. == Mga kilalang tao == ===Sa loob ng hurisdiksyon ng lalawigan=== ==== Mga pambansang bayani at makasaysayang personalidad ==== {{Div col|colwidth=30em}} * [[José Alejandrino]] - ipinanganak sa [[Arayat, Pampanga|Arayat]], Philippine Revolutionary General at dating senador. * [[Mamerto Natividad]] - ipinanganak sa [[Bacolor]], Philippine Revolutionary General. * [[Servillano Aquino]] - Philippine Revolutionary General at miyembro ng [[Malolos Congress]] para sa [[Samar's at-large congressional district|Samar]] * [[Nicolasa Dayrit Panlilio]] - Filipina [[non-combatant]] sa [[Philippine–American War]] na kilala sa pagtulong sa paglilingkod sa mga maysakit at sugatang Pilipinong mandirigma. * [[Práxedes Fajardo]] – [[Filipinos|Filipina]] rebolusyonaryo at pinuno ng Pampangan section ng [[Philippine Red Cross]] noong antikolonyal na armadong pakikibaka laban sa [[Philippine Revolution|Spain]] at sa [[Philippine–American War|Estados Unidos]]. * [[José Abad Santos]] – ipinanganak sa [[San Fernando, Pampanga]], ang ika-5 punong mahistrado ng [[Korte Suprema ng Pilipinas]]. * [[Pedro Abad Santos]] – isang dating assemblyman at tagapagtatag ng [[Socialist Party of the Philippines|Aguman ding Talapagobra ning Pilipinas]]. * [[Luis Taruc]] – pinuno ng grupong [[Hukbalahap]] (mula sa ''Hukbong Bayan Laban sa Hapon'') sa pagitan ng 1942 at 1950.<ref name=Taruc>Taruc, L., 1967, ''He Who Rides the Tiger'', London: Geoffrey Chapman Ltd.|</ref>}{} * [[Casto Alejandrino]] – pinunong magsasaka at kumander ng [[Hukbalahap]]. * [[Vivencio Cuyugan]] – dating alkalde ng [[San Fernando, Pampanga|San Fernando]], at isa sa mga nagtatag ng grupong gerilya [[Hukbalahap]] * [[Kumander Liwayway|Remedios Gomez-Paraiso]] – kilala bilang ''Kumander Liwayway'', isang kilalang kumander ng [[Hukbalahap]]. {{div col end}} ====Pulitika at pamahalaan==== {{Div col|colwidth=30em}} * [[Diosdado Pangan Macapagal]] – ika-9 na pangulo ng Republika ng Pilipinas at tubong [[Lubao, Pampanga]]. * [[Gloria Macapagal Arroyo]] – ika-14 na pangulo ng Republika ng Pilipinas. Siya ay anak ng ika-9 na pangulo ng Republika [[Diosdado Macapagal]]. * [[Rogelio dela Rosa]] – dating [[senador ng Pilipinas]] at artista, tubong [[Lubao, Pampanga]]. * [[Pablo Ángeles y David]] – dating [[senador ng Pilipinas]] at dating [[Gobernador ng Pampanga]] * [[Sotero Baluyut]] – dating [[senador ng Pilipinas]] at dating [[Gobernador ng Pampanga]] *[[Antonio Villa-Real]] – Ika-25 [[Associate Justice of the Supreme Court of the Philippines]] *[[Vicente Abad Santos]] – Ika-96 [[Associate Justice of the Supreme Court of the Philippines]], ika-39 [[Secretary of Justice (Philippines)|Secretary of the Department of Justice]] * [[Amando Tetangco Jr.]] – ipinanganak sa [[Apalit]], Pampanga ay isang Pilipinong bangkero, na nagsilbing ikatlong Gobernador ng [[Bangko Sentral ng Pilipinas]] (BSP). Siya ang unang gobernador ng BSP na nagsilbi ng dalawang termino. * [[Jose B. Lingad]] – dating [[Governor ng Pampanga]] at ika-15 [[Secretary of Labor and Employment (Philippines)|Secretary of the Department of the Labor and Employment]], tubong [[Lubao, Pampanga]]. * [[Francisco Tongio Liongson]] - medikal na doktor at politiko. * [[Pedro Tongio Liongson]] – abogado, hukom, at politiko; ipinanganak noong Enero 31, 1865, sa Villa de Bacolor, Pampanga. * [[Eddie Panlilio]] – ipinanganak sa [[Minalin, Pampanga]], ang unang paring Pilipino na nahalal na gobernador sa kasaysayan ng Pilipinas. * [[Satur Ocampo]] - politiko, aktibista, mamamahayag, at manunulat. Dating Kagawad ng [[Philippine House of Representatives]] para sa [[Bayan Muna]] Partylist * [[Oscar Albayalde]] – Isang pulis, dating hepe ng Philippine National Police at dating direktor ng National Capital Police Office, ipinanganak sa San Fernando. *[[Mercedes Arrastia-Tuason]] – [[Philippine]] [[diplomat]] at dating [[embahador]] sa [[Holy See]] * [[Oscar Samson Rodriguez]] - politiko at abogado. Naglingkod siya bilang alkalde ng San Fernando, Pampanga sa Pilipinas mula 2004 hanggang sa kanyang ikatlong termino noong 2013. * [[Rey Aquino]] - politiko at surgeon na siyang huling municipal Mayor ng San Fernando at ang unang Alkalde nito noong ito ay naging lungsod. * [[Edwin Santiago]] - politiko at propesyonal na inhinyero ng makina na nagsilbing alkalde ng Lungsod ng San Fernando, Pampanga mula 2013 hanggang 2022. * [[Lito Lapid]] - aktor, politiko at senador (2004–2016; 2019–kasalukuyan) * [[Yeng Guiao]] - head coach ng basketball, politiko, komentarista at komisyoner ng palakasan. Siya rin ang Bise Gobernador ng Lalawigan ng Pampanga mula 2004 hanggang 2013 at kongresista, na kumakatawan sa Unang Distrito ng Pampanga mula 2013 hanggang 2016. {{div col end}} ====Culinary Arts==== {{Div col|colwidth=30em}} *[[Lucia Cunanan]] – [[restaurant|restaurateur]] na kilala sa pag-imbento o kahit man lang muling pag-imbento ng [[sisig]], isang tanyag na [[Kapampangan people|Kapampangan]] na pagkain sa Pilipinas at [[Filipino diaspora|Filipino diasporas sa buong mundo]].<ref>{{cite news|title='Sisig Queen' pinatay|url=http://www.gmanetwork.com/news/news/regions/89798/update-sisig-queen-murdered/story/|accessdate=March 31, 2018|agency=Sun.Star Pampanga|publisher=GMA News|date=April 17, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180331081210/http://www.gmanetwork.com/news/news/regions/89798/update-sisig-queen-murdered/story/|archivedate=Marso 31, 2018}}</ref><ref name=pdi>{{cite news |author=Tonette Orejas |title=Babaeng lumikha ng katutubong ulam, pinatay sa Pampanga |url=http://newsinfo.inquirer.net/topstories/topstories/view/20080416-130715/Babaeng-lumikha-ng-katutubong-ulam-pinatay-sa-Pampanga-home |publisher=Philippine Daily Inquirer |date=Abril 16, 2008 |accessdate=Abril 16, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130831015519/http://newsinfo.inquirer.net/topstories/topstories/view/20080416-130715/Woman-who-created-native-dish-slay-in-Pampanga-home |archive-date=Agosto 31, 2013 |url-status=dead }}</ref><ref name=gma>{{cite news |title=Reyna ng Sisig ni RP, natagpuang patay sa bahay sa Pampanga |url=http://www.gmanews.tv/story/89628/RPs-sisig-queen-found-dead-in-Pampanga-home |publisher=GMANews.TV |date=Abril 16, 2008 |accessdate=Abril 16, 2008 |archive-date=Agosto 23, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110823101807/http://www.gmanews.tv/story/89628/RPs-sisig-queen-found-dead-in-Pampanga-home |url-status=live }}</ref><ref name=sunstar>{{cite news |title='Reyna ng Sisig' pinaslang |url=http://www.sunstar.com.ph/static/pam/2008/04/17/news/.sisig.queen.murdered.html |publisher=Sun Star Pampanga |date=Abril 17, 2008 |accessdate=Abril 18, 2008 |archive-date=Abril 21, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080421180301/http://www.sunstar.com.ph/static/pam/2008/04/17/news/.sisig.queen.murdered.html |url-status=live }}</ref> *[[Larry Cruz]] – restaurateur na nagtatag ng LJC Restaurant Group, na nagpapatakbo ng ilang restawran sa Pilipinas.<ref>{{Banggitin web|date=Marso 12, 2008|title=The Manila Times Internet Edition {{!}} OPINYON > Isang mapaminsalang pang-abala|website=[[The Manila Times]] |url=http://www.manilatimes.net/national/2008/feb/06/yehey/opinion/20080206opi1.html|access-date=Oktubre 31, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20080312003736/http://www.manilatimes.net/national/2008/feb/06/yehey/opinion/20080206opi1.html|archive-date=Marso 12, 2008}}</ref> Kabilang sa mga restawran sa nasabing grupo ang ''Café Adriatico'', ''Cafe Havana'', ''Bistro Remedios'', at ''Abe'', na ipinangalan sa kanyang ama, ang manunulat na si E. Aguilar Cruz.<ref name=mt2>{{cite news|author=Larry Cruz |title=Ang Aking Ina na si Fely J |url=http://www.manilatimes.net/national/2007/may/13/yehey/weekend/20070513week2.html |publisher=Manila Times |date=May 13, 2007 |accessdate=Abril 16, 2008 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081005233036/http://www.manilatimes.net/national/2007/may/13/yehey/weekend/20070513week2.html |archivedate=Oktubre 5, 2008 }}</ref> {{div col end}} ====Journalism and Media==== {{Div col|colwidth=30em}} *[[Amando G. Dayrit]] – pre-war columnist and journalist * [[Orly Punzalan]] – a veteran radio-TV broadcaster and former president of [[Intercontinental Broadcasting Corporation]] (IBC-13), born and raised in [[Apalit]]. *[[Kristine Johnson]] – Filipino-American co-anchor at [[WCBS-TV]], born in Clark Air Base.<ref>{{cite web |url=http://www.carouselpinoy.com/hoy.html |title=Hoy! Pinoy Ako! |website=Carouselpinoy.com |access-date=September 10, 2016 |archive-date=June 29, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090629231916/http://www.carouselpinoy.com/hoy.html |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web|url=http://wcbstv.com/bios/WCBS.WCBS.TV.9.8557.html |title=WCBSTV.com - Kristine Johnson |access-date=July 14, 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080615164838/http://wcbstv.com/bios/WCBS.WCBS.TV.9.8557.html |archive-date=June 15, 2008 }}</ref> *[[Ivan Mayrina]] – broadcaster, journalist, reporter and news anchor. * [[Jay Sonza]] - blogger and a former newscaster and talk show host. * [[Kara David]] - journalist, host, professor, and educational administrator. * [[Randy David]] – sociologist, public intellectual, and board of directors of the [[Mass media in the Philippines|Philippine]] [[media conglomerate]] [[ABS-CBN Corporation]]. {{div col end}} ====Panitikan at sining==== {{Div col|colwidth=30em}} * [[Aurelio Tolentino]] – orihinal na miyembro ng Katipunan at nasyonalistang mandudula, ipinanganak sa Guagua. * Julian Manansala – tagapagtatag at direktor ng studio ng pelikula. Tinaguriang "Ama ng mga Pelikulang Nasyonalista ng Pilipinas". * [[Vicente Manansala]] – [[Pambansang Artista ng Pilipinas]] para sa Sining Biswal – Pagpipinta, katutubo ng [[Macabebe]]. * [[Angela Manalang-Gloria]] - pioneer na makata ng Pilipinas na sumulat sa Ingles, ipinanganak sa [[Guagua]]. * [[Zoilo Galang]] - kinikilala bilang isa sa mga nangungunang manunulat na Pilipino na gumamit ng wikang Ingles.<ref name="likhaan">{{cite web |title=Galang, Zoilo |url=https://panitikan.ph/2014/06/06/zoilo-galang/ |website=Panitikan Philippine Literature Portal |publisher=UP Institute of Creative Writing |access-date=Abril 20, 2019 |date=Hunyo 6, 2014 |language=fil |archive-date=Abril 20, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190420042411/https://panitikan.ph/2014/06/06/zoilo-galang/ |url-status=live }}</ref> Siya ang [[may-akda]] ng unang [[Philippines|Philippine]] [[nobela]] na isinulat sa wikang Ingles, ''[[A Child of Sorrow]]'', na inilathala noong 1921. * [[Zoilo Hilario]] - makata, mandudula, abogado, politiko at lingguwista. * [[Galo Ocampo]] – modernistang pintor * [[Francisco Alonso Liongson]] – mandudula. Ipinanganak noong Hulyo 1, 1896, sa Villa de Bacolor, Pampanga. *[[Norma Belleza]] – pintor * [[Danton Remoto]] – manunulat * [[Fernando Ocampo]] - arkitekto at inhinyero sibil {{div col end}} ====Agham==== * Alfredo C. Santos – [[National Scientist of the Philippines]] para sa Physical Chemistry, mula sa [[Santo Tomas, Pampanga]] * [[Norman King (Aeta)|Norman King]] – kauna-unahang Aeta na nagtapos ng [[University of the Philippines Manila]], na nakakuha ng Bachelor Science of Behavioral Science;<ref name=":02">{{Cite web |last=Orejas |first=Tonette |date=2017-07-02 |title=Unang tribes na Aetaserve sa Aeta |url=https://newsinfo.inquirer.net/910248/first-aeta-up-grad-vows-to-serve-pinatubo-tribes |access-date=2026-01-16 |website=INQUIRER.net |language=en}}</ref> siya ay taga Pampanga ====Mga pinuno ng relihiyon==== {{Div col|colwidth=30em}} * Si Francisco Baluyot – ipinanganak sa [[Guagua, Pampanga]] ay nakabasag ng mga hadlang sa pamamagitan ng pagiging unang kilalang indio priest, na, sa ordinasyon noong 1698, ay itinalaga sa archdiocese ng Cebu. * [[Rufino Jiao Santos]] – ipinanganak sa [[Guagua, Pampanga]], [[Arsobispo ng Maynila]] mula 1953 hanggang 1973. Ang unang Filipino Cardinal. * [[Pablo Virgilio David]] – ipinanganak sa Betis, [[Guagua, Pampanga]], Obispo ng [[Roman Catholic Diocese of Kalookan]], Ikasampung Filipino Cardinal. * [[Pedro Paulo Santos]] – isinilang sa [[Porac, Pampanga]], Unang Kura Paroko ng [[Calulut]], itinalaga bilang Kura Paroko ng [[Angeles City]], hinirang bilang obispo ng [[Nueva Caceres]] noong 1938 noon bilang unang arsobispo nito noong 1951. * [[Florentino Lavarias]] – ipinanganak sa [[Mabalacat, Pampanga]], Arsobispo ng [[Roman Catholic Archdiocese of San Fernando]] at dating ika-apat na Obispo ng Diyosesis ng Iba, Zambales * [[Honesto Ongtioco]] – ipinanganak sa [[San Fernando, Pampanga]], pangalawang obispo ng [[Roman Catholic Diocese of Balanga|Balanga]] mula Abril 8, 1998 hanggang Agosto 28, 2003, at unang Obispo ng [[Roman Catholic Diocese of Cubao|Cubao]] mula Agosto 20,038, Disyembre 2038, 2024 * [[Paciano Aniceto]] – ipinanganak sa [[Santa Ana, Pampanga]], Archbishop Emeritus [[Roman Catholic Archdiocese of San Fernando]] at dating pangalawang Obispo ng Diyosesis ng Iba, Zambales * [[Roberto Mallari]] – ipinanganak sa [[Macabebe, Pampanga]], Obispo ng [[Roman Catholic Diocese of San Jose sa Nueva Ecija]] * [[Victor Ocampo]] – ipinanganak sa [[Angeles, Pampanga]], Obispo ng [[Roman Catholic Diocese of Gumaca]] * [[Crisostomo Yalung]] – ipinanganak sa [[Angeles, Pampanga]], Bishop Emeritus ng [[Roman Catholic Diocese of Antipolo]], Retired noong 2002 * [[Martha de San Bernardo]] – ika-17 siglo [[Colettine Poor Clares|Colettine Poor Clare]] na unang [[Filipino] mga tao|Pilipino]] na babae upang maging isang Romano Katoliko [[madre]]; naglingkod siya sa Macao.<ref name=Pascual>[http://www.abs-cbnnews.com/storypage.aspx?StoryId=77778 Pascual Jr., Federico D. Religious Firsts, Postscript, ABS-CBN Interactive, ABS-CBNNews.com, Marso 06, 2007], kinuha noong: Hunyo 23, 2007 {{webarchive|url=https://archive.today/20070709212017/http://www.abs-cbnnews.com/storypage.aspx?StoryId=77778 |date=Hulyo 9, 2007 }}</ref> * [[Eliseo Soriano]] – televangelist ng [[Ang Dating Daan]] at ang Pangkalahatang Lingkod ng [[Members Church of God International]] na ang pangunahing punong-tanggapan nito ay matatagpuan sa [[Apalit, Pampanga]]. * [[Apollo Quiboloy|Apollo C. Quiboloy]] – ipinanganak sa [[Lungsod ng Davao]] sa mga magulang na Kapampangan mula sa [[Lubao]], Pampanga. Tagapagtatag ng isang Kristiyanong grupong relihiyoso na tinatawag na [[Kaharian ni Hesukristo (simbahan)|Kaharian ni Hesukristo]] noong 1985. Ipinahayag ang kanyang sarili bilang "Hinirang na Anak ng Diyos", ginugol niya ang kanyang pagkabata sa probinsya ng kanyang mga magulang bago bumalik sa Davao. {{div col end}} ====Libangan==== {{Div col|colwidth=30em}} * [[Jaime dela Rosa]] – isang matinee idol noong 1950s ng [[Lubao, Pampanga]]. * [[Brillante Mendoza]] – direktor ng pelikulang Pilipino mula sa [[San Fernando, Pampanga]]. * [[Carlo J. Caparas]] {{ndash}} direktor ng pelikulang Pilipino * [[Jason Paul Laxamana]] – direktor at manunulat ng pelikulang Pilipino * [[Petersen Vargas]] – direktor at manunulat ng pelikulang Pilipino * [[Lea Salonga]] – mang-aawit at aktres, gumugol ng unang anim na taon ng kanyang pagkabata sa Angeles bago lumipat sa Maynila. * [[Pepe Smith]] – mang-aawit at miyembro ng [[Juan de la Cruz Band]] * [[Sheena Halili]] – modelo at aktres mula sa San Fernando. * [[Vanessa Minnillo]] – Amerikanong personalidad sa telebisyon na ipinanganak sa Clark Air Base, Angeles, at lumaki sa US. * Allan Pineda Lindo, kilala rin bilang [[apl.de.ap]] – founding member ng [[The Black Eyed Peas]], ipinanganak sa [[Sapang Bato]], Angeles. * [[Donita Rose]] – Pilipino-Amerikanong aktres, nanirahan sa [[Angeles City]] nang ilang taon. * [[Kelsey Merritt]] – Pilipino-Amerikanong modelo na kilala bilang unang babaeng may lahing Pilipino na lumabas sa Victoria's Secret Fashion Show at lumabas sa mga pahina ng Sports Illustrated Swimsuit Issue. * [[Ritz Azul]] - dramatic actress. * [[Baron Geisler]] - aktor. * [[Hermes Bautista]] - aktor. * [[Joey Marquez]] - dating politiko, komedyanteng aktor. * [[Mika Salamanca]] - aktres, mang-aawit, at influencer sa social media na naging Big Winner (kasama ang kanyang duo na si [[Brent Manalo]]) sa [[Pinoy Big Brother: Celebrity Collab Edition]]. {{div col end}} ====Paglalaban==== {{Div col|colwidth=30em}} * [[Melanie Marquez]] – kinoronahan bilang [[Miss International 1979]]. * [[Binibining Pilipinas 2003|Carla Balingit]] - kinoronahan bilang Binibining Pilipinas - Universe 2003. * [[Laura Marie Dunlap]] - kinoronahan bilang [[Miss Philippines Earth]] 2003. * [[Angela Fernando]] - kinoronahan bilang Miss Eco Tourism Philippines 2010 * [[Ann Colis]] – kinoronahan bilang [[Miss Globe]] 2015. * [[Emma Tiglao]] – kinoronahan bilang [[Miss Grand International 2025]]. * [[Michelle Dee]] – kinoronahan bilang [[Miss World Philippines 2019]]. * [[Francesca Taruc]] - kinoronahan bilang [[Pilipinas sa mga patimpalak ng kagandahan|Miss Tourism World Intercontinental 2019]] {{div col end}} * [[Cyrille Payumo]] - [[Miss Charm 2025]] Top 20, at kinoronahan bilang Miss Tourism International 2019. * [[Jasmin Bungay]] - Binibining Pilipinas, Globe 2024. ====Palakasan==== {{Div col|colwidth=30em}} * [[Efren "Bata" Reyes]] – manlalaro ng bilyar mula sa Angeles. * [[Ato Agustin]] – Filipino professional basketball player and coach, from Lubao, Pampanga. * [[Jayson Castro]] – Filipino professional basketball player mula sa Guagua, Pampanga. * [[Japeth Aguilar]] – Filipino professional basketball player from Sasmuan, Pampanga. * [[Arwind Santos]] – Filipino professional basketball player from Lubao, Pampanga. * [[Calvin Abueva]] – Filipino professional basketball player mula sa Angeles. * [[Justine Baltazar]] – Filipino professional basketball player from Mabalacat, Pampanga. * [[Ian Sangalang]] - Filipino professional basketball player from Lubao, Pampanga * [[Michael Miranda]] - Filipino professional basketball player mula sa Santa, Ana, Pampanga. * [[Russel Escoto]] - Filipino professional basketball player mula sa Angeles. * [[Norman Gonzales]] - Filipino professional basketball player from Magalang. * [[JC Intal]] - Filipino professional basketball player mula sa Minalin, Pampanga. * [[Mark Macapagal]] - Filipino professional basketball player mula sa Macabebe, Pampanga. * [[Victonara Galang]] – Filipino volleyball athlete from Angeles. * [[Diana Mae Carlos]] – Filipino volleyball athlete from Lubao, Pampanga. * [[Donald Geisler]] - atleta ng taekwondo. == Mga sanggunian == {{reflist|2}} {{Pampanga}} {{Gitnang Luzon}} {{Philippines political divisions}} ==Tropiko Moonson Climate== [[Kategorya:Mga lalawigan ng Pilipinas]] [[Kategorya:Pampanga|*]] 9z2997gom0k6lqnmwh86owajy4sfyp9 0 12835 2213596 2179070 2026-06-27T23:41:11Z John Wilfred S. Tating 115741 /* Mga album na kolaborasyon */ 2213596 wikitext text/x-wiki {{Use mdy dates|date=September 2022}} {{Philippine name|Kalugdan|Legaspi|Gallardo|ph=married}} {{Infobox person | image = Celeste Legaspi 2021 - Metropolitan Theater 90th Anniversary (cropped).jpg | caption = Si Legaspi noong Disyembre 2021 ay nag-perform sa ika-90 anibersaryo ng [[Manila Metropolitan Theater]] | name = Celeste Legaspi | birth_date = {{Birth date and age|1950|03|18}} | birth_place = [[Lungsod ng Cavite]], [[Cavite]], Pilipinas | birth_name = Celeste Kalugdan Legaspi | alma_mater = [[Miriam College|Maryknoll College]] ([[:en:Bachelor of Arts|BA]]) | occupation = Aktres, mang-aawit | other_names = Michelle | parents = Cesar Legaspi<br> Vitaliana Kalugdan | spouse = {{marriage|Nonoy Gallardo|1972}} | children = 3 | years_active = 1955–kasalukuyan }} Si '''Celeste Kalugdan Legaspi''' '''Gallardo''' (ipinanganak noong 18 Marso 1950) ay isang aktres at mang-aawit sa Pilipinas.<ref>{{Cite news|newspaper=Philippine Daily Inquirer|url=http://newsinfo.inquirer.net/inquirerheadlines/regions/view/20070804-80489/Remembering_Celeste_Legaspi|title=Remembering Celeste Legaspi. Inquirer.net|archive-url=https://web.archive.org/web/20121012092310/http://newsinfo.inquirer.net/inquirerheadlines/regions/view/20070804-80489/Remembering_Celeste_Legaspi|archive-date=Oktubre 12, 2012|url-status=dead}}</ref> ==Pilmograpiya== ===Pelikula=== *''[[:en:Sa Kabila ng Lahat|Sa Kabila ng Lahat]]'' ===Telebisyon=== *''[[Champoy]]'' ([[Radio Philippines Network|RPN 9]]) *''[[Eat Bulaga!]]'' (RPN 9, [[ABS-CBN]] at [[GMA Network|GMA 7]]) *''Cebu'' (RPN 9) *''Concert at the Park'' ([[People's Television Network|PTV 4]]) *''Vilma!'' (GMA 7) *''[[The Sharon Cuneta Show]]'' (ABS-CBN) *''A Little Night of Music'' (GMA 7) *''[[Ryan Ryan Musikahan]]'' (ABS-CBN) *''Easy Dancing'' ([[TV5 (himpilan ng telebisyon)|TV5]]) *''Keep on Dancing'' (ABS-CBN) *''Shall We Dance: The Next Celebrity Challenge'' (TV5) *''[[Talentadong Pinoy]]'' (TV5) *''[[Glamorosa]]'' (TV5) *''[[:en:The Ryzza Mae Show|The Ryzza Mae Show]]'' (GMA 7) *''[[Ang Dalawang Mrs. Real]]'' (GMA 7) *''[[ASAP (programang pantelebisyon)|ASAP]]'' (ABS-CBN) *''[[Maalaala Mo Kaya|Maalaala Mo Kaya: Portrait]]'' (ABS-CBN) (2018) *''Hello, Heart'' (iQIYI) * ''[[What We Could Be]]'' (GMA 7) * ''[[:en:Can't Buy Me Love (2023 TV series)|Can't Buy Me Love]]'' bilang Aunt Cathy ([[Kapamilya Channel]], [[A2Z]] at [[TV5]]) ==Diskograpiya== ===Mga awitin=== *"Ako'y Bakyang-bakya" / "Ang Buhay Ko'y Iyong-iyo" (1976) *"Ang Puso Kong Nagmamahal" / "Hanggang Wakas" *"Basta't Mahal Kita" *"Bingwit ng Pag-ibig" *"Binibiro Lamang Kita" *"Dahil sa Iyo" *"Fiesta" *"Galawgaw" *"Halina't Magsaya" *"Ikaw Kasi" *"Kalesa" *"Lab Na Lab" *"Larawan ng Buhay" / "Gaano Ko Ikaw Kamahal" (1977) *"Mamang Sorbetero" / "Kubling Hardin" (1979) *"Minsan ang Minahal Ay Ako" (1996, Theme from “Katy The Musical”) *"Movie Fan" *"Nasaan ang Palakpakan" *"No Money, No Honey" *"Only Selfless Love" (Theme of World Meeting Of Families PH 2003) *"Pagdating Mo" (2nd Place Winner, MetroPop Song Festival 1978) *"Saan Ka Man Naroroon" *"Sabado" *"Sapagka't Mahal Kayo" *"Saranggola ni Pepe" / "Lahat ng Gabi Bawa't Araw" (1977) *"[[Sarung Banggi]]" *"Tuliro" *"Waray-Waray" ===Mga album=== ====Mga album na istudiyo==== *''Disco Dancing Moonlight'' (1972) *''PopSongs Volume 1'' (1976) *''Ako at si Celeste'' (1977)<ref>{{cite web|url=https://www.ebay.ph/itm/Philippines-CELESTE-LEGASPI-Ako-At-Si-Celeste-OPM-LP-Vinyl-SEALED-Record/204305736291|title=Philippines CELESTE LEGASPI Ako At Si Celeste OPM LP Vinyl SEALED Record|website=[[eBay|eBay Philippines]]|access-date=Nobyembre 15, 2023|archive-date=Nobiyembre 15, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231115033456/https://www.ebay.ph/itm/Philippines-CELESTE-LEGASPI-Ako-At-Si-Celeste-OPM-LP-Vinyl-SEALED-Record/204305736291|url-status=dead}}</ref> *''Celeste...Celeste'' (1979) *''Bagong Plaka, Lumang Kanta'' (1980)<ref>{{cite web|url=https://www.ebay.ph/itm/Philippines-CELESTE-LEGASPI-Bagong-Plaka-Lumang-Kanta-OPM-LP-Vinyl-Record/374632384776|title=Philippines CELESTE LEGASPI Bagong-Plaka, Lumang Kanta OPM LP Vinyl Record|website=[[eBay|eBay Philippines]]|access-date=Nobyembre 16, 2023}}{{Dead link|date=Disyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> *''Bagong Plaka, Lumang Kanta Vol. 2'' (1982) *''This Is My Song'' (1982) *''Koleksyon'' (1984)<ref>{{cite web|url=https://www.ebay.ph/itm/Philippines-CELESTE-LEGASPI-Koleksyon-OPM-LP-Vinyl-Record/373820481709|title=Philippines CELESTE LEGASPI Koleksyon OPM LP Vinyl Record|website=[[eBay|eBay Philippines]]|access-date=Nobyembre 18, 2023}}{{Dead link|date=Disyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> *''Plakang Pamasko ni Celeste Legaspi'' (1984) *''Si Celeste Naman Ngayon...Sapagkat Mahal Kayo: Tribute to Sylvia La Torre'' (1986)<ref>{{cite web|url=https://www.ebay.ph/itm/Philippines-CELESTE-LEGASPI-Sapagka-t-Mahal-Kayo-OPM-LP-Vinyl-WEA-Record/374632384775|title=Philippines CELESTE LEGASPI Sapagka't Mahal Kayo OPM LP Vinyl WEA Record|website=[[eBay|eBay Philippines]]|access-date=Nobyembre 2, 2023|archive-date=Nobiyembre 2, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231102154206/https://www.ebay.ph/itm/Philippines-CELESTE-LEGASPI-Sapagka-t-Mahal-Kayo-OPM-LP-Vinyl-WEA-Record/374632384775|url-status=dead}}</ref> *''The 30th Year'' (1987) *''Bagong Plaka, Lumang Kanta Vol. 3'' (1990) ====Mga album na soundtrack==== *''Ang Larawan Musical Soundtrack'' (1997) ====Mga album na kolaborasyon==== *''Pamasko ng Mga Bituin'' (1981)<ref name="PamaskoNgMgaBituineBay">{{Citation |title=Pamasko Ng Mga Bituin LP Album |date=1981 |url=https://www.ebay.com/itm/Philippines-PAMASKO-NG-MGA-BITUIN-Apo-Hiking-Marco-Sison-OPM-LP-Vinyl-Record/205319549223 |website=[[eBay]] |language=en-PH |access-date=2025-10-03}}</ref> *''Parangal Kay Constancio C. de Guzman'' (1982) *''Salubungin ang Pasko'' (1982)<ref name="SalubunginAngPaskoeBay">{{Citation |title=Salubungin Ang Pasko LP Album |date=1 Disyembre 1982 |url=https://www.ebay.com/itm/Philippines-SALUBUNGIN-ANG-PASKO-Celeste-Legaspi-Ivy-Violan-OPM-LP-Vinyl-Record/205319593743 |website=[[eBay]] |language=en-PH |access-date=2025-10-03}}{{citation needed|date=Hunyo 2026}}</ref> *''Maayong Pasko'' (1989) *''Ginintuang Diwa ng Pasko'' (1989) *''Ryan Cayabyab Silver Album'' (1996) ==Mga sangunnian== {{reflist}} Alice H. Reyes. ''Entertainer Par Excellence''. Expressweek, Enero 25, 1979, pp.&nbsp;28–30 ==Mga kawing panlabas== * {{commonscat-inline}} * http://www.apexvisa.us/filipina/celeste.html{{Dead link|date=Mayo 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{DEFAULTSORT:Legaspi, Celeste}} [[Kategorya:Mga mang-aawit mula sa Pilipinas]] [[Kategorya:Mga artista mula sa Pilipinas]] [[Kategorya:Ipinanganak noong 1950]] iiwfzh983fpbqltv1qudmtyh429vw4u 0 16881 2213602 2086798 2026-06-28T00:48:52Z Jeo555 163377 Inayos ang baybay 2213602 wikitext text/x-wiki {{about|the Philippine city|lalawigan|Tarlac|ilog|Ilog Tarlac}} {{Infobox settlement | name = Lungsod ng Tarlac | official_name = City of Tarlac | settlement_type = [[Mga lungsod ng Pilipinas|Lungsod]] | image_skyline = {{PH wikidata|image_skyline}} | image_caption = | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | motto = ''Magkaisa: Bawat Oras, Sama-Sama'' | image_map = {{PH wikidata|image_map}} | map_caption = Lokasyon sa lalawigan ng Tarlac | pushpin_map = Philippines | pushpin_map_caption = Lokasyon sa Pilipinas | coordinates = {{PH wikidata|coordinates}} | subdivision_type = [[Talaan ng mga bansa|Bansa]] | subdivision_name = {{PH wikidata|country}} | subdivision_type1 = [[Mga rehiyon ng Pilipinas|Rehiyon]] | subdivision_name1 = {{PH wikidata|region}} | subdivision_type2 = [[Mga lalawigan ng Pilipinas|Lalawigan]] | subdivision_name2 = {{PH wikidata|province}} | subdivision_type3 = [[Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas#Representasyong pang-distrito|Distrito]] | subdivision_name3 = [[Mga distritong lehislatibo ng Tarlac#Ikalawang Distrito|Ikalawang Distrito]] | established_title = Itinatag | established_date = 1788 | established_title1 = Pagiging lungsod | established_date1 = Abril 18, 1998 | parts_type = Mga [[barangay]] | parts_style = para | p1 = 76 | government_footnotes = <ref>{{cite web |url=http://www.comelec.gov.ph/?r=Elections/2013natloc/Results/citymuni2013 |title=Official City/Municipal 2013 Election Results |publisher=Commission on Elections (COMELEC) |location=Intramuros, Manila, Philippines |date=1 Hulyo 2013 |accessdate=13 Setyembre 2013}}</ref> | leader_party = | leader_title = Punong-bayan | leader_name = Cristy Angeles ([[Nationalist People's Coalition|NPC]]) | leader_title1 = Pangalawang punong-bayan | leader_name1 = Genaro M. Mendoza | area_footnotes = {{PSGC detail|area}} | area_total_km2 = {{PH wikidata|area}} | elevation_m = | population_footnotes = {{PH census|current}} | population_total = {{PH wikidata|population_total}} | population_as_of = {{PH wikidata|population_as_of}} | population_density_km2 = auto | population_demonym = {{Plainlist| * Tarlaqueño (Lalake) * Tarlaqueña (Babae) }} | timezone = [[Philippine Standard Time|PHT]] | utc_offset = +8 | postal_code_type = [[Talaan ng mga kodigong postal sa Pilipinas|Kodigo Postal]] | postal_code = {{PH wikidata|postal_code}} | area_code_type = {{areacodestyle}} | area_code = {{PH wikidata|area_code}} | blank_name_sec1 = [[Mga lungsod ng Pilipinas#Klasipikasyon ng kita|Kaurian ng kita]] | blank_info_sec1 = {{PH wikidata|income_class}} | website = {{PH wikidata|Website}} }} Ang '''Lungsod ng Tarlac''' ay ang pinakamalaking lungsod sa lalawigan ng [[Tarlac]]. Ito ay may 76 [[barangay]]. Ang [[Gerona, Tarlac|Gerona]] ang nasa hilaga nito, [[Capas, Tarlac|Capas]] sa timog, [[San Jose, Tarlac|San Jose]] sa kanluran at [[Victoria, Tarlac|Victoria]], [[Concepcion, Tarlac|Concepcion]] sa silangan. Ayon sa {{PH wikidata|population_as_of}}, ito ay may populasyon na {{PH wikidata|population_total}} sa may {{PH wikidata|household}} na kabahayan. ==Mga Barangay== Ang Lungsod ng ay nahahati sa 76 na mga [[barangay]]. <table border=0><tr> <td valign=top> * Aguso * Alvindia Segundo * Amucao * Armenia * Asturias * Atioc * Balanti * Balete * Balibago I * Balibago II * Balingcanaway * Banaba * Bantog * Baras-baras * Batang-batang * Binauganan * Bora * Buenavista * Buhilit (Bubulit) * Burot * Calingcuan * Camiling * Capehan * Carangian * Care * Central * Culipat </td><td valign=top> * Cut-cut I * Cut-cut II * Dalayap * Dela Paz * Dolores * Laoang * Ligtasan * Lourdes * Mabini * Maligaya * Maliwalo * Mapalacsiao * Mapalad * Matatalaib * Paraiso * Poblacion * Salapungan * San Carlos * San Francisco * San Isidro * San Jose * San Jose de Urquico * San Juan Bautista ( formerly Matadero) * San Juan de Mata * San Luis </td><td valign=top> * San Manuel * San Miguel * San Nicolas * San Pablo * San Pascual * San Rafael * San Roque * San Sebastian * San Vicente * Santa Cruz (Alvindia Primero) * Santa Maria * Santo Cristo * Santo Domingo * Santo Niño * Sapang Maragul * Sapang Tagalog * Sepung Calzada * Sinait * Suizo * Tariji * Tibag * Tibagan * Trinidad (Trinidad Primero) * Ungot * Villa Bacolor </td></tr></table> ==Demograpiko== {{Populasyon}} ==Mga sanggunian== {{Reflist}} ==Mga Kawing Panlabas== *[http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/default.asp Philippine Standard Geographic Code] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120413163013/http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/default.asp |date=2012-04-13 }} {{commonscat-inline|Tarlac City}} {{Tarlac}} {{Philippine Provincial Capitals}} {{Mga Lungsod sa Pilipinas}} {{pilipinas-stub}} [[Kaurian:Mga bayan at lungsod sa Pilipinas|Tarlac]] ==Tropiko Moonson Climate== *average Temperatura 18°c 30°c 1ltwihl6dzilzw18fycpmvwh5k78w6i 2213604 2213602 2026-06-28T00:53:35Z Jeo555 163377 /* Tropiko Moonson Climate */ Inayos ang baybay 2213604 wikitext text/x-wiki {{about|the Philippine city|lalawigan|Tarlac|ilog|Ilog Tarlac}} {{Infobox settlement | name = Lungsod ng Tarlac | official_name = City of Tarlac | settlement_type = [[Mga lungsod ng Pilipinas|Lungsod]] | image_skyline = {{PH wikidata|image_skyline}} | image_caption = | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | motto = ''Magkaisa: Bawat Oras, Sama-Sama'' | image_map = {{PH wikidata|image_map}} | map_caption = Lokasyon sa lalawigan ng Tarlac | pushpin_map = Philippines | pushpin_map_caption = Lokasyon sa Pilipinas | coordinates = {{PH wikidata|coordinates}} | subdivision_type = [[Talaan ng mga bansa|Bansa]] | subdivision_name = {{PH wikidata|country}} | subdivision_type1 = [[Mga rehiyon ng Pilipinas|Rehiyon]] | subdivision_name1 = {{PH wikidata|region}} | subdivision_type2 = [[Mga lalawigan ng Pilipinas|Lalawigan]] | subdivision_name2 = {{PH wikidata|province}} | subdivision_type3 = [[Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas#Representasyong pang-distrito|Distrito]] | subdivision_name3 = [[Mga distritong lehislatibo ng Tarlac#Ikalawang Distrito|Ikalawang Distrito]] | established_title = Itinatag | established_date = 1788 | established_title1 = Pagiging lungsod | established_date1 = Abril 18, 1998 | parts_type = Mga [[barangay]] | parts_style = para | p1 = 76 | government_footnotes = <ref>{{cite web |url=http://www.comelec.gov.ph/?r=Elections/2013natloc/Results/citymuni2013 |title=Official City/Municipal 2013 Election Results |publisher=Commission on Elections (COMELEC) |location=Intramuros, Manila, Philippines |date=1 Hulyo 2013 |accessdate=13 Setyembre 2013}}</ref> | leader_party = | leader_title = Punong-bayan | leader_name = Cristy Angeles ([[Nationalist People's Coalition|NPC]]) | leader_title1 = Pangalawang punong-bayan | leader_name1 = Genaro M. Mendoza | area_footnotes = {{PSGC detail|area}} | area_total_km2 = {{PH wikidata|area}} | elevation_m = | population_footnotes = {{PH census|current}} | population_total = {{PH wikidata|population_total}} | population_as_of = {{PH wikidata|population_as_of}} | population_density_km2 = auto | population_demonym = {{Plainlist| * Tarlaqueño (Lalake) * Tarlaqueña (Babae) }} | timezone = [[Philippine Standard Time|PHT]] | utc_offset = +8 | postal_code_type = [[Talaan ng mga kodigong postal sa Pilipinas|Kodigo Postal]] | postal_code = {{PH wikidata|postal_code}} | area_code_type = {{areacodestyle}} | area_code = {{PH wikidata|area_code}} | blank_name_sec1 = [[Mga lungsod ng Pilipinas#Klasipikasyon ng kita|Kaurian ng kita]] | blank_info_sec1 = {{PH wikidata|income_class}} | website = {{PH wikidata|Website}} }} Ang '''Lungsod ng Tarlac''' ay ang pinakamalaking lungsod sa lalawigan ng [[Tarlac]]. Ito ay may 76 [[barangay]]. Ang [[Gerona, Tarlac|Gerona]] ang nasa hilaga nito, [[Capas, Tarlac|Capas]] sa timog, [[San Jose, Tarlac|San Jose]] sa kanluran at [[Victoria, Tarlac|Victoria]], [[Concepcion, Tarlac|Concepcion]] sa silangan. Ayon sa {{PH wikidata|population_as_of}}, ito ay may populasyon na {{PH wikidata|population_total}} sa may {{PH wikidata|household}} na kabahayan. ==Mga Barangay== Ang Lungsod ng ay nahahati sa 76 na mga [[barangay]]. <table border=0><tr> <td valign=top> * Aguso * Alvindia Segundo * Amucao * Armenia * Asturias * Atioc * Balanti * Balete * Balibago I * Balibago II * Balingcanaway * Banaba * Bantog * Baras-baras * Batang-batang * Binauganan * Bora * Buenavista * Buhilit (Bubulit) * Burot * Calingcuan * Camiling * Capehan * Carangian * Care * Central * Culipat </td><td valign=top> * Cut-cut I * Cut-cut II * Dalayap * Dela Paz * Dolores * Laoang * Ligtasan * Lourdes * Mabini * Maligaya * Maliwalo * Mapalacsiao * Mapalad * Matatalaib * Paraiso * Poblacion * Salapungan * San Carlos * San Francisco * San Isidro * San Jose * San Jose de Urquico * San Juan Bautista ( formerly Matadero) * San Juan de Mata * San Luis </td><td valign=top> * San Manuel * San Miguel * San Nicolas * San Pablo * San Pascual * San Rafael * San Roque * San Sebastian * San Vicente * Santa Cruz (Alvindia Primero) * Santa Maria * Santo Cristo * Santo Domingo * Santo Niño * Sapang Maragul * Sapang Tagalog * Sepung Calzada * Sinait * Suizo * Tariji * Tibag * Tibagan * Trinidad (Trinidad Primero) * Ungot * Villa Bacolor </td></tr></table> ==Demograpiko== {{Populasyon}} ==Mga sanggunian== {{Reflist}} ==Mga Kawing Panlabas== *[http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/default.asp Philippine Standard Geographic Code] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120413163013/http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/default.asp |date=2012-04-13 }} {{commonscat-inline|Tarlac City}} {{Tarlac}} {{Philippine Provincial Capitals}} {{Mga Lungsod sa Pilipinas}} {{pilipinas-stub}} [[Kaurian:Mga bayan at lungsod sa Pilipinas|Tarlac]] ==Tropiko ng Kancer climate/Tropiko Moonson Climate== *average Temperatura 18°c 30°c c9p5wsjjm5ossk9inklujka5zr0inmv 0 19067 2213666 2212384 2026-06-28T03:18:59Z Stephan1000000 98632 1168 2213666 wikitext text/x-wiki {{cleanup|date=Agosto 2011}} {{Infobox animanga/Header | title = One Piece | image = | caption = | ja_kanji = ONE PIECE（ワンピース） | ja_romaji = Wan Pīsu | genre = <!--Discuss in talk page before adding or removing genres, however, keep in mind [[WP:MOS-AM#Content]]. Thank you.-->[[Action (genre)|Action]], [[Adventure (genre)|Adventure]], [[Comedy-drama]]<!--Discuss in talk page before adding or removing genres, however, keep in mind [[WP:MOS-AM#Content]]. Thank you.--> }} {{Infobox animanga/Print | type = manga | author = [[Eiichiro Oda]] | publisher = [[Shueisha]] | publisher_en = [[Viz Media]] ({{abbr|USA|United States}}, {{abbr|CAN|Canada}}, {{abbr|GBR|United Kingdom}})<br />[[Gollancz Manga]] ({{abbr|GBR|United Kingdom}})<br />[[Madman Entertainment]] ({{abbr|AUS|Australia}}, {{abbr|NZL|New Zealand}}) | demographic = ''[[Shōnen manga|Shōnen]]'' | magazine = [[Weekly Shōnen Jump]] | magazine_en = [[Shonen Jump (magazine)|Shonen Jump]] ({{abbr|USA|United States}}, {{abbr|CAN|Canada}}) | first = 4 July 1997 | last = | volumes = 114 | volume_list = List of One Piece manga volumes }} {{Infobox animanga/Video | type = Serye | director = [[Kōnosuke Uda]] (1999–2006)<br/>Munehisa Sakai (2006–2008)<br />Hiroaki Miyamoto (2008–present) | producer = Yoshihiro Suzuki | writer = Hirohiko Uesaka<br/>Tatsuya Hamazaki | music = | studio = [[Toei Animation]] | licensor = [[Madman Entertainment]] ({{abbr|AUS|Australia}}, {{abbr|NZL|New Zealand}})<br />[[4Kids Entertainment]] ({{abbr|USA|United States}} , {{abbr|CAN|Canada}})(2004–2007)<br />[[Funimation Entertainment]] ({{abbr|USA|United States}}, {{abbr|CAN|Canada}})(2007–present) | network = [[Animax]], [[Fuji TV]] | network_en = [[Toonami (UK)|Toonami]] ({{abbr|GBR|United Kingdom}})<br/>[[CN Too]] ({{abbr|GBR|United Kingdom}})<br/>[[YTV (TV channel)|YTV]] ({{abbr|CAN|Canada}})<br/>[[Cartoon Network (United States)|Cartoon Network]] ({{abbr|USA|United States}}, 2005–2007)<br/>[[Toonami]] ({{abbr|USA|United States}}, 2005–2008)<br/>[[Fox Broadcasting Company]] ({{abbr|USA|United States}}, 2003–2005)<br/>[[Cartoon Network (Australia)|Cartoon Network]] ({{abbr|AUS|Australia}}, {{abbr|NZL|New Zealand}})<br />[[Network Ten]] ({{abbr|AUS|Australia}}, {{abbr|NZL|New Zealand}}) | first = 20 Oktubre 1999 | last = | episodes = 1168 | episode_list = List of One Piece episodes }} {{Infobox animanga/Other | title = Related works | content = * [[List of One Piece films|''One Piece'' films]] * [[List of One Piece video games|''One Piece'' video games]] }} {{Infobox animanga/Footer}} Ang '''One Piece''' ay isang seryeng '''Japanese Shonen Manga''' at '''Anime''' na nilikha ng Hapon na si '''Eichiro Oda''' na naging seryal na sa '''Weekly Shonen Jump''' mula pa noong 4 July 1997. Ang bawat kabanata ay inilalathala sa '''takobon''' volumes ni '''Shueisha''', sa una nitong release noong 24 Disyembre 1997, at ang ika-60 bolyum ay noong Nobyembre 2010. Pagdaan ng 2010, inanunsiyo ng '''Shueisha''' na naipagbili na nila ang mahigit sa 200 milyong bolyum ng '''One Piece''' sa ngayon; ang ika-60 na volume ay nakapagtala ng bagong record para sa pinakamataas na initial print run sa lahat ng aklat sa Japan sa kasaysayan na may 3.4 milyong kopya. Ito rin ang unang aklat na naibenta ng mahigit 2 milyong kopya sa Opening Week ng '''Oricon Book Ranking''' ng Japan. Hango ang One Piece sa paglalakbay ni '''Monkey D. Luffy''', isang 17 taong gulang na lalaki na nakakain ng sinumpaang prutas (Hapon: 悪魔の実, ''Akuma no Mi'', [[Wikang Ingles|Ingles]]: ''Devil Fruit'') na tinatawag na '''Gomu Gomu no Mi''' (Sa Pilipinas: Sinumpaang Prutas ng Goma Goma) na naging daan upang ang katawan niya ay humaba at ma-deform na parang Goma, at ang kanyang itinatag na grupo, ang '''Straw Hat Pirates'''. Nilakbay ni Luffy ang karagatan upang mahanap ang pinakatago-tagong at ang pinakamalaking kayamanan na tinawag na '''One Piece''' at upang hirangin siya bilang ang susunod na '''Hari ng mga Pirata'''. Sinimulan ang pagpapalabas ng One Piece sa Pilipinas noong 2003&nbsp;ng '''GMA Network 7'''. Nakailan na rin itong pag-uulit ng mga episodes dahil sa pagbaba ng ratings nito sa kalabang Network na '''ABS-CBN'''. Ang kasalukuyang episode nito sa Pilipinas ay sa pakikipagsapalaran sa '''Enies Lobby''' at sa '''CP9'''. At sa kabila ng maraming udlot sa telebisyon, unti-unting tumataas ang ratings ito sa 17% kumpara sa kabilang estasyon na 12-15%. == Buod == Ang kuwento ay hango sa 17 taong gulang na si [[:en:Monkey D. Luffy|Monkey D. Luffy]] na pinukaw ng kanyang idolo noong bata pa sya na si [[:en:List of One Piece characters#Shanks|Red Haired Shanks]] na naglalakbay upang hanapin ang '''One Piece'''. Sa paglalakbay ni Luffy, bumuo siya ng isang samahang pirata na tinawag niyang '''Straw Hat Pirates'''. Ang grupo ay binubuo nila: *Pirate Hunter [[:en:List of One Piece characters#Roronoa Zoro|Roronoa Zoro]] *Cat Thief [[:en:List of One Piece characters#Nami|Nami]] (Ang Tagapaglayag) *Sharpshooter Sogeking [[:en:List of One Piece characters#Usopp|Usopp]] (Ang Sniper) *Black Leg [[:en:List of One Piece characters#Sanji|Sanji]] (Ang Tagapagluto) *Cotton Candy Lover [[:en:List of One Piece characters#Tony Tony Chopper|Chopper]] (Ang Manggagamot) *[[:en:List of One Piece characters#Nico Robin|Nico Robin]] (Ang Arkeyolohista) *Cyborg [[:en:List of One Piece characters#Franky|Franky]] (Ang Shipwright) *Humming [[:en:List of One Piece characters#Brook|Brook]] (Ang Musikero). *Jinbei (Ang Helmsman) Humarap din sila sa maraming pagsubok sa lahat ng sulok ng mundo. Ang pinakamalaki nilang kalaban ay ang mga [[:en:List of One Piece characters#Marines|Marino]] na hawak ng [[:en:List of One Piece characters#World Government|Pamahalaang Pandaigdig]] na naghahanap ng hustisya upang tuldukan ang [[:en:Golden Age of Piracy|Ginintuang Yugto ng mga Pirata]]. Marami ring ibang istorya ang hango sa paglalaban ng Gobyerno ,Pitong Warlord at ng Apat na Emperador, ang apat na pinakamalakas na pirata sa buong mundo. Matapos ang pagkamatay nila [[:en:List of One Piece characters#Portgas D. Ace|Portgas D. Ace]] (Ang kapatid ni Luffy na hindi niya kadugo) at ni [[:en:List of One Piece characters#Whitebeard|Whitebeard]], ang bawat miyembro ng Strawhats ay sumailalim sa matinding pagsasanay. Matapos ang dalawang taon, nabuo ulit sila sa '''Sabaody Archipelago''' at tinuloy ang paglalakbay sa Bagong Daigdig ('''New World'''). [[Kategorya:Shōnen manga]] b0y0kyvxcwkot8oxlentc8fmztxs7c8 0 21930 2213679 2192055 2026-06-28T03:46:05Z ~2026-33388-76 163426 /* Balita */ 2213679 wikitext text/x-wiki {{For|talaan ng mga spoof ng programa|Talaan ng mga spoof ng ABS-CBN News and Current Affairs programs}} Ang [[ABS-CBN (himpilang pantelebisyon)|ABS-CBN]] ay nagsasahimpapawid ng mga sari-saring palabas sa kanilang mga digital terrestrial networks at cable channels. Ito ay kinabibilangan ng mga lokal na [[drama]], mga [[anime]] at [[cartoons]] na isinalin sa [[Wikang Tagalog|Tagalog]], mga pang-aliw, mga palaro, paligsahan at realidad na palabas, mga balita at dokumentaryo, mga pangtalakayan at komedya, mga pangkaalaman, edukasyon, sining at uri ng pamumuhay. Ito ang ilan sa mga palabas na umere sa telebisyon sa '''[[ABS-CBN (himpilang pantelebisyon)|ABS-CBN]]'''. == Mga orihinal na palabas == ===Balita=== *''4 na Sulok ng Daigdig'' {{small|(1967–1972)}} *''ABS-CBN Breaking News'' {{small|(2000–2005)}} *''[[ABS-CBN Headlines]]'' {{small|(2000–2003)}} *''[[ABS-CBN Insider]]'' {{small|(2003–2006)}} *''[[ABS-CBN International Report]]'' {{small|(1986–1990)}} *''[[ABS-CBN News Advisory]]'' {{small|(1986–2005)}} *''Alas Singko Y Medya'' {{small|(1995–2002)}} *''Alas Singko Y Medya Weekend'' {{small|(1999–2002)}} *''Balita Alas Singko ng Umaga'' {{small|(2000–2002)}} *''Balita Atbp.'' {{small|(2001)}} *''[[Balita Ngayon]]'' {{small|(1967–1972, 1986–1987)}} * ''[[Bandila]]'' {{small|(2006–2020)}} *''Gising Pilipinas'' (2008–2012) *''[[Global News (programang seljami mustafi 🥰 pantelebisyon sa Pilipinas)|Global News]]'' (1998–2003) *''Good Morning, Philippines'' (1986) *''[[Junior Patrol]]'' (1990–1992) *''Kabayan'' (2010, 2020) * ''Kape't Salita'' {{small|(2018–2020)}} *''Magandang Umaga'' (1986–1988) *''Magandang Umaga, Bayan'' (2002–2005) *''Magandang Umaga, Bayan Weekend'' (2002–2004) *''[[Magandang Umaga, Pilipinas]]'' {{small|(2005–2007)}} *''[[Magandang Umaga Po]]'' {{small|(1988–1994)}} *''[[Nescafé|Nescafé Morning News]]'' {{small|(1987–1989)}} * ''[[News Patrol]]'' {{small|(2005–2020)}} *''[[Newsbreak (programang pantelebisyon)|Newsbreak]]'' {{small|(1967–1972)}} *''[[Pulso: Aksyon Balita]]'' {{small|(1999–2000)}} *''[[The Weekend News (programang pantelebisyon sa Pilipinas)|The Weekend News]]'' {{small|(1995–2005)}} *''[[Todo Balita]]'' {{small|(2008–2010)}} * ''[[TV Patrol]]'' {{small|(1987–2020)}} *''TV Patrol Linggo'' {{small|(2004–2010)}} *''TV Patrol Sabado'' {{small|(2004–2010)}} * ''TV Patrol Weekend'' {{small|(2010–2020)}} *''TV Patrol World'' {{small|(2004–2010)}} * ''[[Umagang Kay Ganda]]'' {{small|(2007–2020)}} *''[[The World Tonight (programang pantelebisyon sa Pilipinas)|The World Tonight]]'' {{small|(1966–1972, 1986–1999; Weekend Edition, 1987–1995)}} ===Drama=== *''[[El Cuerpo del Deseo]]'' (2005-2006) *''[[Pasión de Amor]]'' (2015-2016) *''[[Pasión de Gavilanes]]'' (2003-2022) {{main|Talaan ng mga serye ng ABS-CBN}} ;Antolohiya * ''Bantay Bata, The Series'' (2000) * ''[[Bayani (seryeng pantelebisyon)|Bayani]]'' {{small|(1995–2001)}} * ''Bedtime Stories'' (1988) *''[[Calvento Files]]'' (1995–1998) *''[[Coney Reyes on Camera]]'' (1989–1998) *''Discovery Drama Theater'' (1988–1991) *''[[Family Rosary Crusade (programang pantelebisyon)|Family Theater]]'' (1960-1972) *''[[Flames (programang pantelebisyon)|Flames]]'' (1996–2002) *''[[Give Love on Christmas]]'' (2014–2015) *''[[I Am KC]]'' (2008) * ''[[Ipaglaban Mo!]]'' {{small|(1992–2020)}} *''Japayuki'' (1992–1993) *''[[Judy Ann Drama Special]]'' (1999–2001) *''Kabalikat, Loren Legarda'' (2001–2002) *''[[Kapag May Katwiran, Ipaglaban Mo!]]'' (1992–1999) *''Katapat, Mayor Fred Lim'' (1998–2001) *''[[Kris Aquino|Kris]]'' (1989–1990) *''[[Love Spell]]'' (2006–2008) * ''[[Maalaala Mo Kaya]]'' {{small|(1991–2020)}} *''[[The Maricel Drama Special]]'' (1992–1997) *''[[Maricel Regal Drama Special]]'' (1987–1992) *''Mga Kasaysayan Sa Likod Ng TV Patrol'' (1989) *''Mga Lihim ng Ermita'' (1992–1993) *''Mr. Cupido'' (1992–1995) *''[[Nagmamahal, Kapamilya]]'' (2006–2007) *''Nagmamahal Pa Rin Sa Iyo'' (1999) *''Napakasakit, Kuya Eddie'' (1986–1988) *''Nora'' (1992–1993) *''Oro Mismo'' *''Pangarap at Tagumpay, Mga Kuwento Sa Likod ng Wowowee'' (2006) *''Regal Drama Presents'' (1986–1989) *''[[Sa Sandaling Kailangan Mo Ako]]'' (1998–1999) *''Sandara's Romance'' (2004–2005) *''Seiko TV Presents'' (1989–1990) *''[[Star Drama Presents]]'' (1993–2001) *''[[Star Magic Presents]]'' (2006–2008) *''Star Studio Presents'' (2000–2003) *''Stop Child Abuse'' *''Tanging Yaman, The Series'' (2002–2003) *''Tara Tena'' (2003–2004) *''Weekend Love'' (2004) *''[[Your Song (programang pantelebisyon)|Your Song]]:'' (2006–2011) ;Pantasya *''[[Agimat: Ang Mga Alamat ni Ramon Revilla]]'' (2009–2011) *''[[Hiwaga sa Bahay na Bato]]'' (1963) *''[[Hiwaga ng Kambat]]'' (2019) *''[[Komiks (seryeng pantelebisyon)|Komiks]]'' (2006–2007) *''[[Komiks Presents: Kapitan Boom|Kapitan Boom]]'' (2008) *''[[Komiks Presents: Varga|Varga]]'' (2008) *''[[Komiks Presents: Tiny Tony|Tiny Tony]]'' (2008) *''[[Komiks Presents: Dragonna|Dragonna]]'' (2008–2009) *''[[Komiks Presents: Flash Bomba|Flash Bomba]]'' (2009) *''Mga Bayani sa Kalawakan'' (1962–1963) *''[[Nasaan Ka Maruja?]]'' (2009) *''[[Nginiig]]'' (2004–2006) *''[[!Oka Tokat]]'' (1997–2002) *''[[Oka Tokat (seryeng pantelebisyon ng 2012)|Oka2kat]]'' (2012) *''Pangitain'' (1963) *''Pinoy Fantasy'' (1988–1989) *''[[Super Inggo 1.5: Ang Bagong Bangis]]'' (2007) *''[[Volta (seryeng pantelebisyon)|Volta]]'' (2008) *''[[Wansapanataym]]'' (1997–2005, 2006–2007, 2010–2019) *''[[WansapanaSummer]]'' (2013–2015) ===Barayti=== *''Afternoon Delight'' (1988–1989) *''Always, Snooky'' (1987–1988) *''American School Night'' * ''[[ASAP (programang pantelebisyon)|ASAP]]'' {{small|(1995–2020)}} * ''[[ASAP Fanatic]]'' (2004–2006) *''Bigay-Hilig'' (1966–1968) *''[[Caltex|Caltex Star Caravan]]'' *''Chelsea Dancetime'' *''Dance-2-Nite'' (1987–1988) *''[[Eat Bulaga!]]'' (1989–1995) *''The Eddie and Nova Plus'' (1969–1972) *''The Eddie Ilarde Show'' (1959–1962) *''Esep Esep!'' (1999) *''Everyday Holiday'' (1968–1970) *''The Gloria-Luis Show'' *''Gwapings Live!'' (1992) *''[[Happy Yipee Yehey!]]'' (2011–2012) *''[[In da Loop]]'' (2012) *''In TUX icating'' (1986) * ''[[It's Showtime (programang pantelebisyon)|It's Showtime]]'' {{small|(2009–2020)}} *''Kalatog Pinggan'' (1987–1988) *''Keep on Dancing'' (1998–2001) *''Lots of Catch'' (1986) *''Loveli-Ness'' (1987–1988) *''[[M.R.S. (Most Requested Show)]]'' (2005) *''Magandang Tanghali'' (1965–1968) *''Magpasikat'' (2010) *''Martin and Pops Twogether'' (1987–1988) *''[[MTB (programang pantelebisyon)|MTB]]'' (1998–2005) *''[[Music Uplate Live]]'' (2010–2011) *''Na-Kuh Eh, Eto nAPO Sila!'' (1987) *''The Nestor and Nida Show'' (1964–1972) *''Nestle Special'' (1986-1987) *''The New Silver Swan Sunday Show'' *''Nine-Teeners'' (1986–1987) *''On With The Show'' (1970–1972) *''Oras ng Ligaya'' (1965–1971) *''Pangarap na Bituin'' (1991) *''[[Pilipinas Win Na Win]]'' (2010) *''Pista ng Bayan'' (1953) *''Pista ng Caltex'' (1953) *''[[Ryan Ryan Musikahan]]'' (1988–1995) *''[[Sa Linggo nAPO Sila]]'' (1989–1995) *''Sabado Live!'' (1998–1999) *''[['Sang Linggo nAPO Sila]]'' (1995–1998) *''[[Sarah G. Live]]'' (2012–2013) *''[[Sharon (talk show)|Sharon]]'' (1998–2004, 2006–2010) *''Small Brothers'' (1990–1991) *''[[The Sharon Cuneta Show]]'' (1988–1997) *''The Sharon Cuneta Specials'' (2011) *''Stop, Look, & Listen'' (1968–1972) *''[[Student Canteen]]'' (1958–1965) *''Sunday Sweet Sunday'' (1966–1969) *''Teen Pan Alley'' (1988) *''Tonight with Dick and Carmi'' (1988–1991) *''Tonight with Merce'' (1987) *''Triple Treat'' (1986–1987) *''Twelve O’ Clock on High'' (1972) *''[[Wowowee]]'' (2005–2010) *''Your Evening with Pilita'' (1964–1972) *''Zsa Zsa'' (1987–1988) ===Komedya=== *''[[Aalog-Alog]]'' (2006–2007) *''[[Abangan Ang Susunod Na Kabanata]]'' (1991–1997) *''Ang Bagong Buhay Artista'' (1972) *''Ang Mahiwagang Daigdig ni Doray'' (1965–1970) *''[[Ang Tanging Ina]]'' (2003–2005) *''[[Ang TV]]'' (1992–1997) *''Ang TV 2'' (2001) *''[[Arriba, Arriba!]]'' (2000–2003) *''[[Attagirl (seryeng pantelebisyon)|Attagirl]]'' (2001–2002) *''Banana Nite'' (2013–2015) *''Banana Split'' (2008–2011) *''Banana Split Daily Servings'' (2009–2011) *''Banana Split Laffternoon Delight'' (2011) *''Banana Split Extra Scoop'' (2011–2015) * ''[[Banana Sundae]]'' {{small|(2008–2020)}} *''Barrio Balimbing'' (1987–1988) *''[[Bida si Mister, Bida si Misis]]'' (2002–2005) *''Bigay-Hilig'' (1969–1972) *''[[Bora (seryeng pantelebisyon)|Bora: Sons of the Beach]]'' (2005–2006) *''Budoy'' (1989) *''Buhay Artista'' (1965–1972) *''Cafeteria Aroma'' (1969–1972) *''[[Chika Chika Chicks]]'' (1987–1991) *''Da Body en da Guard'' (2001) *''Da Pilya en da Pilot'' (2001–2002) *''Darigold Jamboree'' (1958–1964) * ''[[Dok Ricky, Pedia]]'' {{small|(2017–2020)}} *''Ellas A.D.'' (1989–1990) *''[[Eto Na Ang Susunod Na Kabanata]]'' (2001) *''Executive Champoy'' (1992) *''[[George and Cecil]]'' (2009–2010) *''[[Goin' Bananas (seryeng pantelebisyon)|Goin' Bananas]]'' (1987–1991) *''[[Goin' Bulilit]]'' (2005–2019) *''[[Gudtaym]]'' (2006) *''Home Along Da Airport'' (2003–2005) *''[[Home Along Da Riles]]'' (1992–2003) * ''[[Home Sweetie Home]]'' {{small|(2014–2020)}} *''It Bulingit'' (1990–1991) *''John en Shirley'' (2006–2007) *''Ka-Pete Na! Totally Outrageous Behavior'' (2007–2008) *''[[Kaya ni Mister, Kaya ni Misis]]'' (1997–2001) *''Klasmeyts'' (2001–2003) *''[[Laugh Out Loud (programang pantelebisyon)|Laugh Out Loud]]'' (2010–2011) *''Let's Go Crazy with Jack & Joey'' (1986–1989) *''Luv Ko si Kris'' (1990–1992) *''[[Luv U]]'' (2012–2016) *''[[M3: Malay Mo Ma-develop]]'' (2010) *''Mana'' (1991–1993) *''Mana-Mana'' (1993) *''Mary D' Potter'' (2001–2002) *''Mga Kwento ni Lola'' (1987) *''[[Milyonaryong Mini (seryeng pantelebisyon ng 2006)|Milyonaryong Mini]]'' (2006) *''Mommy Ko, Daddy Ko!'' (1986–1987) *''My Family Three'' (1970) *''[[My Juan and Only]]'' (2005–2006) *''[[OK Fine, 'To Ang Gusto Nyo!]]'' (2004–2006) *''OK Fine, Oh Yes!'' (2006) *''[[OK Fine, 'To Ang Gusto Nyo!]]'' (2002–2004) *''[[Okay Ka Fairy Ko]]'' (1989–1995) *''[[Oki Doki Doc]]'' (1993–2000) *''Onli In Da Pilipins'' (1997–1998) *''[[Palibhasa Lalake]]'' (1987–1998) *''Parak'' (1986–1987) *''[[Parekoy]]'' (2009) *''[[Pilipinas Got More Talent]]'' (2010) *''[[Pwedeng Pwede]]'' (1999–2001) *''[[Quizon Avenue]]'' (2005–2006) *''[[Richard Loves Lucy]]: Sweetie Pie, Honey Pie'' (1998–2001) *''Sine Sine'' (1988) *''Small Brothers'' (1990–1991) *''Spice Boys'' (1997) *''[[Super Laff-In]]'' (1969–1972, 1996–1999) *''Tang-Tarang-Tang'' (1966-1972) *''[[Tarajing Potpot]]'' (1999–2000) *''Tayo’y Mag-Hapi-Hapi'' (1969–1972) *''[[That's My Doc]]'' (2007–2008) *''[[Toda Max]]'' (2011–2013) *''VidJoking'' (2005) *''Wala Kang Paki'' (1990) *''Wanbol High'' (1987) *''[[Whattamen]]'' (2001–2004) *''[[Yes, Yes Show!]]'' (2004–2006) ===Palaro=== *''[[1 vs. 100 (game show sa Pilipinas)|1 vs. 100]]'' (2007–2008) *''ABS-CBN & Unilever: Pamilyong Papremyo sa Pamilya'' (1999) *''[[Bet on Your Baby seljami]]'' (2013–2014, 2014–2015, 2017) *''[[Celebrity Playtime]]'' (2015–2016) *''[[Family Feud (game show sa Pilipinas)|Family Feud]]'' (2016–2017) *''[[Family Kuarta o Kahon]]'' (1962–1972) *''[[Pilipinas, Game Ka Na Ba?|Game Ka Na Ba?]]'' (2001–2009) *''[[Game ng Bayan]]'' (2016) *''Game Na Game'' (1988) *''[[Game Na Game Na!]]'' (1994–1996) *''[[Games Uplate Live]]'' (2006–2009) *''[[Kapamilya, Deal or No Deal]]'' (2006–2009, 2012–2013, 2015–2016) *''Kapamilya Games Uplate'' (2006–2007) *''[[Minute to Win It (game show sa Pilipinas)|Minute to Win It]]'' (2013–2019) *''[[Panahon Ko 'to!: Ang Game Show ng Buhay Ko]]'' (2010) *''PBB: What's The Word That's The Word'' (2005–2006) *''[[Pinoy Bingo Night]]'' (2009) *''[[The Price Is Right (game show sa Pilipinas)|The Price is Right]]'' (2011) *''Ready, Get Set, Go!'' (1991–1997) *''[[The Singing Bee (game show sa Pilipinas)|The Singing Bee]]'' (2008–2010, 2013–2015) *''Smart Amazing Dreams'' (2002–2003) *''[[Twist and Shout (game show sa Pilipinas)|Twist and Shout]]'' (2010) *''[[Wheel of Fortune (game show sa Pilipinas)|Wheel of Fortune]]'' (2008) ===Realidad=== *''Be Bench / The Model Search'' (2007) *''[[The Biggest Loser Pinoy Edition]]'' (2011, 2014) *''[[Born Diva]]'' (2004–2005) *''Close Up to Fame, The Search for the Next Close Up Couple'' (2005-2006) *''[[Dance Kids]]'' (2015–2016) *''Del Monte Got2BFit Challenge'' (2008) *''[[Gaby's Xtraordinary Files]]'' (2008) *''Hamon sa Kampeon'' *''[[I Can Do That (seryeng pantelebisyon sa Pilipinas)|I Can Do That]]'' (2017) * ''[[I Can See Your Voice (game show sa Pilipinas)|I Can See Your Voice]]'' {{small|(2017)}} *''[[I Dare You (seryeng pantelebisyon sa Pilipinas)|I Dare You]]'' (2011, 2013) *''[[I Do (seryeng pantelebisyon)|I Do]]'' (2014) *''[[I Love OPM]]'' (2016) *''[[Idol Philippines]]'' (2019) *''[[Junior MasterChef Pinoy Edition]]'' (2011–2012) *''Kakasa Ka Ba?'' (2002) *''Kamao: Matirang Matibay'' (2005) *''Kaya Mo Ba 'To?'' (2004–2005) *''The Kids' Choice'' (2018) *''[[Little Big Shots (seryeng pantelebisyon sa Pilipinas)|Little Big Shots]]'' (2017) *''[[Little Big Star]]'' (2005–2007) *''[[Little Big Superstar]]'' (2007) *''[https://en.m.wikipedia.org/wiki/Master_Chef#International_versions Master Chef Pinoy Edition]"(2012–2013) *''[[Melason]]'' (2010) *''[[Palmolive Shining Circle Of 10 Batch 2008]]'' (2008) *''[[Pilipinas Got More Talent]]'' (2010) *''[[Pilipinas Got Talent]]'' (2010–2018) *''[[Pinoy Big Brother]]'' (2005–2019) *''[[Pinoy Boyband Superstar]]'' (2016) *''[[Pinoy Dream Academy]]'' (2006–2008) *''[[Pinoy Fear Factor]]'' (2008–2009) *''[[Pinoy Mano Mano: Celebrity Boxing Challenge]]'' (2007) *''Pirated CD, Celebrity Disguise'' (2004) *''[[I-Shine Talent Camp|Promil Pre-School I Shine Talent Camp TV]]'' (2012–2014) *''[[Qpids]]'' (2005) *''Real Pinoy Fighter'' (2006–2007) *''Sapul Kayo D'yan!'' (2001–2002) *''The Search for the Next White Castle Girl'' (2007) *''[[Search for the Star in a Million]]'' (2005–2006) *''[[Star Circle Quest]]'' (2004–2011) *''Star Hunt: The Grand Audition Show'' (2018) *''[[Star In A Million]]'' (Season 1, 2003–2004) (Season 2, 2004) *''[[Star Power (programang pantelebisyon)|Star Power: The Next Female Pop Superstar]]'' (2010–2011) *''[[StarDance]]'' (2005) *''Talents Unlimited'' (1987–1988) *''[[Tawag ng Tanghalan]]'' (1953–1972, 1987–1988) *''To The Max'' (2004) *''Trip Kita, The Search for the Next Colgate Endorser'' (2004) *''[[U Can Dance]]'' (2006–2007) *''Victim'' (2003–2005) *''[[The Voice Kids (seryeng pantelebisyon sa Pilipinas)|The Voice Kids]]'' (2014–2019) *''[[The Voice of the Philippines]]'' (2013–2015) *''[[The Voice Teens (seryeng pantelebisyon sa Pilipinas)|The Voice Teens]]'' (2017–2020) *''[[We Love OPM]]'' (2016) *''[[World of Dance Philippines]]'' (2019) *''[[The X Factor Philippines]]'' (2012) *''[[Your Face Sounds Familiar (seryeng pantelebisyon sa Pilipinas)|Your Face Sounds Familiar]]'' (2015–2018) ===Usapan=== *''[[Aquino & Abunda Tonight]]'' (2014–2015) *''The Baby O' Brien Show'' (1963–1972) *''Bar None'' (1986) *''[[Boy & Kris]]'' (2007–2009) *''Buhay Artista'' (1965–1972) *''[[The Buzz (talk show)|The Buzz]]'' (1999–2015) *''Cafe Bravo'' (1989–1990) *''Cinemascoop'' (1988) *''[[Cristy Per Minute]]'' (1995–1999) *''Dina'' (1988–1989) *''[[Dong Puno Live]]'' (1995–2000, 2003–2005) *''Dong Puno Tonight'' (2003–2004) *''[[EK Channel]]'' (2004–2005) *''[[Entertainment Konek]]'' (2005–2006) *''[[Entertainment Live]]'' (2007–2012) *''[[Gandang Gabi, Vice!]]'' (2011–2020) *''[[Good Morning, Kris]]'' (2004) *''[[Homeboy (talk show)|Homeboy]]'' (2005–2007) *''Julie'' (1997–2001) *''Kris & Tell'' (2001) *''[[Kris TV]]'' (2011–2016) *''Mag-Usap Tayo, Bayan'' * ''[[Magandang Buhay]]'' {{small|(2016–2020)}} *''[[Martin After Dark]]'' (1993–1998) *''[[Martin Late at Night]]'' (2013) *''[[Martin Late at Nite]]'' (1998–2003) *''[[Mel & Jay]]'' (1989–1996) *''Misis of the 80's'' (1987–1988) *''Monday Night with Edu'' (1987) *''Morning Girls'' (2002–2003) *''[[Morning Girls with Kris and Korina]]'' (2003–2004) *''[[Morning Star (talk show sa Pilipinas)|Morning Star]]'' (2004–2005) *''Morning Treats'' (1988–1989) *''Not So Late Night With Edu'' (1987–1989) *''[[Oh No! It's Johnny!]]'' (1987–2000) *''[[Ruffa & Ai]]'' (2009) *''Rumors: Facts and Humors'' (1987–1988) *''[[S2: Showbiz Sabado]]'' (2003) *''[[Sharon (talk show)|Sharon]]'' (1998–2004, 2006–2010) *''[[Showbiz Inside Report]]'' (2012–2013) *''[[Showbiz Lingo]]'' (1992–1997) *''Showbiz Lingo Plus'' (1997–1999) *''Showbiz na Showbiz'' (1986–1987) *''Showbiz Number 1'' (2004–2005) *''[[Simply KC]]'' (2010) *''Sine Sine'' (1988) *''[[SNN: Showbiz News Ngayon]]'' (2009–2011) *''[[Talk TV (talk show sa Pilipinas)|Talk TV]]'' (2001–2002) *''Teysi'' (2003–2004) *''[[Teysi ng Tahanan]]'' (1991–1997) *''[[Today with Kris Aquino]]'' (1996–2001) * ''[[Tonight with Boy Abunda]]'' {{small|(2015–2020)}} *''[[Y Speak Live|Y-Speak]]'' (2004–2005) ===Balitang magasin=== * ''3-in-1'' {{small|(2015)}} * ''[[Assignment (programang pantelebisyon)|Assignment]]'' {{small|(1995–2001)}} * ''[[Balitang K]]'' {{small|(1996–2001)}} * ''Balitang Kris'' {{small|(2001)}} * ''Bistado'' {{small|(2012–2015)}} * ''Demandahan'' {{small|(2012–2013)}} * ''Engkwentro'' {{small|(2012–2013)}} * ''[[F! (programang pantelebisyon sa Pilipinas)|F!]]'' {{small|(1999–2006)}} * ''[[Failon Ngayon]]'' {{small|(2009–2020)}} * ''[[G Diaries]]'' {{small|(2017–2020)}} * ''Hiwaga'' {{small|(2012–2014)}} * ''[[Kuha Mo!]]'' {{small|(2019–2020)}} * ''[[Pinoy True Stories|Local Legends]]'' {{small|(2019–2020)}} * ''[[Magandang Gabi, Bayan]]'' {{small|(1988–2005)}} * ''[[Mga Kwento ni Marc Logan]]'' {{small|(2014–2017)}} * ''Mission Possible'' {{small|(2015–2020)}} * ''Mutya ng Masa'' {{small|(2013–2015)}} * ''My Puhunan'' {{small|(2013–2020)}} * ''#NoFilter'' {{small|(2019–2020)}} * ''[[Rated K]]'' {{small|(2004–2020)}} * ''ReailTV'' {{small|(2015)}} * ''Red Alert'' {{small|(2014–2019)}} * ''[[Pareng Partners]]'' {{small|(2018–2019)}} * ''[[PEP (People, Events and Places) Talk]]'' {{small|(1986–1990)}} * ''Saklolo'' {{small|(2012–2013)}} * ''[[Sports Unlimited]]'' {{small|(2015–2020)}} * ''[[Tatak Pilipino]]'' {{small|(1990–1995)}} * ''TNT: Tapatan ni Tunying'' {{small|(2013–2019)}} ===Dokumentaryo=== * ''[[The Correspondents (TV show)|The Correspondents]]'' {{small|(1998–2010)}} * ''[[Patrol ng Pilipino]]'' {{small|(2010–2013)}} * ''Pipol'' {{small|(1999–2006)}} * ''[[Probe (Philippine TV program)|Probe]]'' {{small|(1987–1988; 2005–2009)}} * ''Probe Profiles'' {{small|(2009–2010)}} * ''S.I.M. Scandals, Intrigues, Mysteries'' {{small|(2001)}} * ''[[S.O.C.O.: Scene of the Crime Operatives]]'' {{small|(2005–2020)}} * ''[[Trip na Trip]]'' {{small|(2006–2011)}} * ''[[XXX: Exklusibong, Explosibong, Exposé]]'' {{small|(2006–2013)}} ===Ugnayang publiko=== *''ABS-CBN News and Current Affairs Special Report'' (2011) *''ABS-CBN Special News Report'' (1990) *''[[Ako Ang Simula]]'' (2011–2013) *''Bahay Kalinga'' (1988–1991) *''Bantay Bata, The Series'' (2000) *''Barangay Dos'' (2000–2001) *''Bayan Ko, Sagot Ko'' (1994–1996) * ''[[The Bottomline with Boy Abunda]]'' {{small|(2009–2020)}} *''Business and Leisure'' (1991–1998) *''Business and Pleasure'' (1986–1987) *''Cafe Bravo'' (1989–1990) *''Chicken, Pork, Atbp.'' (2002–2003) *''Citiline'' (1994–1998) *''[[Compañero y Compañera]]'' (1997–1998) *''[[Damayan]] '' (1969–1972) *''[[Dong Puno Live]]'' (1995–2000, 2003–2005) *''Dong Puno Tonight'' (2003–2004) *''E.T.C.'' (2002–2003) *''Earthlink'' (1996–1997) *''Good Morning! Philippines'' (1986) *''Gus Abelgas: Nag-Uulat'' (2002–2003) *''Gym Team'' (1992–1998) *''Harapan'' (2008) *''[[Hoy Gising!]]'' (1992–2001) *''[[Hoy Gising! Kapamilya]]'' (2004–2005) *''Impact with Max Soliven'' (1971–1972; 2004) *''[[The Inside Story (programang pantelebisyon sa Pilipinas)|The Inside Story]]'' (1990–1998) *''Isyu'' (2002–2003) *''Isyu 101'' (2000–2002) *''Kabalikat, Loren Legarda'' (2001) *''Kabuhayan Muna'' (1987) *''Kalye, Mga Kwento ng Lansangan'' (2008–2009) *''Katapat, Fred Lim'' (1998–2001) *''Kontrapelo'' (2000–2001) *''[[Kontrobersyal]]'' (2003–2006) *''[[Krusada]]'' (2010–2013) *''[[Kulilits]]'' (2009–2010) *''Loren'' (1998–2001) *''Lukso ng Dugo'' (2004) *''Malacañang This Week'' (1987) *''Manila, Manila'' (1988–1989) *''Mga Kasaysayan sa Likod ng TV Patrol'' (1989) *''MIB: Mga Imbestigador ng Bayan'' (1999) *''Mission X'' (2001–2003) *''Morning Info Specials'' (1987–1989) *''Mukha'' (2014–2015) *''[[Nagmamahal, Kapamilya]]'' (2006–2007) *''Noypi! Ikaw Ba 'To?'' (2006–2008) *''Off the Record'' (2001–2003) *''Options'' (1991–1993) *''Overseas Unlimited'' (1986) *''Payong Kapatid'' (2005–2006) *''Pinoy Exposèd'' (2000–2001) *''Private I'' (2003–2005) *''Sapul Kayo Diyan!'' (2001–2002) *''Simpleng Hiling'' (2003–2004) *''Special Assignment'' (2002–2004) *''[[Storyline (programang pantelebisyon)|Storyline]]'' (2010–2013) *''True Crime'' (2001–2002) *''Two for the Road'' (1967–1972) *''Verum EST: Totoo Ba Ito?'' (2001) *''Willingly Yours'' (2002–2003) ===Relihiyoso=== *''[[The 700 Club]] Asia'' (2002–2006) *''[[Ang Iglesia ni Cristo]]'' (1986-2005) *''Bukang Liwayway'' (1986–1994) *''[[Cathedral of Praise]] with David Sumrall'' (1986–1992) *''[[Family Rosary Crusade (programang pantelebisyon)|Family Rosary Crusade]]'' (1987–2003) *''Hour of Truth'' (1991–2000) * ''The Healing Eucharist'' {{small|(2006–2020)}} *''Jesus I Trust in You!: The 3:00 pm Pray Habit'' (1986–2002) * ''Kapamilya Daily Mass'' {{small|(2020)}} * ''Kape't Pandasal'' {{small|(2004–2020)}} * ''Panalangin Sa Ikatlo Ng Hapon'' {{small|(2002-2020)}} *''Powerline'' (1996–2002) *''Sunday TV Mass'' (1986-2006) ===Pelikula at natatanging presentasyon=== *''ABS-CBN Presents'' *''Action Cinema Presents'' *''Action Sunday'' *''Allied Film Cinema'' * ''Ang Hari: FPJ Da King'' {{small|(2018–2020)}} *''Cine Fiesta'' *''Cine Filipino'' *''Cinema... Cinema... Cinema'' *''[[Fernando Poe, Jr.|Cinema FPJ: Da King On ABS-CBN]]'' (2007–2010) *''Cinemagica'' *''Cinerama 2'' *''Chinese Movies'' *''Daboy on ABS-CBN'' (2009) *''English Movies'' *''Evening Night Specials'' *''Fiesta Filipino'' *''[[Fernando Poe, Jr.|FPJ Action Cinema]]'' *''[[Fernando Poe, Jr.|FPJ: Da King on ABS-CBN]]'' (2013–2014) *''Friday Night Shockers'' *''International Film Classics'' * ''Kapamilya Blockbusters'' {{small|(2010–2020)}}{{efn|name=Tagalog-Dub|Naka-dub ang programa sa [[wikang Tagalog]]}} *''Kapamilya Blockbusters: Sabado Thriller'' (2017–2018) *''Kapamilya Cinema'' *''Kapamilya Kiddie Blockbusters'' *''Kapamilya Mega Blockbusters'' (2015–2018) *''Kapamilya Weekend Specials '' (2015–2016) *''KB Family Weekend'' {{small|(2017-2020)}} *''Kung-Fu Fight Night'' *''Mega Sine'' *''Mga Bituin ng Kahapon'' *''Million Dollar Movies'' *''Morning Movie Madness'' * ''Movie Central Presents'' {{small|(2020)}} *''Pinoy Movie Hits'' *''Regal Presents'' *''Sabado Movie Greats'' *''Sabado Movie Specials'' *''Sabado Specials: Shake, Rattle and Roll'' (2013–2014) *''Saturday Afternoon Blockbusters'' *''Sine 2'' *''Sine Natin Ito!'' (2013–2016) *''Sine Parade'' *''Sine Sa Dos'' *''Star Blockbusters'' *''Star Cinema Originals'' (2013) *''Star Cinema Presents'' *''Summer Kapamilya Blockbusters'' (2015) *''Sunday Family Cinema'' * ''Sunday's Best'' {{small|(2006–2020)}} *''Super Kapamilya Blockbusters'' (2019–2020) *''Super Tagalog Movies'' *''Super Tagalog Theater'' *''Tagalog Movie Greats'' *''Theatre Royale'' *''Thursday Afternoon Movie'' *''Viva Blockbusters'' *''Weekend Movie Spectaculars'' ===Impormatibo=== *''[[At Home Ka Dito]]'' (2004–2007) *''At Home with Nora'' (1966–1972) *''Busog Lusog'' (2008–2009) *''Citiline'' (1994–1998) *''Cooking Atbp'' (1989–1990) *''Cooking It Up with Nora'' (1989–1992) *''Cooking With the Dazas'' (1992–1995) *''Del Monte Kitchenomics'' (1989–1995) *''Del Monte Quick 'n Easy Presents: Annebisyosa Sa Kusina!'' (2013) *''[[F! (programang pantelebisyon sa Pilipinas)|F!]]'' (1999–2003) *''Feel at Home'' (2000–2004) * ''[[Hiraya Manawari]]'' {{small|(1995–2004)}} *''Knorr Kitchenhood Diaries'' (2013) * ''[[Knowledge Power]]'' {{small|(1998–2004)}} * ''[[Kumikitang Kabuhayan]]'' {{small|(2003-2005)}} * ''[[Makuha Ka sa Tikim]]'' {{small|(2005-2006)}} * ''[[Matanglawin (programang pantelebisyon)|Matanglawin]]'' {{small|(2008–2020)}} * ''MathDali'' {{small|(2020)}} * ''[[Perfect Moments]]'' {{small|(2005)}} * ''[[Salamat Dok]]'' {{small|(2004–2020)}} * ''San Miguel Purefoods: Kwentong Kusina, Kwentong Buhay'' {{small|(2013)}} * ''Sarap TV'' {{small|(1998–2002)}} * ''[[Sine'skwela]]'' {{small|(1994-2008)}} * ''[[Swak na Swak]]'' {{small|(2006–2020)}} * ''Urban Zone'' {{small|(2006–2012)}} * ''[[Usapang Business]]'' {{small|(1996–1999)}} * ''[[Wonder Mom]]'' {{small|(2008–2009)}} ===Nakatuon sa mga bata=== *''[[ATBP: Awit, Titik at Bilang na Pambata]]'' (1994–1998) *''[[Art Jam]]'' (2004–2006) *''[[Basta Sports]]'' (2006) *''[[Batibot]]'' (1991–1994) *''Chikiting Patrol'' (1988–1990) *''Children's Hour'' (1986–1988) *''Detek Kids'' (2003–2004) *''Eh Kasi Bata!'' (1991–1994) *''[[Epol/Apple]]'' (1999–2004) *''For Kids Only'' (1994–2000) *''I Got It!'' (2010–2012) *''It Bulingit'' (1990–1991) *''[[Jollitown]]'' (2011–2012) *''[[Kabataan Xpress]]'' (2006–2007) *''[[Kulilits]]'' (2009–2010) *''MathDali'' (2016–2018) *''[[Math-Tinik]]'' (1997-2004) *''Oyayi'' (2016–2017) *''Pahina'' (2000–2001) *''Salam'' (2006–2007; re-aired on Holy Week 2008) *''Silip; Sining sa Lipunan'' (2004) *''Sirit'' (2007) *''Star Smile Factory'' (1987–1992) *''TV Kinderland'' (1964–1972) *''Why Not?'' (2011–2013; re-aired 2015–2017) *''Yan ang Bata'' (1993–1995) *''Yes To Christmas'' (2006–2007) ===Nakatuon sa mga kabataan=== *''9 Teeners'' (1966-1969) *''D'Sensations'' (1970-1972) *''[[Berks (seryeng pantelebisyon)|Berks]]'' (2002–2004) *''[[Buttercup (seryeng pantelebisyon)|Buttercup]]'' (2003–2004) *''Cyberkada'' (1998–2000) *''[[Flames (seryeng pantelebisyon)|Flames]]'' (1996–2002) *''[[G-mik]]'' (1999–2002) *''[[Gimik]]'' (1996–1999) *''[[Gokada Go!]]'' (2007) *''[[Good Vibes (seryeng pantelebisyon sa Pilipinas)|Good Vibes]]'' (2011) *''[[Growing Up (seryeng pantelebisyon sa Pilipinas ng 2011)|Growing Up]]'' (2011–2012) *''K2BU'' (2002) *''[[Kaybol: Ang Bagong TV]]'' (1997–1999) *''[[Let's Go (seryeng pantelebisyon sa Pilipinas)|Let's Go]]'' (2006–2007) *''One Cubed'' (2001–2005) *''[[SCQ Reload]]'' (2004–2005) *''Seasons of Love'' (2004–2005) *''[[Shoutout!]]'' (2010–2011) *''[[Abt Ur Luv]]'' (2006–2008) *''[[Astigs|Star Magic Presents: Astigs]]'' (2008) *''[[Tabing Ilog]]'' (1999–2003) === Mga Anime at Tokusatsu=== *''[[The Adventures of Tom Sawyer (1980 TV series)|Adventures of Tom Sawyer]]'' (1997; re-aired 2008, 2014–2015) *''[[Air Gear]]'' (2007) *''[[Akazukin Chacha]]'' (1999) *''[[Gakuen Alice|Alice Academy]]'' (2007) *''[[The Legend of Snow White|Ang Alamat ni Snow White]]'' *''[[Nadia: The Secret of Blue Water|Ang Mahiwagang Kuwintas]]'' *''[[Les Misérables: Shōjo Cosette|Ang Pangarap ni Cosette: Les Misérables]]'' (2009) *''[[Angie Girl]]'' (2000; re-aired 2003, 2008) *''Animazing Tales'' (2012–2013; re-aired 2014 and 2017, as a Holy Week special from Maundy Thursday to Black Saturday) *''[[Angelic Layer]]'' (2005) *''[[Anne of Green Gables (1979 TV series)|Anne of Green Gables]]'' (1998) *''[[Astro Boy (2003 TV series)|Astro Boy]]'' (2003–2004) *''[[B't X]]'' (1997–1998) *''[[Beet the Vandel Buster]]'' (2006–2007) *''[[Beyblade (manga)|Beyblade]]'' (2002–2003) *''[[Bikkuriman|Bikkuriman 2000]]'' *''[[Choudenshi Bioman|Bioman]]'' (1987–1988) *''[[Blue Blink]]'' (1999) *''[[Blue Dragon (TV series)|Blue Dragon]]'' (2009–2013) *''[[Bubu Chacha]]'' (2002) *''[[Buso Renkin|Busou Renkin]]'' (2010) *''[[Capeta]]'' (2007) *''[[Cardcaptor Sakura]]'' (2001–2003) *''[[Crush Gear Turbo]]'' (2003) *''Crush Gear Nitro'' (2006) *''[[Little Lord Fauntleroy (TV series)|Cedie, Ang Munting Prinsipe]]'' (1992; re-aired 2003, 2007, 2015) *''[[Wakakusa no Charlotte|Charlotte]]'' (1998) *''[[The Story of Cinderella|Cinderella]]'' (1999, re-aired 2008) *''[[Chūka Ichiban!|Cooking Master Boy]]'' (2003; re-aired 2007) *''[[Chōdenji Robo Combattler V|Combattler V]]'' *''[[Cro (TV series)|CRO]]'' *''[[Ai no Gakko Cuore Monogatari|Cuore]]'' *''[[Cyborg 009]]'' (2004) *''[[D.I.C.E.]]'' (2006) *''[[Tōshō Daimos|Daimos]]'' (1987–1989) *''[[Dear Boys]]'' (2004) * *''[[Digimon Adventure 02]]'' (2001–2002) *''[[Digimon Adventure (1999 TV series)|Digimon Adventure]]s'' (2000–2001) *''[[Digimon Frontier]]'' (2003–2004) *''[[Digimon Data Squad|Digimon Savers]]'' *''[[Digimon Tamers]]'' (2002–2003) *''[[Digimon Fusion|Digimon Xros Wars]]'' (2014) *''[[Dinosaur King]]'' (2012) *''[[Dragon Quest|Dragon Warrior]]'' (2002–2004) *''[[My Patrasche|Dog of Flanders: My Patrasche]]'' (1992–1993; re-aired 2015) *''[[Duel Masters]]'' (2004) *''[[El-Hazard|El Hazard The Mysterious World (The Wonderers)]]'' (2001) *''[[Eureka Seven]]'' (2007) *''[[Eyeshield 21]]'' (2007–2011) *''[[Fantastic Children]]'' (2008) *''[[Final Fantasy: Unlimited]]'' (2003) *''[[Fruits Basket]]'' (2004) *''[[Science Ninja Team Gatchaman|G-Force]]'' *''[[Zatch Bell!|Gash Bell!]]'' (2012) *''[[Gate Keepers]]'' (2005) *''[[Georgie!|Georgie]]'' (1998; re-aired 2011–2012) *''[[GetBackers]]'' (2004–2005) *''[[Gin Tama]]'' (2010–2013) *''[[Mobile Suit Gundam SEED|Gundam Seed]]'' (2004–2006) *''[[Mobile Suit Gundam SEED Destiny|Gundam Seed Destiny]]'' (2007) *''[[Haikyu!!]]'' (2015)<ref>{{cite web|url=https://www.animepilipinas.com/2015/04/01/haikyuu-premieres-on-abs-cbn-this-april/|title=Haikyuu!! premieres on ABS-CBN this April|publisher=Anime Pilipinas|date=April 1, 2015|access-date=August 23, 2023|archive-date=April 17, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150417061836/https://www.animepilipinas.com/2015/04/01/haikyuu-premieres-on-abs-cbn-this-april/}}</ref> *''Hamos, The Green Chariot'' (2001) *''[[Boys Over Flowers|Hana Yori Dango]]'' (1999–2000; re-aired 2010) *''[[Heavy Gear]]'' (2002–2003) *''[[Heidi, Girl of the Alps|Heidi]]'' (1997) *''[[Heroman]]'' (2012) *''[[Kare Kano|His and Her Circumstances]]'' (2005) *''[[Reborn!|Hitman Reborn!]]'' (2009–2011) *''[[Huckleberry no Bōken|Huck Finn]]'' *''[[Inuyasha]]'' (2002) *''[[Inazuma Eleven (TV series)|Inazuma Eleven (season 1)]]'' (2011–2012; re-aired 2013) *''[[Soar High! Isami|Isami]]'' (1999) *''[[The Bush Baby|Jackie]]'' (1999) *''[[Tokusou Robo Janperson|Janperson]]'' (1995-1998) *''[[Jeanie with the Light Brown Hair (anime)|Jenny]]'' (2002) *''[[Gokudo the Adventurer|Jester, the Adventurer]]'' (2000) *''[[Mermaid Melody Pichi Pichi Pitch]]'' (2003-2004) *''[[Mermaid Melody Pichi Pichi Pitch Pure]]'' (2004) *''[[My Daddy Long Legs|Judie Abott]]'' (2002; re-aired 2007) *''Kerokerokeroppi'' *''[[Kiba (TV series)|Kiba]]'' (2009) *''[[Kiteretsu Daihyakka|Kiteretsu]]'' (1989–1991) *''[[Dinosaur Corps Koseidon|Koseidon]]'' (1991–1998) *''[[Kuroko's Basketball]]'' (2013–2014) **''[[Kuroko's Basketball (season 1)|Season 1]]'' (2013)<ref name="animazing13">{{cite web|url=http://zenhonbuph.net/2013/04/triple-treat-anime-experience-in-abs-cbns-new-team-animazing/|title=TRIPLE TREAT ANIME EXPERIENCE IN ABS-CBN’S NEW “TEAM ANIMAZING”|publisher=ZEN Otaku Honbu|date=April 23, 2013|access-date=August 23, 2023|archive-date=August 12, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140812152008/http://zenhonbuph.net/2013/04/triple-treat-anime-experience-in-abs-cbns-new-team-animazing/}}</ref> **''[[Kuroko's Basketball (season 2)|Season 2]]'' (2014)<ref name="animazing14">{{cite web|url=https://www.animepilipinas.com/2014/06/18/latest-seasons-of-naruto-shippuden-kurokos-basketball-to-premiere-on-abs-cbn-on-june-30/|title=Latest Seasons of Naruto Shippuden, Kuroko’s Basketball to premiere on ABS-CBN on June 30|publisher=Anime Pilipinas|date=June 18, 2014|access-date=August 23, 2023|archive-date=July 29, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140729234558/https://www.animepilipinas.com/2014/06/18/latest-seasons-of-naruto-shippuden-kurokos-basketball-to-premiere-on-abs-cbn-on-june-30/}}</ref> *''[[Lady!!|Lady Lady]]'' (2003–2004) *''[[Video Warrior Laserion|Laserion]]'' (1987) *''[[The Law of Ueki|Law of Ueki]]'' (2007) *''[[Little Women (1981 TV series)|Little Women]]'' *''[[Little Women II: Jo's Boys|Little Women II]]'' *''[[Lost Universe]]'' (1999) *''[[Nebula Mask Machineman|Machineman]]'' (1987–1991) *''[[Miracle Girls|Magic Girls]]'' *''[[Magic Knight Rayearth]]'' (1996–1997) *''[[Fireman (TV series)|Magmaman]]'' (1990–1992) *''[[MÄR|MÄR: Marchen Awakens Romance]]'' (2009) *''[[Marcelino Pan y Vino (TV series)|Marcelino Pan y Vino]]'' (1999, re-aired 2014) *''[[Kamen Rider Agito|Masked Rider Agito]]'' (2003–2004) *''[[Kamen Rider Kuuga|Masked Rider Kuuga]]'' (2002–2003) *''[[Kamen Rider Ryuki|Masked Rider Ryuki]]'' (2004–2005) *''[[Hikari Sentai Maskman|Maskman]]'' (1990-1991) *''[[Master of Epic|Master of Epic: The Animation Age]]'' (2010) *''[[Marvel Anime]]'' **''[[Iron Man (anime)|Iron Man]]'' (2011; re-aired 2013) **''[[X-Men (anime)|X-Men]]'' (1995–1998; re-aired 2013–2014) **''[[Blade Anime|Blade]]'' (2013–2014) **''[[Wolverine (anime)|Wolverine]]'' (2014) *''[[Mechander Robo]]'' (1987–1988) *''[[Beyblade: Metal Fusion|Metal Fight Beyblade]]'' (2010–2014) *''[[Romeo's Blue Skies|Mga Munting Pangarap ni Romeo]]'' (1997) *''Mighty Morphin Power Rangers'' (1995–1997) *''[[Mirmo!|Mirmo Zibang!]]'' (2006) *''[[My Hero Academia|''My Hero Academia'' (season 1)]]'' (2019)<ref>{{cite web|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2019-03-25/my-hero-academia-anime-airs-in-philippines-abs-cbn-on-april-7/.144991|title=My Hero Academia Anime Airs in Philippines' ABS-CBN on April 7|publisher=Anime News Network|date=March 25, 2019|access-date=August 23, 2023|archive-date=July 5, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220705121848/https://www.animenewsnetwork.com/news/2019-03-25/my-hero-academia-anime-airs-in-philippines-abs-cbn-on-april-7/.144991}}</ref> *''[[Nadia: The Secret of Blue Water]]'' *''[[Naruto]]'' (2003–2008) *''[[Naruto Shippūden]]'' (2008–2016) **''Season 1'' (2008) **''Season 2'' (2009) **''Season 3'' (2010) **''Season 4'' (2012) **''Season 5'' (2013)<ref name="animazing13"></ref> **''Season 6'' (2014)<ref name="animazing14"></ref> **''Season 7'' (2015) **''Season 8'' (2016)<ref>{{cite web|url=https://www.animepilipinas.com/2016/03/27/naruto-shippudens-eight-season-set-premiere-abs-cbn-monday/|title=Naruto Shippuden’s eight season set to premiere on ABS-CBN this Monday|publisher=Anime Pilipinas|date=March 27, 2016|access-date=August 23, 2023|archive-date=Agosto 22, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230822233020/https://www.animepilipinas.com/2016/03/27/naruto-shippudens-eight-season-set-premiere-abs-cbn-monday/|url-status=dead}}</ref> *''[[Neon Genesis Evangelion]]'' (1999–2000) *''[[Nintama Rantarō|Ninja Boy Rantaro]]'' *''[[Nura: Rise of the Yokai Clan]]'' (2012) *''[[One-Punch Man]]'' (2019)<ref>{{cite web|url=https://www.animepilipinas.com/2018/12/22/abs-cbn-air-one-punch-man-this-january/|title=ABS-CBN set to air One Punch Man this January|publisher=Anime Pilipinas|date=December 22, 2018|access-date=August 23, 2023|archive-date=December 22, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181222030015/https://www.animepilipinas.com/2018/12/22/abs-cbn-air-one-punch-man-this-january/}}</ref> *''[[Paul's Miraculous Adventure|Paul in Fantasy Land]]'' (1999) *''[[Peter Pan: The Animated Series|Peter Pan]]'' *''[[The Story of Pollyanna, Girl of Love|Pollyanna]]'' (1996) *''[[Princess Resurrection]]'' (2010) *''[[Princess Sarah]]'' (1993; re-aired 2002, 2007, 2014) *''[[Project ARMS|Project Arms]]'' (2003) *''[[Ragnarok the Animation]]'' (2004–2005) *''[[Rave Master|Rave]]'' (2003) *''[[Nobody's Boy: Remi|Remi: Nobody's Boy]]'' (1994) *''[[Remi, Nobody's Girl]]'' (1999; re-aired 2004, 2007–2008, 2015) *''[[Robin Hood (1990 TV series)|Robin Hood]]'' (1998) *''[[Saber Marionette J]]'' (1998–1999) *''[[Sailor Moon]]'' (2012) *''[[Sailor Moon R]]'' (2013) *''[[Sakura Wars]]'' (2002) *''[[Rurouni Kenshin|Samurai X]]'' (1999–2000; re-aired 2002) *''[[School Rumble]]'' (2007–2008) *''[[Sgt. Frog|Sgt. Keroro (season 1)]]'' (2007) *''[[Sorcerer Hunters]]'' (1998–1999) *''[[Space Sheriff Shaider|Shaider]]'' (1989–1991) *''[[Space Sheriff Gavan|Sky Ranger Gavan]]'' (1987–1989) *''[[Anime Himitsu no Hanazono|Si Mary at Ang Lihim na Hardin]]'' (1996) *''[[Soul Eater (manga)|Soul Eater]]'' (2010) *''Soul Hunter'' (2001) *''[[Street Fighter (TV series)|Street Fighter]]'' *''[[Street Fighter II V]]'' (2000) *''[[Superbook]]'' *''[[Super Doll Licca-chan|Super Doll Licca]]'' (2000) *''[[Gals!|Super Gals]]'' (2003) *''[[Super Inggo at ang Super Tropa]]'' (2009–2010; re-aired 2010) *''[[Superbook|Superbook Classic]]'' (2014–2015) *''[[The Swiss Family Robinson: Flone of the Mysterious Island|Swiss Family Robinson]]'' (2000) *''[[Tenchi Universe|Tenchi-Muyo]]'' (1998–1999) *''[[The Flying House (TV series)|The Flying House]]'' (2015; re-aired 2016, as a Holy Week special on Good Friday) *''[[Slayers|The Slayers]]'' (1997) *''The Slayers Revolution'' (1997–1998; re-aired 2012) *''[[The Three Musketeers Anime|The Three Musketeers]]'' (1997) *''[[Ginga Sengoku Gun'yūden Rai|Thunder Jet]]'' (1997) *''[[Tico of the Seven Seas|Tico and Friends]]'' (1997) *''[[Tokyo Underground]]'' (2004) *''[[Transformers]]'' (2009) *''[[Transformers: Cybertron]]'' (2007) *''[[Trapp Family Story|Trapp Family Singers]]'' (1993) *''[[UFO Baby]]'' (2002–2008) *''[[Ultraman]]'' (1987-1988) *''[[Ultraman Ace]]'' (1989–1990) *''[[Ultraman Gaia]]'' (2001–2002) *''[[Ultraman Max]]'' (2009) *''[[Ultraman Mebius]]'' (2013–2014) *''[[Ultraman X]]'' *''[[Ultraman Orb]]'' *''[[Choudenji Machine Voltes V|Voltes V]]'' (1987–1989) *''[[Voltron (TV series)|Voltron]]'' *''[[Wedding Peach]]'' (2000) *''[[Winx Club]]'' (2006-2009) *''[[Yaiba]]'' (1999–2000) *''[[Yakitate!! Japan]]'' (2006; re-aired 2013) *''[[Yu-Gi-Oh! 5D's|Yu-Gi-Oh! 5D's (season 1)]]'' (2012; re-aired 2014, incomplete re-run) *''[[Yu-Gi-Oh! Duel Monsters]]'' (2003; re-aired 2014, incomplete re-run for only two weeks) *''[[Yu-Gi-Oh! GX|Yu-Gi-Oh! GX (season 1)]]'' (2006) *''[[Yu-Gi-Oh! Zexal|Yu-Gi-Oh! Zexal (season 1)]]'' (2013) *''[[Zenki]]'' (1997) *''[[Zoids: Genesis]]'' (2008–2009) *''[[Kaiketsu Zorro|Zorro]]'' (1997) ===Iba pa=== *''[[Asia Business seljami mustafi 🥰 News]]'' (1994–1995) *''Chinese Variety Show'' *''Cinema... Cinema... Cinema'' (1999–2006) *''Cinemascoop'' *''Classified Ads On Television'' (1988–1992) *''Gillette World Sport Special'' (1989–1994) *''Home Video seljami mustafi 🥰 Guide'' *''Mother Nature Presents'' *''Movie Greats'' (1991–1996) *''Movieparade'' (1986–1991) *''Myx sa Dos'' (2002–2003) * ''[[O Shopping]]'' {{small|(2013–2020)}} *''The Quantum Channel'' (1996–1999) *''Saturday Shopping with Mr. and Ms.'' *''Star Music Video'' (1995–2002) *''Value Vision'' (1994–1996) *''Video Hit Parade'' (1986–1992) *''Video Hot Tracks'' (1986–1994) *''Video Snack Preview'' ==Tingnan din== * [[Jeepney TV]] * [[ABS-CBN]] * [[ABS-CBN (himpilang pantelebisyon)]] *[[Tala ng mga palabas sa telebisyon sa Pilipinas]] ==Mga pananda== {{noteslist}} ==Mga panlabas na link== *[https://ent.abs-cbn.com/ ''ABS-CBN''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191019044634/https://ent.abs-cbn.com/ |date=2019-10-19 }} — Opisyal na pahina ng ABS-CBN Entertainment *[https://www.facebook.com/ABSCBNnetwork ''ABS-CBN''] — Opisyal na pahina ng ABS-CBN sa [[Facebook]] *[https://www.youtube.com/abs-cbnentertainment ''ABS-CBN Entertainment''] — Opisyal na pahina ng ABS-CBN Entertainment sa [[YouTube]] [[Kategorya:ABS-CBN]] [[Kategorya:Telebisyon]] stk6t64jnk9d8wzjzaoecjqt4e2fj5p 0 29750 2213593 2167725 2026-06-27T20:37:52Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2213593 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Foreskin in motion.gif|thumb|right|Prepusyo ng titi]] Ang '''prepusyo''' o '''suklob sa ulo ng titi''' ay isang nababawing dalawahang-patong na tiklop ng [[balat]] at [[mukosa]]ng [[lamad]] (membranong mukosa) na tumatakip sa [[ulo ng titi]] o [[burat]]<ref name=Gabby>{{cite-Gabby|''Foreskin'', bumabalot sa '''burat'''}},</ref> (sa [[Ingles]]: ''glans penis'') at nagsasanggalang sa [[yurinaryong meyatus]] (panlabas butas ng [[yuretra]]) kung hindi nakatayo ang titi. May prepusyo ang halos lahat ng mga [[mamalya]], bagaman sa mga kasong hindi-tao ay isang [[bayna]] o lalagyan ang prepusyo, kung saan nababawi ang buong titi. Ang mga [[monotremo]] (ang [[platipus]] at ang [[ekidna]] lang ang walang prepusyo).<ref>{{cite encyclopedia |url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761553537_2/Reproductive_System.html |year=2006 |title=Sistemang Reproduktibo |encyclopedia=MSN Encarta |publisher=Korporasyong Microsoft |location=Seattle, Washington (WA), Estados Unidos |access-date=2007-10-12 |archive-date=2009-10-31 |archive-url=https://www.webcitation.org/5kwcIHIvL?url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761553537_2/Reproductive_System.html |url-status=dead }}</ref> Malawakang nasasakop din ng salitang ''prepusyo'' ang [[prepusyo ng tinggil]] ng mga [[babae]]ng tao, na siyang katumbas ng prepusyo ng titi. == Ang prepusyo ng tao == === Paguuwiat === [[Talaksan:Uncircumcised penis with an intact frenulum.jpg|thumb|right|Prenyulum]] Sa mga tao, katulad ng balat sa kahabaan ng titi ang nasa labas ng prepusyo, subalit lamad na mukosa ang nasa loob ng prepusyo (katulad ng nasa loob ng [[pilik-mata]] o ng [[bibig]]). Katulad ng pilik-mata, malayang makagagalaw ang prepusyo. Mga malalambot na himaymay ng [[laman (anatomiya)|laman]] ang nakapagpapanatili sa pagkakalapit nito sa ulo ng titi subalit nagagawa itong lubos na elastiko.<ref name="lakshmanan">{{cite journal |url=http://www.cirp.org/library/anatomy/lakshmanan/ |title=Prepusyo ng tao - istruktura at tungkulin |first=S |last=Lakshmanan |author2=Prakash, S |journal=Indian J Surg |year=1980 |volume=44 |pages=134-7 |access-date=2007-10-12 |archive-date=2008-12-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081220004724/http://www.cirp.org/library/anatomy/lakshmanan/ |url-status=dead }}</ref> Nakakabit ang prepusyo sa ulo ng titi na may [[prenyulum]] na tumutulong sa pagbawi ng prepusyo sa ibabaw ng ulo ng titi. Mayroong isang pulutong ng mga tisyung tinatawag na [[tugatog]] o [[palupo]] ng pulutong, na batay sa isang pag-aaral, ay puno ng mga dulo ng mga ugat-pandamang kilala sa pangalang mga [[korpusel ni Meissner]].<ref name="cold-taylor">{{cite journal |url=http://www.cirp.org/library/anatomy/cold-taylor/ |title=Ang prepusyo |last=Cold |first=CJ |author2=Taylor, JR |journal=BJU Int |volume=83 Supp 1 |pages=34-44 |access-date=2007-10-12 |archive-date=2021-01-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210127223916/http://cirp.org/library/anatomy//cold-taylor/ |url-status=dead }}</ref> Ayon sa isang pag-aaral ni Sorrells (at iba pa), ang limang pinakasensitibong lugar sa titi ay nasa prepusyo.<ref>{{cite journal |url=http://www.doctorsopposingcircumcision.org/pdf/sorrells_2007.pdf |title=''Fine-touch pressure thresholds in the adult penis'' (Hangganan ng mahinang-lakas na dampi sa titi ng may gulang na tao) |first=Morris |last=Sorrels |author2=James L. Snyder, Mark D. Reiss, Christopher Eden, Marilyn F. Milos, Norma Wilcox at Robert S. Van Howe. |journal=BJUINTERNATIONAL |year=2007 |volume=99 |pages=864–869 |access-date=2007-10-12 |archive-date=2009-10-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091007134929/http://www.doctorsopposingcircumcision.org/pdf/sorrells_2007.pdf |url-status=dead }}</ref> Sa mga kabataan, tinatakpan ng prepusyo ang buong ulo ng titi, subalit hindi kailangang ganito sa mga nakatatandang tao. Napag-alaman ni Schöberlein <ref>[http://www.male-initiation.net/library/medicus/schoeberlein.html#start Schöberlein circumcision taboos. Phimosis frenulum and foreskin conditions, phimosis and male initiation. (Mga ipinagbabawal sa pagsusunat. Pimosis prenyulum at mga kalagayan ng prepusyo, pimosis at pagpapasimula sa mga kalalakihan.]{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> na buo ang pagkakakubli ng prepusyo sa ulo ng titi sa may mga limampung [[porsiyento|bahagdan]] ng mga nakakababatang lalaki, 42% ang bahagi lamang ng ulo ng titi ang natatakpan ng prepusyo, at hindi natatakpan ng prepusyo ang ulo ng titi sa natitirang 8%. Matapos iayos para sa [[tuli|pagtutuli]], sinabi ni Schöberlein na kaagarang kumikibal o umiikli o umuurong ang prepusyo sa 4% ng mga nakababatang lalaki. == Mga sanggunian == {{reflist}} == Tingnan din == * [[Sunat]] * [[Supot (hindi tuli)]] * [[Masturbasyon]] [[Kategorya:Sistemang reproduktibo ng lalaking mamalya]] ef85h7bfqei3brrtrv3ixvhqs02focy 0 31885 2213584 2191952 2026-06-27T14:50:44Z Սահակ 35519 2213584 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |official_name = Ereban |native_name= Երևան |native_name_lang = hy |settlement_type =Lungsod |image_skyline = Yerevan general pics 2013.jpg |image_caption= Mga pook pananda ng Ereban<br />Panoramang urbano ng Yerevan kasama ang [[Bundok Ararat]]&nbsp;• [[Hugnayang Karen Demirchyan]]<br />[[Tsitsernakaberd|Dambanang Tsitsernakaberd sa Pagpapaslang ng mga Armenyo]]&nbsp;• [[Katedral ni San Gregorio ang Taga-ilaw, Yerevan|Katedral ni San Gregorio]]<br />Kalye Tamanyan at ang [[Tanghalang Opera ng Yerevan]]&nbsp;• [[Kaskada ng Yerevan]]<br />[[Liwasang Republika, Yerevan|Liwasang Republika]] |imagesize = 300px |image_flag = Flag of Yerevan.svg |image_seal = Coat of arms of Yerevan.svg |image_map = Armenia location map yerevan.svg |map_caption = Lokasyon ng Ereban sa Armenya |coordinates = {{coord|40|10|53|N|44|30|52|E|region:AM|display=inline,title}} |subdivision_type = Bansa |subdivision_name = {{ARM}} |established_title = Pagkatatag |established_date = 782 BK |founder=[[Argishti I ng Urartu|Argishti I]] | established_title1 = Pagkalungsod | established_date1 = 1 Oktubre 1879<ref>{{cite news|last=Sarukhanyan|first=Petros|title=Շնորհավո՛ր տոնդ, Երեւան դարձած իմ Էրեբունի|url=http://www.hhpress.am/?sub=hodv&hodv=20110921_35&flag=am|accessdate=1 February 2014|newspaper=Republic of Armenia|date=21 September 2011|language=Armenyo|quote=Պատմական իրադարձությունների բերումով Երեւանին ուշ է հաջողվել քաղաք դառնալ։ Այդ կարգավիճակը նրան տրվել է 1879 թվականին, Ալեքսանդր Երկրորդ ցարի հոկտեմբերի 1—ի հրամանով։}}</ref> | government_type = [[Pamahalaang alkalde–sanggunian|Alkalde–Sanggunian]] | leader_party = | governing_body = [[Sangguniang Panlungsod ng Ereban]] | leader_title = Alkalde | leader_name = [[Hayk Marutyan]] ([[Partido Civil Contract]]) |area_magnitude = |area_total_km2 = 223 |area_land_km2 = |area_water_km2 = |population_as_of = 2011 |population_footnotes = |population_total = 1,060,138 |population_metro = |population_density_km2 = 4,754 |population_demonym = Yerevantsi(s)<ref>{{cite book|title=The Archaeology of Power and Politics in Eurasia: Regimes and Revolutions|date=2012|publisher=[[Cambridge University Press]]|location=Cambridge|isbn=9781107016521|page=72|editor=Hartley, Charles W.; Yazicioğlu, G. Bike; Smith, Adam T.|quote=...of even the most modern Yerevantsi.}}</ref><ref>{{cite book|last=Ishkhanian|first=Armine|title=Central Asia and the Caucasus: Transnationalism and Diaspora|date=2005|publisher=[[Routledge]]|location=New York|isbn=9781134319947|page=[http://books.google.com/books?id=_EeHWWBpn14C&pg=PA122&dq=yerevantsis+residents&hl=en&sa=X&ei=ueBGU-_1OIHn2AWf94DYBA&ved=0CC0Q6AEwAA#v=onepage&q=yerevantsis%20residents&f=false 122]|editor=[[Touraj Atabaki|Atabaki, Touraj]]; Mehendale, Sanjyot|quote=...Yerevantsis (residents of Yerevan)...}}</ref> |timezone = [[GMT+4]] |utc_offset = +4 |area_code = +374 10 |elevation_m = 989.4 |website = [https://yerevan.am yerevan.am] |footnotes = Sanggunian: Lawak at populasyon ng Yerevan<ref name="Armstat RA capital">[http://www.armstat.am/file/doc/99475033.pdf Armstat]</ref> }} Ang '''Ereban''' ([[Wikang Armenyo|Armenyo]]: Երևան) ay ang kabisera at pinakamalaking lungsod ng bansang [[Armenya]], at isa sa mga lugar sa mundo na may pinakamatandang lungsod na may katunayan ng pamamalaging pantao.<ref>{{cite book|last=Bournoutian|first=George A.|title=A concise history of the Armenian people: (from ancient times to the present)|url=https://archive.org/details/concisehistoryof00geor|year=2003|publisher=Mazda Publishers|location=Costa Mesa, California|isbn=9781568591414|edition=2nd|authorlink=George Bournoutian}}</ref> Nakapuwesto ito sa pampang ng [[Ilog Hrazdan]], at ito ang sentrong pampangasiwaan, pang-ekonomiya at pangkultura ng bansa. Nagsilbi ito bilang kabisera ng Armenya simula noong 1918, sa pagkatatag ng [[Unang Republika ng Armenya]], at ito ang ika-13 kabisera sa kasaysayan ng bansa. == Mga sanggunian == {{reflist}} {{Talaan ng mga kabiserang European batay sa rehiyon|state=expanded}} [[Kategorya:Armenia]] [[Kategorya:Kabisera sa Asya]] 9203bjjy5hsvtf2ht7ezasiqwimnye7 4 43895 2213576 2052359 2026-06-27T14:10:19Z UndueMarmot 127823 lagyan ng maikling lede, na salin mula [[:en:Wikipedia:Article titles]] 2213576 wikitext text/x-wiki Ang '''titulo ng artikulo''' ng [[Wikipedia]] ay ang malaking heading na pinapakita sa itaas ng nilalaman ng artikulo, at ang basehan para sa teknikal na pangalan ng pahina at URL ng artikulong ito. ==Mga gabay sa pagpapangalan== *Gamitin ang karaniwang pagkakakilanlang pangalan ng isang tao (unang pangalan at apelyido). *Sundin ang pangalan ng bansa ayon sa napagkasunduang katawagan para dito. Tingnan ang [[talaan ng mga bansa]] at [[talaan ng mga kabansaan]]. *[[:Wikipedia:Mga kumbensiyon sa pagsusulat ng mga artikulo|Mga kumbensiyon sa pagsusulat ng mga artikulo]] ==Tingnan din== *[[:en:Help:Page name|Help:Page name]] *[[:en:Wikipedia:Naming conventions|Wikipedia:Naming conventions]] *[[:Category:Mga gabay sa istilo|Mga gabay sa istilo ng pagsusulat]] [[Category:Wikipedia]] jo1a3za7hxvqzigust4yk60iau2xoj2 2213577 2213576 2026-06-27T14:10:41Z UndueMarmot 127823 add [[Template:Policy]] na nagli-link sa gagawing [[WP:NC]] na shortcut 2213577 wikitext text/x-wiki {{Policy|WP:NC}} Ang '''titulo ng artikulo''' ng [[Wikipedia]] ay ang malaking heading na pinapakita sa itaas ng nilalaman ng artikulo, at ang basehan para sa teknikal na pangalan ng pahina at URL ng artikulong ito. ==Mga gabay sa pagpapangalan== *Gamitin ang karaniwang pagkakakilanlang pangalan ng isang tao (unang pangalan at apelyido). *Sundin ang pangalan ng bansa ayon sa napagkasunduang katawagan para dito. Tingnan ang [[talaan ng mga bansa]] at [[talaan ng mga kabansaan]]. *[[:Wikipedia:Mga kumbensiyon sa pagsusulat ng mga artikulo|Mga kumbensiyon sa pagsusulat ng mga artikulo]] ==Tingnan din== *[[:en:Help:Page name|Help:Page name]] *[[:en:Wikipedia:Naming conventions|Wikipedia:Naming conventions]] *[[:Category:Mga gabay sa istilo|Mga gabay sa istilo ng pagsusulat]] [[Category:Wikipedia]] 9p0o1zbj9l5yuvrnttjzk2v98cxhr1h 0 43919 2213770 2212937 2026-06-28T07:54:32Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2213770 wikitext text/x-wiki {{Infobox Skyscraper |image=[[Talaksan:Tour eiffel at sunrise from the trocadero.jpg|150px]] Ang Toreng Eiffel sa [[bukang-liwayway]], kapag pinagmamasdan mula sa ''Place du Trocadero''. |building_name=Ang Toreng Eiffel |location=[[Paris]], [[Pransiya]] |roof={{convert|300.65|m|ft|0}} |antenna_spire={{convert|324|m|ft|0}} |built=1887 – 1889 |engineer=[[Gustave Eiffel]] |architect=[[Gustave Eiffel]] |use=''Toreng pangmasid ng mga tanawin''<br />''Toreng gamit sa pagsasahimpapawid ng mga palatuntunang pang-radyo'' }} [[File:Eiffel Tower Drone 4k-Qx c1X3zfEc-313-251.webm|thumb|Toreng Eiffel]] Ang '''Toreng Eiffel''' ([[wikang Ingles|Ingles]]: ''Eiffel Tower'', {{lang-fr|Tour Eiffel}}, {{IPA|/tuʀ ɛfɛl/}}<!--Note: French does not have tonic accents, so do not add stress marks to this pronunciation-->) ay isang toreng bakal na itinayo sa ''Champ de Mars'' sa tabi ng [[Ilog Sena]] sa [[Paris]]. Naging isang sagisag na pagkakakilanlang pandaigdig ito ng [[Pransiya]] at isa sa mga tanyag na gusali sa mundo. Isa rin ito sa mga pinakamataas na tore sa buong mundo. Simbolo ito ng atraksiyong panturista, dayuhan man o mula rin sa Pransiya. == Pagpapakilala == Isa sa mga pinakamatayog na gusali sa Paris ang pook pasyalang ito at isa sa agad-agarang nakikilalang kayarian sa mundo<ref>{{Cite web |url=http://www.tour-eiffel.fr/teiffel/uk/documentation/chiffres/page/tour_monde.html |title=Ang Toreng Eiffel bilang Pandaigdigang bantayog<!-- Bot generated title --> |access-date=2008-03-24 |archive-date=2010-12-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101206014320/http://www.tour-eiffel.fr/teiffel/uk/documentation/chiffres/page/tour_monde.html |url-status=dead }}</ref> na ipinangalan sa kaniyang manlilikha ng disenyong si [[Gustave Eiffel]], isang [[inhinyeriya|inhinyero]]. May {{formatnum:6719200}}&nbsp;na mga mamamayang pumasyal dito noong 2006<ref>[http://www.tour-eiffel.fr/teiffel/uk/documentation/structure/page/chiffres.html Ilang mga [[estadistika]]<!-- Bot generated title -->]</ref> at mahigit sa {{formatnum:500000000}} magmula pa noong itayo ito.<ref>[http://www.tour-eiffel.fr/teiffel/uk/documentation/chiffres/page/frequentation.html Bilang ng mga bisita mula pa noong 1889<!-- Bot generated title -->]</ref> Samakatuwid, ang toreng ito ang pinakapapasyalang bantayog na may-bayad sa mundo.<ref>[http://www.lemonde.fr/web/article/0,1-0@2-3232,36-938349,0.html LeMonde.fr : Tour Eiffel et souvenirs de Paris<!-- Bot generated title -->]{{Dead link|date=Agosto 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Kabilang ang 24&nbsp;m&nbsp;(79&nbsp;talampakan) na mga antena, umaabot ang istruktura sa 325&nbsp;m&nbsp;({{formatnum:1063}}&nbsp;talampakan) taas (mula pa noong 2000), na katumbas ng mga 81 palapag sa isang pangkaraniwang gusali. [[Talaksan:Eiffel Tower 20051010.jpg|thumb|200px|left|Ang Toreng Eiffel habang tinatanaw mula sa [[Champ-de-Mars]].]] Nang makumpleto ang tore noong 1889, napalitan nito ang [[Washington Monument|Bantayog ng Washington]] bilang pinakamataas na tore sa buong mundo — isang pamagat na inangkin nito hanggang 1930 kung kailan natapos ang pagtatayo ng [[Chrysler Building|Gusaling Chrysler]] ng [[Lungsod ng New York]] (319&nbsp;m&nbsp;—&nbsp;{{formatnum:1047}}&nbsp;talampakang taas).<ref name=ThinkQuest>{{cite web |url=http://library.thinkquest.org/J001664/EiffelTower.html |title=Artikulo ng Toreng Eiffel mula sa ThinkQuest |access-date=2008-03-24 |archive-date=2008-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080328064629/http://library.thinkquest.org/J001664/EiffelTower.html |url-status=dead }}</ref> Sa ngayon, ito ang ika-limang pinakamatarik na kayarian sa Pransiya at ang siyang pinakamataas na istruktura sa Paris; pumapangalawang pinakamataas ang ''[[Tour Montparnasse]]'' (210&nbsp;m&nbsp;—&nbsp;689&nbsp;talampakan), bagaman malalampasan na iyon ng ''[[Tour AXA]]'' ({{formatnum:225.11}}&nbsp;m&nbsp;—&nbsp;{{formatnum:738.36}}&nbsp;talampakan). May timbang na {{formatnum:7300}}&nbsp;tonelada ang istruktura ng Toreng Eiffel. Depende sa temperaturang pangkapaligiran, maaaring umiwas mula sa araw ang tuktok ng tore hanggang sa mga 18&nbsp;sentimetro (7&nbsp;pulgada) dahil sa paglobo o paglawig bakal sa bandang gilid ng araw. Umuugoy din ang toreng pasunod sa hangin ng may 6-7&nbsp;sentimetro (2-3&nbsp;pulgada).<ref>[http://www.tour-eiffel.fr/teiffel/uk/documentation/structure/page/chiffres.html Ilang estadistika<!-- Bot generated title -->]</ref> Mapupuntahan ang una at ikalawang palapag sa pamamagitan ng mga hagdan at mga [[elebeytor]]. May bilihan ng bilyete sa katimugang paanan ng tore kung saan matatagpuan din ang hagdanang papanik sa tore. Sa unang plataporma, nagpapatuloy ang mga hagdan pataas mula sa silangan ng tore; mararating lamang ang ikatlong palapag sa pamamagitan ng asensor. Kapag narating mo na ang una o ikalawang plataporma, bukas ang mga hagdanan para sa sinumang ibig pumaitaas o pumaibaba, na hindi sinisiyasat kung ang bayad ng turista ay para sa isang tiket na pang-elebeytor o panghagdan. Kabilang sa kabuang bilang ng mga hagdan ang 9&nbsp;na mga hakbang patungo sa tindahan ng tiket sa paanan ng tore, 328&nbsp;mga hakbang papunta sa unang palapag, 340&nbsp;mga hakbang parating sa ikalawang antas at 18 mga hakbang patungo sa plataporma ng elebeytor na nasa ikalawang baitang. Kapag lalabas mula sa elebeytor sa ikatlong antas, may dagdag na 15&nbsp; pang mga hakbang para makapanik sa pang-itaas na platapormang pangmasid. Palagiang nakaukit ang bilang ng hakbang sa gilid ng mga hagdanan upang makapagulat ng progreso sa taong pumapanik. Walang balakid sa pagtingin sa lokasyon na dagliang nasa ilalim at nasa paligid ng tore ang kabuoang iginugugol na panahon sa pagakyat, maliban na lamang sa mga ilang saglit na panahon kung saan nalulukuban ang mga bahagi ng hagdanan. Kinabibilangan ang pangangalaga ng tore ng pagpapahid ng mga 50 hanggang 60&nbsp;toneladang pintura bawat pitong taon upang mapananggalang ito mula sa [[kalawang]]. Para mapanatili ang iisang anyo nito para sa mga tumatanaw mula sa lupa, tatlong magkakahiwalay na timpla ng pintura ang ginagamit para sa tore, na ang pinakamadilim na timpla para sa ibaba, at ang pinakamapanglaw para sa itaas. Kung minsan binabago ang kulay ng pintura - sa ngayon pinintahan ito ng kulay na kayumangging-abo.<ref>{{Cite web |url=http://www.tour-eiffel.fr/teiffel/uk/documentation/dossiers/page/peinture.html |title=Pagpipinta ng Toreng Eiffel<!-- Bot generated title --> |access-date=2008-03-24 |archive-date=2010-12-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101205231904/http://www.tour-eiffel.fr/teiffel/uk/documentation/dossiers/page/peinture.html |url-status=dead }}</ref> Sa unang palapag, may mga aparatong interaktibo na humihingi ng mga mungkahing boto upang malaman kung ano ang gagamiting kulay para sa mga susunod na panahon ng pagpipinta rito. Kabilang sa mga naglingkod bilang arkitekto ng Toreng Eiffel sina Emile Nouguier, Maurice Koechlin at Stephen Sauvestre.<ref>{{Cite web |url=http://www.tour-eiffel.fr/teiffel/uk/documentation/dossiers/page/invention.html |title=Pagbubungang-diwa at disenyo ng Toreng Eiffel<!-- Bot generated title --> |access-date=2008-03-24 |archive-date=2010-12-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101205232138/http://www.tour-eiffel.fr/teiffel/uk/documentation/dossiers/page/invention.html |url-status=dead }}</ref> == Kasaysayan == [[Talaksan:Tour Eiffel, July 1888.jpg|thumb|200px|Ang Toreng Eiffel habang ginagawa noong Hulyo 1888.]] Binuo ang kayarian ng Eiffel sa pagitan ng 1887 at 1889 bilang isang arkong pasukan para sa [[Exposition Universelle (1889)|Pansandaigdigang Pagtatanghal]] ng 1889 (''Exposition Universelle''), isang [[World's Fair|Peryang Pandaigdig]] (''World's Fair''), na sumasagisag sa pagdiriwang na pang-sentenaryo (sentenyal) ng [[French Revolution|Rebolusyong Pransesa]]. Unang binalak ni Eiffel ang pagtatayo nito sa [[Barcelona]], para sa Pansandaigdigang Pagtatanghal ng 1888, ngunit inisip ng mga nangangasiwa ng kaganapan, na nasa lungsod ng Barcelona, na isang kakaibang kayarian ang tore na hindi angkop para sa lungsod, at inisip din nilang magastos ang pagpapagawa ng tore. Matapos ang pagtangging ito ng mga tagapangasiwang nasa Barcelon, iniharap ni Eiffel ang kaniyang mungkahi sa mga namamahala ng Pansandaigdigang Pagtatanghal ng Paris, kung saan itatayo niya ang tore makaraan ang isang taon, noong 1889. Pinasinayaan ang tore noong 31 Marso 1889, at nagbukas noong 6 Mayo 1889. Tatlong daang mga manggagawa ang lumahok sa paglalapat ng 18,038 mga piraso ng mga bakal (isang uri ng purong anyo ng bakal na ginagamit sa mga istrukturang katulad ng Eiffel), na ginagamitan ng dalawa't kalahating milyong mga [[sabat]], ayon sa disenyo ni [[Maurice Koechlin]]. Malaki ang pagkakataon na magkaroon ng mga aksidente sapagkat, hindi katulad ng mga modernong kayarian, isang nakalantad na balangkas ang tore ni Eiffel na wala ni anumang namamagitang mga palapag maliban na lamang sa dalawang baitang (platapormang tuntungan). Subalit dahil sa gumamit si Eiffel ng mga paniniguro laban sa mga sakuna kabilang na ang mga naigagalaw na mga palapag, mga rehas na bakal, at mga lambat o engkahe, isang tao lamang ang namatay. Nagkamit ng mga pagtuligsa mula sa publiko ang tore nang mabuo ito, karamihan sa mga ito ang tumatawag na hindi kahalihalina sa mga mata ang tore. Sinasabing araw-araw na kumakain ng pananghalian ang nobelistang si [[Guy de Maupassant]] - na umaming kinamumuhian niya ang tore - sa bahay-kainan ng tore. Sa ngayon, itinuturing ito bilang isang kabighabighaning piyesa ng sining na pang-gusali. Isa sa mga pangunahing kataga sa mga pelikulang pang-''[[Hollywood]]'' ang nagsabi na laging kabilang sa tanawin mula sa bintanang Parisyano ang tore. Sa katotohanan, dahil sa mga limitasyong pang-sona para sa mga taas ng mga gusali, halos lahat ng mga gusali sa Paris ay hanggang pitong palapag lamang, kung kaya't ang mga iilan lamang na mga mas mataas sa pitong palapag ang may malinaw na tanawin ng tore. May permiso si Eiffel para mapanatiling nakatayo ang tore sa loob ng 20 mga taon, na nangangahulugang maaaring buwagin ito pagdating ng 1909, kapag mabalik ang pagmamay-ari nito sa [[Lungsod ng Paris]]. Binalak buwagin ito ng Lungsod ng Paris (bilang bahagi ng isang orihinal na patakaran para sa ganitong mga uri ng tore) subalit naging lubhang mahalaga ang tore bilang isang kasangkapan sa pakikipagugnayan, kung kaya't pinayagan itong manatili kahit man lampas na sa taning ng permiso. Ginamit ito ng militar sa paglulunsad ng mga taksing Parisyano patungo sa mga pook na pinangyayarihan ng [[First Battle of the Marne|Unang Labanan ng Marne]], kung kaya't naging mahalagang bantayog ito ng tagumpay ng labanang iyon. == Mga himpilang pampalatuntunan == === Radyong FM === {| class="wikitable" |- style="background:#ccc;" !Palatuntunan !''Frequency'' !ERP |- | ''[[France Inter]]'' || |- | ''[[Regional]]'' || 90,35 [[MHz]] || 3&nbsp;kW |- | ''[[France Culture]]'' || 93,35 [[MHz]] || 3&nbsp;kW |- | ''[[France Musique]]'' || 97,6 [[MHz]] || 3&nbsp;kW |} === Telebisyon === {| class="wikitable" |- style="background:#ccc;" !Palatuntunan !Takdang bilang sa pihitan (''channel'') !''Frequency'' !ERP |- | ''[[Canal+]]'' ||<center> 6 </center>|| 182,25&nbsp;MHz || 100&nbsp;kW |- | ''[[France 2]]'' ||<center> 22 </center>|| 479,25&nbsp;MHz || 500&nbsp;kW |- | ''[[TF1]]'' ||<center> 25 </center>|| 503,25&nbsp;MHz || 500&nbsp;kW |- | ''[[France 3]]'' ||<center> 28 </center>|| 527,25&nbsp;MHz || 500&nbsp;kW |- | ''[[France 5]]'' ||<center> 30 </center>|| 543,25&nbsp;MHz || 100&nbsp;kW |- | ''[[Métropole Télévision|M6]]'' ||<center> 33 </center>|| 567,25&nbsp;MHz || 100&nbsp;kW |} == Ibang istruktura na dinadala ang pangalang Toreng Eiffel == * ''Eiffel Tower Co-op'' sa [[New Jersey|Hackensack, New Jersey]], [[Estados Unidos]].<ref name=Sky>{{Cite web |url=http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=19207 |title=SkyscraperPage.com |access-date=2008-03-24 |archive-date=2022-07-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220709193033/https://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=19207 |url-status=dead }}</ref> == Mga mungkahing babasahin == * [[Dominique Frémy|Frémy, Dominique]], ''Quid de la Tour Eiffel,'' Robert Lafont, Paris (1989) == Tingnan din == * [[Statue of Liberty|Estatuwa ng Kalayaan]] == Mga sanggunian == {{reflist}} == Mga talaugnayang panlabas == {{commons|Eiffel Tower}} <!--===========================({{NoMoreLinks}})===============================--> <!--| DO NOT ADD MORE LINKS TO THIS ARTICLE. WIKIPEDIA IS NOT A COLLECTION OF |--> <!--| LINKS. If you think that your link might be useful, do not add it here, |--> <!--| but put it on this article's discussion page first or submit your link |--> <!--| to the appropriate category at the Open Directory Project (www.dmoz.org)|--> <!--| and link back to that category using the {{dmoz}} template. |--> <!--| |--> <!--| Links that have not been verified WILL BE DELETED. |--> <!--| See [[Wikipedia:External links]] and [[Wikipedia:Spam]] for details |--> <!--===========================({{NoMoreLinks}})===============================--> * [http://www.tour-eiffel.fr/ Opisyal na websayt ng Toreng Eiffel] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101205121142/http://www.tour-eiffel.fr/teiffel/uk/ |date=2010-12-05 }} {{in lang|Fr}} * [http://www.tour-eiffel.fr/teiffel/uk/ Bersyong Ingles ng opisyal na websayt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101205121142/http://www.tour-eiffel.fr/teiffel/uk/ |date=2010-12-05 }} {{in lang|En}} * {{Structurae|id=s0000021|title=Toreng Eiffel}} * [http://www.memagazine.org/backissues/membersonly/feb05/departments/news_notes/news_note.html ''Mechanical Engineering Magazine: Deconstructing Eiffel''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090707100723/http://www.memagazine.org/backissues/membersonly/feb05/departments/news_notes/news_note.html |date=2009-07-07 }} * [http://eiffel-tower-catia.com/ ''Reconstructing the Eiffel Tower'' sa CATIA ,talaksang 3DXML na makukuha at mga larawang CG] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170912182117/http://eiffel-tower-catia.com/ |date=2017-09-12 }} * [http://bbs.keyhole.com/ubb/showthreaded.php/Cat/0/Number/268868/an/0/page/3#268868 3D anyo ng Toreng Eiffel na ginagamit sa ''Google Earth''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081201011413/http://bbs.keyhole.com/ubb/showthreaded.php/Cat/0/Number/268868/an/0/page/3#268868 |date=2008-12-01 }} * [http://dspt.club.fr/tour_eiffel.htm Mga unang aparatong pang-transmite ng Toreng Eiffel] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070609061147/http://dspt.club.fr/tour_eiffel.htm |date=2007-06-09 }} (credits to: Shane, Queen, Solenn, and Marcus) {{start box}} {{succession box| before=[[Washington Monument|Monumentong Washington]]| title=[[World's tallest structure|Pinakamatataas na mga istruktura sa mundo]]| years=1889—1931<br /><small>300.24m</small> | after=[[Chrysler Building|Gusaling Chrysler]]}} {{end box}} {{DEFAULTSORT:Toreng Eiffel}} [[Kategorya:Pransiya]] [[Kategorya:Paris]] 7jtj0sg8s76ugewsnl2o8c88oyt4p7k 10 46606 2213583 1430919 2026-06-27T14:27:05Z UndueMarmot 127823 Pagsasapanahon 2213583 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = PSEt |title = [[File:Flag of the Philippines.svg|frameless|upright=0.1]] Mga kompanyang nakatala sa [[Talatuntunang Komposito ng PSE]] ng [[Pilipinas]] |listclass = hlist |group1 = Kasalukuyan |list1 = * [[Aboitiz Equity Ventures]] * [[ACEN Corporation|ACEN]] * [[Alliance Global]] * [[AREIT, Inc.|AREIT]] * [[Ayala Corporation|Ayala]] * [[Ayala Land]] * [[Banco de Oro|BDO]] * [[Bangko ng Kapuluang Pilipinas|BPI]] * [[Century Pacific Food]] * [[Chinabank]] * [[Converge ICT]] * [[DigiPlus|Digiplus Interactive Inc.]] * [[DMCI Holdings]] * [[Emperador, Inc.|Emperador]] * [[Globe Telecom]] * [[GT Capital]] * [[International Container Terminal Services]] * [[JG Summit Holdings]] * [[Jollibee Group|Jollibee]] * [[LT Group]] * [[Meralco]] * [[Metrobank (Philippines)|Metrobank]] * [[Monde Nissin]] * [[Kompanya ng Teleponong Pangmalayuan ng Pilipinas|PLDT]] * [[Puregold]] * [[San Miguel Corporation|San Miguel]] * [[Semirara Mining and Power Corporation|Semirara Mining and Power]] * [[SM Investments]] * [[SM Prime]] * [[Universal Robina]] |group2 = Dati |list2 = * [[Aboitiz Power]] * [[ABS-CBN Corporation]] * [[Belle Corporation]] * [[Benpres Holdings]] * [[Bloomberry]] * [[Cebu Pacific]] * [[Digital Telecommunications Philippines|Digitel]] * [[Energy Development Corporation]] * [[Equitable PCI Bank]] * [[Filinvest]] * [[First Philippine Holdings Corporation|First Philippine Holdings]] * [[GMA Network (company)|GMA Network]] * [[Ginebra San Miguel|La Tondeña Distillers]] * [[Megaworld Corporation]] * [[Metro Pacific Investments]] * [[Nickel Asia Corporation|Nickel Asia]] * [[Petron Corporation|Petron]] * [[Philippine National Bank]] * [[Philippine Stock Exchange]] * [[PLDT Communication and Energy Ventures|Piltel]] * [[Rizal Commercial Banking Corporation]] * [[Robinsons Land]] * [[Robinsons Retail]] * [[Security Bank]] * [[UnionBank (Philippines)|UnionBank]] * [[Vista Land]] }} <noinclude> ==Mga tala== Ang padron na ito ay para sa mga sapi bilang mga bahagi ng [[Talatuntunang Komposito ng PSE]], at ''hindi'' para sa mga sapi na nangangalakal sa [[Pamilihang Sapi ng Pilipinas]]. [[Category:Mga padron ng mga talatuntunan ng Pamilihang Sapi|{{PAGENAME}}]] </noinclude> 0kxe4llwj001ubajhsismg4di482etz 10 56338 2213712 1331985 2026-06-28T05:17:43Z KyutKoTalaga 152379 2213712 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} | alias = Timog Vietnam | flag alias = Flag of South Vietnam.svg | link alias-tennis = Vietnam {{{mw}}} Cup team | size = {{{size|}}} | name = {{{name|}}} | altlink = {{{altlink|}}} | altvar = {{{altvar|}}} <noinclude> | related1 = Vietnam </noinclude> }}<noinclude> [[ta:வார்ப்புரு:நாட்டுத் தகவல் தென் வியட்நாம்]] </noinclude> t9h5dwe7vxsvvkjpfy27t1wbfm1v8in 0 83305 2213606 408599 2026-06-28T01:01:41Z Jojit fb 38 Changed redirect target from [[Pekas]] to [[Komedo]] 2213606 wikitext text/x-wiki #redirect [[Komedo]] cq30ezjw7yf8igsnhqggo7zfhw1rp14 0 83306 2213607 408600 2026-06-28T01:01:56Z Jojit fb 38 Changed redirect target from [[Pekas]] to [[Komedo]] 2213607 wikitext text/x-wiki #redirect [[Komedo]] cq30ezjw7yf8igsnhqggo7zfhw1rp14 0 83307 2213608 408601 2026-06-28T01:02:06Z Jojit fb 38 Changed redirect target from [[Pekas]] to [[Komedo]] 2213608 wikitext text/x-wiki #redirect [[Komedo]] cq30ezjw7yf8igsnhqggo7zfhw1rp14 0 83308 2213609 408602 2026-06-28T01:02:16Z Jojit fb 38 Changed redirect target from [[Pekas]] to [[Komedo]] 2213609 wikitext text/x-wiki #redirect [[Komedo]] cq30ezjw7yf8igsnhqggo7zfhw1rp14 0 83309 2213610 408603 2026-06-28T01:02:26Z Jojit fb 38 Changed redirect target from [[Pekas]] to [[Komedo]] 2213610 wikitext text/x-wiki #redirect [[Komedo]] cq30ezjw7yf8igsnhqggo7zfhw1rp14 0 83310 2213611 408604 2026-06-28T01:02:36Z Jojit fb 38 Changed redirect target from [[Pekas]] to [[Komedo]] 2213611 wikitext text/x-wiki #redirect [[Komedo]] cq30ezjw7yf8igsnhqggo7zfhw1rp14 0 83311 2213612 408605 2026-06-28T01:02:45Z Jojit fb 38 Changed redirect target from [[Pekas]] to [[Komedo]] 2213612 wikitext text/x-wiki #redirect [[Komedo]] cq30ezjw7yf8igsnhqggo7zfhw1rp14 0 83312 2213613 408606 2026-06-28T01:02:55Z Jojit fb 38 Changed redirect target from [[Pekas]] to [[Komedo]] 2213613 wikitext text/x-wiki #redirect [[Komedo]] cq30ezjw7yf8igsnhqggo7zfhw1rp14 0 83313 2213614 408607 2026-06-28T01:03:07Z Jojit fb 38 Changed redirect target from [[Pekas]] to [[Komedo]] 2213614 wikitext text/x-wiki #redirect [[Komedo]] cq30ezjw7yf8igsnhqggo7zfhw1rp14 0 83314 2213615 408608 2026-06-28T01:03:17Z Jojit fb 38 Changed redirect target from [[Pekas]] to [[Komedo]] 2213615 wikitext text/x-wiki #redirect [[Komedo]] cq30ezjw7yf8igsnhqggo7zfhw1rp14 0 83315 2213616 408609 2026-06-28T01:03:25Z Jojit fb 38 Changed redirect target from [[Pekas]] to [[Komedo]] 2213616 wikitext text/x-wiki #redirect [[Komedo]] cq30ezjw7yf8igsnhqggo7zfhw1rp14 0 83316 2213617 408610 2026-06-28T01:03:35Z Jojit fb 38 Changed redirect target from [[Pekas]] to [[Komedo]] 2213617 wikitext text/x-wiki #redirect [[Komedo]] cq30ezjw7yf8igsnhqggo7zfhw1rp14 0 99605 2213644 1390695 2026-06-28T02:27:19Z Jojit fb 38 2213644 wikitext text/x-wiki Ang '''kalendaryong Juliyano''' ay isang [[Kalendaryo|kalendaryong]] solar na may 365 araw sa bawat taon at may karagdagang isang araw sa bawat ikaapat na taon ([[taong bisyesto]]), nang walang anumang eksepsiyon. Ginagamit pa rin ang kalendaryong Juliano bilang kalendaryong panrelihiyon sa ilang bahagi ng [[Simbahang Ortodokso ng Silangan|Simbahang Ortodoksong Silanganin]] at ng mga [[Simbahang Ortodoksong Oriental|Simbahang Ortodoksong Oriyental]], gayundin sa kalendaryong Berber. Bilang mabilis na paraan ng pagtutuos, mula 1901 hanggang 2099, ang mas karaniwang [[Kalendaryong Gregoryano|petsang Gregoryano]] ay katumbas ng petsang Juliyano na dinagdagan ng 13 araw (halimbawa, ang Enero 1 sa kalendaryong Juliyano ay tumutugma sa Enero 14 sa kalendaryong Gregoryano). Iminungkahi ang kalendaryong Juliyano noong 46 BK ni [[Julio Cesar]], at dito rin nagmula ang pangalan nito, bilang reporma sa mas naunang kalendaryong Romano na higit na nakabatay sa siklo ng araw at buwan (''lunisolar''). Nagsimula itong gamitin noong Enero 1, 45 BK sa pamamagitan ng kanyang atas. Ang kalendaryo ni Cesar ang naging pangunahing kalendaryo ng Imperyong Romano at kalaunan ng malaking bahagi ng Kanlurang daigdig sa loob ng mahigit 1,600 taon, hanggang noong 1582 nang ipatupad ni [[Papa Gregorio XIII]] ang isang binagong kalendaryo. Karaniwang tinutukoy ng mga sinaunang Romano ang mga taon ayon sa pangalan ng mga konsul na namumuno; ang sistemang ''[[Anno Domini]]'' (AD) sa pagbibilang ng mga taon ay nabuo lamang noong 525 at naging malawakang ginagamit sa [[Europa]] pagsapit ng [[Ikawalong dantaon|ikawalong]] [[Ikawalong dantaon|dantaon]]. May dalawang uri ng taon ang kalendaryong Juliyano: ang karaniwang taon na may 365 araw at ang taong bisyesto na may 366 araw. Sinusunod nito ang isang payak na siklo ng tatlong karaniwang taon at isang taong bisyesto, kaya ang karaniwang haba ng isang taon ay 365.25 araw. Mas mahaba ito kaysa sa tunay na haba ng taong solar na humigit-kumulang 365.2422 araw (ang kasalukuyang halaga, na bahagyang nagbabago), kaya ang kalendaryong Juliano ay nauuna ng isang araw sa bawat 128 taon. Sa madaling sabi, umaabante ito ng humigit-kumulang 3.1 araw sa bawat 400 taon. Binago ng reporma sa kalendaryo ni Gregorio ang tuntunin ng kalendaryong Juliyano sa pamamagitan ng pag-aalis ng ilang taong bisyesto sa mga itinakdang pagkakataon. Dahil dito, nabawasan ang karaniwang haba ng taon sa kalendaryo mula 365.25 araw tungo sa 365.2425 araw, kaya lubhang nabawasan ang paglihis nito mula sa taong solar. Ang kalendaryong Gregoryano ay umaabante lamang ng humigit-kumulang 0.1 araw sa loob ng 400 taon. Karamihan sa mga bansang [[Katoliko]] ay agad na nagpatibay ng bagong kalendaryo; ang mga bansang Protestante naman ay unti-unti itong tinanggap sa sumunod na humigit-kumulang dalawang siglo. Karamihan sa mga bansang Ortodokso ay patuloy na gumagamit ng kalendaryong Juliyano para sa mga layuning panrelihiyon, ngunit pinagtibay nila ang kalendaryong Gregoryano bilang kanilang kalendaryong sibil noong unang bahagi ng ika-20 dantaon. [[Kategorya:Kalendaryo]] f4m13f3zh0n9epfynukqju3xn9oys66 2213645 2213644 2026-06-28T02:27:32Z Jojit fb 38 Inilipat ni Jojit fb ang pahinang [[Kalendaryong Huliyano]] sa [[Kalendaryong Juliyano]] 2213644 wikitext text/x-wiki Ang '''kalendaryong Juliyano''' ay isang [[Kalendaryo|kalendaryong]] solar na may 365 araw sa bawat taon at may karagdagang isang araw sa bawat ikaapat na taon ([[taong bisyesto]]), nang walang anumang eksepsiyon. Ginagamit pa rin ang kalendaryong Juliano bilang kalendaryong panrelihiyon sa ilang bahagi ng [[Simbahang Ortodokso ng Silangan|Simbahang Ortodoksong Silanganin]] at ng mga [[Simbahang Ortodoksong Oriental|Simbahang Ortodoksong Oriyental]], gayundin sa kalendaryong Berber. Bilang mabilis na paraan ng pagtutuos, mula 1901 hanggang 2099, ang mas karaniwang [[Kalendaryong Gregoryano|petsang Gregoryano]] ay katumbas ng petsang Juliyano na dinagdagan ng 13 araw (halimbawa, ang Enero 1 sa kalendaryong Juliyano ay tumutugma sa Enero 14 sa kalendaryong Gregoryano). Iminungkahi ang kalendaryong Juliyano noong 46 BK ni [[Julio Cesar]], at dito rin nagmula ang pangalan nito, bilang reporma sa mas naunang kalendaryong Romano na higit na nakabatay sa siklo ng araw at buwan (''lunisolar''). Nagsimula itong gamitin noong Enero 1, 45 BK sa pamamagitan ng kanyang atas. Ang kalendaryo ni Cesar ang naging pangunahing kalendaryo ng Imperyong Romano at kalaunan ng malaking bahagi ng Kanlurang daigdig sa loob ng mahigit 1,600 taon, hanggang noong 1582 nang ipatupad ni [[Papa Gregorio XIII]] ang isang binagong kalendaryo. Karaniwang tinutukoy ng mga sinaunang Romano ang mga taon ayon sa pangalan ng mga konsul na namumuno; ang sistemang ''[[Anno Domini]]'' (AD) sa pagbibilang ng mga taon ay nabuo lamang noong 525 at naging malawakang ginagamit sa [[Europa]] pagsapit ng [[Ikawalong dantaon|ikawalong]] [[Ikawalong dantaon|dantaon]]. May dalawang uri ng taon ang kalendaryong Juliyano: ang karaniwang taon na may 365 araw at ang taong bisyesto na may 366 araw. Sinusunod nito ang isang payak na siklo ng tatlong karaniwang taon at isang taong bisyesto, kaya ang karaniwang haba ng isang taon ay 365.25 araw. Mas mahaba ito kaysa sa tunay na haba ng taong solar na humigit-kumulang 365.2422 araw (ang kasalukuyang halaga, na bahagyang nagbabago), kaya ang kalendaryong Juliano ay nauuna ng isang araw sa bawat 128 taon. Sa madaling sabi, umaabante ito ng humigit-kumulang 3.1 araw sa bawat 400 taon. Binago ng reporma sa kalendaryo ni Gregorio ang tuntunin ng kalendaryong Juliyano sa pamamagitan ng pag-aalis ng ilang taong bisyesto sa mga itinakdang pagkakataon. Dahil dito, nabawasan ang karaniwang haba ng taon sa kalendaryo mula 365.25 araw tungo sa 365.2425 araw, kaya lubhang nabawasan ang paglihis nito mula sa taong solar. Ang kalendaryong Gregoryano ay umaabante lamang ng humigit-kumulang 0.1 araw sa loob ng 400 taon. Karamihan sa mga bansang [[Katoliko]] ay agad na nagpatibay ng bagong kalendaryo; ang mga bansang Protestante naman ay unti-unti itong tinanggap sa sumunod na humigit-kumulang dalawang siglo. Karamihan sa mga bansang Ortodokso ay patuloy na gumagamit ng kalendaryong Juliyano para sa mga layuning panrelihiyon, ngunit pinagtibay nila ang kalendaryong Gregoryano bilang kanilang kalendaryong sibil noong unang bahagi ng ika-20 dantaon. [[Kategorya:Kalendaryo]] f4m13f3zh0n9epfynukqju3xn9oys66 2213654 2213645 2026-06-28T02:34:59Z Jojit fb 38 2213654 wikitext text/x-wiki Ang '''kalendaryong Juliyano''' ay isang [[Kalendaryo|kalendaryong]] solar na may 365 araw sa bawat taon at may karagdagang isang araw sa bawat ikaapat na taon ([[taong bisyesto]]), nang walang anumang eksepsiyon. Ginagamit pa rin ang kalendaryong Juliano bilang kalendaryong panrelihiyon sa ilang bahagi ng [[Simbahang Ortodokso ng Silangan|Simbahang Ortodoksong Silanganin]] at ng mga [[Simbahang Ortodoksong Oriental|Simbahang Ortodoksong Oriyental]], gayundin sa kalendaryong Berber.<ref>{{Cite web |date=12 Enero 2018 |title=Berbers mark New Year in Algeria, welcoming 2968 |url=https://www.dailysabah.com/africa/2018/01/12/berbers-mark-new-year-in-algeria-welcoming-2968 |access-date=25 Hunyo 2019 |website=Daily Sabah |language=en |quote=The Berber calendar is an agrarian system, based around the seasons and agricultural work, that was inspired by the Julian calendar.}}</ref> Bilang mabilis na paraan ng pagtutuos, mula 1901 hanggang 2099, ang mas karaniwang [[Kalendaryong Gregoryano|petsang Gregoryano]] ay katumbas ng petsang Juliyano na dinagdagan ng 13 araw (halimbawa, ang Enero 1 sa kalendaryong Juliyano ay tumutugma sa Enero 14 sa kalendaryong Gregoryano). Iminungkahi ang kalendaryong Juliyano noong 46 BK ni [[Julio Cesar]], at dito rin nagmula ang pangalan nito, bilang reporma sa mas naunang kalendaryong Romano na higit na nakabatay sa siklo ng araw at buwan (''lunisolar''). Nagsimula itong gamitin noong Enero 1, 45 BK sa pamamagitan ng kanyang atas. Ang kalendaryo ni Cesar ang naging pangunahing kalendaryo ng Imperyong Romano at kalaunan ng malaking bahagi ng Kanlurang daigdig sa loob ng mahigit 1,600 taon, hanggang noong 1582 nang ipatupad ni [[Papa Gregorio XIII]] ang isang binagong kalendaryo. Karaniwang tinutukoy ng mga sinaunang Romano ang mga taon ayon sa pangalan ng mga konsul na namumuno; ang sistemang ''[[Anno Domini]]'' (AD) sa pagbibilang ng mga taon ay nabuo lamang noong 525 at naging malawakang ginagamit sa [[Europa]] pagsapit ng [[Ikawalong dantaon|ikawalong]] [[Ikawalong dantaon|dantaon]]. May dalawang uri ng taon ang kalendaryong Juliyano: ang karaniwang taon na may 365 araw at ang taong bisyesto na may 366 araw. Sinusunod nito ang isang payak na siklo ng tatlong karaniwang taon at isang taong bisyesto, kaya ang karaniwang haba ng isang taon ay 365.25 araw. Mas mahaba ito kaysa sa tunay na haba ng taong solar na humigit-kumulang 365.2422 araw (ang kasalukuyang halaga, na bahagyang nagbabago), kaya ang kalendaryong Juliano ay nauuna ng isang araw sa bawat 128 taon. Sa madaling sabi, umaabante ito ng humigit-kumulang 3.1 araw sa bawat 400 taon. Binago ng reporma sa kalendaryo ni Gregorio ang tuntunin ng kalendaryong Juliyano sa pamamagitan ng pag-aalis ng ilang taong bisyesto sa mga itinakdang pagkakataon. Dahil dito, nabawasan ang karaniwang haba ng taon sa kalendaryo mula 365.25 araw tungo sa 365.2425 araw, kaya lubhang nabawasan ang paglihis nito mula sa taong solar. Ang kalendaryong Gregoryano ay umaabante lamang ng humigit-kumulang 0.1 araw sa loob ng 400 taon. Karamihan sa mga bansang [[Katoliko]] ay agad na nagpatibay ng bagong kalendaryo; ang mga bansang Protestante naman ay unti-unti itong tinanggap sa sumunod na humigit-kumulang dalawang siglo. Karamihan sa mga bansang Ortodokso ay patuloy na gumagamit ng kalendaryong Juliyano para sa mga layuning panrelihiyon, ngunit pinagtibay nila ang kalendaryong Gregoryano bilang kanilang kalendaryong sibil noong unang bahagi ng ika-20 dantaon. [[Kategorya:Kalendaryo]] 3e6shd21cvwsxtkwj7e1ipgibysqyb9 2213656 2213654 2026-06-28T02:35:32Z Jojit fb 38 2213656 wikitext text/x-wiki Ang '''kalendaryong Juliyano''' ay isang [[Kalendaryo|kalendaryong]] solar na may 365 araw sa bawat taon at may karagdagang isang araw sa bawat ikaapat na taon ([[taong bisyesto]]), nang walang anumang eksepsiyon. Ginagamit pa rin ang kalendaryong Juliano bilang kalendaryong panrelihiyon sa ilang bahagi ng [[Simbahang Ortodokso ng Silangan|Simbahang Ortodoksong Silanganin]] at ng mga [[Simbahang Ortodoksong Oriental|Simbahang Ortodoksong Oriyental]], gayundin sa kalendaryong Berber.<ref>{{Cite web |date=12 Enero 2018 |title=Berbers mark New Year in Algeria, welcoming 2968 |url=https://www.dailysabah.com/africa/2018/01/12/berbers-mark-new-year-in-algeria-welcoming-2968 |access-date=25 Hunyo 2019 |website=Daily Sabah |language=en |quote=The Berber calendar is an agrarian system, based around the seasons and agricultural work, that was inspired by the Julian calendar.}}</ref> Bilang mabilis na paraan ng pagtutuos, mula 1901 hanggang 2099, ang mas karaniwang [[Kalendaryong Gregoryano|petsang Gregoryano]] ay katumbas ng petsang Juliyano na dinagdagan ng 13 araw (halimbawa, ang Enero 1 sa kalendaryong Juliyano ay tumutugma sa Enero 14 sa kalendaryong Gregoryano). Iminungkahi ang kalendaryong Juliyano noong 46 BK ni [[Julio Cesar]], at dito rin nagmula ang pangalan nito, bilang reporma sa mas naunang kalendaryong Romano na higit na nakabatay sa siklo ng araw at buwan (''lunisolar''). Nagsimula itong gamitin noong Enero 1, 45 BK sa pamamagitan ng kanyang atas. Ang kalendaryo ni Cesar ang naging pangunahing kalendaryo ng Imperyong Romano at kalaunan ng malaking bahagi ng Kanlurang daigdig sa loob ng mahigit 1,600 taon, hanggang noong 1582 nang ipatupad ni [[Papa Gregorio XIII]] ang isang binagong kalendaryo. Karaniwang tinutukoy ng mga sinaunang Romano ang mga taon ayon sa pangalan ng mga konsul na namumuno; ang sistemang ''[[Anno Domini]]'' (AD) sa pagbibilang ng mga taon ay nabuo lamang noong 525 at naging malawakang ginagamit sa [[Europa]] pagsapit ng [[Ikawalong dantaon|ikawalong]] [[Ikawalong dantaon|dantaon]]. May dalawang uri ng taon ang kalendaryong Juliyano: ang karaniwang taon na may 365 araw at ang taong bisyesto na may 366 araw. Sinusunod nito ang isang payak na siklo ng tatlong karaniwang taon at isang taong bisyesto, kaya ang karaniwang haba ng isang taon ay 365.25 araw. Mas mahaba ito kaysa sa tunay na haba ng taong solar na humigit-kumulang 365.2422 araw (ang kasalukuyang halaga, na bahagyang nagbabago), kaya ang kalendaryong Juliano ay nauuna ng isang araw sa bawat 128 taon. Sa madaling sabi, umaabante ito ng humigit-kumulang 3.1 araw sa bawat 400 taon. Binago ng reporma sa kalendaryo ni Gregorio ang tuntunin ng kalendaryong Juliyano sa pamamagitan ng pag-aalis ng ilang taong bisyesto sa mga itinakdang pagkakataon. Dahil dito, nabawasan ang karaniwang haba ng taon sa kalendaryo mula 365.25 araw tungo sa 365.2425 araw, kaya lubhang nabawasan ang paglihis nito mula sa taong solar. Ang kalendaryong Gregoryano ay umaabante lamang ng humigit-kumulang 0.1 araw sa loob ng 400 taon. Karamihan sa mga bansang [[Katoliko]] ay agad na nagpatibay ng bagong kalendaryo; ang mga bansang Protestante naman ay unti-unti itong tinanggap sa sumunod na humigit-kumulang dalawang siglo. Karamihan sa mga bansang Ortodokso ay patuloy na gumagamit ng kalendaryong Juliyano para sa mga layuning panrelihiyon, ngunit pinagtibay nila ang kalendaryong Gregoryano bilang kanilang kalendaryong sibil noong unang bahagi ng ika-20 dantaon. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Kalendaryo]] e0uxkqiwqsitb88v0m9md5buzope0hh 2213657 2213656 2026-06-28T02:37:14Z Jojit fb 38 2213657 wikitext text/x-wiki Ang '''kalendaryong Juliyano''' ay isang [[Kalendaryo|kalendaryong]] solar na may 365 araw sa bawat taon at may karagdagang isang araw sa bawat ikaapat na taon ([[taong bisyesto]]), nang walang anumang eksepsiyon. Ginagamit pa rin ang kalendaryong Juliano bilang kalendaryong panrelihiyon sa ilang bahagi ng [[Simbahang Ortodokso ng Silangan|Simbahang Ortodoksong Silanganin]] at ng mga [[Simbahang Ortodoksong Oriental|Simbahang Ortodoksong Oriyental]], gayundin sa kalendaryong Berber.<ref>{{Cite web |date=12 Enero 2018 |title=Berbers mark New Year in Algeria, welcoming 2968 |url=https://www.dailysabah.com/africa/2018/01/12/berbers-mark-new-year-in-algeria-welcoming-2968 |access-date=25 Hunyo 2019 |website=Daily Sabah |language=en |quote=The Berber calendar is an agrarian system, based around the seasons and agricultural work, that was inspired by the Julian calendar.}}</ref> Bilang mabilis na paraan ng pagtutuos, mula 1901 hanggang 2099, ang mas karaniwang [[Kalendaryong Gregoryano|petsang Gregoryano]] ay katumbas ng petsang Juliyano na dinagdagan ng 13 araw (halimbawa, ang Enero 1 sa kalendaryong Juliyano ay tumutugma sa Enero 14 sa kalendaryong Gregoryano). Iminungkahi ang kalendaryong Juliyano noong 46 BK ni [[Julio Cesar]], at dito rin nagmula ang pangalan nito, bilang reporma sa mas naunang kalendaryong Romano na higit na nakabatay sa siklo ng araw at buwan (''lunisolar'').{{sfn|Richards|2013|p=595}} Nagsimula itong gamitin noong Enero 1, 45 BK sa pamamagitan ng kanyang atas. Ang kalendaryo ni Cesar ang naging pangunahing kalendaryo ng Imperyong Romano at kalaunan ng malaking bahagi ng Kanlurang daigdig sa loob ng mahigit 1,600 taon, hanggang noong 1582 nang ipatupad ni [[Papa Gregorio XIII]] ang isang binagong kalendaryo. Karaniwang tinutukoy ng mga sinaunang Romano ang mga taon ayon sa pangalan ng mga konsul na namumuno; ang sistemang ''[[Anno Domini]]'' (AD) sa pagbibilang ng mga taon ay nabuo lamang noong 525 at naging malawakang ginagamit sa [[Europa]] pagsapit ng [[Ikawalong dantaon|ikawalong]] [[Ikawalong dantaon|dantaon]]. May dalawang uri ng taon ang kalendaryong Juliyano: ang karaniwang taon na may 365 araw at ang taong bisyesto na may 366 araw. Sinusunod nito ang isang payak na siklo ng tatlong karaniwang taon at isang taong bisyesto, kaya ang karaniwang haba ng isang taon ay 365.25 araw. Mas mahaba ito kaysa sa tunay na haba ng taong solar na humigit-kumulang 365.2422 araw (ang kasalukuyang halaga, na bahagyang nagbabago), kaya ang kalendaryong Juliano ay nauuna ng isang araw sa bawat 128 taon. Sa madaling sabi, umaabante ito ng humigit-kumulang 3.1 araw sa bawat 400 taon. Binago ng reporma sa kalendaryo ni Gregorio ang tuntunin ng kalendaryong Juliyano sa pamamagitan ng pag-aalis ng ilang taong bisyesto sa mga itinakdang pagkakataon. Dahil dito, nabawasan ang karaniwang haba ng taon sa kalendaryo mula 365.25 araw tungo sa 365.2425 araw, kaya lubhang nabawasan ang paglihis nito mula sa taong solar. Ang kalendaryong Gregoryano ay umaabante lamang ng humigit-kumulang 0.1 araw sa loob ng 400 taon. Karamihan sa mga bansang [[Katoliko]] ay agad na nagpatibay ng bagong kalendaryo; ang mga bansang Protestante naman ay unti-unti itong tinanggap sa sumunod na humigit-kumulang dalawang siglo. Karamihan sa mga bansang Ortodokso ay patuloy na gumagamit ng kalendaryong Juliyano para sa mga layuning panrelihiyon, ngunit pinagtibay nila ang kalendaryong Gregoryano bilang kanilang kalendaryong sibil noong unang bahagi ng ika-20 dantaon. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Kalendaryo]] cfzqi0nb4bjzrsha5suks74lczofiha 2213658 2213657 2026-06-28T02:38:27Z Jojit fb 38 /* Mga sanggunian */ 2213658 wikitext text/x-wiki Ang '''kalendaryong Juliyano''' ay isang [[Kalendaryo|kalendaryong]] solar na may 365 araw sa bawat taon at may karagdagang isang araw sa bawat ikaapat na taon ([[taong bisyesto]]), nang walang anumang eksepsiyon. Ginagamit pa rin ang kalendaryong Juliano bilang kalendaryong panrelihiyon sa ilang bahagi ng [[Simbahang Ortodokso ng Silangan|Simbahang Ortodoksong Silanganin]] at ng mga [[Simbahang Ortodoksong Oriental|Simbahang Ortodoksong Oriyental]], gayundin sa kalendaryong Berber.<ref>{{Cite web |date=12 Enero 2018 |title=Berbers mark New Year in Algeria, welcoming 2968 |url=https://www.dailysabah.com/africa/2018/01/12/berbers-mark-new-year-in-algeria-welcoming-2968 |access-date=25 Hunyo 2019 |website=Daily Sabah |language=en |quote=The Berber calendar is an agrarian system, based around the seasons and agricultural work, that was inspired by the Julian calendar.}}</ref> Bilang mabilis na paraan ng pagtutuos, mula 1901 hanggang 2099, ang mas karaniwang [[Kalendaryong Gregoryano|petsang Gregoryano]] ay katumbas ng petsang Juliyano na dinagdagan ng 13 araw (halimbawa, ang Enero 1 sa kalendaryong Juliyano ay tumutugma sa Enero 14 sa kalendaryong Gregoryano). Iminungkahi ang kalendaryong Juliyano noong 46 BK ni [[Julio Cesar]], at dito rin nagmula ang pangalan nito, bilang reporma sa mas naunang kalendaryong Romano na higit na nakabatay sa siklo ng araw at buwan (''lunisolar'').{{sfn|Richards|2013|p=595}} Nagsimula itong gamitin noong Enero 1, 45 BK sa pamamagitan ng kanyang atas. Ang kalendaryo ni Cesar ang naging pangunahing kalendaryo ng Imperyong Romano at kalaunan ng malaking bahagi ng Kanlurang daigdig sa loob ng mahigit 1,600 taon, hanggang noong 1582 nang ipatupad ni [[Papa Gregorio XIII]] ang isang binagong kalendaryo. Karaniwang tinutukoy ng mga sinaunang Romano ang mga taon ayon sa pangalan ng mga konsul na namumuno; ang sistemang ''[[Anno Domini]]'' (AD) sa pagbibilang ng mga taon ay nabuo lamang noong 525 at naging malawakang ginagamit sa [[Europa]] pagsapit ng [[Ikawalong dantaon|ikawalong]] [[Ikawalong dantaon|dantaon]]. May dalawang uri ng taon ang kalendaryong Juliyano: ang karaniwang taon na may 365 araw at ang taong bisyesto na may 366 araw. Sinusunod nito ang isang payak na siklo ng tatlong karaniwang taon at isang taong bisyesto, kaya ang karaniwang haba ng isang taon ay 365.25 araw. Mas mahaba ito kaysa sa tunay na haba ng taong solar na humigit-kumulang 365.2422 araw (ang kasalukuyang halaga, na bahagyang nagbabago), kaya ang kalendaryong Juliano ay nauuna ng isang araw sa bawat 128 taon. Sa madaling sabi, umaabante ito ng humigit-kumulang 3.1 araw sa bawat 400 taon. Binago ng reporma sa kalendaryo ni Gregorio ang tuntunin ng kalendaryong Juliyano sa pamamagitan ng pag-aalis ng ilang taong bisyesto sa mga itinakdang pagkakataon. Dahil dito, nabawasan ang karaniwang haba ng taon sa kalendaryo mula 365.25 araw tungo sa 365.2425 araw, kaya lubhang nabawasan ang paglihis nito mula sa taong solar. Ang kalendaryong Gregoryano ay umaabante lamang ng humigit-kumulang 0.1 araw sa loob ng 400 taon. Karamihan sa mga bansang [[Katoliko]] ay agad na nagpatibay ng bagong kalendaryo; ang mga bansang Protestante naman ay unti-unti itong tinanggap sa sumunod na humigit-kumulang dalawang siglo. Karamihan sa mga bansang Ortodokso ay patuloy na gumagamit ng kalendaryong Juliyano para sa mga layuning panrelihiyon, ngunit pinagtibay nila ang kalendaryong Gregoryano bilang kanilang kalendaryong sibil noong unang bahagi ng ika-20 dantaon. ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga talababa == {{refbegin}} * {{cite book | last1 = Richards | first1 = E. G. | editor-last1 = Urban | editor-first1 = Sean E. | editor-last2 = Seidelmann | editor-first2 = P. Kenneth | edition = 3 | publisher = University Science Books | isbn = 978-1-891389-85-6 | title = Explanatory Supplement to the Astronomical Almanac | location = Mill Valley, Calif | date = 2013 | language = en }} {{refend}} [[Kategorya:Kalendaryo]] jqjr4qqggu2d77wu1j45b3zh94yl4p9 2213662 2213658 2026-06-28T02:57:56Z Jojit fb 38 2213662 wikitext text/x-wiki Ang '''kalendaryong Juliyano''' ay isang [[Kalendaryo|kalendaryong]] solar na may 365 araw sa bawat taon at may karagdagang isang araw sa bawat ikaapat na taon ([[taong bisyesto]]), nang walang anumang eksepsiyon. Ginagamit pa rin ang kalendaryong Juliano bilang kalendaryong panrelihiyon sa ilang bahagi ng [[Simbahang Ortodokso ng Silangan|Simbahang Ortodoksong Silanganin]] at ng mga [[Simbahang Ortodoksong Oriental|Simbahang Ortodoksong Oriyental]], gayundin sa kalendaryong Berber.<ref>{{Cite web |date=12 Enero 2018 |title=Berbers mark New Year in Algeria, welcoming 2968 |url=https://www.dailysabah.com/africa/2018/01/12/berbers-mark-new-year-in-algeria-welcoming-2968 |access-date=25 Hunyo 2019 |website=Daily Sabah |language=en |quote=The Berber calendar is an agrarian system, based around the seasons and agricultural work, that was inspired by the Julian calendar.}}</ref> Bilang mabilis na paraan ng pagtutuos, mula 1901 hanggang 2099, ang mas karaniwang [[Kalendaryong Gregoryano|petsang Gregoryano]] ay katumbas ng petsang Juliyano na dinagdagan ng 13 araw (halimbawa, ang Enero 1 sa kalendaryong Juliyano ay tumutugma sa Enero 14 sa kalendaryong Gregoryano). Iminungkahi ang kalendaryong Juliyano noong 46 BK ni [[Julio Cesar]], at dito rin nagmula ang pangalan nito, bilang reporma sa mas naunang kalendaryong Romano na higit na nakabatay sa siklo ng araw at buwan (''lunisolar'').{{sfn|Richards|2013|p=595}} Nagsimula itong gamitin noong Enero 1, 45 BK sa pamamagitan ng kanyang atas. Ang kalendaryo ni Cesar ang naging pangunahing kalendaryo ng Imperyong Romano at kalaunan ng malaking bahagi ng Kanlurang daigdig sa loob ng mahigit 1,600 taon, hanggang noong 1582 nang ipatupad ni [[Papa Gregorio XIII]] ang isang binagong kalendaryo. Karaniwang tinutukoy ng mga sinaunang Romano ang mga taon ayon sa pangalan ng mga konsul na namumuno; ang sistemang ''[[Anno Domini]]'' (AD) sa pagbibilang ng mga taon ay nabuo lamang noong 525 at naging malawakang ginagamit sa [[Europa]] pagsapit ng [[Ikawalong dantaon|ikawalong]] [[Ikawalong dantaon|dantaon]]. May dalawang uri ng taon ang kalendaryong Juliyano: ang karaniwang taon na may 365 araw at ang taong bisyesto na may 366 araw. Sinusunod nito ang isang payak na siklo ng tatlong karaniwang taon at isang taong bisyesto, kaya ang karaniwang haba ng isang taon ay 365.25 araw. Mas mahaba ito kaysa sa tunay na haba ng taong solar na humigit-kumulang 365.2422 araw (ang kasalukuyang halaga, na bahagyang nagbabago), kaya ang kalendaryong Juliano ay nauuna ng isang araw sa bawat 128 taon. Sa madaling sabi, umaabante ito ng humigit-kumulang 3.1 araw sa bawat 400 taon. Binago ng reporma sa kalendaryo ni Gregorio ang tuntunin ng kalendaryong Juliyano sa pamamagitan ng pag-aalis ng ilang taong bisyesto sa mga itinakdang pagkakataon. Dahil dito, nabawasan ang karaniwang haba ng taon sa kalendaryo mula 365.25 araw tungo sa 365.2425 araw, kaya lubhang nabawasan ang paglihis nito mula sa taong solar. Ang kalendaryong Gregoryano ay umaabante lamang ng humigit-kumulang 0.1 araw sa loob ng 400 taon. Karamihan sa mga bansang [[Katoliko]] ay agad na nagpatibay ng bagong kalendaryo; ang mga bansang Protestante naman ay unti-unti itong tinanggap sa sumunod na humigit-kumulang dalawang siglo. Karamihan sa mga bansang Ortodokso ay patuloy na gumagamit ng kalendaryong Juliyano para sa mga layuning panrelihiyon, ngunit pinagtibay nila ang kalendaryong Gregoryano bilang kanilang kalendaryong sibil noong unang bahagi ng ika-20 dantaon. == Tala ng mga buwan == {| class="wikitable" !Mga buwan (Romano) !Haba bago ang 46&nbsp;BC !Haba noong 46&nbsp;BC !Mga haba noong 45&nbsp;BC !Mga buwan (Tagalog) |- |Ianuarius<ref name="J">The letter [[J]] was not invented until the 16th century.</ref> |29 |29 |31 |Enero |- |Februarius |28 (sa mga taong karaniwan) sa mga taong interkalaryo: 23 kung [[baryable]] ang ''intercalaris'' 23–24 kung pirmi ang ''intercalaris'' |28 |28 (taong bisyesto: 29) |Pebrero |- |Intercalaris (Mercedonius) (sa mga taong interkalaryo) |27 (o posibleng 27–28) |23 |— |— |- |Martius |31 |31 |31 |Marso |- |Aprilis |29 |29 |30 |Abril |- |Maius |31 |31 |31 |Mayo |- |Iunius<ref name="J" /> |29 |29 |30 |Hunyo |- |[[Quintilis]]<ref>The spelling ''Quinctilis'' is also attested; see page 669 of ''The Oxford Companion to the Year''.</ref> (Iulius) |31 |31 |31 |Hulyo |- |Sextilis (Augustus) |29 |29 |31 |Agosto |- |September |29 |29 |30 |Setyembre |- |October |31 |31 |31 |Oktubre |- |Ikalawang interkalaryo |— |33 |— |— |- |Ikatlong interkalaryo |— |34 |— |— |- |November |29 |29 |30 |Nobyembre |- |December |29 |29 |31 |Disyembre |- |'''Kabuuan''' |355 o 377–378 |445 |365–366 |365–366 |} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga talababa == {{refbegin}} * {{cite book | last1 = Richards | first1 = E. G. | editor-last1 = Urban | editor-first1 = Sean E. | editor-last2 = Seidelmann | editor-first2 = P. Kenneth | edition = 3 | publisher = University Science Books | isbn = 978-1-891389-85-6 | title = Explanatory Supplement to the Astronomical Almanac | location = Mill Valley, Calif | date = 2013 | language = en }} {{refend}} [[Kategorya:Kalendaryo]] h4r8yn8mbws2gltvy71z4u7b1x4ytvo 2213663 2213662 2026-06-28T02:59:02Z Jojit fb 38 /* Tala ng mga buwan */ 2213663 wikitext text/x-wiki Ang '''kalendaryong Juliyano''' ay isang [[Kalendaryo|kalendaryong]] solar na may 365 araw sa bawat taon at may karagdagang isang araw sa bawat ikaapat na taon ([[taong bisyesto]]), nang walang anumang eksepsiyon. Ginagamit pa rin ang kalendaryong Juliano bilang kalendaryong panrelihiyon sa ilang bahagi ng [[Simbahang Ortodokso ng Silangan|Simbahang Ortodoksong Silanganin]] at ng mga [[Simbahang Ortodoksong Oriental|Simbahang Ortodoksong Oriyental]], gayundin sa kalendaryong Berber.<ref>{{Cite web |date=12 Enero 2018 |title=Berbers mark New Year in Algeria, welcoming 2968 |url=https://www.dailysabah.com/africa/2018/01/12/berbers-mark-new-year-in-algeria-welcoming-2968 |access-date=25 Hunyo 2019 |website=Daily Sabah |language=en |quote=The Berber calendar is an agrarian system, based around the seasons and agricultural work, that was inspired by the Julian calendar.}}</ref> Bilang mabilis na paraan ng pagtutuos, mula 1901 hanggang 2099, ang mas karaniwang [[Kalendaryong Gregoryano|petsang Gregoryano]] ay katumbas ng petsang Juliyano na dinagdagan ng 13 araw (halimbawa, ang Enero 1 sa kalendaryong Juliyano ay tumutugma sa Enero 14 sa kalendaryong Gregoryano). Iminungkahi ang kalendaryong Juliyano noong 46 BK ni [[Julio Cesar]], at dito rin nagmula ang pangalan nito, bilang reporma sa mas naunang kalendaryong Romano na higit na nakabatay sa siklo ng araw at buwan (''lunisolar'').{{sfn|Richards|2013|p=595}} Nagsimula itong gamitin noong Enero 1, 45 BK sa pamamagitan ng kanyang atas. Ang kalendaryo ni Cesar ang naging pangunahing kalendaryo ng Imperyong Romano at kalaunan ng malaking bahagi ng Kanlurang daigdig sa loob ng mahigit 1,600 taon, hanggang noong 1582 nang ipatupad ni [[Papa Gregorio XIII]] ang isang binagong kalendaryo. Karaniwang tinutukoy ng mga sinaunang Romano ang mga taon ayon sa pangalan ng mga konsul na namumuno; ang sistemang ''[[Anno Domini]]'' (AD) sa pagbibilang ng mga taon ay nabuo lamang noong 525 at naging malawakang ginagamit sa [[Europa]] pagsapit ng [[Ikawalong dantaon|ikawalong]] [[Ikawalong dantaon|dantaon]]. May dalawang uri ng taon ang kalendaryong Juliyano: ang karaniwang taon na may 365 araw at ang taong bisyesto na may 366 araw. Sinusunod nito ang isang payak na siklo ng tatlong karaniwang taon at isang taong bisyesto, kaya ang karaniwang haba ng isang taon ay 365.25 araw. Mas mahaba ito kaysa sa tunay na haba ng taong solar na humigit-kumulang 365.2422 araw (ang kasalukuyang halaga, na bahagyang nagbabago), kaya ang kalendaryong Juliano ay nauuna ng isang araw sa bawat 128 taon. Sa madaling sabi, umaabante ito ng humigit-kumulang 3.1 araw sa bawat 400 taon. Binago ng reporma sa kalendaryo ni Gregorio ang tuntunin ng kalendaryong Juliyano sa pamamagitan ng pag-aalis ng ilang taong bisyesto sa mga itinakdang pagkakataon. Dahil dito, nabawasan ang karaniwang haba ng taon sa kalendaryo mula 365.25 araw tungo sa 365.2425 araw, kaya lubhang nabawasan ang paglihis nito mula sa taong solar. Ang kalendaryong Gregoryano ay umaabante lamang ng humigit-kumulang 0.1 araw sa loob ng 400 taon. Karamihan sa mga bansang [[Katoliko]] ay agad na nagpatibay ng bagong kalendaryo; ang mga bansang Protestante naman ay unti-unti itong tinanggap sa sumunod na humigit-kumulang dalawang siglo. Karamihan sa mga bansang Ortodokso ay patuloy na gumagamit ng kalendaryong Juliyano para sa mga layuning panrelihiyon, ngunit pinagtibay nila ang kalendaryong Gregoryano bilang kanilang kalendaryong sibil noong unang bahagi ng ika-20 dantaon. == Tala ng mga buwan == {| class="wikitable" !Mga buwan (Romano) !Haba bago ang 46&nbsp;BC !Haba noong 46&nbsp;BC !Mga haba noong 45&nbsp;BC !Mga buwan (Tagalog) |- |Ianuarius<ref name="J">Hindi pa naimbento ang [[J]] hanggang noong ika-16 na dantaon.</ref> |29 |29 |31 |Enero |- |Februarius |28 (sa mga taong karaniwan) sa mga taong interkalaryo: 23 kung [[baryable]] ang ''intercalaris'' 23–24 kung pirmi ang ''intercalaris'' |28 |28 (taong bisyesto: 29) |Pebrero |- |Intercalaris (Mercedonius) (sa mga taong interkalaryo) |27 (o posibleng 27–28) |23 |— |— |- |Martius |31 |31 |31 |Marso |- |Aprilis |29 |29 |30 |Abril |- |Maius |31 |31 |31 |Mayo |- |Iunius<ref name="J" /> |29 |29 |30 |Hunyo |- |[[Quintilis]]<ref>The spelling ''Quinctilis'' is also attested; see page 669 of ''The Oxford Companion to the Year''.</ref> (Iulius) |31 |31 |31 |Hulyo |- |Sextilis (Augustus) |29 |29 |31 |Agosto |- |September |29 |29 |30 |Setyembre |- |October |31 |31 |31 |Oktubre |- |Ikalawang interkalaryo |— |33 |— |— |- |Ikatlong interkalaryo |— |34 |— |— |- |November |29 |29 |30 |Nobyembre |- |December |29 |29 |31 |Disyembre |- |'''Kabuuan''' |355 o 377–378 |445 |365–366 |365–366 |} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga talababa == {{refbegin}} * {{cite book | last1 = Richards | first1 = E. G. | editor-last1 = Urban | editor-first1 = Sean E. | editor-last2 = Seidelmann | editor-first2 = P. Kenneth | edition = 3 | publisher = University Science Books | isbn = 978-1-891389-85-6 | title = Explanatory Supplement to the Astronomical Almanac | location = Mill Valley, Calif | date = 2013 | language = en }} {{refend}} [[Kategorya:Kalendaryo]] opo1y8rwhog8m1vc70lsvvumpqrv65k 2213664 2213663 2026-06-28T03:00:15Z Jojit fb 38 /* Tala ng mga buwan */ 2213664 wikitext text/x-wiki Ang '''kalendaryong Juliyano''' ay isang [[Kalendaryo|kalendaryong]] solar na may 365 araw sa bawat taon at may karagdagang isang araw sa bawat ikaapat na taon ([[taong bisyesto]]), nang walang anumang eksepsiyon. Ginagamit pa rin ang kalendaryong Juliano bilang kalendaryong panrelihiyon sa ilang bahagi ng [[Simbahang Ortodokso ng Silangan|Simbahang Ortodoksong Silanganin]] at ng mga [[Simbahang Ortodoksong Oriental|Simbahang Ortodoksong Oriyental]], gayundin sa kalendaryong Berber.<ref>{{Cite web |date=12 Enero 2018 |title=Berbers mark New Year in Algeria, welcoming 2968 |url=https://www.dailysabah.com/africa/2018/01/12/berbers-mark-new-year-in-algeria-welcoming-2968 |access-date=25 Hunyo 2019 |website=Daily Sabah |language=en |quote=The Berber calendar is an agrarian system, based around the seasons and agricultural work, that was inspired by the Julian calendar.}}</ref> Bilang mabilis na paraan ng pagtutuos, mula 1901 hanggang 2099, ang mas karaniwang [[Kalendaryong Gregoryano|petsang Gregoryano]] ay katumbas ng petsang Juliyano na dinagdagan ng 13 araw (halimbawa, ang Enero 1 sa kalendaryong Juliyano ay tumutugma sa Enero 14 sa kalendaryong Gregoryano). Iminungkahi ang kalendaryong Juliyano noong 46 BK ni [[Julio Cesar]], at dito rin nagmula ang pangalan nito, bilang reporma sa mas naunang kalendaryong Romano na higit na nakabatay sa siklo ng araw at buwan (''lunisolar'').{{sfn|Richards|2013|p=595}} Nagsimula itong gamitin noong Enero 1, 45 BK sa pamamagitan ng kanyang atas. Ang kalendaryo ni Cesar ang naging pangunahing kalendaryo ng Imperyong Romano at kalaunan ng malaking bahagi ng Kanlurang daigdig sa loob ng mahigit 1,600 taon, hanggang noong 1582 nang ipatupad ni [[Papa Gregorio XIII]] ang isang binagong kalendaryo. Karaniwang tinutukoy ng mga sinaunang Romano ang mga taon ayon sa pangalan ng mga konsul na namumuno; ang sistemang ''[[Anno Domini]]'' (AD) sa pagbibilang ng mga taon ay nabuo lamang noong 525 at naging malawakang ginagamit sa [[Europa]] pagsapit ng [[Ikawalong dantaon|ikawalong]] [[Ikawalong dantaon|dantaon]]. May dalawang uri ng taon ang kalendaryong Juliyano: ang karaniwang taon na may 365 araw at ang taong bisyesto na may 366 araw. Sinusunod nito ang isang payak na siklo ng tatlong karaniwang taon at isang taong bisyesto, kaya ang karaniwang haba ng isang taon ay 365.25 araw. Mas mahaba ito kaysa sa tunay na haba ng taong solar na humigit-kumulang 365.2422 araw (ang kasalukuyang halaga, na bahagyang nagbabago), kaya ang kalendaryong Juliano ay nauuna ng isang araw sa bawat 128 taon. Sa madaling sabi, umaabante ito ng humigit-kumulang 3.1 araw sa bawat 400 taon. Binago ng reporma sa kalendaryo ni Gregorio ang tuntunin ng kalendaryong Juliyano sa pamamagitan ng pag-aalis ng ilang taong bisyesto sa mga itinakdang pagkakataon. Dahil dito, nabawasan ang karaniwang haba ng taon sa kalendaryo mula 365.25 araw tungo sa 365.2425 araw, kaya lubhang nabawasan ang paglihis nito mula sa taong solar. Ang kalendaryong Gregoryano ay umaabante lamang ng humigit-kumulang 0.1 araw sa loob ng 400 taon. Karamihan sa mga bansang [[Katoliko]] ay agad na nagpatibay ng bagong kalendaryo; ang mga bansang Protestante naman ay unti-unti itong tinanggap sa sumunod na humigit-kumulang dalawang siglo. Karamihan sa mga bansang Ortodokso ay patuloy na gumagamit ng kalendaryong Juliyano para sa mga layuning panrelihiyon, ngunit pinagtibay nila ang kalendaryong Gregoryano bilang kanilang kalendaryong sibil noong unang bahagi ng ika-20 dantaon. == Tala ng mga buwan == {| class="wikitable" !Mga buwan (Romano) !Haba bago ang 46&nbsp;BC !Haba noong 46&nbsp;BC !Mga haba noong 45&nbsp;BC !Mga buwan (Tagalog) |- |Ianuarius<ref name="J">Hindi pa naimbento ang [[J]] hanggang noong ika-16 na dantaon.</ref> |29 |29 |31 |Enero |- |Februarius |28 (sa mga taong karaniwan) sa mga taong interkalaryo: 23 kung [[baryable]] ang ''intercalaris'' 23–24 kung pirmi ang ''intercalaris'' |28 |28 (taong bisyesto: 29) |Pebrero |- |Intercalaris (Mercedonius) (sa mga taong interkalaryo) |27 (o posibleng 27–28) |23 |— |— |- |Martius |31 |31 |31 |Marso |- |Aprilis |29 |29 |30 |Abril |- |Maius |31 |31 |31 |Mayo |- |Iunius<ref name="J" /> |29 |29 |30 |Hunyo |- |[[Quintilis]]<ref>Ang pagbabaybay na ''Quinctilis'' ay pinatutunayan din; tingnan ang pahina 669 ng ''The Oxford Companion to the Year''.</ref> (Iulius) |31 |31 |31 |Hulyo |- |Sextilis (Augustus) |29 |29 |31 |Agosto |- |September |29 |29 |30 |Setyembre |- |October |31 |31 |31 |Oktubre |- |Ikalawang interkalaryo |— |33 |— |— |- |Ikatlong interkalaryo |— |34 |— |— |- |November |29 |29 |30 |Nobyembre |- |December |29 |29 |31 |Disyembre |- |'''Kabuuan''' |355 o 377–378 |445 |365–366 |365–366 |} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga talababa == {{refbegin}} * {{cite book | last1 = Richards | first1 = E. G. | editor-last1 = Urban | editor-first1 = Sean E. | editor-last2 = Seidelmann | editor-first2 = P. Kenneth | edition = 3 | publisher = University Science Books | isbn = 978-1-891389-85-6 | title = Explanatory Supplement to the Astronomical Almanac | location = Mill Valley, Calif | date = 2013 | language = en }} {{refend}} [[Kategorya:Kalendaryo]] 0z8pu8wj0z7fw0szhdx736v1zmv2eeo 0 99626 2213647 474736 2026-06-28T02:28:07Z Jojit fb 38 Changed redirect target from [[Kalendaryong Huliyano]] to [[Kalendaryong Juliyano]] 2213647 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Kalendaryong Juliyano]] 4ja2pd96midthspp8n63dk4g8g8s835 0 113902 2213699 2212520 2026-06-28T04:39:21Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2213699 wikitext text/x-wiki {{cleanup|date=Nobyembre 2009}} Ang sumusunod na talaan ay naglalaman ng mga '''[[embahador]] sa [[Estados Unidos]]''' na nakaayos ayon sa bansa o kapisanan. {| class="wikitable sortable" ! Bansa ! Embahador ! Kredensiyal<ref name="credentials">Ang petsa na ipinakita ng embahador ang kanyang kredensiyal sa pamahalaan ng E.U. Ang pagkakasunod-sunod sa loob ng mga diplomat ay base sa petsa ng pagpapakita ng kredentyal. Sanggunian: [http://www.state.gov/s/cpr/rls/dpl/29710.htm U.S. Department of State: Diplomatic List, dated 17 Disyembre 2008]</ref> ! Embahada ! Websayt ng Embahada |- |[[Apganistan]] |[[Said Tayeb Jawad]] |4 Disyembre 2003 |&nbsp; |[http://www.embassyofafghanistan.org/] |- |[[Albania]] |[[Aleksander Sallabanda]] |11 Mayo 2006 |[[Embahada ng Albania sa Washington, D.C.|Ref]] |[http://www.embassyofalbania.org/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101225134740/http://embassyofalbania.org/contact.html |date=2010-12-25 }}[http://www.albanianembassy.org/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101204042535/http://www.albanianembassy.org/ |date=2010-12-04 }} |- |[[Algeria]] |[[Abdallah Baali]] |5 Nobyembre 2008 |&nbsp; |[http://www.algeria-us.org/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180122152852/https://algeria-us.org/ |date=2018-01-22 }} |- |[[Andorra]] |[[Carles Font-Rossell]] |14 Marso 2008 |&nbsp; |&nbsp; |- |[[Angola]] |[[Josefina Pitra Diakité]] |20 Hunyo 2001 |&nbsp; |[http://www.angola.org/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210310142705/http://www.angola.org/ |date=2021-03-10 }} |- |[[Antigua and Barbuda]] |[[Deborah Mae Lovell]] |8 Marso 2005 |&nbsp; |&nbsp; |- |[[Arhentina]] |[[Héctor Timerman|D. Héctor Marcos Timerman]] |13 Marso 2008 |&nbsp; |[http://www.embassyofargentina.us/] |- |[[Armenia]] |[[Tatoul Markarian]] |26 Mayo 2005 |[[Embahada ng Armenia sa Washington|Ref]] |[http://www.armeniaemb.org/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191030195538/https://www.armeniaemb.org/ |date=2019-10-30 }} |- |[[Australia]] |[[Dennis Richardson (diplomat)|Dennis Richardson]] |11 Hulyo 2005 |[[Embahada ng Australia sa Washington, D.C.|Ref]] |[http://www.usa.embassy.gov.au/] |- |[[Austria]] |[[Eva Nowotny]] |4 Disyembre 2003 |&nbsp; |[http://www.austria.org/] |- |[[Azerbaijan]] |[[Yasar Aliyev]] |16 Nobyembre 2006 |&nbsp; |[http://azembassy.us/] |- |[[Bahamas]] |[[Cornelius Smith]] |21 Nobyembre 2007 |&nbsp; |&nbsp; |- |[[Bahrain]] |[[Houda Ezra Nonoo]] |24 Hulyo 2008 |&nbsp; |[http://www.bahrainembassy.org/] |- |[[Bangladesh]] |[[M. Humayun Kabir]] |20 Hulyo 2007 |&nbsp; |[http://www.bangladoot.org/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091201140242/http://www.bangladoot.org/ |date=2009-12-01 }} |- |[[Barbados]] |Bakante<ref name="diplist" /><br />David Bulbulia, ''Chargé d’Affaires a.i.'' |15 Disyembre 2008 |&nbsp; |&nbsp; |- |[[Belarus]] |[[Mikhail Khvostov]] |8 Setyembre 2003 |&nbsp; |[http://www.belarusembassy.org/] |- |[[Belgium]] |[[Jan Matthysen]] |5 Pebrero 2009 |[[Embahada ng Belgium sa Washington|Ref]] |[http://www.diplobel.us/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070925081943/http://www.diplobel.us/ |date=2007-09-25 }} |- |[[Belize]] |[[Nestor E. Mendez]]<ref name="diplist">Sanggunian: [http://www.state.gov/s/cpr/rls/dpl/fall2008/index.htm U.S. Department of State: Diplomatic List Fall 2008]</ref> |10 Hulyo 2008 |&nbsp; |[http://www.embassyofbelize.org/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191231170304/http://www.embassyofbelize.org/ |date=2019-12-31 }} |- |[[Benin]] |[[Cyrille S. Oguin]] |13 Marso 2001 |&nbsp; |[http://www.beninembassy.us/] |- |[[Bhutan]]<ref name="bhutan1">Walang diplomatikong representasyon ang E.U. sa Bhutan.</ref> |style="background-color:silver"|&nbsp; |style="background-color:silver"|&nbsp; |style="background-color:silver"|&nbsp; |style="background-color:silver"|&nbsp; |- |[[Bolivia]] |Bakante sinula 11 Setyembre 2008<ref name="guzman1">Noong 11 Setyembre 2008, idineklara ng Kagawara ng Estado ng E.U ang embahador ng Bolivian na si Gustavo Guzman bilang ''[[persona non grata]]'' at pinalayas siya mula sa E.U. Ito ay bilang ganti sa pagpapalayas sa embahador ng E.U. sa Bolivia na si [[Philip Goldberg]]. Sanggunian: [https://web.archive.org/web/20080924085345/http://www.state.gov/r/pa/prs/ps/2008/sept/109502.htm U.S. State Dep’t: “U.S. Declares Bolivian Ambassador Persona Non Grata (PNG)”], [http://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601087&sid=apkcQAUxeAyY&refer=home Bloomberg.com: “U.S. Ousts Bolivian Ambassador in Tit-for-Tat With Morales”]</ref><br />Erika Dueñas ''Chargé d’Affaires a.i.'' |25 Setyembre 2008 |&nbsp; |[http://www.bolivia-usa.org/] |- |[[Bosnia at Herzegovina]] |Bakante<ref name="diplist" /><ref name="turkovicend">Sanggunian: [http://www.bhembassy.org/ Embahada ng Bosnia and Herzegovina]</ref><br />Svetozar Miletic, ''Chargé d’Affaires a.i.'' |12 Disyembre 2008 |&nbsp; |[http://www.bhembassy.org/] |- |[[Botswana]] |[[Lapologang Caesar Lekoa]] |9 Disyembre 2002 |&nbsp; |[http://www.botswanaembassy.org/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211203082348/http://www.botswanaembassy.org/ |date=2021-12-03 }} |- |[[Brazil]] |[[Antonio de Aguiar Patriota]] |23 Pebrero 2007 |[[Embahada ng Brazil sa Washington|Ref]] |[http://www.brasilemb.org/] |- |[[Brunei]] |Bakante<br />Angela Shim, ''Chargé d’Affaires a.i'' |9 Hunyo 2008 |&nbsp; |[http://www.bruneiembassy.org/] |- |[[Bulgaria]] |[[Latchezar Petkov]] |5 Nobyembre 2008 |&nbsp; |[http://www.bulgaria-embassy.org/] |- |[[Burkina Faso]] |[[Paramanga Ernest Yonli]] |14 Enero 2008 |&nbsp; |[http://www.burkinaembassy-usa.org/] |- |[[Burma]] |Bakante<ref name="diplist" /><br />Myint Lwin, ''Chargé d’Affaires a.i.'' |29 Setyembre 2005 |&nbsp; |[http://www.mewashingtondc.com/] |- |[[Burundi]] |[[Célestin Niyongabo]]<ref name="diplist" /> |3 Oktubre 2006 |&nbsp; |[http://www.burundiembassy-usa.org/] |- |[[Cambodia]] |Bakante<ref name="diplist" /><br />Meng Eang Nay, ''Chargé d’Affaires a.i.'' |10 Oktubre 2008 |&nbsp; |[http://www.embassyofcambodia.org/] |- |[[Cameroon]] |[[Joseph Foe-Atangana]]<ref name="diplist" /> |12 Setyembre 2008 |[[Embahada ng Cameroon sa Washington, D.C.|Ref]] |[https://web.archive.org/web/20121004144244/http://www.ambacam-usa.org/] |- |[[Canada]] |[[Gary Doer]] |19 Oktubre 2009 |[[Embahada ng Canada sa Washington|Ref]] |[http://www.canadainternational.gc.ca/washington/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110312204837/http://www.canadainternational.gc.ca/washington/ |date=2011-03-12 }} |- |[[Cape Verde]] |[[Fátima Veiga|Maria de Fátima da Veiga]]<ref name="diplist" /> |16 Agosto 2007 |&nbsp; |&nbsp; |- |[[Central African Republic]] |[[Emmanuel Touaboy]]<ref name="diplist" /> |14 Pebrero 2001 |&nbsp; |&nbsp; |- |[[Chad]] |[[Bechir Mahamoud Adam]]<ref name="diplist" /> |9 Disyembre 2004 |&nbsp; |&nbsp; |- |[[Chile]] |[[Mariano Fernández Amunátegui]] |3 Hulyo 2006 |&nbsp; |[http://www.chile-usa.org/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111215073309/http://www.chile-usa.org/ |date=2011-12-15 }} |- |[[People's Republic of China|China]] |[[Zhou Wenzhong]] |26 Mayo 2005 |&nbsp; |[http://www.china-embassy.org/eng/] |- |[[Colombia]] |[[Carolina Barco Isakson]] |7 Setyembre 2006 |[[Embahada ng Colombia sa Washington, D.C.|Ref]] |[http://www.colombiaemb.org/] |- |[[Comoros]] |[[Mohamed Toihiri]]<ref name="diplist" /> |6 Setyembre 2007 |&nbsp; |&nbsp; |- |[[Democratic Republic of the Congo]] |[[Faida Mitifu]]<ref name="diplist" /> |3 Pebrero 2000 |&nbsp; |&nbsp; |- |[[Republic of the Congo]] |[[Serge Mombouli]]<ref name="diplist" /> |31 Hulyo 2001 |&nbsp; |&nbsp; |- |[[Costa Rica]] |[[F. Tomás Dueñas]] |9 Disyembre 2004 |&nbsp; |[http://costarica-embassy.org/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110923172059/http://www.costarica-embassy.org/ |date=2011-09-23 }} |- |[[Cote d'Ivoire]] |[[Yao Charles Koffi]]<ref name="diplist" /> |21 Nobyembre 2007 |&nbsp; |&nbsp; |- |[[Croatia]] |[[Kolinda Grabar-Kitarovic]] |7 Abril 2008 |[[Embahada ng Croatia sa Washington|Ref]] |[http://www.croatiaemb.org/] |- |[[Cuba]]<ref name="cuba1">Walang diplomatikong representasyon ang Estados Unidos sa Kuba.</ref> |style="background-color:silver"|&nbsp; |style="background-color:silver"|&nbsp; |style="background-color:silver"|&nbsp; |style="background-color:silver"|&nbsp; |- |[[Cyprus]] |[[Andreas Kakouris]] |6 Disyembre 2006 |&nbsp; |[http://www.cyprusembassy.net/home/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160503150119/http://www.cyprusembassy.net/home/ |date=2016-05-03 }} |- |[[Czech Republic]] |[[Petr Kolár]] |30 Nobyembre 2005 |&nbsp; |[http://www.mzv.cz/washington/] |- |[[Denmark]] |[[Friis Arne Petersen]] |3 Oktubre 2005 |&nbsp; |[http://www.ambwashington.um.dk/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110515090502/http://www.ambwashington.um.dk/en |date=2011-05-15 }} |- |[[Djibouti]] |[[Roble Olhaye]]<ref name="diplist" /> |22 Marso 1988<ref name="deanofcorps">Hanggang noong Disyembre 2008, si embahador Olhaye ang dekano ng [[diplomatic corps]] sa Washington, ang pinakamatagal na nagsisilbing embahador sa Estados Unidos. Sanggunian: [http://www.state.gov/s/cpr/rls/dpl/29710.htm U.S. Department of State: Diplomatic List: Order of Precedence and Date of Presentation of Credentials].</ref> |&nbsp; |&nbsp; |- |[[Dominica]] |Bakante<ref name="diplist" /><br />Judith Anne Rolle, ''Chargé d’Affaires a.i.'' |5 Abril 2007 |&nbsp; |&nbsp; |- |[[Dominican Republic]] |[[Flavio Darío Espinal]]<ref name="diplist" /> |8 Marso 2005 |&nbsp; |&nbsp; |- |[[East Timor]] (Timor-Leste) |Bakante<ref name="diplist" /><br />Jorge Camões, ''Chargé d’Affaires a.i.'' |23 Mayo 2008 |&nbsp; |[http://www.timorlesteembassy.org/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211201151549/http://www.timorlesteembassy.org/ |date=2021-12-01 }} |- |[[Ecuador]] |[[Luis Benigno Gallegos Chiriboga]] |26 Setyembre 2005 |&nbsp; |[http://www.ecuador.org/nuevosite/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110227014546/http://www.ecuador.org/nuevosite/ |date=2011-02-27 }} |- |[[Egypt]] |[[Sameh Shoukry]] |24 Setyembre 2008 |&nbsp; |[http://www.egyptembassy.net/] |- |[[El Salvador]] |[[René Antonio León Rodriguez]] |8 Setyembre 1997 |&nbsp; |[http://www.elsalvador.org/embajadas/eeuu/home.nsf/home] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091227085733/http://www.elsalvador.org/embajadas/eeuu/home.nsf/home |date=2009-12-27 }} |- |[[Equatorial Guinea]] |[[Purificación Angue Ondo]]<ref name="diplist" /> |30 Nobyembre 2005 |&nbsp; |&nbsp; |- |[[Eritrea]] |[[Ghirmai Ghebremariam]] |31 Hulyo 2006 |&nbsp; |[http://www.embassyeritrea.org/] |- |[[Estonia]] |[[Väino Reinart]] |16 Agosto 2007 |[[Embahada ng Estonia sa Washington|Ref]] |[http://www.estemb.org/] |- |[[Ethiopia]] |[[Samuel Assefa]] |11 Mayo 2006 |[[Embahada ng Ethiopia sa Washington|Ref]] |[http://www.ethiopianembassy.org/] |- |[[European Union]] |[[John Bruton]] |9 Disyembre 2004 |&nbsp; |[http://www.eurunion.org/eu/] |- |[[Fiji]] |Bakante<ref name="diplist" /><br />Penijamini R. T. Lomaloma, ''Chargé d’Affaires a.i.'' |20 Hunyo 2007 |&nbsp; |[http://www.fijiembassydc.com/] |- |[[Finland]] |[[Pekka Lintu]] |10 Enero 2006 |[[Embahada ng Finland sa Washington, DC|Ref]] |[http://www.finland.org/] |- |[[France]] |[[Pierre Vimont]] |23 Agosto 2007 |[[Embahada ng France sa Washington|Ref]] |[http://ambafrance-us.org/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111218192820/http://ambafrance-us.org/ |date=2011-12-18 }} |- |[[Gabon]] |[[Carlos Victor Boungou]]<ref name="diplist" /> |14 Enero 2008 |&nbsp; |&nbsp; |- |[[The Gambia]] |Bakante <ref name="diplist" /><br />Abdul Rahman Cole, ''Chargé d’Affaires a.i.'' |29 Hunyo 2008 |&nbsp; |[http://www.gambiaembassy.us/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120430204500/http://www.gambiaembassy.us/ |date=2012-04-30 }} |- |[[Georgia (country)|Georgia]] |[[Vasil Sikharulidze]] |9 Marso 2006 |&nbsp; |[http://embassy.mfa.gov.ge/index.php?lang_id=GEO&sec_id=16&lang_id=ENG] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728172645/http://embassy.mfa.gov.ge/index.php?lang_id=GEO&sec_id=16&lang_id=ENG |date=2011-07-28 }} |- |[[Germany]] |[[Klaus Scharioth]] |13 Marso 2006 |[[Embahada ng Germany sa Washington|Ref]] |[http://www.germany-info.org/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080516015624/http://www.germany-info.org/ |date=2008-05-16 }} |- |[[Ghana]] |[[Kwame Bawuah-Edusei]]<ref name="ghana1">Ang embahador ng Ghana sa E.U. ang siya ring may pananagutan sa Mehiko, Guatemala, Belize, Haiti at Bahamas. Sanggunian: [http://www.ghanaembassy.org/corp_div_embassy3.cfm?BrandsID=48 Embahada ng Ghana sa Washington] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070512203031/http://www.ghanaembassy.org/corp_div_embassy3.cfm?BrandsID=48 |date=2007-05-12 }}</ref> |5 Setyembre 2006 |&nbsp; |[http://www.ghanaembassy.org/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170519213026/http://www.ghanaembassy.org/ |date=2017-05-19 }} |- |[[Greece]] |[[Alexandros Mallias]] |29 Setyembre 2005 |&nbsp; |[http://www.greekembassy.org/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111006160922/http://greekembassy.org/ |date=2011-10-06 }} |- |[[Grenada]] |[[Denis G. Antoine]] |29 Hulyo 1996 |&nbsp; |[http://www.grenadaembassyusa.org/] |- |[[Guatemala]] |[[Francisco Villagran de Leon]]<ref name="diplist" /> |13 Marso 2008 |&nbsp; |[http://www.guatemala-embassy.org/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111006030953/http://www.guatemala-embassy.org/ |date=2011-10-06 }} |- |[[Guinea]] |[[Mory Karamoko Kaba]]<ref name="diplist" /> |1 Hunyo 2007 |&nbsp; |&nbsp; |- |[[Guinea-Bissau]] |None<ref name="diplist" /> |— |&nbsp; |&nbsp; |- |[[Guyana]] |[[Bayney Karran]]<ref name="diplist" /> |4 Disyembre 2003 |&nbsp; |&nbsp; |- |[[Haiti]] |[[Raymond Alcide Joseph]]<ref name="diplist" /> |2 Agosto 2005 |&nbsp; |[http://www.haiti.org/] |- |[[Holy See]] |[[Archbishop Pietro Sambi]] |9 Marso 2006 |&nbsp; |&nbsp; |- |[[Honduras]] |[[Roberto Flores Bermúdez]] |27 Abril 2006 |&nbsp; |[http://www.hondurasemb.org/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160429202554/http://www.hondurasemb.org/ |date=2016-04-29 }} |- |[[Hungary]] |[[Ferenc Somogyi]] |29 Agosto 2007 |&nbsp; |[http://www.huembwas.org/] |- |[[Iceland]] |[[Hjálmar W. Hannesson]]<ref name="iceland1">Ang embahador ng Lupangyelo sa E.U. ang siya ring may pananagutan sa Arhentina, Brazil, Chile, El Salvador, Guatemal at Mehxiko. Sanggunian: [https://web.archive.org/web/20050524091857/http://www.iceland.org/us/the-embassy/About-the-Embassy/ Embahada ng Iceland sa Washington: About the Embassy]</ref> |1 Pebrero 2009 |&nbsp; |[http://www.iceland.org/us] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110406155443/http://www.iceland.org/us/ |date=2011-04-06 }} |- |[[India]] |[[Meera Shankar]] |10 Mayo 2009 |[[Embahada ng India sa Washington|Ref]] |[http://www.indianembassy.org/] |- |[[Indonesia]] |[[Sudjadnan Parnohadiningrat]] |23 Enero 2006 |&nbsp; |[http://www.embassyofindonesia.org/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210816200743/http://www.embassyofindonesia.org/ |date=2021-08-16 }} |- |[[Iran]]<ref name="iran1">Walang diplomatikong representasyon ang Estados Unidos sa Iran. Ang seksiyon ng interes ng Embahada ng Pakistan ang kumakatawan sa mga interes ng Iran.</ref> |– |— |&nbsp; |[http://www.daftar.org/Eng/default.asp?lang=eng] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190521002714/http://daftar.org/Eng/default.asp?lang=eng |date=2019-05-21 }}<ref name="iran2">The Iran interests section of the website of the Embahada ng Pakistan.</ref> |- |[[Iraq]] |[[Samir Sumaidaie|Samir Sumaida’ie]] |11 Abril 2006 |&nbsp; |[http://www.iraqiembassy.us/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090227184600/http://www.iraqiembassy.us/ |date=2009-02-27 }} |- |[[Ireland]] |[[Michael Collins (ambassador)|Michael Collins]] |14 Agosto 2007 |&nbsp; |[http://www.embassyofireland.org/home/index.aspx?id=30782] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131002092133/http://www.embassyofireland.org/home/index.aspx?id=30782 |date=2013-10-02 }} |- |[[Israel]] |[[Sallai Meridor]] |22 Nobyembre 2006 |&nbsp; |[http://www.israelemb.org/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110516092153/http://www.israelemb.org/ |date=2011-05-16 }} |- |[[Italy]] |[[Giovanni Castellaneta]] |3 Oktubre 2005 |[[Embahada ng Italy sa Washington|Ref]] |[http://www.ambwashingtondc.esteri.it/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230731201846/https://ambwashingtondc.esteri.it/ |date=2023-07-31 }} |- |[[Jamaica]] |[[Anthony Johnson (Jamaica)|Anthony Johnson]] |7 Marso 2008 |&nbsp; |[http://www.embassyofjamaica.org/] |- |[[Japan]] |[[Ichiro Fujisaki]] |4 Hunyo 2008 |&nbsp; |[http://www.us.emb-japan.go.jp/english/html/index.html] |- |[[Jordan]] |[[Prince Zeid bin Ra'ad|Zeid bin Ra'ad Al-Hussein]] |22 Enero 2007 |[[Embahada ng Jordan sa Washington|Ref]] |[http://www.jordanembassyus.org/] |- |[[Kazakhstan]] |[[Erlan Idrisov|Erlan A. Idrissov]] |11 Hulyo 2007 |&nbsp; |[http://www.kazakhembus.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150316153559/http://www.kazakhembus.com/ |date=2015-03-16 }} |- |[[Kenya]] |[[Peter N.R.O Ogego]] |5 Setyembre 2006 |&nbsp; |[http://www.kenyaembassy.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191212103151/http://kenyaembassy.com/ |date=2019-12-12 }} |- |[[North Korea]]<ref name="northkorea">Walang diplomatikong representasyon ang E.U. sa Hilagang Korea.</ref> |style="background-color:silver"|&nbsp; |style="background-color:silver"|&nbsp; |style="background-color:silver"|&nbsp; |style="background-color:silver"|&nbsp; |- |[[South Korea]] |[[Han Duck-soo]] |Pebrero, 2009 |&nbsp; |[http://www.dynamic-korea.com/embassy/greetings.php] |- |[[Kosovo]] |Bakante<ref name="diplist" /><br />[[Avni Spahiu]], ''Chargé d’Affaires a.i.'' |27 Oktubre 2008 |&nbsp; |&nbsp; |- |[[Kuwait]] |[[Salem Abdullah Al Jaber Al-Sabah]]<ref name="diplist" /> |10 Oktubre 2001 |&nbsp; |&nbsp; |- |[[Kyrgyzstan]] |[[Zamira Sydykova]] |11 Hulyo 2005 |&nbsp; |[http://www.kgembassy.org/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210827082101/http://www.kgembassy.org/ |date=2021-08-27 }} |- |[[Laos]] |[[Phiane Philakone]]<ref name="laos1">Ang embahador ng Laos ang siya ring may pananagutan sa Kanada at Mehiko. Sanggunian: [http://www.laoembassy.com/ Embahada ng Laos: Ambassador]</ref> |22 Pebrero 2007 |&nbsp; |[http://www.laoembassy.com/] |- |[[Latvia]] |[[Andrejs Pildegovics]] |16 Hulyo 2007 |&nbsp; |[http://www.latvia-usa.org/] {{Webarchive|url=http://webarchive.loc.gov/all/20020828085024/http://www.latvia-usa.org/ |date=2002-08-28 }} |- |[[Lebanon]] |[[Antoine Chedid]] |4 Hunyo 2008 |&nbsp; |[http://www.lebanonembassyus.org/] |- |[[Lesotho]] |[[David Mohlomi Rantekoa]] |2 Hunyo 2008 |&nbsp; |[http://www.lesothoemb-usa.gov.ls/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190824201907/http://www.lesothoemb-usa.gov.ls/ |date=2019-08-24 }} |- |[[Liberia]] |[[Nathaniel Barnes]] |9 Setyembre 2008 |&nbsp; |[http://www.embassyofliberia.org/] |- |[[Libya]] |Bakante<ref name="diplist" /><br />Ali Suleiman Aujali, ''Chargé d’Affaires a.i.'' |31 Mayo 2006 |&nbsp; |&nbsp; |- |[[Liechtenstein]] |[[Claudia Fritsche]] |7 Disyembre 2000 |&nbsp; |[http://www.liechtenstein.li/en/fl-aussenstelle-washington-home] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090530083222/http://www.liechtenstein.li/en/fl-aussenstelle-washington-home |date=2009-05-30 }} |- |[[Lithuania]] |[[Audrius Bruzga]] |26 Pebrero 2007 |&nbsp; |[http://www.ltembassyus.org/] |- |[[Luxembourg]] |[[Jean-Paul Senninger]]<ref name="luxembourg1">Ang embahador ng Luxembourg sa E.U. ang siya ring may pananagutan sa Kanada at Mehiko. Sanggunian: [http://www.luxembourg-usa.org/ Embahada ng Luxembourg sa Washington] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090322023425/http://www.luxembourg-usa.org/ |date=2009-03-22 }}</ref> |18 Agosto 2008 |[[Embahada ng Luxembourg sa Washington|Ref]] |[http://www.luxembourg-usa.org/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090322023425/http://www.luxembourg-usa.org/ |date=2009-03-22 }} |- |[[Republic of Macedonia|Macedonia]] |[[Zoran Jolevski]] |Marso 22 , 2007 |[[Embahada ng Republic of Macedonia sa Washington, D.C.|Ref]] |[http://www.macedonianembassy.org/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111227063842/http://macedonianembassy.org/ |date=2011-12-27 }} |- |[[Madagascar]] |[[Jocelyn Bertin Radifera]]<ref name="Radifera">Sanggunian: [https://web.archive.org/web/20070611074645/http://www.state.gov/r/pa/ei/pix/b/92731.htm United States Department of State]</ref> |17 Setyembre 2007 |&nbsp; |[http://www.embassy.org/madagascar/] |- |[[Malawi]] |[[Hawa Olga Ndilowe]] |17 Nobyembre 2006 |&nbsp; |[http://www.malawiembassy-dc.org/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211205121034/http://www.malawiembassy-dc.org/ |date=2021-12-05 }} |- |[[Malaysia]] |[[Jamaluddin bin Jarjis]] |30 Hulyo 2009 |[[Embahada ng Malaysia sa Washington|Ref]] |[http://www.kln.gov.my/perwakilan/washington] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110527211106/http://www.kln.gov.my/perwakilan/washington/ |date=2011-05-27 }} |- |[[Maldives]] |[[Mohamed Hussain Maniku]] |2 Abril 2008 |&nbsp; |[http://www.maldivesembassy.us/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130116162124/http://maldivesembassy.us/ |date=2013-01-16 }} |- |[[Mali]] |[[Abdoulaye Diop]] |8 Setyembre 2003 |[[Embahada ng Mali sa Washington, D.C.|Ref]] |[http://www.maliembassy.us/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211202213512/http://www.maliembassy.us/ |date=2021-12-02 }} |- |[[Malta]] |[[Mark Miceli-Farrugia]]<ref name="malta1">Sanggunian: [http://www.mfa.gov.mt/default.aspx?MDIS=177&MLEV=6 Malta Ministry of Foreign Affairs] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090817173547/http://www.mfa.gov.mt/default.aspx?MLEV=6&MDIS=177 |date=2009-08-17 }}</ref> |Mayo 21 , 2007 |&nbsp; |&nbsp; |- |[[Marshall Islands]] |Bakante<ref name="diplist" /><br />Charles A. Paul, ''Chargé d’Affaires a.i.'' |8 Pebrero 2008 |&nbsp; |[http://www.rmiembassyus.org/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211202214037/https://www.rmiembassyus.org/ |date=2021-12-02 }} |- |[[Mauritania]] |[[Ibrahima Dia]]<ref name="diplist" /> |17 Setyembre 2007 |&nbsp; |&nbsp; |- |[[Mauritius]] |Bakante<ref name="mauritius">Sanggunian: [http://www.maurinet.com/embgreet.html Embahada ng Mauritius] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081219150215/http://www.maurinet.com/embgreet.html |date=2008-12-19 }}</ref><br />S.C. Young Kim Fat ''Chargé d’Affaires a.i.'' |— |&nbsp; |[http://www.maurinet.com/embasydc.html] |- |[[Mexico]] |[[Arturo Sarukhan]] |22 Pebrero 2007 |[[Embahada ng Mexico sa Washington DC|Ref]] |[http://portal.sre.gob.mx/usa/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101223144855/http://portal.sre.gob.mx/usa/ |date=2010-12-23 }} |- |[[Micronesia]] |[[Yosiwo P. George]] |2 Mayo 2008 |&nbsp; |[http://www.fsmembassydc.org/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110310083443/http://www.fsmembassydc.org/ |date=2011-03-10 }} |- |[[Moldova]] |[[Nicolae Chirtoaca]] |8 Setyembre 2006 |&nbsp; |[http://embassyrm.org/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090827101913/http://www.embassyrm.org/ |date=2009-08-27 }} |- |[[Monaco]] |[[Gilles A.Noghès]] |14 Nobyembre 2006 |&nbsp; |[http://www.monaco-usa.org/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090728050418/http://www.monaco-usa.org/ |date=2009-07-28 }} |- |[[Mongolia]] |[[Khasbazaryn Bekhbat]] |2 Abril 2008 |[[Embahada ng Mongolia sa Washington|Ref]] |[http://www.mongolianembassy.us/default.php] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090804172740/http://www.mongolianembassy.us/default.php |date=2009-08-04 }} |- |[[Montenegro]] |[[Miodrag Vlahovic (foreign minister)|Miodrag Vlahovic]]<ref name="montenegro">Ang embahador ng Montenegro sa E.U. ay siya ring may pananagutan sa Kanada at Lupangyelo. Sanggunian: [http://www.vlada.me/eng/mininos/vijesti.php?akcija=rubrika&rubrika=16 Montenegro Ministry of Foreign Affairs]{{Dead link|date=Mayo 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |6 Disyembre 2006 |&nbsp; |&nbsp; |- |[[Morocco]] |[[Aziz Mekouar]] |19 Hunyo 2002 |&nbsp; |[http://dcusa.themoroccanembassy.com/moroccan_embassy_staff.aspx] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100201152937/http://dcusa.themoroccanembassy.com/moroccan_embassy_staff.aspx |date=2010-02-01 }} |- |[[Mozambique]] |[[Armando A. Panguene]]<ref name="diplist" /> |14 Pebrero 2002 |&nbsp; |[http://www.embamoc-usa.org/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190401000450/http://www.embamoc-usa.org/ |date=2019-04-01 }} |- |Myanmar (tingnan ang Burma) |style="background-color:silver"|&nbsp; |style="background-color:silver"|&nbsp; |style="background-color:silver"|&nbsp; |style="background-color:silver"|&nbsp; |- |[[Nagkakaisang Kaharian]] |[[Nigel Sheinwald]] |10 Oktubre 2007 |[[Embahada ng Nagkakaisang Kaharian sa Washington|Ref]] |[http://ukinusa.fco.gov.uk/en?i=41022&L1=41003&L2=41022&D=3] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090106015936/http://ukinusa.fco.gov.uk/en?i=41022&L1=41003&L2=41022&D=3 |date=2009-01-06 }} |- |[[Namibia]] |[[Patrick Nandago]] |17 Agosto 2006 |&nbsp; |&nbsp; |- |[[Nauru]] |[[Marlene Inemwin Moses]]<ref name="diplist" /> |10 Pebrero 2006 |&nbsp; |&nbsp; |- |[[Nepal]] |Bakante<br />Kali Prasad Pokhrel ''Chargé d’Affaires a.i.'' |3 Disyembre 2008 |&nbsp; |[http://www.nepalembassyusa.org/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180108075503/http://www.nepalembassyusa.org/ |date=2018-01-08 }} |- |[[Netherlands]] |[[Renée Jones-Bos]] |21 Agosto 2008 |&nbsp; |[http://www.netherlands-embassy.org/dutchmissions.asp] |- |[[New Zealand]] |[[Roy Ferguson]] |27 Pebrero 2006 |[[Embahada ng New Zealand sa Washington|Ref]] |[http://www.nzembassy.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151204073817/http://www.nzembassy.com/ |date=2015-12-04 }} |- |[[Nicaragua]] |[[Arturo Cruz, Jr.|Arturo Cruz]] |21 Pebrero 2007 |&nbsp; |&nbsp; |- |[[Niger]] |[[Toure Aminata Djibrilla Maiga]] |9 Marso 2006 |&nbsp; |[http://www.nigerembassyusa.org/] |- |[[Nigeria]] |[[Oluwole Rotimi]] |4 Abril 2008 |[[Embahada ng Nigeria sa Washington|Ref]] |[http://www.nigeriaembassyusa.org/] |- |[[Norway]] |[[Wegger Christian Strommen]] |4 Oktubre 2007 |&nbsp; |[http://www.norway.org/Embassy/embassy.htm] |- |[[Oman]] |[[Hunaina Sultan Ahmed Al Mughairy]]<ref name="diplist" /> |9 Nobyembre 2005 |&nbsp; |&nbsp; |- |[[Pakistan]] |[[Husain Haqqani]] |30 Mayo 2008 |&nbsp; |[http://www.pakistan-embassy.org/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100220110437/http://pakistan-embassy.org/ |date=2010-02-20 }} |- |[[Palau]] |[[Hersey Kyota]] |12 Nobyembre 1997 |&nbsp; |[http://www.palauembassy.com/] |- |[[Panama]] |[[Jaime Alemán Healy]] |Oktubre, 2009 |&nbsp; |[http://www.embassyofpanama.org/] |- |[[Papua New Guinea]] |[[Evan Jeremy Paki]] |8 Setyembre 2003 |&nbsp; |[http://www.pngembassy.org/] |- |[[Paraguay]] |[[James Spalding]] |31 Marso 2004 |&nbsp; |[http://www.embaparusa.gov.py/index_english.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110811034718/http://embaparusa.gov.py/index_english.html |date=2011-08-11 }} |- |[[Peru]] |[[Felipe Ortiz de Zevallos]] |11 Setyembre 2006 |&nbsp; |[http://www.peruvianembassy.us/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110226033534/http://peruvianembassy.us/ |date=2011-02-26 }} |- |[[Pilipinas]] |[[Willy C. Gaa]] |21 Nobyembre 2006 |&nbsp; |[http://www.philippineembassy-usa.org/] |- |[[Poland]] |[[Robert Kupiecki]] |22 Abril 2008 |&nbsp; |[http://www.polandembassy.org/] |- |[[Portugal]] |[[João de Vallera]]<ref name="diplist" /> |19 Enero 2007 |[[Embahada ng Portugal sa Washington, D.C.|Ref]] |&nbsp; |- |[[Qatar]] |[[Ali Bin Fahad Al-Hajri]] |7 Abril 2008 |[[Embahada ng Qatar sa Washington|Ref]] |[http://www.qatarembassy.net/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050415082838/http://www.qatarembassy.net/ |date=2005-04-15 }} |- |[[Romania]] |[[Adrian Cosmin Vierita]] |2 Enero 2008 |[[Embahada ng Romania sa Washington|Ref]] |[http://www.roembus.org/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111207004334/http://roembus.org/ |date=2011-12-07 }} |- |[[Rusya]] |[[Sergey Ivanovich Kislyak]] |16 Setyembre 2008<ref name="kislyak">Sanggunian: [http://www.state.gov/s/cpr/rls/dpl/29710.htm U.S. Department of State: Diplomatic List]</ref> |[[Embahada ng Russia sa Washington|Ref]] |[http://www.russianembassy.org/] |- |[[Rwanda]] |[[Eng. James Kimonyo]] |Mayo 18 , 2007 |&nbsp; |[http://www.rwandaembassy.org/] |- |[[Saint Kitts at Nevis]] |[[Izben C. Williams]] |31 Hulyo 2001 |&nbsp; |[http://www.embassy.gov.kn/default.asp?pageidentifier=88] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101122171353/http://www.embassy.gov.kn/default.asp?pageidentifier=88 |date=2010-11-22 }} |- |[[Saint Lucia]] |[[Michael Louis]]<ref name="diplist" /> |12 Hunyo 2008 |&nbsp; |&nbsp; |- |[[Saint Vincent at the Grenadines]] |[[La Celia Prince]]<ref name="diplist" /> |30 Mayo 2008 |&nbsp; |&nbsp; |- |[[Samoa]] |[[Ali'ioaiga Feturi Elisaia]]<ref name="diplist" /> |4 Disyembre 2003 |&nbsp; |&nbsp; |- |[[San Marino]] |[[Paolo Rondelli]]<ref name="diplist" /> |16 Hulyo 2007 |&nbsp; |&nbsp; |- |[[São Tomé at Príncipe]] |[[Ovidio Pequeno]]<ref name="diplist" /> |10 Marso 2006 |&nbsp; |&nbsp; |- |[[Arabyang Saudi]] |[[Adel al-Jubeir|Adel A. Al-Jubeir]] |21 Pebrero 2007 |&nbsp; |[http://www.saudiembassy.net/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191209160435/http://www.saudiembassy.net/ |date=2019-12-09 }} |- |[[Senegal]] |[[Amadou Lamine Ba]]<ref name="diplist" /> |9 Disyembre 2002 |[[Embahada ng Senegal sa Washington, D.C.|Ref]] |&nbsp; |- |[[Serbia]] |[[Ivan Vujacic]] |9 Disyembre 2002 |[[Embahada ng Serbia sa Washington, D.C.|Ref]] |[http://www.serbiaembusa.org/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171106204756/http://www.serbiaembusa.org/ |date=2017-11-06 }} |- |[[Seychelles]] |[[Ronald Jean Jumeau]]<ref name="diplist" /> |6 Setyembre 2007 |&nbsp; |&nbsp; |- |[[Sierra Leone]] |[[Bockari Kortu Stevens]] |28 Marso 2008 |&nbsp; |[http://www.embassyofsierraleone.org/] |- |[[Singapore]] |[[Chan Heng Chee]] |29 Hulyo 1996 |[[Embahada ng Singapore sa Washington|Ref]] |[http://www.mfa.gov.sg/washington/] |- |[[Slovakia]] |[[Peter Burian]] |2 Disyembre 2008 |[[Embahada ng Slovakia sa Washington|Ref]] |[http://www.mzv.sk/washington] |- |[[Slovenia]] |Bakante<ref name="slovenia1">Sanggunian: [http://washington.embassy.si/index.php?id=379&L=1 Embahada ng Slovenia sa Washington, Ambassador page]</ref><br />Miriam Teresa Možgan, ''Chargé d’Affaires a.i.'' |22 Agosto 2008 |&nbsp; |[http://washington.embassy.si/index.php?id=51&L=1] |- |[[Kapuluang Solomon]] |[[Colin David Beck]] |31 Marso 2004 |&nbsp; |&nbsp; |- |[[Somalia]]<ref name="somalia">Ang E.U. ay walang misyong diplomatiko sa Somalia.</ref> |style="background-color:silver"|&nbsp; |style="background-color:silver"|&nbsp; |style="background-color:silver"|&nbsp; |style="background-color:silver"|&nbsp; |- |[[South Africa]] |[[Welile Agostoine Witness Nhlapo]]<ref name="diplist" /> |14 Agosto 2007 |[[Embahada ng South Africa sa Washington|Ref]] |[http://www.saembassy.org/] |- |[[Espanya]] |[[Jorge Dezcallar de Mazarredo]] |21 Agosto 2008 |[[Embahada ng Espanya sa Washington|Ref]] |[https://web.archive.org/web/20130103033147/http://www.maec.es/subwebs/Embajadas/Washington/en/home/Paginas/Home.aspx] |- |[[Sri Lanka]] |[[Jaliya Wickramasuriya]] |18 Hulyo 2008 |&nbsp; |[http://www.slembassyusa.org/] |- |[[Sudan]] |Bakante<ref name="diplist" /><br />Akec Khoc Aciew Khoc, ''Chargé d’Affaires a.i.'' |9 Setyembre 2008 |&nbsp; |&nbsp; |- |[[Suriname]] |[[Jacques R. C. Kross]] |22 Pebrero 2007 |&nbsp; |[http://www.surinameembassy.org/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210928223810/http://www.surinameembassy.org/ |date=2021-09-28 }} |- |[[Swaziland]] |[[Ephraim Mandlenkosi M. Hlophe]]<ref name="diplist" /> |26 Setyembre 2005 |&nbsp; |&nbsp; |- |[[Sweden]] |[[Jonas Hafström]] |29 Agosto 2007 |[[Embahada ng Sweden sa Washington|Ref]] |[http://www.swedenabroad.com/Start____6989.aspx] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111220121344/http://swedenabroad.com/Start____6989.aspx |date=2011-12-20 }} |- |[[Switzerland]] |[[Urs Johann Ziswiler]]<ref name="diplist" /> |11 Mayo 2006 |&nbsp; |[http://www.eda.admin.ch/eda/en/home/reps/nameri/vusa/wasemb.html] |- |[[Syria]] |[[Imad Moustapha]] |31 Marso 2004 |[[Embahada ng Syria sa Washington, D.C.|Ref]] |[http://www.syrianembassy.us/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120413124933/http://www.syrianembassy.us/ |date=2012-04-13 }} |- |[[Tanzania]] |[[Ombeni Sefue]] |15 Hunyo 2007 |&nbsp; |[http://www.tanzaniaembassy-us.org/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110310083721/http://www.tanzaniaembassy-us.org/ |date=2011-03-10 }} |- |[[Tayikistan]] |[[Abdujabbor Shirinov]] |21 Pebrero 2007 |&nbsp; |[http://www.tjus.org/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191228224612/http://www.tjus.org/ |date=2019-12-28 }} |- |[[Thailand]] |Bakante<ref name="diplist" /><br />Damrong Kraikruan, ''Chargé d’Affaires a.i.'' |13 Hunyo 2008 |&nbsp; |[http://www.thaiembdc.org/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211218051435/http://www.thaiembdc.org/ |date=2021-12-18 }} |- |Timor-Leste (tingnan ang Silangang Timor) |style="background-color:silver"|&nbsp; |style="background-color:silver"|&nbsp; |style="background-color:silver"|&nbsp; |style="background-color:silver"|&nbsp; |- |[[Togo]] |Bakante<ref name="diplist" /><br />Lorempo Tchabre Landjergue, ''Chargé d’Affaires a.i.'' |10 Setyembre 2007 |&nbsp; |&nbsp; |- |[[Tonga]] |[[Fekitamoeloa 'Utoikamanu]] |26 Mayo 2005 |&nbsp; |&nbsp; |- |[[Trinidad at Tobago]] |[[Glenda Morean-Phillip]] |23 Mayo 2008 |&nbsp; |[http://www.ttembassy.org/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110430182310/http://ttembassy.org/ |date=2011-04-30 }} |- |[[Tunisia]] |Bakante<ref name="diplist" /><br />Tarek Ben Youssef, ''Chargé d’Affaires a.i.'' |31 Agosto 2008 |&nbsp; |&nbsp; |- |[[Turkey]] |[[Nabi Sensoy]] |10 Enero 2006 |[[Embahada ng Turkey sa Washington, D.C.|Ref]] |[http://www.washington.emb.mfa.gov.tr/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111220133058/http://www.washington.emb.mfa.gov.tr/ |date=2011-12-20 }} |- |[[Turkmenistan]] |[[Meret B. Orazov]] |14 Pebrero 2001 |&nbsp; |[http://www.turkmenistanembassy.org/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111211192517/http://www.turkmenistanembassy.org/ |date=2011-12-11 }} |- |[[Tuvalu]]<ref name="tuvalu">Walang diplomatikong representasyon ang Tuvalu sa Washington.</ref> |None |— |&nbsp; |&nbsp; |- |[[Uganda]] |[[Perezi K. Kamunanwire]] |24 Abril 2006 |&nbsp; |[http://www.ugandaembassy.com/] |- |[[Ukraine]] |[[Oleh Shamshur]] |24 Enero 2006 |[[Embahada ng Ukraine sa Washington|Ref]] |[https://web.archive.org/web/20121027151428/http://www.mfa.gov.ua/usa/en/] |- |[[United Arab Emirates]] |[[Yousef Al Otaiba]] |25 Hulyo 2008 |&nbsp; |[http://www.uae-embassy.org/] |- |[[Unyong Aprikano]] |[[Amina Salum Ali]] |Abril 13 , 2007 |&nbsp; |&nbsp; |- |[[Uruguay]] |[[Carlos Gianelli Derois]] |11 Hulyo 2005 |[[Embahada ng Uruguay sa Washington|Ref]] |[http://www.uruwashi.org/] |- |[[Uzbekistan]] |[[Abdulaziz Kamilov]] |4 Disyembre 2003 |[[Embahada ng Uzbekistan sa Washington, D.C.|Ref]] |[http://www.uzbekistan.org/] |- |[[Vanuatu]]<ref name="vanuatu">Walang diplomatikong representasyon ang Vanuatu sa Washington.</ref> |None |— |&nbsp; |&nbsp; |- |[[Venezuela]] |Bakante<ref name="alvarezpng">Noong 12 Setyembre 2008, Ang Embahador ng Venezuela na si [[Bernardo Álvarez Herrera]] ay idineklarang ''[[persona non grata]]'' ng pamahalaan ng E.U. at pinabalik ng pamahalaan ng Venezuela. Sanggunian: [https://web.archive.org/web/20080917191404/http://www.state.gov/r/pa/prs/ps/2008/sept/109565.htm U.S. Department of State: “U.S. Declares Venezuelan Ambassador Persona Non Grata”]</ref><ref name="venezuela">Sanggunians: [http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/35766.htm U.S. Department of State: Background Notes: Venezuela], [http://www.embavenez-us.org/index.php?pagina=chargedaffaires.php&titulo=Charge%20D%B4Affaires Embahada ng Venezuela sa Washington: Chargé d’Affaires]</ref><br />Angelo Rivero Santos, ''Chargé d’Affaires a.i.'' |17 Setyembre 2008 |&nbsp; |[http://www.embavenez-us.org/] |- |[[Vietnam]] |[[Le Cong Phung]] |9 Nobyembre 2007 |&nbsp; |[http://www.vietnamembassy-usa.org/] |- |[[Yemen]] |[[Abdulwahab Abdulla Al-Hajjri]] |8 Setyembre 1997 |&nbsp; |[http://www.yemenembassy.org/] |- |[[Zambia]] |[[Inonge Mbikusita-Lewanika]] |26 Pebrero 2003 |&nbsp; |[http://www.zambiaembassy.org/] |- |[[Zimbabwe]] |[[Machivenyika Mapuranga]] |30 Nobyembre 2005 |&nbsp; |[http://www.zimbabwe-embassy.us/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191225160430/http://www.zimbabwe-embassy.us/ |date=2019-12-25 }} |} ==Mga Tala== {{reflist}} ==Tingnan rin== *[[Mga Embahador ng Estados Unidos]] ==Mga Kawing Panlabas== *[http://www.state.gov/s/cpr/rls/ Foreign Embassy Information & Publications] - The U.S. Department of State's lists of foreign embassy officers and of foreign consular offices in the United States *[http://www.washdiplomat.com/ambprofrnt.html Washington Diplomat Biographies - Foreign Ambassadors to the United States] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100125112033/http://www.washdiplomat.com/ambprofrnt.html |date=2010-01-25 }} *[http://www.embassy.org/embassies/ Mga Embahada sa Estados Unidos] *[http://www.embassyworld.com/ Embassyworld.com: Mga Embahada sa Mundo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081231200321/http://www.embassyworld.com/ |date=2008-12-31 }} [[Kategorya:Mga Embahador sa Estados Unidos|Mga Embahador sa Estados Unidos]] [[Kategorya:Tala ng mga Embahador|Embahador]] ilf3qzefg5z2z6kju0r4gc9206wsxcy 10 117182 2213575 2213284 2026-06-27T13:54:10Z UndueMarmot 127823 ayusin ang logic ng pagkuha ng caption sa image na nakalagay sa wikidata item (ulit: tanggalin ang auto-generated na caption kapag walang value sa kahit alin, for [[SM Prime Holdings]]) 2213575 wikitext text/x-wiki {{Infobox | bodyclass = vcard | child = {{lc:{{{embed}}}}} | decat = yes | titleclass = fn org | titlestyle = font-size: 125%; | title = {{#ifeq:{{lc:{{{embed}}}}} | yes | '''Kumpanya''' | {{#if:{{{name|}}} | {{{name}}} | {{#if:{{{company_name|}}}|{{{company_name}}}| {{#if:{{Wdib |rank=best |P1448 |name=name |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=no |noicon=yes |list=ubl}}|{{Wdib |rank=best |P1448 |name=name |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=no |noicon=yes |list=ubl}}| <includeonly>{{PAGENAMEBASE}}</includeonly>}} }} }} }} | imageclass = logo | imagestyle = | image = {{#invoke:InfoboxImage |InfoboxImage |image={{#ifeq:{{lc:{{{embed}}}}} | yes | {{{logo|{{{company_logo|}}}}}} |{{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P154 |name=logo |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=no |noicon=yes |maxvals=1 |{{{logo|{{{company_logo|}}}}}} }} }} |size={{{logo_size|}}} |sizedefault=frameless |upright={{{logo_upright|1}}} |alt={{{logo_alt|{{{alt|}}}}}} }} | caption = {{{logo_caption|}}} | image2 = {{#invoke:InfoboxImage |InfoboxImage |image={{#ifeq:{{lc:{{{embed}}}}} | yes | {{{image|}}} |{{Wdib |rank=best |P18 |name=image |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=no |noicon=yes |maxvals=1 |{{{image|}}} }} }} |size={{{image_size|}}} |sizedefault=frameless |upright={{{image_upright|1}}} |alt={{{image_alt|}}} }} | caption2 = {{{image_caption|{{#if:{{Wdib |rank=best |P18 |name=image_caption |qid={{{qid|}}} |qual=P5961 |qualsonly=true |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=no |noicon=yes |maxvals=1 |linked=no |{{{image_caption|}}} }}{{Wdib |rank=best |P18 |name=name |qid={{{qid|}}} |qual=P180 |qualsonly=true |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=no |noicon=yes |maxvals=1 |linked=no |{{{name|}}} }}{{Wdib |rank=best |P18 |name=ic_location_city |qid={{{qid|}}} |qual=P131 |qualsonly=true |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=no |noicon=yes |maxvals=1 |{{{hq_location_city|}}} }}|{{#invoke:String2|ucfirst|{{Space separated entries | {{Wdib |rank=best |P18 |name=image_caption |qid={{{qid|}}} |qual=P5961 |qualsonly=true |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=no |noicon=yes |maxvals=1 |linked=no |{{{image_caption|}}} }} | {{#if:{{Wdib |rank=best |P18 |name=image_caption |qid={{{qid|}}} |qual=P5961 |qualsonly=true |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=no |noicon=yes |maxvals=1 |linked=no |{{{image_caption|}}} }}|ng}} | {{#if:{{Wdib |rank=best |P18 |name=name |qid={{{qid|}}} |qual=P180 |qualsonly=true |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=no |noicon=yes |maxvals=1 |linked=no |{{{name|}}} }} | {{Wdib |rank=best |P18 |name=name |qid={{{qid|}}} |qual=P180 |qualsonly=true |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=no |noicon=yes |maxvals=1 |linked=no |{{{name|}}} }} | {{#if:{{{name|}}} | {{{name}}} | {{#if:{{{company_name|}}}|{{{company_name}}}|{{PAGENAMEBASE}}}} }} }} | {{#if:{{Wdib |rank=best |P18 |name=image_caption |qid={{{qid|}}} |qual=P5961 |qualsonly=true |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=no |noicon=yes |maxvals=1 |linked=no |{{{image_caption|}}} }}||ng }} | {{#if:{{Wdib |rank=best |P18 |name=image_caption |qid={{{qid|}}} |qual=P5961 |qualsonly=true |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=no |noicon=yes |maxvals=1 |linked=no |{{{image_caption|}}} }} || {{#if:{{{name|}}} | {{{name}}} | {{#if:{{{company_name|}}}|{{{company_name}}}|{{PAGENAMEBASE}}}} }} }} | {{#if:{{Wdib |rank=best |P18 |name=ic_location_city |qid={{{qid|}}} |qual=P131 |qualsonly=true |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=no |noicon=yes |maxvals=1 |{{{hq_location_city|}}} }}|sa}} | {{Wdib |rank=best |P18 |name=ic_location_city |qid={{{qid|}}} |qual=P131 |qualsonly=true |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=no |noicon=yes |maxvals=1 |{{{hq_location_city|}}} }} }}}}}}}}} | labelstyle = padding-right: 0.5em;<!-- to ensure gap between (long/unwrapped) label and subsequent data on same line --> | datastyle = line-height: 1.35em; | label1 = {{longitem|[[Pangalang pangnegosyo]]}} | data1 = {{{trade_name|{{{trading_name|}}}}}} | label2 = {{longitem|Pangalang lokal}} | data2 = {{#if:{{{native_name|}}} | {{#if:{{{native_name_lang|}}} | {{lang|{{{native_name_lang}}}|{{{native_name}}} }} | {{{native_name}}} }} }} | label3 = {{longitem|[[Romanization|Romanisado]]}} | data3 = {{{romanized_name|}}} | label4 = Kilala dati | class4 = nickname | data4 = {{{former_names|{{{former_name|}}}}}} | label5 = Uri | class5 = category | data5 = {{{type|{{{company_type|}}}}}} | label6 = {{longitem|[[Ticker symbol|Nagnenegosyo bilang]]}} | data6 = {{{traded_as|}}} | label7 = [[International Securities Identification Number|ISIN]] | data7 = {{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P946 |name=ISIN |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|ALL}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{if empty|{{{noicon|}}}|no}} |sep="<br />" |sorted=yes |{{{ISIN|}}} }} | label8 = Industriya | class8 = category | data8 = {{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P452 |name=industry |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|no}}} |sep="<br />" |sorted=yes |{{{industry|}}} }} | label9 = Dyanra | class9 = category | data9 = {{{genre|}}} | label10 = Ninuno{{#if:{{{predecessors|}}}|s}} | data10 = {{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P155 |name=predecessor |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|no}}} |sep="<br />" |sorted=yes |{{{predecessors|{{{predecessor|}}}}}} }} | label11 = Itinatag | data11 = {{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P571 |name=founded |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|no}}} |sep="<br />" |sorted=yes |{{{founded|{{{foundation|}}}}}} }} | label12 = {{#if:{{{founders|}}}|Mga tagapagtatag|Tagapagtatag}} | class12 = agent | data12 = {{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P112 |name=founder |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|no}}} |sep="<br />" |sorted=yes |{{{founders|{{{founder|}}}}}} }} | label13 = Na-defunct | data13 = {{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P576 |name=defunct |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|no}}} |sep="<br />" |sorted=yes |{{{defunct|{{{dissolved|}}}}}} }} | label14 = Tadhana | data14 = {{{fate|}}} | label15 = Humalili{{#if:{{{successors|}}}|s}} | data15 = {{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P156 |name=successor |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|no}}} |sep="<br />" |sorted=yes |{{{successors|{{{successor|}}}}}} }} | label16 = Punong-tanggapan | class16 = {{#if:{{{hq_location|{{{location|}}}}}} | label | adr}} | data16 = {{#if:{{{hq_location|{{{location|}}}}}}{{{hq_location_city|{{{location_city|}}}}}}{{{hq_location_country|{{{location_country|}}}}}} | {{Comma separated entries | 1 = {{{hq_location|{{{location|}}}}}} | 2 = {{#if:{{{hq_location_city|}}}{{{location_city|}}} |<div style="display: inline;" class="locality">{{#if:{{{hq_location_city|}}}{{{location_city|}}} | {{{hq_location_city|{{{location_city|}}}}}} | }}</div>}} | 3 = {{#if:{{{hq_location_country|}}}{{{location_country|}}} |<div style="display: inline;" class="country-name">{{#if:{{{hq_location_country|}}}{{{location_country|}}} | {{{hq_location_country|{{{location_country|}}}}}} | }}</div>}} }} | {{#if:{{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P159 |name=hq_location_city |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|yes}}} |maxvals=1 }}{{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P17 |name=hq_location_country |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|yes}}} |maxvals=1 }} | {{Comma separated entries | 1 = {{#if:{{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P6375 |name=hq_location |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|yes}}} |maxvals=1 }} |<div style="display: inline;" class="locality">{{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P6375 |name=hq_location |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|yes}}} |maxvals=1 }}</div>}} | 2 = {{#if:{{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P159 |name=hq_location_district |qid={{{qid|}}} |qual=P131 |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|yes}}} |maxvals=1 |qualsonly=true }} |<div style="display: inline;" class="locality">{{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P159 |name=hq_location_district |qid={{{qid|}}} |qual=P131 |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|yes}}} |maxvals=1 |qualsonly=true }}</div>}} | 3 = {{#if:{{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P159 |name=hq_location_city |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|yes}}} |maxvals=1 }} |<div style="display: inline;" class="locality">{{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P159 |name=headquarters location |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|yes}}} |maxvals=1 }}</div>}} | 4 = {{#if:{{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P17 |name=country |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|yes}}} |maxvals=1 }} |<div style="display: inline;" class="country-name">{{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P17 |name=hq_location_country |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|yes}}} |maxvals=1 }}</div>}} }} }} }} | label18 = {{longitem|Dami ng lokasyon}} | data18 = {{#if:{{{num_locations|{{{locations|}}}}}} | {{{num_locations|{{{locations|}}}}}}{{#if:{{{num_locations_year|}}} | &nbsp;({{{num_locations_year}}}) }} | {{Wdib |rank=best |P8368 |name=num_locations |qid={{{qid|}}} |qual=P585 |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|no}}} |maxvals=1 |{{{num_locations|{{{locations|}}}}}} }} }} | label19 = {{longitem|Pinaglilingkuran}} | data19 = {{#invoke:String2|ucfirst|{{Wdib |rank=best |P2541 |name=area_served |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|no}}} |list=ubl | {{{areas_served|{{{area_served|}}}}}} }}}} | label20 = {{longitem|Pangunahing tauhan}} | class20 = agent | data20 = {{{key_people|}}} | label21 = Produkto | data21 = {{#invoke:String2|ucfirst|{{Wdib |rank=best |P1056 |name=products |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|no}}} |list=hlist | {{{products|}}} }}}} | label22 = {{longitem|Output ng produksyon}} | data22 = {{#if:{{{production|}}} | {{{production|}}}{{#if:{{{production_year|}}} | &nbsp;({{{production_year}}}) }} }} | label23 = Tatak | data23 = {{{brands|}}} | label24 = Serbisyo | class24 = category | data24 = {{{services|}}} | label25 = Kita | data25 = {{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P2139 |name=revenue |qual=P585 |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|no}}} |maxvals=1 |{{{revenue|}}}{{#if:{{{revenue_year|}}} | &nbsp;({{{revenue_year}}}) }} }} | label26 = {{longitem|Kita sa operasyon}} | data26 = {{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P3362 |name=operating_income |qual=P585 |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|no}}} |maxvals=1 |{{{operating_income|}}}{{#if:{{{income_year|}}} | &nbsp;({{{income_year}}}) }} }} | label27 = {{longitem|[[Netong kita]]}} | data27 = {{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P2295 |name=net_income |qual=P585 |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|no}}} |maxvals=1 |{{{net_income|{{{profit|}}}}}}{{#if:{{{net_income_year|{{{profit_year|}}}}}} | &nbsp;({{{net_income_year|{{{profit_year|}}}}}}) }} }} | label28 = [[Assets under management|AUM]] | data28 = {{{aum|}}} | label29 = {{nowrap|[[Pag-aari|Kabuuang pag-aari]]}} | data29 = {{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P2403 |name=assets |qual=P585 |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|no}}} |maxvals=1 |{{{assets|}}}{{#if:{{{assets_year|}}} | &nbsp;({{{assets_year}}}) }} }} | label30 = {{nowrap|[[Equity|Kabuuang equity]]}} | data30 = {{#if:{{{equity|}}} | {{{equity}}}{{#if:{{{equity_year|}}} | &nbsp;({{{equity_year}}})}} }} | label31 = May-ari | data31 = {{Wdib |rank=best |P127 |name=owner |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|no}}} |list=ubl | {{{owners|{{{owner|}}}}}} }} | label32 = Kasapi | data32 = {{#if:{{{members|}}} | {{{members}}}{{#if:{{{members_year|}}} | &nbsp;({{{members_year}}})}} }} | label33 = {{longitem|Dami ng empleyado}} | data33 = {{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P1128 |name=num_employees |qual=P585 |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|no}}} |maxvals=1 |{{{num_employees|}}}{{#if:{{{num_employees_year|}}} | &nbsp;({{{num_employees_year}}}) }} }} | label34 = [[Kumpanyang magulang|Magulang]] | data34 = {{#ifeq:{{{owners|}}}{{{owner|}}}{{{parent|}}} || {{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P749 |name=parent |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|no}}} |sep="<br />" |sorted=yes }} | {{{parent|}}} }} | label35 = [[Dibisyon (negosyo)|Dibisyon]] | data35 = {{{divisions|}}} | label36 = [[Subsidiyariyo]] | data36 = {{{subsid|}}} | data38 = {{{module|}}} | label39 = [[Basel III|Ratio ng kapital]] | data39 = {{{ratio|}}} | label40 = Grado | data40 = {{{rating|}}} | label41 = Websayt | data41 = {{#if:{{{website|{{{homepage|}}}}}} |{{{website|{{{homepage|}}}}}} |{{#invoke:WikidataIB |url2 |url={{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P856 |name=website |qid={{{qid|}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |onlysourced=yes |maxvals=1}} }} }} | belowstyle = line-height: 1.35em; | below = {{#if:{{{footnotes|}}} | '''Talababa{{\}}Sanggunian'''{{break}}{{{footnotes}}} }} }}<!-- Tracking categories: -->{{main other|{{#if:{{{trading_name|}}}|[[Kategorya:Pahinang may infobox company na gumagamit ng pangalang pangnegosyo]] }}{{#ifeq:{{{logo|{{{company_logo|{{wikidata|property|raw|P154}}}}}}}}|{{{logo|{{{company_logo|}}}}}}||[[Kategorya:Pahinang may infobox company na may logo mula wikidata]] }}{{#if:{{{image|}}}|{{#ifeq:{{#invoke:string|replace|{{{image|}}}| |_}}|{{#invoke:string|replace|{{{logo|{{{company_logo|{{wikidata|property|raw|P154}}}}}}}}| |_}}|[[Kategorya:Pahinang may infobox company na may dobleng larawan]]|}}|}} }}<!-- -->{{#invoke:Check for clobbered parameters|check|nested=1|template=Infobox company|cat={{main other|Category:Pages using infobox company with ignored parameters}} |name; company_name|logo; company_logo|logo_alt; alt|trade_name; trading_name|former_names; former_name|type; company_type|predecessors; predecessor|successors; successor|foundation; founded|founders; founder|defunct; dissolved|hq_location; location|hq_location_city; location_city|hq_location_country; location_country|num_locations; locations|areas_served; area_served|net_income; profit|net_income_year; profit_year|owners; owner |homepage; website }}{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown={{main other|[[Category:Pages using infobox company with unknown parameters|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}}|preview=Pahinang may [[Padron:Infobox company]] na may di alam na parameter na "_VALUE_" | ignoreblank=y | alt | area_served | areas_served | assets | assets_year | aum | brands | company_logo | company_name | company_type | defunct | dissolved | divisions | embed | equity | equity_year | fate | footnotes | former_name | former_names | foundation | founded | founder | founders | genre | homepage | hq_location | hq_location_city | hq_location_country | image | image_alt | image_caption | image_size | image_upright | income_year | industry | ISIN | ISIN2 | ISIN3 | key_people | location | location_city | location_country | locations | logo | logo_alt | logo_caption | logo_size | logo_upright | members | members_year | module | name | native_name | native_name_lang | net_income | net_income_year | num_employees | num_employees_year | num_locations | num_locations_year | operating_income | owner | owners | parent | predecessor | predecessors | production | production_year | products | profit | profit_year | rating | ratio | revenue | revenue_year | romanized_name | services | subsid | successor | successors | traded_as | trade_name | trading_name | type | website| qid | fetchwikidata | suppressfields | noicon | nocat | demo | categories }}<noinclude> {{documentation}} </noinclude> rxho12z593spawwt3g44sobb6epd4ll 0 122686 2213763 2185978 2026-06-28T07:33:00Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2213763 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=Hunyo 2017}} {{notability|date=Nobyembre 2010}} <!--paunawa pakibasa muna ng komento sa pahina ng usapan bago burahin ang clean up at wikify. salamat.--> {{cleanup-translation|date=Abril 2010}} {{Infobox Politician | name = Tiffany Rene’ Estrella Attwood | image = Tiffany Estrella Attwood - Web.jpg | alt = Campaign picture. | caption = | candidate = [[:en:California's 10th congressional district|U.S. Representative for California, 10th District]]<ref name="sos.ca.gov">[ http://www.sos.ca.gov/elections/Special/cd10/certified-list-of-candidates-write-ins.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091008122822/http://www.sos.ca.gov/elections/Special/cd10/certified-list-of-candidates-write-ins.pdf |date=2009-10-08 }} ]</ref> | runningmate = | opponent = Joan Buchanan (D), Mark DeSaulnier (D), John Garamendi (D), Adriel Hampton (D), Anthony Woods(D), Chris Bunch (R), Gary W. Clift (R), David Harmer (R), Mark Loos (R), David Peterson (R), John Toth (R), Jerome “Jerry” Denham (AI), Jeremy Cloward (G), Mary C. McIlroy (PF) | incumbent = | birth_date = {{birth date and age|1971|02|01}} | birth_place = [[Hayward, California]]<br />[[United States]] | death_date = | death_place = | party = [[:en:Democratic Party (United States)|Demokratiko]] | otherparty = [http://filamdc.com/default.aspx Filipino American Democratic Caucus,] [http://www.cachicanolatinocaucus.com California Chicano Latino Caucus of the Democratic Party,] [http://ca.lwv.org League of Women Voters,] [http://ebaydemo.org/CCCDCC.htm Contra Costa County Democratic Central Committee,] [http://www.srvdc.net San Ramon Democratic Club] | relations = | spouse = | civil partner = | children = | residence = | occupation = Mortgage broker / Real Estate Investment Advisor | signature = | signature_alt = | website = [http://www.attwoodforcongress.com Attwood for Congress], Opisyal na Website ng Kampanya | footnotes = }} [[Talaksan:Danville Planning Commission - at meeting.jpg|200px|thumb|left|Attwood sa bayan ng Danville’s Planning Commission]] Si '''Tiffany Rene’ Estrella Attwood''' (sinilang nuong Feb. 1, 1971) ay isang [http://www.ci.danville.ca.us/Council_and_Government/Commisions_and_Committees/Planning_Commission.aspx “Planning Commissioner”] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100318002804/http://www.ci.danville.ca.us/Council_and_Government/Commisions_and_Committees/Planning_Commission.aspx |date=2010-03-18 }} sa [[Danville, California|bayan ng Danville]], [[California]]. Ang kanyang commission ay nagsimula nuong, Jan. 1, 2009, at siya ay pinile nang mayor at consihal ng Danville. Ang Planning commission ay [[walang-kinikilingan|walnag partido]] at pitong miembro ang namamahala ang patakaran at nag bibigay nang recoman dasyon sa pag-gamit ng lupa at ariarian [[Danville, California|sa bayan ng Danville]]. Nuong [[Hunyo 15|Junio 15]], 2009, si Tiffany ay nag sabi na siya ay kakandidato sa [[U.S Kongreso]] sa [[:en:California's 10th congressional district|California 10th Kongressional Districk]]. Ang puesto na ito ay binakante ni [[:en:Ellen Tauscher|Ellen Tauscher]] na tumangad nang puesto sa [[:en:Under Secretary of State for Arms Control and International Security Affairs|Under Secretary of State for Arms Control and International Security Affairs]]. Ang eleksion ay ginanap nuong [[Setyembre 1|Septembre 1]], 2009 at ang susunod ay gaganapon sa [[Nobyembre 3|Novembre 3]], 2009. == Younger Taon == Inanak sa [[Hayward, California]]. Nga magulang ay sila James Olidan Estrella a Isabelle Marie Paz. Tiffany pinagitnaan nila James Olidan Estrella at Ajay Joseph Bromstead. Nag silbi sa [[:en:Philippine Marine Corps|Marines]]. Nuong si Tiffany ay tatlong taon, ang tatay nila ay iniwan ang familya. Ang nanay niyang si Isabelle ay muling nag asawa makalipas nang pitong taon, kay Jogn Bromstread. Si isa rin siyang dating U.S. Marines. Habang nandiyan si john siya ay tinulunagan lumaki sa mediong magulung lugar sa Hayward at [[Oakland, Kaliporniya|Oakland]]. Si Tiffany ay natutong mag libot sa ganumang kalagayan. Nuong panahon nang 70’s at 80’s, taghirap na panahon, ang pondo nang paraalan ang Hayward ay lumiit. Subalit nang mayron [[Sekundarya paaralan]], ito ay inalis. Pagkatapos nang [[Elementaria]], siya ay direcho sa [[Mga matataas na paaralan sa Estados Unidos|High School]]. Si Tiffany ay lumaki agad. == Kanyang Pinamamasukan == [[Talaksan:Tiffany Attwood at Emery Financial.jpg|200px|thumb|left|Attwood ay nag aadvise sa mga inbestor sa mga ariarian]]Nuong siya ay labing walong taon, si Tiffany ay umalis sa bahay. Siya ay namasukan sa [[:en:United Parcel Service|United Parcel Service (UPS)]] bilang kargador nang bagahe sa truck. Ito ay ginagawa niya sa umaga at sa gabi naman ay namamasukan siya sa [[:en:Costco|Costco]]. Siya ay lumaki sa magulong puok. Ito ay nakatulong sa kayana makisama sa ibat-ibag tao, at siya ay nagging Superbisor. Makalipas na mga taon sa [http://www.ups.com/asia/ph/engindex.html UPS] at [http://www.costco.com/ Costco], siya ay nagpalit nang pinapasukang trabaho, ito naman ay sa Insustriya nang sanglaan. Mabilis niyang natutunang ang kanyang trabaho at siya ay kamuha nang [http://www.realtor.org.ph/ lisensiya para nag beta ng ariarian at bahay] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100208075255/http://www.realtor.org.ph/ |date=2010-02-08 }}. Simula noon si Attwood ay namasukan sa [http://www.northpointgroup.com/ NorthPoint Group] bilang Vise Presidente at tagapayo sa utang. Siya ay namamasukan sa ngayon sa [http://www.emeryfinancial.com/index.php Emery Financial]{{Dead link|date=Agosto 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} bilang naka kandanpa na taga-payo sa utang, at sa ariarian taga payo sa inverstor. Siya ay nagging inverstor sa mga ariarian at mga paupahang bahay mahikit na labing pintong taon. == Kadidato para sa Kongreso na U.S. == [[Talaksan:Avances.jpg|200px|thumb|left|Tiffany Attwood sa ang takpan ng Avances Magazine - isang Espanyol Magazine ay ipinamamahagi sa buong North America]]Mula noon siya ay nag talaan sa departamento ng halaan noon [[Hulyo 20|Julio 20]], 2009, siya ay sinabihan ng klerk na nahuli siya ng limang araw para maging puedeng kadidato ng demokratiko para lumaban sa botohan. Subalit na marami siyang pag paghina ng loob, si Tiffany ay nag disisyon na eporsige ang mga babaeng [[Amerikang Latino|Latino]] at Filipino para maging aktibo sa boses ng politica. Nuong [[Hulyo 28|Julio 28]], 2009, si Attwood para kongreso ay nagpalit ng paraan at muli siyang napahalag na isulat kakandidato. Ayon sa batas ng California, ang isulat na kandidato ay dapat na mapahayag na kakandidato at magharap nang mga prima ng sumusuportang sa kanya, at kailangan niyang ipahayag kaparis ng [[:en:Republican Party (United States)|Republikan]] at Demokrats. Ayon sa kasaysayan, pito uang ang nagtagumpay sa isulat na kandidato. Nuong [[Hulyo 5|Julio 5]], at [[Agosto 8|Agusto 8]], 2009, si attwood hindi pinahintulot na mga dibate sa [[Antioch, California|Antioch]] at [[Fairfield, California|Fairfield]], California. Na Ginanap para sa Partido ng Demokratik. .<ref>[ http://www.fogcityjournal.com/wordpress/2009/07/05/ca-10-democratic-candidates-square-off-in-antioch/{{Dead link|date=Septiyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}]</ref>[[Talaksan:Tiffany Estrella Attwood - Fairfield Protest.JPG|200px|thumb|right|Fairfield lumaban sa Agusto 7, 2009]] Nabagabag siya dahil sa pagaakala ng mga tao na ito ay kadahilanan ng pagtatangibatay sa lahi. Siya ay nag-ganap nang Demostration sa labas ng Fairfield na ginagapan ng debate. Ito ay sa labas ng gusali ng gobyerno. Ang Demostrasion na ito ay nagbunga ng maganda at nakita ng pahayagan international. Sa pagsasama-sama ng [[:en:ABS-CBN Broadcasting Corporation|ABS-CBN Broadcasting Corporation]], at [http://www.philippinedailymirror.com Philippine Daily Mirror] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100211235343/http://www.philippinedailymirror.com/ |date=2010-02-11 }}, na kakatawag-pansin sa debateng ito. Pagkatapos ng debatesa Fairfield, si Lt. Governor Garamendi ay tumawag kay Ginang Attwood tungkol sa Diskriminasion ng lahi, kung papano siya makakatulong sa bagay na ito.<ref>[ http://www.thepress.net/pages/full_story/push?article-Attwood+suspends+campaign+for+Garamendi-%20&id=3235680-Attwood+suspends+campaign+for+Garamendi-&instance=main_news{{Dead link|date=Oktubre 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}]</ref> Sa mga sunod-sunod na pangyaari ay mag-mulak ito na ma suspension ang kampanya ni Attwood na itaguyod si Garamendi. Ang akmpanya ni Tiffany Estrella Attwood ay nagbigay sa kanya ng mataas na pagkilala ng ika 10th Congresional District at ng mamayan ng Pilipinas.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.asianjournal.com/pdf/webpaper/webpapers/2009/aj090828/viewer_frame.html |access-date=2010-04-19 |archive-date=2010-01-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100103105229/http://asianjournal.com/pdf/webpaper/webpapers/2009/aj090828/viewer_frame.html |url-status=dead }}</ref><ref>[ http://www.asianjournal.com/pdf/webpaper/webpapers/2009/aj090821/viewer_frame.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100103121452/http://asianjournal.com/pdf/webpaper/webpapers/2009/aj090821/viewer_frame.html |date=2010-01-03 }}]</ref> Si Attwood ay miembro ng [http://filamdc.com/default.aspx Filipino American Democratic Caucus] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100525201326/http://filamdc.com/default.aspx |date=2010-05-25 }}, at sa California [http://www.cachicanolatinocaucus.com California Chicano Latino Caucus of the Democratic Party] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171003124329/http://www.cachicanolatinocaucus.com/ |date=2017-10-03 }} at nang [http://ca.lwv.org League of Women Voters] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100422034050/http://ca.lwv.org/ |date=2010-04-22 }}, [http://ebaydemo.org/CCCDCC.htm Contra Costa County Democratic Central Committee] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090428053344/http://www.ebaydemo.org/CCCDCC.htm |date=2009-04-28 }}, at nang [http://www.srvdc.net San Ramon Democratic Club]. == Mga Resulta == {| border="1" cellpadding="3" cellspacing="0" style="margin:1em 1em 1em 0; background:#f9f9f9; border:1px #aaa solid; border-collapse:collapse; font-size:95%;" |- style="background-color:#E9E9E9" ! colspan="7" | {{Tnavbar-header|[[:en:California's 10th congressional district special election, 2009|'''U.S Kongreso sa California 10th Kongressional Districk - 2009''']]|California's 10th congressional district special election, 2009}} |-bgcolor="#EEEEEE" align="center" ! colspan="3" rowspan="2" style="width: 25em" |Kandidato ! style="width: 10em" rowspan="2" | Larawan ! style="width: 15em" rowspan="2" |Partido ! style="width: 15em" rowspan="2" | ! style="width: 12em" colspan="2" |Kinalabasan |-bgcolor="#EEEEEE" align="center" ! style="width: 5em" |Bilang ng boto ! style="width: 8em" |Bahagdan |- ! colspan="2" style="background-color:blue; width: 3px" | | Tiffany Estrella Attwood (isulat)<ref name="sos.ca.gov"/> | [[Talaksan:Tiffany Estrella Attwood - Web.jpg|50px]] | colspan="2" style="width: 130px" | [[:en:Democratic Party (United States)|Demokratiko]] | align="center" | bawiin | align="center" | Garamendi ini-endorso |- ! colspan="2" style="background-color:blue; width: 3px" | | John Garamendi | [[Talaksan:John Garamendi.jpg|50px]] | colspan="2" style="width: 130px" | [[:en:Democratic Party (United States)|Demokratiko]] | align="center" | 27,580 | align="right" | 25.70% |- ! colspan="2" style="background-color:red; width: 3px" | | David Harmer | | colspan="2" style="width: 130px" | [[:en:Republican Party (United States)|Republikan]] | align="center" | 22,582 | align="right" | 21.05% |- ! colspan="2" style="background-color:blue; width: 3px" | | Mark DeSaulnier | | colspan="2" style="width: 130px" | [[:en:Democratic Party (United States)|Demokratiko]] | align="center" | 18,888 | align="right" | 17.60% |- ! colspan="2" style="background-color:blue; width: 3px" | | Joan Buchanan | | colspan="2" style="width: 130px" | [[:en:Democratic Party (United States)|Demokratiko]] | align="center" | 12,896 | align="right" | 12.02% |- ! colspan="2" style="background-color:blue; width: 3px" | | Anthony Woods | | colspan="2" style="width: 130px" | [[:en:Democratic Party (United States)|Demokratiko]] | align="center" | 9,388 | align="right" | 8.75% |- ! colspan="2" style="background-color:red; width: 3px" | | Chris Bunch | | colspan="2" style="width: 130px" | [[:en:Republican Party (United States)|Republikan]] | align="center" | 4,871 | align="right" | 4.54% |- ! colspan="2" style="background-color:red; width: 3px" | | Gary W. Clift | | colspan="2" style="width: 130px" | [[:en:Republican Party (United States)|Republikan]] | align="center" | 4,158 | align="right" | 3.88% |- ! colspan="2" style="background-color:red; width: 3px" | | John Toth | | colspan="2" style="width: 130px" | [[:en:Republican Party (United States)|Republikan]] | align="center" | 3,340 | align="right" | 3.11% |- ! colspan="2" style="background-color:red; width: 3px" | | David Peterson | | colspan="2" style="width: 130px" | [[:en:Republican Party (United States)|Republikan]] | align="center" | 1,671 | align="right" | 1.56% |- ! colspan="2" style="background-color:green; width: 3px" | | Jeremy Cloward | | colspan="2" style="width: 130px" | [[:en:Green Party (United States)|Berde]] | align="center" | 552 | align="right" | 0.51% |- ! colspan="2" style="background-color:red; width: 3px" | | Mark Loos | | colspan="2" style="width: 130px" | [[:en:Republican Party (United States)|Republikan]] | align="center" | 418 | align="right" | 0.39% |- ! colspan="2" style="background-color:blue; width: 3px" | | Adriel Hampton | | colspan="2" style="width: 130px" | [[:en:Democratic Party (United States)|Demokratiko]] | align="center" | 376 | align="right" | 0.35% |- ! colspan="2" style="background-color:yellow; width: 3px" | | Jerome "Jerry" Denham | | colspan="2" style="width: 130px" | [[:en:American Independent Party|American Independyente]] | align="center" | 309 | align="right" | 0.29% |- ! colspan="2" style="background-color:black; width: 3px" | | Mary C. McIlroy | | colspan="2" style="width: 130px" | [[:en:Peace and Freedom|Kapayapaan at Kalayaan]] | align="center" | 272 | align="right" | 0.25% |- ! colspan="2" style="background-color:; width: 3px" | | | | colspan="2" style="width: 130px" align="right" | '''Kabuuan''' | align="center" | '''107,303''' | align="right" | '''100%''' |- ! colspan="2" style="background-color:; width: 3px" | | | | align="right" | '''Kabubuan ng populasyon''' | | | align="right" | 29.39% |} == Pamana == “Tiffany is the epitome of Multi-Culture in America,” yan ang pahayag ng kanya, pinunong-kampanya para sa kongreso. Kung sisi nuttin mo siya ay ang “pinag-sama-samang lahi.” ?”<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.elcerritowire.com/live/new_single.shtml?oid=6132 |access-date=2010-04-19 |archive-date=2015-10-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151001214144/http://www.elcerritowire.com/live/new_single.shtml?oid=6132 |url-status=dead }}</ref><ref name="philippinedailymirror.com">http://www.philippinedailymirror.com/world-mainmenu-26/north-america-mainmenu-36/670.html{{Dead link|date=Agosto 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Si Attwood ay may dugong ika-apat na Mexican [[Amerikang Latino|Latino]], [[Portugal|Portuguese]], [[:en:Mescalero|Mescalero Apache-Native American]] at [[Lahing Pilipino|Filipino]]. Siya lamang ang kandidato na tumatakbo sa kongreso na may dugong-ibat-ibang lahi..<ref name="philippinedailymirror.com"/> {{familytree/start}} {{familytree | | | | | | |Attwood |Attwood= '''Tiffany Rene’ Estrella Attwood'''<br /><small>Isinilang – [[Hayward, California]]}} {{familytree|border=0 | | |,|-|-|-|^|-|-|-|.| | | | | |}} {{familytree | | Estrella | | | | | | Paz |Estrella='''James Olidan Estrella'''<br />Isinilang - Philippines <br />|Paz='''Isabelle Marie Paz'''<br />Isinilang - Arizona<br />}} {{familytree | |,|^|-|-|.| | | |,|^|-|-|.| |}} {{familytree | Estrella | | Villacorte | | Paz | | Lopez |Estrella='''James DeCambra Estrella'''<br />[[Portugal|Portuguese]]<br />|Villacorte='''Rose Olidan Wustistam'''<br />[[Lahing Pilipino|Filipino]] |Paz='''Carlos Grijaval Paz'''</small><br />[[:en:Mescalero|Mescalero Apache]]</small><br />|Lopez='''Marie Louise Lopez'''</small><br />[[Mehiko|Mexican]] }} {{familytree/end}} == Political views == [[Talaksan:Tiffany Estrella Attwood - Livermore.JPG|200px|thumb|left|Si Attwood sa kampanya sa Livermore, California]] Sa kanyang pananaw sa sarili ay masasabi niyang siya ay moderate [[:en:Democratic Party (United States)|Democratic]], lumaki na may halos 30 taon experyensya sa union, na kinalakihan na galling sa magulang, at ang sariling serbisyo sa [[:en:United Parcel Service|United Parcel Service (UPS)]]. Haban siya ay nagsisilbing Independent Agent sa Northpoint, si Tiffany ay nangailagan tumangap ng panganla-wang trabaho; bukod sa UPS. Para maitaguyod ang panganga ilagan ng pamily sa kalusugan. Sa hindi ina-asahang pangyayari si [[:en:Ellen Tauscher|kongresswoman Ellen Tauscher]] ay naming pag-kakawala ng trabaho sa UPS ni Attwood; na nag-lagay sa mahirap na katuyuan ng pamilya, sa kawalan ng health insurance simisisi ni Tiffany ang mga bagay na ito sa California’s $26 Billion defecit, “runaway taxes”, at sa [[:en:United States housing bubble|pag-baksak ng presyo ng mga bahay]]. Dalawang bagay ang nawala sa aking pamilya, ang trabaho ko at ang “health benefit”, ayon kay Attwood. Sa isang banda, ang tingin ko sa mga politico (Lt. Governor Garamendi, State Senator DeSaulnier, at nang Assemblywoman Joan Buchanan), at naisip, bakit kailangan e-boto uli ang mga taong gobierno na nagpabagsak sa California at nagkaroon ng”$21 Billion defecit” sa federal. Sa palagay ko, na a ayon sa “10th District”, ayaw nilang paupuin mi ang mga politico na minsan nang nagkaroon ng “deficit-spending, tax increase” kaya ako ay nag-ka-isip na tumakbo para sa kongreso.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.independentnews.com/uploads/pdf/1_18062009_1245507377.pdf |access-date=2010-04-19 |archive-date=2010-09-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100923154015/http://independentnews.com/uploads/pdf/1_18062009_1245507377.pdf |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.ibabuzz.com/politics/2009/06/15/another-candidate-declares-in-cd-10 |access-date=2010-04-19 |archive-date=2010-07-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100724091152/http://www.ibabuzz.com/politics/2009/06/15/another-candidate-declares-in-cd-10/ |url-status=dead }}</ref> == Pag-aaral == Ito ang may karapatang mauna sa California, maraming tinangal sa ating paaralan kaya malagay ang California sa [http://www.rocklin.k12.ca.us/negotations/state_funding.pdf "47th place in the U.S]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}."<ref name="Quality Counts">{{cite web|url=http://www.edweek.org/rc/articles/2004/10/15/qc-archive.html|title=State Report Cards Map Updates|last=|first=|date=2009-01-08|publisher=Education Week|accessdate=2009-01-08|archive-date=2009-01-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20090114115501/http://www.edweek.org/rc/articles/2004/10/15/qc-archive.html|url-status=dead}}</ref> Pinadami natin ang mga mag-a-aral, 30-35, sa bawat gusali. Nag-bawas tayo ng mga guro, pinaliit ang gasto sa musika, pagbabasa at iba pang programa, na naibibigay sa ating mga mga-aaral na pangunahing kaalaman. == Pag-paplaglag == Si Attwood, ay naniniwala sa “pro-choice”. At nangungusap sa kumunidad ng pang-agham na tigilan ng mag-debate tungkol sa. Kung kailan nag-sisimula ang pintib ng buhay. Siya ay sumo-suporta sa “Federal funding of Stem Cell” as pananaliksik, at sa ano mang kaa-laman sa ibang sakit at “Gene Therapy”. == Tulong Pang-kalusugan == Walang pagdududa ang American ay may pina-ka-mabuting tulong pang-kalusugan sa buong mundo, siya ang nangunguna sa ”medical advancement, research and development”. At may nag-dadagdag nang maka-bagong tiknology na nag-papalaki ng gastos. Pero, ang sabi ng “Business Week”, ang subrang pag-ta-taas ng “medical insurance” sa loob ng naka-lipas na 40 anos, “medical liability at defensive medicine on premiums” ay kina-kailagan bigyan ng pansin.<ref name="attwood4congress.com">[ http://www.attwood4congress.com/index-3.html{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}]</ref> == Bahay-tirahan == Si tiffany ay nagtra-trabaho sa Emery Financial-isa sa pinaka. Malaking “brokerage” sa bansa. Siya ay isang “Loan officer and home mortgage specialist”. Ang kanyang pag-kahumaling sa mga tao na maru-nong mag-bigay halaga sa pag-bili ng bahay. Katulad na nangyari sa ating bansa tungkol sa “crisis” sa bayad-bahay. Ang kanyang kaalaman sa “home mortgage”, minsan ipinakita ni Tiffany ang kanyang galing at namuno sa “home owners advocacy”. == Enerhiya == Wala ng dapat itanong tungkol sa ating pag de de pende ng lagis, doon sa mga bansa na ayaw maki-hati sa America ay dapat lang tayo ay mag-ingat at ilagay sa kamay ng ating “National Security”. Sa ngayon ang ating distrikto ay mayaman sa lakas ng “windmill” na nag-gagaling sa [http://www.panoramio.com/photo/1004762 "Montezuma Hills to Birds Landing] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100715195100/http://www.panoramio.com/photo/1004762 |date=2010-07-15 }}." Isa sa mga 122 “foot blade behemoths ay maka-gagawa ng hangang 150 megawatts ng elektrisidad, tama lang ng mag-bigay liwanag sa 112,500 bahay na nanganga-ilangan sa distrikto. Malaki ang aking pani-niwala sa “solar panel”. Ang aking panukala sa ika-10th District ay pagsamahin ang lakas at ang suporta ng “U.S. House Bills” na ipag-patuloy ang pana-naliksik, sa pag-gawa ng malinis, libo-libong trabaho sa ngalan ng “green jobs” sa ating distrikto..<ref name="attwood4congress.com"/> == Veterans == [[Talaksan:Attwood with Vets.JPG|200px|thumb|left|Attwood with Vets on Memorial Day]] Walang iba na makakagawa ng bigyan tayo nang laya kundi ang ating mga veterano at sundalo. Ako mismo ay taos-puso at interesado sa mga veterano dahil, dalawang kapatid kong lalaki at ang aking ama ay parehong nasa Marines. Ang gobierno ng America ay may obligado sa bawat veterano, na sil ay dapat lang tumagap ng tulong, na ito ay para sa kanila, at bawat veterano ay may “equal access to those benefits”. Sa mga nakaraang taon ang aming pamilya ay nahihirapang humingi ng desenteng tulong, sa pang-kalusugan, sa “VA Benefits”, samantalang ang nabngit na sakit ay bunga ng pag-laban sa ibang-bansa noong gera. Sa ngayon ang ating tulong-pangkalusugan ay subra ang hinaharap na Gawain, sa panga-ngatawan na sakit at sa kai-sipan na sakit. Sa kadahilanan, sa “combat zones” ang ating VA Hospital, mga malugod na mangagamot,, medical technicians, nurses at iba-pang-kasamahan. Na halos gulagud na rin sa trabaho..<ref>[http://www.attwood4congress.com/index-3.html]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Personal na Buhay == [[Talaksan:Tiffany Estrella Attwood - Family.jpg|200px|thumb|right|Attwood Family]]Attwood buhay sa kanyang asawa, Francis at ang kanilang tatlong taong gulang na anak na babae sa Danville, California. Francis ay isang Pangkalahatang Kontratista sa konstruksiyon at remodeling at ay lisensiyado sa Estado ng California. Parehong Francis at Tiffany ay aktibo Soccer Players sa Bay Area. Tiffany ay iniulat ng mga pahayagan bilang ang "ina Soccer" politiko..<ref>http://www.topix.com/asian-american/filipino-american/2009/08/election-write-in-candidate-files-for-congressional-seat{{Dead link|date=Nobiyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>http://www.insidebayarea.com/news/ci_12595264?source=rss</ref><ref>http://www.contracostatimes.com/ci_12595264</ref><ref>http://www.insidebayarea.com/search/ci_12595264?IADID</ref><ref>http://crazyinsuburbia.blogspot.com/2009/06/soccer-mom-goes-after-ellen-tauschers.html</ref><ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.philippinedailymirror.com/world-mainmenu-26/north-america-mainmenu-36/545-filipino-mother-hopeful-of-a-us-congress-seat.html |access-date=2010-04-19 |archive-date=2010-01-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100110052609/http://www.philippinedailymirror.com/world-mainmenu-26/north-america-mainmenu-36/545-filipino-mother-hopeful-of-a-us-congress-seat.html |url-status=dead }}</ref> == Sanggunian == {{Reflist}} {{commonscat}} == Panlabas na mga Link == * [http://www.attwoodforcongress.com Attwood for Congress]{{Dead link|date=Agosto 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Opisyal na Website ng Kampanya {{BD|1971||Attwood, Tiffany Estrella}} [[Kategorya:Mga politiko ng Estados Unidos]] lfy6jdz2uopp8pyliodk71qvy0xz5mz 0 193387 2213780 2210728 2026-06-28T09:45:52Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2213780 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | conventional_long_name = {{nowrap|Sosyalistang Republika ng Vietnam}} | common_name = Vietnam | native_name = {{native name|vi|Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt&nbsp;Nam}} | image_flag = Flag of Vietnam.svg | image_coat = Emblem of Vietnam.svg | symbol_type = Emblema | motto = {{lang|vi|Độc lập – Tự do – Hạnh phúc}}<br/>"Kasarinlan – Kalayaan – Kaligayahan" | anthem = {{lang|vi|[[Tiến Quân Ca]]}}<br/>"Martsa ng Hukbo"{{parabr}}{{center|[[File:National Anthem of Vietnam.ogg]]}} | image_map = [[File:Location Vietnam ASEAN.svg|upright=1.15|frameless]] | capital = [[Hanoi]] | coordinates = {{coord|21|2|N|105|51|E|type:city}} | largest_city = [[Lungsod Ho Chi Minh]]<br/>{{coord|10|48|N|106|39|E|type:city}} | languages_type = Wikang opisyal<br />{{nobold|at pambansa}} | languages = [[Wikang Biyetnames|Biyetnames]] | demonym = [[#Demograpiya|Biyetnames]]<br>Viet (kolokyal) | government_type = [[Unitaryong]] [[Marxista–Leninistang]] [[unipartidistang]] [[sosyalistang]] [[republika]] | leader_title1 = [[Pangkalahatang Kalihim ng Partido Komunista ng Vietnam|Pangkalahatang Kalihim ng PKV]] | leader_name1 = [[Tô Lâm]] | leader_title2 = [[Pangulo ng Vietnam|Pangulo]] | leader_name2 = [[Lương Cường]] | leader_title3 = [[Pangalawang Pangulo ng Vietnam|Pangalawang Pangulo]] | leader_name3 = [[Võ Thị Ánh Xuân]] | leader_title4 = [[Punong Ministro ng Vietnam|Punong Ministro]] | leader_name4 = [[Phạm Minh Chính]] | legislature = [[Pambansang Asembleya ng Vietnam|Pambansang Asembleya]] | sovereignty_type = [[Kasaysayan ng Vietnam|Kasarinlan]] | sovereignty_note = mula sa {{flagicon|France}} [[Unyong Pranses|Pransiya]] | established_event1 = [[Pagpapahayag ng Kasarinlan ng Demokratikong Republika ng Vietnam|Deklarasyon]] | established_date1 = 2 Setyembre 1945 | established_event2 = Partisyon | established_date2 = 21 Hulyo 1954 | established_event3 = Reunipikasyon | established_date3 = 2 Hulyo 1976 | area_km2 = 331,344.82 | area_rank = ika-66 | area_sq_mi = 127,932.95 | percent_water = 6.38% | population_estimate = 100,300,000 | population_estimate_year = 2023 | population_estimate_rank = ika-15 | population_census = 96,208,984 | population_census_year = 2019 | population_density_km2 = 298.0 | population_density_sq_mi = 771.8 | population_density_rank = ika-49 | GDP_PPP = {{increase}} $1.559&nbsp;trilyon | GDP_PPP_year = 2024 | GDP_PPP_rank = ika-26 | GDP_PPP_per_capita = {{increase}} $15,470 | GDP_PPP_per_capita_rank = ika-106 | GDP_nominal = {{increase}} $465.814&nbsp;bilyon | GDP_nominal_year = 2024 | GDP_nominal_rank = ika-33 | GDP_nominal_per_capita = {{increase}} $4,623 | GDP_nominal_per_capita_rank = ika-119 | Gini = 36.8 | Gini_year = 2020 | Gini_change = negative&increase | Gini_rank = | HDI = 0.726 | HDI_year = 2022 | HDI_change = increase | HDI_rank = ika-117 | currency = [[Đồng ng Vietnam|Đồng]] (₫) | currency_code = VND | time_zone = VST | utc_offset = +07:00 | calling_code = +84 | cctld = .vn | today = }} Ang '''Vietnam''' ({{lang-vi|Việt Nam}}), opisyal na '''Sosyalistang Republika ng Vietnam''', ay isang bansang matatagpuan sa [[Tangway ng Indotsina]] sa [[Timog-Silangang Asya]]. Pinapaligiran ito ng [[Tsina]] sa hilaga, [[Laos]] sa hilagang-kanluran, [[Kambodya]] sa timog-kanluran, at [[Dagat Timog Tsina]] sa silangan. Sumasaklaw ito ng lawak na 331,344 km² at may populasyon na tinatayang 100 milyon. Ang kabisera nito ay [[Hanoi]] habang ang pinakamalaking lungsod nito ay [[Lungsod Ho Chi Minh]]. Tinahanan na ang Biyetnam mula pa sa [[panahong Paleolitiko]], simula sa mga estado ng Van Lang at Au Lac na itinatag noong unang milenyo BK sa rehiyon ng [[Ilog Pula (Asya)|Ilog Pula]]. Sa pananakop ng dinastiyang Trieu ay naipasailalim ang bansa sa higit sanlibong taon ng panlulupig ng Tsinang Imperyal mula 111 BK hanggang 938 AD. Naipanumbalik ang malayang monarkiya sa tagumpay ni [[Ngo Quyen]] sa [[Hilagang Han]] noong [[Labanan sa Bach Dang]]. Ganap itong winakasan sa [[pag-aalsang Lam Son]] kontra sa [[dinastiyang Ming]]. Inimpluwensiyahan pa rin ang Vietnam ng kulturang Tsino sa pamamagitan ng [[Confucianismo]] at [[Buddhismo]], ngunit natutulan na nito ang mga banta ng atake mula sa hilaga habang ginapi ang [[Champa]] at nagpalawak patimog hanggang [[Sabangang Mekong]]. Sa karamihan ng ika-17 at ika-18 siglo, epektibong nahati ang bansa sa dalawang dominyon ng Dang Trong at Dang Ngoai. Pinagkaisa ang dalawa ng huling [[dinastiyang Nguyen]] noong 1802, subalit pinagsama ang teritoryo sa [[Indotsinang Pranses]] noong 1887 bilang tatlong magkakahiwalay na rehiyon. Sa pagtatapos ng okupasyong Hapones noong [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]], inilunsad ng makabansang koalisyon na [[Viet Minh]] ang [[Himagsikang Agosto]] sa pangunguna ni [[Ho Chi Minh]], na nagdeklara ng kasarinlan noong 1945. Dumaan ang Vietnam sa matagalang pakikidigma noong ika-20 siglo. Bumalik ang Pransiya upang bawiin ang kolonyal na kapangyarihan nito sa [[Unang Digmaang Indotsina]], kung saan nagwagi ang Vietnam noong 1954. Dumulot ito sa pagganap ng [[Kumperensiya sa Ginebra (1954)|Kumperensiya sa Ginebra]] at sa paggawa ng dalawang sonang militar na nahati sa [[ika-17 hilera hilaga|ika-17 hilera]]. Humantong ang politikal na tensyon sa [[Digmaang Biyetnam]] sa pagitan ng komunistang [[Hilagang Vietnam|Hilaga]] at kapitalistang [[Timog Vietnam|Timog]]. Sa [[pagbagsak ng Saigon]] noong 1975, muling nagkaisa ang bansa bilang [[sosyalistang estado]] noong 1976. Nasangkot ito muli sa bakbakan laban sa [[Digmaang Kamboyano–Biyetnames|Kampuchea]] at [[Digmaang Sino–Biyetnames|Tsina]] bunga ng mga ideolohikal na pagkakaiba. Patuloy na humarap ng pagsubok ang Vietnam sa pagbagsak ng [[Unyong Sobyetiko]] at embargong pangkalakalan ng [[Estados Unidos]], kaya noong 1986 ay tinahak nito ang repormistang landas sa polisiyang [[Doi Moi]], na binago ang bansa sa isang [[ekonomiyang pamilihan]] na nakatuon sa sosyalismo. Pinadali nito ang muling pagsali ng Vietnam sa pandaigdigang larangan. Pinapamahalaan ang Biyetnam bilang [[unitaryong]] [[sosyalistang]] [[republika]] na pinamumunuan ng [[Partido Komunista ng Vietnam|Partido Komunista]]. Itinatagurian itong [[bansang umuunlad]], at ang ekonomiya nito'y itinala na isa sa mga pinakamabilis na lumalago sa mundo. Gayunpaman, humaharap ito ng mga suliraning panlipunan tulad ng mataas na antas ng katiwalian at mababang sukat ng mga kalayaang sibil. Bahagi ito ng mga intergubernamental at internasyonal na organisasyon kabilang ang [[ASEAN]], [[Ekonomikong Kooperasyon sa Asya-Pasipiko|EKAP]], [[KPKTPP]], [[OIF]], [[Pandaigdigang Organisasyon ng Pangangalakal|POP]], [[mga Nagkakaisang Bansa]] at [[Kilusang Di-Nakahanay]]. ==Etimolohiya== [[Talaksan:Tiến trình Nam tiến của người Việt.png|thumb|left|200px|Progreso ng paglipat ng bansang Biyetnames patimog.]] Maraming ginamit na pangalan upang tukuyin ang teritoryo ng Biyetnam, batay sa panahon ng kasaysayan. Tinawag itong Văn Lang noong dinastiyang Hồng Bàng, Âu Lạc noong dinastiyang Thục, Nam Việt noong dinastiyang Triệu, Vạn Xuân noong maagang dinastiyang Lý, Đại Cồ Việt noong mga dinastiyang Đinh at maagang Lê. Simula 1054 ay binansagan ang Biyetnam na Đại Việt. Panandalian itong tinawag na Đại Ngu noong dinastiyang Hồ. Ang kasalukuyang {{lang|vi|Việt Nam}} ay literal na isinasaling "Timog Viet" o "Viet ng Katimugan" na hango sa katawagan sa mga bayan ng timog Tsina.<ref name="Brindley2015">{{cite book|title=Ancient China and the Yue Perceptions and Identities on the Southern Frontier, c. 400 BCE–50 CE|url=https://www.cambridge.org/universitypress/subjects/history/east-asian-history/ancient-china-and-yue-perceptions-and-identities-southern-frontier-c400-bce50-ce|last=Brindley|first=Erica Fox|year=2015|publisher=Limbagan ng Pamantasang Cambridge|isbn=978-1-107-08478-0}}</ref>{{rp|27}} Isinulat ang salitang Việt ({{lang-zh|越}}, [[pinyin]]: {{transl|zh|Yuè}}) noong 1200 BK sa Maagang Gitnang Tsino gamit ang logograpong "{{lang|zh|戉}}" (kalauna'y "{{lang|zh|越}}") para sa isang palakol, at nilagay sa mga butong orakulo at inskripsyong tanso ng [[dinastiyang Shang]].<ref name="Norman&Mei1976">{{cite journal|title=The Austroasiatics in Ancient South China: Some Lexical Evidence|url=https://www.jstor.org/stable/40726203|last1=Norman|first1=Jerry|first2=Tsu-lin|last2=Mei|year=1976|journal=Monumenta Serica|volume=32|publisher=Taylor & Francis|location=Oxfordshire|isbn=978-04-1573-554-4}}</ref>{{rp|274–301}} Tinukoy nito ang isang grupo o pinunong katutubo sa hilagang-kanluran ng Shang. Noong unang bahagi ng ika-8 siglo BK, may binanggit na tribo sa gitnang [[Ilog Yangtze]] na pinangalanang Yangyue, na nagmarka ng simula ng paggamit nito para sa mga bayan sa katimugan. Sa pagitan ng ika-7 at ika-4 na siglo BK ay naging katawagan ang Yue o Việt para sa [[Estado ng Yue]] at mga tao nito sa ibabang bana ng Yangtze. Mula ika-3 siglo BK ay ginamit din ito sa mga di-Tsinong populasyon ng timog-kanlurang Tsina at hilagang Vietnam, partikular na sa mga pangkat-etnikong tulad ng Minyue, Ouyue, at Luoyue na kolektibong tinawag na Baiyue ({{lang-vi|Bách Việt}}; {{lang-zh|百越}}, [[pinyin]]: {{transl|zh|Bǎiyuè}}).<ref name="Meacham1996">{{cite journal|title=Defining the Hundred Yue|last=Meacham|first=William|year=1996|journal=Bulletin of the Indo-Pacific Prehistory Association|volume=15}}</ref>{{rp|93–100}} Unang lumabas ang Bǎiyuè o Bách Việt sa aklat na [[Lüshi Chunqiu]] na pinagsama-sama noong 239 BK.<ref name="Knoblock&Riegel2001">{{cite book|title=The Annals of Lü Buwei - Translated by John Knoblock and Jeffrey Riegel|url=https://www.sup.org/books/asian-studies/annals-lu-buwei|last1=Knoblock|first1=John|first2=Riegel|last2=Jeffrey|year=2001|publisher=Limbagan ng Pamantasang Stanford|isbn=9780804763981|access-date=2024-10-21|archive-date=2025-01-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20250120205151/https://www.sup.org/books/asian-studies/annals-lu-buwei|url-status=dead}}</ref>{{rp|501}} [[Talaksan:Đại Việt quốc quân thành chuyên.JPG|thumb|right|200px|Ika-10 siglong ladrilyong na may inskripsyong Chu Han: Ladrilyo para sa pagtayo ng dakilang estadong Biyet]] Noong 207 BK, itinayo ng dating heneral ng [[dinastiyang Qin]] na si [[Zhao Tuo]] ({{lang-vi|Triệu Đà}}) ang Nanyue o Nam Việt ("timog Yue o Việt"), kung saan ang kabisera nito'y naging Panyu (kasalukuyang [[Guangzhou]]). Itinagurian ang estadong ito na "timog" sa diwa na ito ay matatagpuan sa ibaba ng iba pang reynong Baiyue na natagpuan sa mga lugar na ngayo'y [[Fujian]] at [[Zhejiang]]. Sinunod ng mga humaliling dinastiyang Biyetnames ang nomenklaturang ito kahit marami nang bayan sa hilaga nila na pinagsama sa Tsina. Noong 968, itinatag ng pinunong Biyetnames na si [[Đinh Bộ Lĩnh]] ang malayang kaharian ng {{lang|vi|Đại Cồ Việt}}, maaaring nangangahulugang "Dakilang Viet ng [[Buddha|Gautama]]" dahil ang transpriksyong Chữ Hán ni Gautama (瞿曇) ay binasa na Cồ Đàm sa Sino-Biyetnames.<ref name="Trần2009">{{cite journal|title=Khảo về "Đại Cồ Việt" (nước Việt - nước Phật giáo)|url=https://www.jstor.org/stable/40726203|last=Trần|first1=Trọng Dương|year=2019|publisher=Surian ng mga Pag-aaral ng Hán-Nôm|location=Hanoi}}</ref> Noong 1054, pinaikli ni Emperador Lý Thánh Tông ang pangalan ng bansa sa Đại Việt ("Dakilang Biyet").<ref name="Lieberman2006">{{cite book|url=https://www.cambridge.org/core/books/strange-parallels/0C2FAED1DB111C4094B37054B65DF39C|last=Lieberman|first=Victor|title=Strange Parallels: Integration of the Mainland Southeast Asia in Global Context, c. 800–1830, Volume 1, Integration on the Mainland|year=2003|publisher=Limbagan ng Pamantasang Cambridge|isbn=9780511512087}}</ref>{{rp|353}} Gayunpaman, mas kinilala ang mga pangalang Giao Chỉ at An Nam ng mga dayuhan noong medyebal at maagang makabagong panahon. Makikita ito sa mga sumusunod na pre-modernong termino mula sa ibang wika: Caugigu sa [[wikang Italyano|Italyano]]; كوة ك (Kafjih-Guh) sa [[wikang Arabe|Arabe]]; Koci sa [[wikang Malay|Malay]]; Cauchy sa [[wikang Portuges|Portuges]]; Cochinchina sa [[wikang Ingles|Ingles]]; at Annam sa [[wikang Olandes|Olandes]], [[wikang Kastila|Espanyol]], at [[wikang Pranses|Pranses]]. Noong 1787, tinukoy ng politikong Amerikano na si [[Thomas Jefferson]] ang Biyetnam bilang Cochinchina para sa layunin ng pangangalakal sa bigas.<ref name="Miller1990">{{cite book|last=Miller|first=Robert|title=United States and Vietnam: 1787–1941|year=1990|publisher=Limbagan ng Unibersidad ng Tanggulang Pambansa|location=Washington, D.C.}}</ref>{{rp|9}} Unang naitala ang anyong Việt Nam ({{lang|zh|越南}}) ika-16 na siglong tulang orakular na [[Sấm Trạng Trình]], na iniuugnay sa opisyal at makatang [[Nguyễn Bỉnh Khiêm]]. Sa panahong ito, nahati ang bansa sa pagitan ng mga poong Trịnh ng Đông Kinh at poong Nguyễn ng Thừa Thiên. Sa pamamagitan ng pagsasama-sama ng ilang umiiral na mga pangalan: Nam Việt, Annam (Pasipikadong Timog), Đại Việt, at Nam quốc (Bansang Timog); lumikha ang may-akda ng bagong pangalan na tumutukoy sa isang mithing nagkakaisang estado. Ang salitang "Nam" ay hindi na nagpahiwatig ng Timog Việt, ngunit sa pagiging "Timog" ng Biyetnam sa kaibahan ng Tsina, ang "Hilaga".<ref name="Lan">Thành Lân, "[http://viet.vietnamembassy.us/tintuc/story.php?d=20030314121732 Ai đặt quốc hiệu Việt Nam đầu tiên?] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110727070325/http://viet.vietnamembassy.us/tintuc/story.php?d=20030314121732 |date=2011-07-27 }}", ''Báo Đại đoàn kết'', March 14, 2003.</ref> Ginamit ang Việt Nam bilang opisyal na pambansang pangalan ni Emperador [[Gia Long]], na humingi ng pahintulot sa dinastiyang Qing na baguhin ang pangalan ng kanilang bansa. Noong una, ninais ni Gia Long ang pangalan na Nam Việt at hiniling na kilalanin ang kanyang bansa bilang ganoon, ngunit tumanggi ang Emperador Jiaqing dahil may sinaunang estado na kapareho ang pangalan na namuno sa teritoryo na bahagi ng dinastiyang Qing; sa gayon, pinalitan ito sa pangalang Việt Nam noong 1804.<ref name="Woodside1971">{{cite book|author=Alexander Woodside|title=Vietnam and the Chinese Model: A Comparative Study of Vietnamese and Chinese Government in the First Half of the Nineteenth Century|url=https://books.google.com/books?id=0LgSI9UQNpwC&pg=PA120|year=1971|publisher=Sentrong Asya ng Pamantasang Harvard|isbn=978-0-674-93721-5}}</ref>{{rp|120}} Muling binuhay ang paggamit ng "Biyetnam" ng mga makabansang tulad ni [[Phan Bội Châu]] na nilimbag ang aklat na {{lang|vi|Việt Nam vong quốc sử}} (Kasaysayan ng Pagkawala ng Biyetnam) noong 1906. Itinatag din ni Chau ang {{lang|vi|Việt Nam Quang Phục Hộiration}} (Liga ng Restorasyon ng Biyetnam) sa parehong taon. Patuloy na ginamit ng publiko ang Annam hanggang sa Pag-aalsa sa Yên Bái noong 1930 na inilunsad ng {{lang|vi|Việt Nam Quốc Dân Đảng}} (Partido Nasyonalista ng Biyetnam). Mula noon ay lumaganap ang paggamit ng Việt Nam: lumitaw ito sa pangalan ng {{lang|vi|Việt Nam Độc lập Đồng minh Hội}} (Liga para sa Kasarinlan ng Biyetnam) ni Ho Chi Minh na itinatag noong 1941, at ginamit din ng gobernador ng Indotsinang Pranses noong 1942. Pinagtibay ito noong Hunyo 1945 ng imperyal na pamahalaan ni [[Bảo Đại]] sa [[Huế]], at noong Setyembre ng karibal na pamahalaang komunista ni Ho sa Hanoi.<ref name"Tønnesson&Antlöv1996">{{cite book|last1=Tønnesson|first1=Stein|last2=Antlöv|first2=Hans|title=Asian Forms of the Nation|date=1996 |publisher=Prensa Sikolohiya|location=Londres}}</ref>{{rp|117-126}} == Kasaysayan == === Bago ang panahon ng mga dinastiya === [[Talaksan:DrumFromSongDaVietnamDongSonIICultureMid1stMilleniumBCEBronze.jpg|thumb|right|Ang [[Tambol ng Dong Son]]]] Ang lupain na ngayon ay kilala bilang Biyetnam ay tinitirahan na simula pa noong panahong ng [[Paleolitiko]], at ilang mga pook arkeolohiko sa [[Lalawigan ng Thanh Hoa]] ay sinasabing nabuo mga ilang libong taong na ang nakalipas. Ang mga arkeolohista ay naidugtong ang simula ng kabihasnang Biyetnam noong huling bahagi ng panahong [[Neolitiko]], [[Panahon ng Tanso|Simulang Panahon ng Tanso]], kulturang Phung-nguyen, na nabuo sa [[Lalawigan ng Vinh Phuc]] noong 2000 [[Pangkaraniwang Panahon|BCE]] hanggang 1400 [[Pangkaraniwang Panahon|BCE]]. Noong 1200 [[Pangkaraniwang Panahon|BCE]] ang pagkatuklas sa pagtatanim ng palay at pagmimina ng tanso sa kapatagan ng paligid ng [[Ilog Ma]] at [[Ilog Pula (Vietnam)|Ilog Pula]] ang naging dahilan sa pagkabuo ng [[Kulturang Dong Son]], na tanyag sa marangyang tambol na taso nito. Ang mga armas na tanso, mga kagamitan, at ang mga tambol ng Dong Son sa mga pook nito ay nagpapakita ng mga impluwensiya sa teknolohiya ng pagkuha ng tanso mula sa Timog Silangang Asya. Ang ilang pagkakahalintulad sa pagitan ng kulturang Dong Son sa Timog Silangang Asya ay ang pagkakaroon ng mga kabaong na hugis bangka at ang paglilibing sa mga banga, at kinakitaan ng katunayan ng paggamit ng [[banga]]. === Panahon ng mga dinastiya === [[Talaksan:Emperor Khai Dinh in Hue (39543600561).jpg|thumb|left|Ang Libingan ng Emperador sa Hue]] Ang maalamat na [[Dinastiyang Hồng Bàng]] ng [[Hùng Vương|mga haring Hùng]] ay sinasabi ng maraming taga-Biyetnam na pinakaunang estadong Biyetnames, na kilala bilang Văn Lang. noong 257 BCE, Ang huling haring Hùng ay natalo ni Thục Phán, na sinama ang mga tribong [[Lạc Việt]] sa kanyang tribong [[Âu Việt]], upang mabuo ang [[Âu Lạc]] at inihayag niya ang kanyang sarili bilang [[An Dương Vương]]. Noong 207 BCE, isang heneral na Intsik na nagngangalang [[Zhao Tuo]] ang tumalo kay An Dương Vương at pinag-isa ang Âu Lạc sa [[Nanyue]]. Noong 111 BCE, ang [[Dinastiyang Han]] ay isinama ang Nanyue sa emperyo nito. Sa mga sumunod na mga libong taon, ang Biyetnam ay pinamunuan ng mga Tsino.<ref>{{Cite web |title=Kolonisasyong Tsino (200BC - 938AD) |url=http://asia.msu.edu/seasia/Vietnam/History/chinesecolonization.html |access-date=2009-02-07 |archive-date=2007-08-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070825192025/http://www.asia.msu.edu/seasia/Vietnam/History/chinesecolonization.html |url-status=dead }}</ref> Ang mga Sinaunang mga kilusang pangkalayaan gaya ng sa magkapatid na [[Magkapatid na Trung|Magkapatid na Trưng]] at kay [[Trieu Thi Trinh|Lady Triệu]] ay panandalian lamang ang naging tagumpay. Ito ay naging malaya at naging Vạn Xuân sa ilalim ng Dinastiyang Anterior Ly sa pagitan ng panahon ng 544 at 602. Sa simula ng ika-10 dantaon, natamasa ng Biyetnam ang pagsasarili, subalit hindi ang kalayaan, sa ilalim ng pamilyang Khúc. Noong 938 [[Pangkaraniwang Panahong|CE]], isang panginoong taga-Vietnam na nagngangalang [[Ngo Quyen|Ngô Quyền]] ang tumalo sa hukbong Intsik sa [[Labanan sa Ilog Bach Dang (938)|Ilog Bạch Đằng]] at natamasa ang kalayaan pagkatapos ng 10 dantaon pamumuno ng mga Tsino.<ref>[https://web.archive.org/web/20060428005830/http://vietnamnews.vnagency.com.vn/showarticle.php?num=04SUN220106 Spears offer insight into early military strategy], Viet Nam News</ref> Ang pangalan ay binago bilang Đại Việt, ang bansa ay naging maunlad noong panahon ng [[Dinastiyang Ly]] at ng [[Dinastiyang Trần]]. Noong panahon ng pamamahalang Tran, ang Đại Việt ay tatlong beses na lumaban sa pananakop ng mga Mongol sa Biyetnam.<ref>[http://countrystudies.us/vietnam/9.htm The Tran Dynasty and the Defeat of the Mongols]</ref> Ang [[Budhismo]] sa Vietnam ay lumaganap at naging relihiyon ng estado. Pagkatapos ng sandaling [[Dinastiyang Hồ]], panandaliang nahinto ang kalayaan ng Vietnam ng mga Tsino, subalit naibalik din ni [[Le Loi|Lê Lợi]], ang pinuno ng [[Dinastiyang Le]]. Naabot ng Biyetnam ang antas ng tugatog sa Dinastiyang Le noong ika-15 dantaon, lalo na nang mamuno si Emperador [[Le Thanh Tong|Lê Thánh Tông]] (1460–1497). Sa pagitan ng ika-11 at 18-dantaon, pinalawak ng mga taga-Biyetnam ang kanilang sakop patimog bilang {{lang|vi|nam tiến}} (''Patimog na pagkapapalawak'').<ref>[http://countrystudies.us/vietnam/11.htm The Le Dynasty and Southward Expansion]</ref> Doon ay nagapi nila ang Kaharian ng [[Champa]] at ilang bahagi ng [[Imperyong Khmer]].<ref>{{Cite web |url=http://www.ancientworlds.net/aw/Article/549713 |title=The Kingdom of Champa |access-date=2009-02-07 |archive-date=2011-05-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110511081540/http://www.ancientworlds.net/aw/Article/549713 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=The Chams: Survivors of a Lost Civilisation |url=http://www.cpamedia.com/history/cham_survivors/ |access-date=2009-02-07 |archive-date=2010-01-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100110131508/http://www.cpamedia.com/history/cham_survivors/ |url-status=dead }}</ref> Hanggang sa huling bahagi ng Dinastiyang Lê, Ang mga kaguluhang sibil ay lumaganap sa kalakhang bahagi ng Biyetnam. Una, ang sinusuportan ng mga Tsinong [[Dinastiyang Mạc]] ay hinamon ang kapangyarihan ng Dinastiyang Lê, Pagkatapos matalo ng Dinastiyang Mạc, muling nanumbalik ang Dinastiyang Lê, subalit wala nang aktuwal na kapangyarihan. Ang kapangyarihan ay nahati sa pagitan ng mga [[Panginoong Trịnh]] na kasali sa [[Digmaang Trịnh-Nguyễn|digmaang sibil]] nang mahigit sa apat na dekada. Sa mga panahong ito, ang mga Nguyễn ay nagpalawak sa katimugang Vietnam hanggang sa [[Mekong Delta]], at isinama ang [[Champa]] sa gitnang kabundukan at mga lupain ng Khmer sa Mekong. Ang digmaang sibil ay nagwakas nang ang magkapatid na [[Tay Son|Tây Sơn]] ay magapi ang dalawang naglalaban partido at sila ay nagtayo ng kanilang bagong dinastiya. Subalit, ang kanilang pamumuno ay hindi nagtagal nang ganun kahaba nang sila ay matalo ng mga natitirang paksiyon ng mga Panginoong Nguyễn na pinamunuan ni [[Gia Long|Nguyen Anh]] sa tulong ng mga Pranses. Pinag-isa ni Nguyen Anh ang Vietnam, at nagtatag ng [[Dinastiyang Nguyễn]], na namuno sa pangalang Gia Long. === Panahon ng Kolonyang Kanluranin === [[Talaksan:Flag of French Indochina.svg|thumb|right|Ang watawat ng [[French Indochina]] ([[Emperyong Kolonyal na Pranses|Mga Kolonyang Pranses]])]] {{main|Digmaang Sino-Pranses|Pag-iisa ng Indochina|Emperyo ng Vietnam}} Ang kalayaan ng Biyetnam ay unti unting sinira ng mga Pranses sa mga sunod sunod na pagsakop ng mga sandatahan nito mula 1859 hanggang 1885 nang ang buong bansa ay naging bahagi ng [[Pranses na Indotsina]]. Ang administrasyong Pranses ay nagpatupad ng mga mahahalagang pagbabagong pampolitika at kultural sa lipunang Biyetnam. Isang sistemang kanluranin ng makabagong edukasyon ang binuo, at ang [[Kristiyanismo]] ay pinalawak sa lipunan. Sa pagbubuo ng [[ekonomiyang plantasyon]] upang mapalakas ang [[eksport]] ng [[tabako]], [[indigo]], [[tsaa]] at [[kape]], hindi gaano binigyang pansin ang mga panawagan ng mga lokal sa pagkakaroon ng sariling pamahalaan at sa mga karapatang pantao. Isang kilusang nasyunalistang pampolitika ang lumaong nabuo, na may mga pinunong gaya nina [[Phan Boi Chau]], [[Phan Chu Trinh]], [[Phan Dinh Phung]], Emperador [[Ham Nghi]] at [[Ho Chi Minh]] na nananawagan ng kanilang kalayaan. Subalit, pinanatili ng mga Pranses ang kanilang pamumuno sa kaniyang mga kolonya hanggang noong [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]], nang ang mga Hapones ay nagpasimula nang pananakop sa [[Pranses na Indotsina|Indotsinang Pranses]] noong 1941. Ang kaganapang ito ay sinundan ng pagkakabuo ng administrasyong [[Vichy France|Pransiyang Vichy]], isang estadong papet ng [[Alemanyang Nazi]] at alyado ng [[Emperyong Hapon]]. Ang mga likas na yaman ng Vietnam ay labis na naabuso para sa kapakanan ng kampanyang militar ng Emperyong Hapones sa mga kolonyang [[Briton na Indotsina]] na [[Burma]], ang [[Tangway ng Malay]] at ang [[India]]. Noong Hulyo 1945, nagpasya ang Kapangyarihang Alyados na hatiin ang Indochina sa ika-16 na ''parallel'' upang payagan si Chiang Kai-shek ng Republika ng Tsina na tanggapin ang pagsuko ng mga Hapones sa hilaga habang tinanggap ni Lord Louis Mountbatten ng Britanya ang kanilang pagsuko sa timog. Sumang-ayon ang Kapangyarihang Alyados na pagmamay-ari pa rin ng Pransiya ang Indotsina.<ref>{{cite book |last=Neville |first=Peter |title=Britain in Vietnam: Prelude to Disaster, 1945–46 |publisher=[[Routledge]] |year=2007 |isbn=978-1-134-24476-8}}</ref> ==Pamahalaan at Politika== ===Balangkas=== Isa ang Biyetnam sa limang natitirang estadong komunista ng mundo, at pinapatakbo bilang isang [[unitaryong]] [[republika]]. Bagama't opisyal na nakatuon ang Vietnam sa [[sosyalismo]], nananatiling kapitalista ang mga patakarang pang-ekonomiya nito. Epektibong [[unipartidista]] ang bansa sa pagiit ng konstitusyon sa nangungunang papel ng [[Partido Komunista ng Vietnam|Partido Komunista ng Biyetnam]], na may hawak sa lahat ng sangay ng politika at lipunan. Gumaganap ang pangkalahatang kalihim ng PKV ng maraming mahahalagang tungkuling administratibo, na kinokontrol ang pambansang organisasyon ng partido. Naglilingkod ang punong ministro bilang puno ng pamahalaan, na namumuno sa isang konseho ng mga ministro na binubuo ng limang diputadong punong ministro at mga pinuno ng 26 na ministeryo at komisyon. Tanging ang mga pampulitikang asosasyon na kaanib o ineendorso ng PKV ang pinahihintulutang lumaban sa mga halalan ng Biyetnam. Kabilang dito ang Hanay ng Amang Bayan ng Vietnam at ibang maliliit na lapiang manggagawa at unyonista. ng pangulo ay ang nahalal na pinuno ng estado at punong komandante ng militar, na nagsisilbing tagapangulo ng Konseho ng Kataas-taasang Tanggulan at Seguridad, at may hawak na pangalawang pinakamataas na katungkulan sa Vietnam gayundin ang pagsasagawa ng mga tungkuling ehekutibo at mga paghirang ng estado at patakaran sa pagtatakda. ===Pagkakahating Administratibo=== Ang kabisera ng Biyetnam ay [[Hanoi]] (na nagsilbi rin bilang kabisera ng ''French Indochina'' at ng [[Hilagang Vietnam|Hilagang Biyetnam]]), at ang pinakamalaking at pinakamataong lungsod ay ang [[Lungsod ng Ho Chi Minh]] (na dating kilala bilang Saigon). Ang Vietnamay nahahati sa [[mga lalawigan ng Vietnam|59 na mga lalawigan at limang lungsod na kasing-antas ng lalawigan]], na hinati pa sa mga distrito at mga [[munisipalidad]]. Ang pamahalaang panlalawigan ay nasa ilalim ng pamahalaang sentral. Kadalasan, ang pamahalaang Biyetnames ay pinapangkat ang mga lalawigan na ito sa walong mga rehiyon: ang Hilagang Kanluran, Hilagang Silangan, Delta ng Ilog Pula, Baybayin ng Gitnang Hilaga, Baybayin ng Gitnang Timog, Gitnang Kabundukan, Timog Silangan, at ang Delta ng Ilog Mekong. Ang mga rehiyon na ito ay hindi kadalasang ginagamit. {{Mapa ng mga Lalawigan ng Biyetnam|align=left}} {{col-break|gap=2em}} {{col-end}} {| class="wikitable" style="margin:auto;" | style="padding-right:1em; vertical-align:top;"| <div class="center">''' '''Hilagang Silangan''' ----7. Điện Biên 23. Hòa Bình 8. Lai Châu 9. Lào Cai 17. Sơn La 13. Yên Bái |'''Hilagang Silangan''' ----21. Bắc Giang 15. Bắc Kạn 11. Cao Bằng 10. Hà Giang 12. Lạng Sơn 18. Phú Thọ 22. Quảng Ninh 16. Thái Nguyên 14. Tuyên Quang | '''Delta ng Ilog Pula''' ----1. Hà Nội (munisipalidad) 3. Hải Phòng (munisipalidad) 20. Bắc Ninh 27. Hà Nam 25. Hải Dương 24. Hưng Yên 28. Nam Định 29. Ninh Bình 26. Thái Bình 19. Vĩnh Phúc |- |'''Baybayin ng Gitnang Hilaga''' ----6. Thừa Thiên Huế 32. Hà Tĩnh 31. Nghệ An 33. Quảng Bình 34. Quảng Trị 30. Thanh Hóa |'''Gitnang Kabundukan''' ----41. Đắk Lắk 42. Đắk Nông 38. Gia Lai 37. Kon Tum 44. Lâm Đồng |'''Baybayin ng Gitnang Timog''' ----4. Đà Nẵng (munisipalidad) 39. Bình Định 46. Bình Thuận 43. Khánh Hòa 45. Ninh Thuận 40. Phú Yên 35. Quảng Nam 36. Quảng Ngãi |- |'''Timog-Silangan''' ----2. Hồ Chí Minh City (munisipalidad) 51. Bà Rịa–Vũng Tàu 49. Bình Dương 47. Bình Phước 50. Đồng Nai 48. Tây Ninh |'''Delta ng Ilog Mekong''' ----5. Cần Thơ (munisipalidad) 56. An Giang 62. Bạc Liêu 55. Bến Tre 63. Cà Mau 53. Đồng Tháp 59. Hậu Giang 58. Kiên Giang 52. Long An 61. Sóc Trăng 54. Tiền Giang 60. Trà Vinh 57. Vĩnh Long |} == Transportasyon == Ang makabagong transportasyon sa Vietnam ay orihinal na binuo sa ilalim ng pamumunong Pranses upang makakuha ng mga materyales sa pag-aani, at inayos at ginawang makabago pagkatapos ng Digmaang Vietnam. Ang sistema ng kalsada ang pinakatanyag sa lahat ng uri ng transportasyon sa bansa. Ang sistema ng mga kalsada sa Vietnam ay kinabibilangang ng Pambansang daanan na pinamamahalaan ng Sentral na Pamahalaan; mga daang panlalawigan na pinamamahalaan ng panglalawigang pamahalaan; at ang mga daang pangdistrito na pinamamahalaan ng pangdistritong pamahahalaan; ang mga daang urban ay pinamamahalaan ng mga lungsod at mga bayan; ang mga daan sa mga barangay ay pinamamahalaan ng mga barangay. Ang [[bisikleta]] at mga motorsiklo ay nananatiling pinakasikat na uri ng transportasyon sa mga lungsod, bayan at mga barangay sa Vietnam. Ang mga pampublikong mga bus na pinapatakbo ng mga pribadong mga kompanya ay ang pangunahing transportasyong pangmalayuan ng mga tao. Ang labis na trapiko ay isang malalang suliranin sa [[Lungsod ng Hanoi|Hanoi]] at sa [[Lungsod ng Ho Chi Minh|Ho Chi Minh]] dahil na rin sa mabilis na paglaki ng bilang ng mga sasakyan sa mga daanan. Mayroon ding 17,000 kilometrong layong daang tubig, na isang mahalagang bahagi ng mga buhay sa mga nayon. == Mga Sanggunian == [[Kategorya:Mga estadong-kasapi ng ASEAN]] [[Kategorya:Mga bansa sa Asya]] <references />{{Southeast Asia}}{{ASEAN}} 3vm2h5vkip0tosdixdurodzdr3nmhdo 0 196279 2213648 1186137 2026-06-28T02:28:18Z Jojit fb 38 Changed redirect target from [[Kalendaryong Huliyano]] to [[Kalendaryong Juliyano]] 2213648 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Kalendaryong Juliyano]] 4ja2pd96midthspp8n63dk4g8g8s835 0 197660 2213599 2092765 2026-06-28T00:43:50Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2213599 wikitext text/x-wiki {{Infobox philosopher | region = Shirdi, Maharashtra, India | era = 19th to 20th century | color = #B0C4DE <!-- Image and Caption --> | image = Baba_stone.jpg | image_size = 200px | caption = Sai Baba of Shirdi | name = Sai Baba of Shirdi | birth_date = unknown | death_date = October 15th, 1918 | religion = }} Si '''Sai Baba of Shirdi''' (Hindi alam– Oktubre 15, 1918) at kilala rin bilang '''Shirdi ke Sai Baba''' ({{lang-mr|शिर्डीचे श्री साईबाबा}}, {{lang-te|శిరిడి సాయిబాబా}}, Kannada: ಶಿರಡಿ ಸಾಯಿ ಬಾಬಾ, Tamil: ஷீரடி சாயி பாபா, {{lang-ur|شردی سائیں بابا}}), ay isang [[guru]] na [[Indiano]], [[yogi]], at [[fakir]] na itinuturing ng kanyang mga debotong [[Hindu]] at [[Muslim]] bilang isang santo. Maraming mga debotong Hindu kabilang si [[Hemadpant]] na sumulat ng sikat na ''Shri Sai Satcharitra'' &mdash; ay tumuturing sa kanyang isang [[inkarnasyon]] ng Panginoong [[Krishna]]<ref name="Sai Satcharitra in English">{{cite web |url= http://www.saibaba.org/saisatc.html |title= Sai Satcharitra in English |access-date= 2012-12-20 |archive-date= 2006-04-14 |archive-url= https://web.archive.org/web/20060414023134/http://saibaba.org/saisatc.html |url-status= dead }}</ref> samantalang ang ibang mga deboto ay tumuturing sa kanyang inkarnasyon ng Panginoong [[Dattatreya]]. Ang marami niyang mga deboto ay naniniwala na siya ay isang [[Satguru]] na naliwanagang Sufi [[Pir (Sufism)|Pir]], o isang [[Qutb|Qutub]]. Ang tunay na pangalan ni Sai Baba ay hindi alam. Ang pangalang "Sai" ay ibinigay sa kanya sa kanyang pagdating sa [[Shirdi]] na bayan sa estadong Indian na [[Maharashtra]]. Si Mahalsapati na isang lokal na [[saserdote]] ng templo ay kumilala sa kanya bilang isang santong Muslim at binati siya ng mga salitang 'Ya Sai!' na nangangahulugang 'Welcome Sai!'. Ang ''Sai'' o ''Sayi'' ay isang pamagat na Persian na ibinibigay sa mga santong Sufi na nangangahulugang 'ang isang mahirap'.<ref>Rigopoulos, ''The Life and Teachings of Sai Baba of Shirdi''</ref> The honorific "Baba" means "father; grandfather; old man; sir" in [[Indo-Aryan languages|Indo-Aryan]] languages. Thus Sai Baba denotes "holy father", "saintly father" or "poor old man".<ref>{{cite book | last = Rigopoulos | first = Antonio | title = The Life and Teachings of Sai Baba of Shirdi | publisher = [[State University of New York Press|SUNY]] | year= 1993 | page = 3 | isbn = 0-7914-1268-7}}</ref> Gayunpaman, ang ''Sāī'' ay maaari ring tumukoy sa terminong [[Sanskrit]] na "Sakshat Eshwar" o ang makadiyos. Si Sai Baba ay nananatiling isang napakasikat na santo lalo na sa India at siya ay sinasamba sa buong mundo.<ref name=srinivas/> Siya ay walang pag-ibig sa mga bagay na nasisira at ang kanyang tanging pinaguukulan ang realisasyon sa sarili. Siya ay nagturo ng isang moral na kodigo ng pag-ibig, kapatawaran, pagtulong sa iba, [[kawanggawa]], panloob na kapayapaan at debosyon sa Diyos at guru. Ang mga katuruan ni Sai Baba ay nagsama ng mga elemento ng Hinduismo at Islam. Kanyang binigyan ng pangalang Hindu na ''Dwarakamayi'' sa moskeng kanyang tinirhan,<ref name="hoiberg">{{cite book | last = Hoiberg | first = Dale | authorlink = Dale Hoiberg | author2 = I. Ramchandani | title = Students' Britannica India | work = | publisher = Popular Prakashan | year = 2000 | url = http://books.google.com/books?id=ISFBJarYX7YC&pg=PA324&dq=%22Sai+Baba+of+Shirdi%22&output=html | doi = | accessdate = 2007-12-01 }}</ref> nagsanay ng mga ritwal na Hindu at Muslim at nagturo gamit ang mga salita at pigurang hinango sa parehong mga tradisyon. Siya ay inilibing sa [[Shirdi]]. Ang kanyang isang mahusay na kilalang mga epigramo ang "''Sabka Malik Ek ''" ("Ang isang Diyos ay Namamahala sa Lahat") na nauugnay sa Islam at Sufismo. Kanyang palaging binibigkas ang ''"[[Allah]] [[Malik]]"'' ("Ang Diyos ay Hari").<ref>Sri Sai Satcharitra</ref> Ang ilan sa mga alagad ni Sai Baba ay sumikat bilang mga pigurang espiritwal at santo gaya ni Mahalsapati na isang pari ng templong [[Khandoba]] sa Shirdi, at Upasni Maharaj. Siya ay ginagalang ng ibang mga santo gaya nina Santo Bidkar Maharaj, Santo Gangagir, Santo Janakidas Maharaj, at Sati Godavari Mataji.<ref>Ruhela, S. P. (ed), ''Truth in Controversies about Sri Shirdi Sai Baba'', Faridabad, Indian Publishers Distributors, 2000. {{ISBN|81-7341-121-2}}</ref><ref name="Dabholkar, Govind Raghunath 1999">Dabholkar, Govind Raghunath, ''Shri Sai Satcharita: the life and teachings of Shirdi Sai Baba'' (1999)</ref> Sai Baba referred to several saints as 'my brothers', especially the disciples of [[Swami Samarth Maharaj|Swami Samartha of Akkalkot]].<ref name="Dabholkar, Govind Raghunath 1999"/> Si Avatar Meherbaba ay tumuring kay Sai Baba na isa sa Limang mga Perpektong Panginoon ng Panahon at nakatanggap ng pagpapala ni Sai Baba sa kanyang espiritwal na paglalakbay.[http://www.avatarmeherbaba.org/masters.html#cr Meherbaba] ==Mga sanggunian== {{reflist|refs= <ref name="srinivas">Srinivas ''Sathya Sai Baba movement''</ref> }} {{commonscat|Sai Baba of Shirdi}} {{Authority control}} [[Kategorya:Namatay noong 1918]] [[Kategorya:Mga guru na Hindu]] 6ovrjv2zphrovvjs62abhwhmryksn90 0 211529 2213618 1265599 2026-06-28T01:03:45Z Jojit fb 38 Changed redirect target from [[Pekas]] to [[Komedo]] 2213618 wikitext text/x-wiki #redirect [[Komedo]] cq30ezjw7yf8igsnhqggo7zfhw1rp14 0 211530 2213619 1265600 2026-06-28T01:03:55Z Jojit fb 38 Changed redirect target from [[Pekas]] to [[Komedo]] 2213619 wikitext text/x-wiki #redirect [[Komedo]] cq30ezjw7yf8igsnhqggo7zfhw1rp14 0 229655 2213594 1905944 2026-06-27T21:05:41Z Prosnu 133553 opisyal na pangalan sa Arabe 2213594 wikitext text/x-wiki {{walang-sanggunian}} {{Infobox Mountain | name = Bundok ng Templo | photo = Jerusalem-A-Quds-2013(2)-Aerial-Al-Aqsa_Mosque_Compound-(south_exposure).jpg | caption = | elevation = 743 metro | location = [[Herusalem]] | range = | prominence = | coordinates = {{coord|31|46|43|N|35|14|5|E|region:IL_type:landmark|display=title}} | first ascent = | easiest route = }} Ang '''Bundok ng Templo''' ([[Wikang Arabe|Arabe]]: المسجد الأقصى '''al-Masjid al-Aqṣā;''' [[Hebreo]]: הר הבית '''Har haBáyit''' / הר המוריה '''Har haMoria''') ay isa sa pinakamahalagang lugar panrelihiyon sa [[Lumang Lungsod ng Jerusalem]]. Sa [[Hudaismo]], ito ay ang lokasyon ng ang dalawang Templo ng Hudyo, at pinaniniwalaan na ang lugar kung saan si Adan ay ipinanganak at nagtayo ng isang altar para sa Diyos; nag-alay si [[Cain at Abel]] may mga sakripisyo; at inalay ni [[Abraham]] si [[Isaac]] bilang isang sakripisyo. Sa mga [[Muslim]] na Sunni, ang Bundok ng Templo ay ginagalang bilang ang Santuwaryong Marangal (''Noble Sanctuary'') at ang lokasyon ng pag-akyat si [[Muhammad]] sa langit. == Galerya == <gallery> File:Jerusalem Modell BW 2.JPG|[[Holyland Model of Jerusalem]] File:Palestine-2013(2)-Jerusalem-Temple Mount-Dome of the Rock (SE exposure).jpg|[[Dome of Rock]] File:Israel-Western Wall.jpg|[[Kanluranin Pader]] </gallery> == Mga panlabas na link == {{Commonscat|Temple Mount}} * [http://www.templemount.org Templemount.org] * [http://www.bib-arch.org/bar/article.asp?PubID=BSBA&Volume=36&Issue=2&ArticleID=10 New Evidence of the Royal Stoa and Roman Flames] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120229232623/http://www.bib-arch.org/bar/article.asp?PubID=BSBA&Volume=36&Issue=2&ArticleID=10 |date=2012-02-29 }} Biblical Archaeology Review * [http://templemount.wordpress.com#Temple Mount Sifting Project] [[Kategorya:Mga bundok ng Jerusalem]] [[Kategorya:Israel]] lkgrhe1q449qbx6aedz3i3sqn6paeg6 0 240450 2213659 2002100 2026-06-28T02:41:22Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2213659 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | name = Shinhwa | image = Shinhwa in 2012 in Singapore.jpg | image_size = 250px | caption = (Mula kaliwa pakanan: Eric Mun, Jun Jin, Lee Min-woo, Andy Lee, Kim Dong-wan, Shin Hye-sung) | background = group_or_band | origin = [[Timog Korea]] | genre = [[Kontemporaneong R&B|R&B]], [[K-pop]], [[J-pop]], [[Musikang Hip hop|hip hop]], [[Musikang pang-sayaw|sayaw]], [[electropop]] | years_active = 1998-kasalukuyan | label = [[SM Entertainment]] <br> (1998–2003) <br> [[Good Entertainment]] <br> (2004–2008) <br> [[Shinhwa Company]] <br> (2011–kasalukuyan) | associated_acts = [[Battle (Timog Koreanong banda)|Battle]] | website = [http://www.shinhwacompany.co.kr/ ShinCom Entertainment] | current_members = [[Eric Mun]] <br> [[Lee Min-woo]] <br> [[Kim Dong-wan]] <br> [[Shin Hye-sung]] <br> [[Jun Jin]] <br> [[Andy Lee (South Korean singer)|Andy Lee]] | module = }} {{Infobox Korean name | child = yes | hangul = {{linktext|신|화}} | hanja = {{linktext|神|話}} | rr = Sinhwa | mr = Sinhwa }} {{Contains Korean text}} Ang '''Shinhwa''' ([[Hangul]]: 신화; [[Hanja]]: 神話) ay isang banda sa [[Timog Korea]] na nagsimula sa industriya noong ika-24 ng Marso 1998. Ito ang pinakanagtagal na bandang pang-kalalalakihan sa kasaysayan ng [[K-pop]]<ref name=BSB-Shinhwa1>{{cite news|last=He|first=Amy|title=What the Backstreet Boys Could Learn From K-Pop|url=http://www.theatlantic.com/entertainment/archive/2013/07/what-the-backstreet-boys-could-learn-from-k-pop/278036/|accessdate=6 September 2013|newspaper=[[The Atlantic]]|date=23 July 2013|archiveurl= https://web.archive.org/web/20141213022853/http://www.theatlantic.com/entertainment/archive/2013/07/what-the-backstreet-boys-could-learn-from-k-pop/278036/|archivedate= 13 December 2014}}</ref><ref name=BSB-Shinhwa2>{{cite news|last=Hong|first=Grace Danbi|title=''The Atlantic'' Tells Backstreet Boys to Learn from Shinhwa|url=http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/41813|accessdate=6 September 2013|newspaper=enewsWorld|date=26 July 2013|agency=CJ E&M|archiveurl= https://web.archive.org/web/20131109155626/http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/41813|archivedate= 9 November 2013}}</ref><ref name=Longevity>{{cite news|last=Lee|first=Sun-min|title=Shinhwa keeps leading way|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=2975165|accessdate=6 September 2013|newspaper=Joongang Daily|date=27 July 2013|archiveurl= https://web.archive.org/web/20141217033141/http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=2975165|archivedate= 17 December 2014}}</ref><ref name=BSB-Shinhwa3>{{cite news|last=Huh|first=Yoon-jin|title=Shinhwa's longevity introduced in US magazine|url=http://koreatimes.co.kr/www/news/culture/2013/07/135_140160.html|accessdate=6 September 2013|newspaper=Korea Times|date=29 July 2013|archiveurl= https://web.archive.org/web/20141129061314/http://koreatimes.co.kr/www/news/culture/2013/07/135_140160.html|archivedate= 29 November 2014}}</ref> at nakamtan ang tagumpay kasabay [[Sechs Skies]], [[G.o.d. (Timog Koreanong banda)|g.o.d]], [[Fly to the Sky]], [[Turbo (Timog Koreanong banda)|Turbo]], [[Baby V.O.X]], [[Fin. K.L.]], [[H.O.T.]] at [[S.E.S. (banda)|S.E.S.]]. "Alamat" ang ibig sabihin ng Shinhwa sa [[wikang Koreano]]. ==Sanggunian== {{reflist}} ==Kawing Panlabas== {{commons category|Shinhwa}} * [http://www.shinhwacompany.co.kr/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180616160431/http://www.shinhwacompany.co.kr/ |date=2018-06-16 }} Shinhwa Company official homepage {{s-start}} {{s-ach|aw&ach}} {{s-bef|before=[[Rain (mang-aawit)|Rain]]}} {{s-ttl|title=Gayo Daejun Award for Daesang (=Best Prize)|years=2004}} {{s-aft|after=[[Kim Jong-kook (mang-aawit)|Kim Jong Kook]]}} {{s-bef|before=[[Lee Hyori]]}} {{s-ttl|title=15th [[Seoul Music Awards]] - Daesang (=Best Prize) Award|years=2004}} {{s-aft|after=[[TVXQ]]}} {{end}} {{Usbong}} [[Kategorya:Musika sa Timog Korea]] lv6oxolwkmqnj8kjaickx1glv3abzo8 0 252349 2213642 2201740 2026-06-28T02:02:24Z EmausBot 20162 Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[SM Prime]] 2213642 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[SM Prime]] niumrw3gfozl6s1r0bymw32toq304xg 15 280863 2213785 2213465 2026-06-28T10:42:24Z ListeriaBot 79921 Wikidata list updated [V2] 2213785 wikitext text/x-wiki == Wala pang artikulo sa wikang Tagalog == '''Ang sumusunod ay talaan ng mga mamamayan ng Pilipinas na mayroon nang artikulo sa ibang bersiyon ng Wikipedia ngunit hindi pa nagagawan ng artikulo sa Tagalog Wikipedia:''' {{Wikidata list|sparql= SELECT DISTINCT ?item ?article_en ?linkcount WHERE { ?item wdt:P31 wd:Q5. ?item wdt:P27 wd:Q928. ?item wikibase:sitelinks ?linkcount . ?article_en schema:about ?item . ?article_en schema:inLanguage "en" . ?article_en schema:isPartOf <https://en.wikipedia.org/> FILTER (?linkcount >= 1) . # only include items with 1 or more sitelinks FILTER NOT EXISTS { ?article schema:about ?item . ?article schema:inLanguage "tl" . ?article schema:isPartOf <https://tl.wikipedia.org/> } } GROUP BY ?item ?linkcount ?article_en ORDER BY DESC(?linkcount) LIMIT 100 |columns=P18,label:Article,P106,P793,P800,P39,?article_en |section= |min_section= |sort=?linkcount |links=red |thumb=128 |autolist= |references=all }} {| class='wikitable sortable' ! larawan ! Article ! hanapbuhay ! significant event ! magnum opus ! nahawakang pwesto ! ?article_en |- | [[Talaksan:Lav Diaz at 81st Venice International Film Festival.jpg|center|128px]] | [[Lav Diaz]] | [[Direktor sa pelikula|direktor ng pelikula]]<br/>[[editor ng pelikula]]<ref name="ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f">''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''</ref><br/>[[prodyuser ng pelikula]]<br/>[[screenwriter]]<br/>[[artista]]<br/>[[direktor]]<ref name="ref_9dcd9960024412bee88cb9de0f5ddf9229d4c663ed2ba8b4910cc05c78097c3a">https://cs.isabart.org/person/122314</ref><ref name="ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f">''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''</ref><br/>[[film screenwriter]]<ref name="ref_70c3bb41c04c4e74e29f145065397a2885b8cb7fefd98c8d87964095ff3cbd94">''[[:d:Q13550863|Národní autority České republiky]]''</ref><br/>[[musiko]]<ref name="ref_70c3bb41c04c4e74e29f145065397a2885b8cb7fefd98c8d87964095ff3cbd94">''[[:d:Q13550863|Národní autority České republiky]]''</ref><br/>[[kritiko ng sine]]<ref name="ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f">''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''</ref> | | | | [[:en:Lav_Diaz|Lav Diaz]] |- | [[Talaksan:Paul Mulders.jpg|center|128px]] | [[Paul Mulders]] | [[futbolista]] | | | | [[:en:Paul_Mulders|Paul Mulders]] |- | [[Talaksan:1960 Neile Adams.jpg|center|128px]] | [[Neile Adams]] | [[artista]]<ref name="ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f">''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''</ref><br/>[[mang-aawit]]<br/>[[artista sa telebisyon]]<br/>[[artista sa pelikula]]<br/>[[artista sa teatro]] | | | | [[:en:Neile_Adams|Neile Adams]] |- | [[Talaksan:Angel Guirado azkals 2011.jpg|center|128px]] | [[Ángel Guirado]] | [[futbolista]]<ref name="ref_29e115b4d8673aa55ed93f170246260cdb6ce2dbf55e09a234ed0993291e067f">''[[:d:Q5715639|BDFutbol]]''</ref> | | | | [[:en:%C3%81ngel_Guirado|%C3%81ngel Guirado]] |- | | [[Junrey Balawing]] | | | | | [[:en:Junrey_Balawing|Junrey Balawing]] |- | [[Talaksan:James Younghusband Oct 2013.jpg|center|128px]] | [[James Younghusband]] | [[futbolista]] | | | | [[:en:James_Younghusband|James Younghusband]] |- | [[Talaksan:Chris Greatwich.JPG|center|128px]] | [[Chris Greatwich]] | [[futbolista]]<br/>[[association football manager]] | | | | [[:en:Chris_Greatwich|Chris Greatwich]] |- | [[Talaksan:Adolfo Tito Yllana, September 2021 (GPOABF 0882) (cropped).jpg|center|128px]] | [[Adolfo Tito Yllana]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]] | | | [[titular archbishop]]<br/>[[Apostolic Nuncio to Papua New Guinea]]<br/>[[Apostolic Nuncio to the Solomon Islands]]<br/>[[Apostolic Nuncio to Pakistan]]<br/>[[Apostolic Nuncio to the Democratic Republic of the Congo]]<br/>[[apostolic nuncio to Israel]]<br/>[[Apostolic Delegate to Jerusalem and Palestine]]<br/>[[apostolic nuncio to Cyprus]]<br/>[[Apostolic Nuncio to Australia]] | [[:en:Adolfo_Tito_Yllana|Adolfo Tito Yllana]] |- | [[Talaksan:Donnie Nietes.png|center|128px]] | [[Donnie Nietes]] | [[boksingero]]<ref name="ref_883810bbc71539bca4145280e9d6a38794e10ac97d471507d9610482d8ea5733">''[[:d:Q895505|BoxRec]]''</ref> | | | | [[:en:Donnie_Nietes|Donnie Nietes]] |- | | [[Dioscoro S. Rabor]] | [[soologo]]<ref name="ref_c5b160c8d062942dc63fae4cd18b5000d2e4309511b37a3761c11480d808103a">''[[:d:Q56114183|In Memoriam: Dioscoro S. Rabor, 1911-1996]]''</ref><br/>[[scientific collector]]<ref name="ref_96103d1bdc4401a014da17bd3b27b7311f90c94b2d4009870bb4218001e27e27">''[[:d:Q64446405|Bionomia]]''</ref> | | | | [[:en:Dioscoro_S._Rabor|Dioscoro S. Rabor]] |- | | [[Rachel Grant]] | [[artista]]<ref name="ref_829d37a31568b8478bf0c63a9a244a4d1f5285e71d8377ba0f75a6d875322f65">''[[:d:Q1204237|Deutsche Synchronkartei]]''</ref><br/>[[modelo]]<br/>[[artista sa pelikula]]<br/>[[scuba diver]]<br/>[[Direktor sa pelikula|direktor ng pelikula]] | | | | [[:en:Rachel_Grant|Rachel Grant]] |- | [[Talaksan:Andray Blatche.jpg|center|128px]] | [[Andray Blatche]] | [[basketbolista]]<ref name="ref_b316776bfd4d19b22b05d403d20bf7aa69dcd18a806d586c89f9100926aeab05">''[[:d:Q7300810|RealGM]]''</ref> | | | | [[:en:Andray_Blatche|Andray Blatche]] |- | | [[Oscar Cruz]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[Catholic archbishop]]<br/>[[titular bishop]]<br/>[[auxiliary bishop]]<br/>[[President of the Catholic Bishops' Conference of the Philippines]] | [[:en:Oscar_Cruz|Oscar Cruz]] |- | [[Talaksan:Angelo Reyes.jpg|center|128px]] | [[Angelo Reyes]] | [[politiko]]<br/>[[military personnel]] | | | [[Kalihim ng Tanggulang Pambansa]]<br/>[[Kalihim ng Kapaligiran at Likas na Yaman]]<br/>[[Kalihim ng Enerhiya]]<br/>[[Kalihim ng Interyor at Pamahalaang Lokal]] | [[:en:Angelo_Reyes|Angelo Reyes]] |- | [[Talaksan:Archbishop Angel Lagdameo.jpg|center|128px]] | [[Angel Lagdameo]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[archbishop of Jaro]]<br/>[[auxiliary bishop]]<br/>[[diocesan bishop]]<br/>[[titular bishop]]<br/>[[President of the Catholic Bishops' Conference of the Philippines]] | [[:en:Angel_Lagdameo|Angel Lagdameo]] |- | [[Talaksan:JfAniceto0456Pacianofvf 06.JPG|center|128px]] | [[Paciano Aniceto]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Catholic archbishop]] | | | [[Catholic archbishop]]<br/>[[diocesan bishop]]<br/>[[titular bishop]]<br/>[[auxiliary bishop]] | [[:en:Paciano_Aniceto|Paciano Aniceto]] |- | [[Talaksan:Cardinal Ricardo Vidal.jpg|center|128px]] | [[Ricardo Tito Jamin Vidal]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[Kardinal (Katolisismo)|Kardenal]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[titular bishop]]<br/>[[Catholic archbishop]]<br/>[[Archbishop of Cebu]]<br/>[[President of the Catholic Bishops' Conference of the Philippines]] | [[:en:Ricardo_Vidal|Ricardo Vidal]] |- | [[Talaksan:Orlando Quevedo 2016.jpg|center|128px]] | [[Orlando Beltran Quevedo]] | [[manunulat]]<br/>[[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[Kardinal (Katolisismo)|Kardenal]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[diocesan bishop]]<br/>[[Roman Catholic Archbishop of Nueva Segovia]]<br/>[[Catholic archbishop]]<br/>[[President of the Catholic Bishops' Conference of the Philippines]] | [[:en:Orlando_Quevedo|Orlando Quevedo]] |- | | [[Angelito Lampon]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[titular bishop]]<br/>[[Catholic archbishop]]<br/>[[vicar apostolic]]<br/>[[apostolic administrator]] | [[:en:Angelito_Lampon|Angelito Lampon]] |- | [[Talaksan:Romulo Valles Balangiga bell turnover (cropped).jpg|center|128px]] | [[Romulo Valles]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[diocesan bishop]]<br/>[[Catholic archbishop]]<br/>[[President of the Catholic Bishops' Conference of the Philippines]] | [[:en:Romulo_Valles|Romulo Valles]] |- | | [[Antonio Ledesma]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<br/>[[Arsobispo]]<ref name="ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f">''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''</ref><br/>[[Catholic theologian]]<ref name="ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f">''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''</ref> | | | [[Catholic archbishop]]<br/>[[coadjutor bishop]]<br/>[[bishop prelate]]<br/>[[apostolic administrator]] | [[:en:Antonio_Ledesma|Antonio Ledesma]] |- | [[Talaksan:JfTobias0431Bishopfvf 02.JPG|center|128px]] | [[Antonio Realubin Tobias]] | [[teologo]]<br/>[[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[diocesan bishop]]<br/>[[titular bishop]]<br/>[[auxiliary bishop]]<br/>[[apostolic administrator]] | [[:en:Antonio_Tobias|Antonio Tobias]] |- | [[Talaksan:Albert del Rosario.jpg|center|128px]] | [[Albert del Rosario]] | [[diplomata]]<br/>[[politiko]]<br/>[[negosyante]] | | | [[Kalihim ng Ugnayang Panlabas]]<br/>[[ambassador of the Philippines to the United States]] | [[:en:Albert_del_Rosario|Albert del Rosario]] |- | [[Talaksan:Arnel Pineda by Phey Palma.jpg|center|128px]] | [[Arnel Pineda]] | [[mang-aawit]]<br/>[[manunulat ng awitin]] | | | | [[:en:Arnel_Pineda|Arnel Pineda]] |- | [[Talaksan:Chadhugo (300dpi).jpg|center|128px]] | [[Chad Hugo]] | [[record producer]]<br/>[[manunulat ng awitin]]<br/>[[musiko]] | | | | [[:en:Chad_Hugo|Chad Hugo]] |- | [[Talaksan:Bishop.Arturo.Bastes.jpg|center|128px]] | [[Arturo M. Bastes]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[diocesan bishop]]<br/>[[coadjutor bishop]] | [[:en:Arturo_Bastes|Arturo Bastes]] |- | [[Talaksan:Ernie Chan at Super-Con 2009.JPG|center|128px]] | [[Ernie Chan]] | [[comics artist]]<ref name="ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f">''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''</ref><br/>[[Prodyuser sa telebisyon|produser sa telebisyon]]<br/>[[ilustrador]]<ref name="ref_70c3bb41c04c4e74e29f145065397a2885b8cb7fefd98c8d87964095ff3cbd94">''[[:d:Q13550863|Národní autority České republiky]]''</ref><br/>[[graphic artist]]<ref name="ref_70c3bb41c04c4e74e29f145065397a2885b8cb7fefd98c8d87964095ff3cbd94">''[[:d:Q13550863|Národní autority České republiky]]''</ref><br/>[[disenyador]]<ref name="ref_70c3bb41c04c4e74e29f145065397a2885b8cb7fefd98c8d87964095ff3cbd94">''[[:d:Q13550863|Národní autority České republiky]]''</ref><br/>[[alagad ng sining biswal]]<ref name="ref_70c3bb41c04c4e74e29f145065397a2885b8cb7fefd98c8d87964095ff3cbd94">''[[:d:Q13550863|Národní autority České republiky]]''</ref> | | | | [[:en:Ernie_Chan|Ernie Chan]] |- | [[Talaksan:Venus Raj.jpg|center|128px]] | [[Venus Raj]] | [[modelo]]<br/>[[kalahok sa patimapalak pangkagandahan]] | | | | [[:en:Venus_Raj|Venus Raj]] |- | [[Talaksan:Brian Yuzna (2007 crop).jpg|center|128px]] | [[Brian Yuzna]] | [[Direktor sa pelikula|direktor ng pelikula]]<ref name="ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f">''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''</ref><br/>[[prodyuser ng pelikula]]<ref name="ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f">''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''</ref><br/>[[screenwriter]]<ref name="ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f">''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''</ref><br/>[[artista]] | | | | [[:en:Brian_Yuzna|Brian Yuzna]] |- | | [[Leonardo Legaspi]] | [[propesor ng unibersidad]]<br/>[[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[Roman Catholic Archbishop of Caceres]]<br/>[[titular bishop]]<br/>[[auxiliary bishop]]<br/>[[President of the Catholic Bishops' Conference of the Philippines]] | [[:en:Leonardo_Legaspi|Leonardo Legaspi]] |- | [[Talaksan:Brillante Mendoza at the 69th Venice International Film Festival, September 2012.jpg|center|128px]] | [[Brillante Mendoza]] | [[Direktor sa pelikula|direktor ng pelikula]]<br/>[[cinematographer]]<ref name="ref_833b0ecf39cfd9c634b88c55346640b8ff53e5ec78e177b604b7a78346be027c">http://asianwiki.com/Brillante_Mendoza</ref><br/>[[screenwriter]]<ref name="ref_89d32ec69eda3ae30901972a23ca4c45d7f2c401e64244cc1c33b72d8976e7fa">https://lilokpelikula.wordpress.com/2009/10/21/lola-brillante-mendoza-2009/</ref><ref name="ref_df976a5955ea21883692f260e6765daa529da60de09340ac0bd712c56bd8c1ba">http://www.timeout.com/london/film/captive-2012</ref><ref name="ref_2cd4517100d2a9b21c471d3cc0520af58e84f86743a8b0f423ac62d628a710c6">''[[:d:Q105584|Rotten Tomatoes]]''</ref><ref name="ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f">''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''</ref><br/>[[prodyuser ng pelikula]]<ref name="ref_b2d7a45e5d3180f042276aa6e9408760514212ca319bc04a9eaae19b89f7c331">http://www.nytimes.com/movies/movie/457936/Kinatay/details</ref><ref name="ref_2cd4517100d2a9b21c471d3cc0520af58e84f86743a8b0f423ac62d628a710c6">''[[:d:Q105584|Rotten Tomatoes]]''</ref><br/>[[production designer]]<br/>[[direktor]]<ref name="ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f">''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''</ref> | | | | [[:en:Brillante_Mendoza|Brillante Mendoza]] |- | [[Talaksan:Pancho Villa BNF.jpeg|center|128px]] | [[Pancho Villa]] | [[boksingero]]<ref name="ref_883810bbc71539bca4145280e9d6a38794e10ac97d471507d9610482d8ea5733">''[[:d:Q895505|BoxRec]]''</ref> | | | | [[:en:Pancho_Villa_(boxer)|Pancho Villa (boxer)]] |- | [[Talaksan:Bishop Broderick Pabillo at the Manila Cathedral 2023-10-29.jpg|center|128px]] | [[Broderick Soncuaco Pabillo]] | [[teologo]]<br/>[[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[titular bishop]]<br/>[[auxiliary bishop]]<br/>[[apostolic administrator]] | [[:en:Broderick_Pabillo|Broderick Pabillo]] |- | [[Talaksan:Simeon Toribio.jpg|center|128px]] | [[Simeón Toribio]] | [[politiko]]<br/>[[atleta]] | | | [[miyembro ng Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas]] | [[:en:Simeon_Toribio|Simeon Toribio]] |- | [[Talaksan:Julio Rosales.jpg|center|128px]] | [[Julio Rosales]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[Kardinal (Katolisismo)|Kardenal]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Archbishop of Cebu]]<br/>[[diocesan bishop]]<br/>[[President of the Catholic Bishops' Conference of the Philippines]] | [[:en:Julio_Rosales|Julio Rosales]] |- | [[Talaksan:Jerry Lucena.jpg|center|128px]] | [[Jerry Lucena]] | [[futbolista]]<br/>[[association football manager]] | | | | [[:en:Jerry_Lucena|Jerry Lucena]] |- | | [[David William Valencia Antonio]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[auxiliary bishop]]<br/>[[diocesan bishop]]<br/>[[titular bishop]]<br/>[[apostolic administrator]]<br/>[[Roman Catholic Archbishop of Nueva Segovia]] | [[:en:David_William_Antonio|David William Antonio]] |- | | [[Miguel White]] | [[atleta]] | | | | [[:en:Miguel_White|Miguel White]] |- | [[Talaksan:Fernando Capalla.jpg|center|128px]] | [[Fernando Capalla]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[Catholic archbishop]]<br/>[[diocesan bishop]]<br/>[[titular bishop]]<br/>[[auxiliary bishop]]<br/>[[coadjutor archbishop]]<br/>[[territorial prelate]]<br/>[[President of the Catholic Bishops' Conference of the Philippines]] | [[:en:Fernando_Capalla|Fernando Capalla]] |- | [[Talaksan:Rolando Santos CM.jpg|center|128px]] | [[Rolando Crisostomo Santos]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[diocesan bishop]] | [[:en:Rolando_Santos|Rolando Santos]] |- | [[Talaksan:Archbishop Gilbert Garcera 2024-06-29.jpg|center|128px]] | [[Gilbert Garcera]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[diocesan bishop]]<br/>[[Archbishop of Lipa]]<br/>[[President of the Catholic Bishops' Conference of the Philippines]] | [[:en:Gilbert_Garcera|Gilbert Garcera]] |- | | [[Meiling Melançon]] | [[artista]]<br/>[[modelo]]<br/>[[artista sa pelikula]]<br/>[[Direktor sa pelikula|direktor ng pelikula]] | | | | [[:en:Mei_Melan%C3%A7on|Mei Melan%C3%A7on]] |- | [[Talaksan:Archbishop John F. Du.png|center|128px]] | [[John F. Du]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[Archbishop of Palo]]<br/>[[auxiliary bishop]]<br/>[[diocesan bishop]]<br/>[[titular bishop]] | [[:en:John_F._Du|John F. Du]] |- | [[Talaksan:Bishop Jose Romeo O. Lazo (2).jpg|center|128px]] | [[Jose Romeo Lazo]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[diocesan bishop]]<br/>[[Roman Catholic Bishop of San Jose de Antique]]<br/>[[archbishop of Jaro]] | [[:en:Jose_Romeo_Lazo|Jose Romeo Lazo]] |- | | [[Jose S. Palma]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[Bishop of Calbayog]]<br/>[[titular bishop]]<br/>[[Archbishop of Cebu]]<br/>[[Archbishop of Palo]]<br/>[[auxiliary bishop]]<br/>[[President of the Catholic Bishops' Conference of the Philippines]] | [[:en:Jos%C3%A9_S._Palma|Jos%C3%A9 S. Palma]] |- | | [[Mark Javier]] | [[archer]] | | | | [[:en:Mark_Javier|Mark Javier]] |- | [[Talaksan:D LIM.jpg|center|128px]] | [[Danilo Lim]] | [[politiko]]<br/>[[military personnel]] | | | | [[:en:Danilo_Lim|Danilo Lim]] |- | | [[Osvaldo Padilla]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]] | | | [[Catholic archbishop]]<br/>[[titular archbishop]]<br/>[[apostolic nuncio to Panama]]<br/>[[apostolic nuncio to Sri Lanka]]<br/>[[apostolic nuncio to Nigeria]]<br/>[[Apostolic Nuncio to Costa Rica]]<br/>[[apostolic nuncio to South Korea]]<br/>[[apostolic nuncio to Mongolia]] | [[:en:Osvaldo_Padilla|Osvaldo Padilla]] |- | [[Talaksan:Pablo Virgilio David in 2014 (Retouched).jpg|center|128px]] | [[Pablo Virgilio Siongco David]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[auxiliary bishop]]<br/>[[diocesan bishop]]<br/>[[titular bishop]]<br/>[[President of the Catholic Bishops' Conference of the Philippines]]<br/>[[cardinal priest]] | [[:en:Pablo_Virgilio_David|Pablo Virgilio David]] |- | | [[Rodolfo Tan Cardoso]] | [[ahedresista]] | | | | [[:en:Rodolfo_Tan_Cardoso|Rodolfo Tan Cardoso]] |- | | [[Leopoldo Serantes]] | [[boksingero]] | | | | [[:en:Leopoldo_Serantes|Leopoldo Serantes]] |- | [[Talaksan:Archbishop Ramon Argüelles.jpg|center|128px]] | [[Ramon Arguelles]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[Archbishop of Lipa]]<br/>[[auxiliary bishop]]<br/>[[diocesan bishop]]<br/>[[titular bishop]] | [[:en:Ramon_Arguelles|Ramon Arguelles]] |- | [[Talaksan:Bishop Reynaldo G. Evangelista.jpg|center|128px]] | [[Reynaldo Evangelista]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[diocesan bishop]]<br/>[[bishop of Imus]] | [[:en:Reynaldo_Evangelista|Reynaldo Evangelista]] |- | [[Talaksan:Dr Honoria Acosta-Sison.jpg|center|128px]] | [[Honoria Acosta-Sison]] | [[gynecologist]]<ref name="ref_2e1dc5b7c6c2a86eb86a2122d9352ef1f3c7714a1143fe7c1b3fc067eab931f7">''[[:d:Q28721132|The Biographical Dictionary of Women in Science]]''</ref><br/>[[propesor ng unibersidad]]<ref name="ref_2e1dc5b7c6c2a86eb86a2122d9352ef1f3c7714a1143fe7c1b3fc067eab931f7">''[[:d:Q28721132|The Biographical Dictionary of Women in Science]]''</ref><br/>[[obstetrician]] | | | | [[:en:Honoria_Acosta-Sison|Honoria Acosta-Sison]] |- | | [[Sergio Utleg]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[Catholic archbishop]]<br/>[[diocesan bishop]] | [[:en:Sergio_Utleg|Sergio Utleg]] |- | [[Talaksan:Teófilo Yldefonso 1928.jpg|center|128px]] | [[Teófilo Yldefonso]] | [[manlalangoy]]<br/>[[military personnel]] | | | | [[:en:Te%C3%B3filo_Yldefonso|Te%C3%B3filo Yldefonso]] |- | | [[Gabriel Reyes]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]] | | | [[Catholic archbishop]]<br/>[[Arsobispo ng Maynila]]<br/>[[Archbishop of Cebu]]<br/>[[titular archbishop]]<br/>[[bishop of Cebu]]<br/>[[President of the Catholic Bishops' Conference of the Philippines]] | [[:en:Gabriel_Reyes|Gabriel Reyes]] |- | | [[Wenceslao Selga Padilla]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[titular bishop]]<br/>[[apostolic prefect]]<br/>[[superior]] | [[:en:Wenceslao_Padilla|Wenceslao Padilla]] |- | [[Talaksan:Melissa de la Cruz at LA Time Festival of Books 2013-cropped.jpg|center|128px]] | [[Melissa de la Cruz]] | [[manunulat]]<br/>[[children's writer]]<br/>[[nobelista]]<br/>[[editor]]<ref name="ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f">''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''</ref><br/>[[young adult author]]<ref name="ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f">''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''</ref> | | [[Blue Bloods]] | | [[:en:Melissa_de_la_Cruz|Melissa de la Cruz]] |- | [[Talaksan:Shamcey Supsup on September 18, 2011.jpg|center|128px]] | [[Shamcey Supsup]] | [[modelo]]<br/>[[arkitekto]]<br/>[[kalahok sa patimapalak pangkagandahan]] | | | | [[:en:Shamcey_Supsup-Lee|Shamcey Supsup-Lee]] |- | [[Talaksan:Anthony Villanueva 2017 stamp of the Philippines.jpg|center|128px]] | [[Anthony Villanueva]] | [[boksingero]]<ref name="ref_883810bbc71539bca4145280e9d6a38794e10ac97d471507d9610482d8ea5733">''[[:d:Q895505|BoxRec]]''</ref><br/>[[artista]] | | | | [[:en:Anthony_Villanueva|Anthony Villanueva]] |- | | [[Roel Velasco]] | [[boksingero]] | | | | [[:en:Roel_Velasco|Roel Velasco]] |- | [[Talaksan:2013 AVN Awards - Mimi Miyagi (8396773441) (crop).jpg|center|128px]] | [[Mimi Miyagi]] | [[artistang pornograpiko]]<br/>[[modelo]]<br/>[[erotic photography model]]<br/>[[politiko]]<br/>[[Direktor sa pelikula|direktor ng pelikula]] | | | | [[:en:Mimi_Miyagi|Mimi Miyagi]] |- | | [[José Villanueva]] | [[boksingero]] | | | | [[:en:Jos%C3%A9_Villanueva_(boxer)|Jos%C3%A9 Villanueva (boxer)]] |- | | [[Isnilon Hapilon]] | [[militant]]<ref name="ref_3a050fe4a1b5cdc123941a4d809de3e4cbdf86aca7a47d00e70fc73396c7692f">http://www.reuters.com/article/us-philippines-militants-idUSBRE93F09K20130416</ref><br/>[[military personnel]] | | | [[Emir]] | [[:en:Isnilon_Hapilon|Isnilon Hapilon]] |- | | [[Satoshi Otomo]] | [[futbolista]] | | | | [[:en:Satoshi_%C5%8Ctomo|Satoshi %C5%8Ctomo]] |- | [[Talaksan:Pedro Abad Santos.jpg|center|128px]] | [[Pedro Abad Santos]] | [[politiko]] | | | [[miyembro ng Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas]] | [[:en:Pedro_Abad_Santos|Pedro Abad Santos]] |- | [[Talaksan:Van Partible by Gage Skidmore.jpg|center|128px]] | [[Van Partible]] | [[animator]]<br/>[[screenwriter]]<br/>[[Prodyuser sa telebisyon|produser sa telebisyon]]<br/>[[Direktor sa pelikula|direktor ng pelikula]]<ref name="ref_dc94c0369b0c0704b1297c5e5d6c30196103b012e010ca8d43a5cc6a1cbde10b">''[[:d:Q37312|Internet Movie Database]]''</ref><br/>[[direktor sa telebisyon]]<ref name="ref_dc94c0369b0c0704b1297c5e5d6c30196103b012e010ca8d43a5cc6a1cbde10b">''[[:d:Q37312|Internet Movie Database]]''</ref><br/>[[film screenwriter]]<ref name="ref_dc94c0369b0c0704b1297c5e5d6c30196103b012e010ca8d43a5cc6a1cbde10b">''[[:d:Q37312|Internet Movie Database]]''</ref> | | | | [[:en:Van_Partible|Van Partible]] |- | [[Talaksan:Satine Phoenix Porn Star Karaoke 2007-05-01 1.jpg|center|128px]] | [[Satine Phoenix]] | [[artista]]<br/>[[artistang pornograpiko]]<br/>[[pintor]]<br/>[[modelo]]<br/>[[online streamer]] | | | | [[:en:Satine_Phoenix|Satine Phoenix]] |- | | [[Rosalina Abejo]] | [[Konduktor ng musika|konduktor]]<br/>[[kompositor]]<ref name="ref_115bb190520bffe7d3b11a69f9df49b7ce90dc74fcae0be2a25876d6fbd480ac">http://www.musicsack.com/personfmt_itempk.cfm?itempk=7</ref><ref name="ref_78ef1b4c4bfd98c1b57835278aa68bfb7a82f895c16dd08902a7241396b8dd66">http://philippinemusicregistry.com.ph/main/artist/view/8</ref> | | | | [[:en:Rosalina_Abejo|Rosalina Abejo]] |- | [[Talaksan:Carli de Murga 20191101 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Carlie de Murga]] | [[futbolista]] | | | | [[:en:Carli_de_Murga|Carli de Murga]] |- | | [[Gurdev Khush]] | [[henetista]]<ref name="ref_fb1f64d34c5132f5694317071ca178ed1972feacbb7953a7f9690398b08c1731">''[[:d:Q13219454|Library of Congress Authorities]]''</ref><br/>[[magsasaka]]<ref name="ref_fb1f64d34c5132f5694317071ca178ed1972feacbb7953a7f9690398b08c1731">''[[:d:Q13219454|Library of Congress Authorities]]''</ref><br/>[[agronomo]]<ref name="ref_fb1f64d34c5132f5694317071ca178ed1972feacbb7953a7f9690398b08c1731">''[[:d:Q13219454|Library of Congress Authorities]]''</ref> | | | | [[:en:Gurdev_Khush|Gurdev Khush]] |- | [[Talaksan:MisaghBahadoranGlobal.jpg|center|128px]] | [[Misagh Bahadoran]] | [[dentist]]<br/>[[futsal player]]<br/>[[modelo]]<br/>[[futbolista]] | | | | [[:en:Misagh_Bahadoran|Misagh Bahadoran]] |- | [[Talaksan:Philippines Foreign Secretary Yasay Addresses Reporters at a News Conference (28502880421) (cropped).jpg|center|128px]] | [[Perfecto R. Yasay, Jr.]] | [[negosyante]]<br/>[[abogado]]<ref name="ref_5d9f0275a9a10a2540c3b54d54876fcc3ca330edb427fb3d32e3b7d6b2c4ce30">https://cairope.dfa.gov.ph/site-administrator/embassy-news/150-perfecto-r-yasay-jr-secretary-of-foreign-affairs</ref><br/>[[politiko]] | | | [[chairperson]]<ref name="ref_a95020c6c926990cc42cba9158f1ffa3651c92e7a72951390e120a8a21ca0969">https://news.mb.com.ph/2020/06/12/former-dfa-sec-yasay-dies-73/</ref><br/>[[Kalihim ng Ugnayang Panlabas]]<ref name="ref_7911ff1da716d452199d6d0b838df2f94f6168b660ff4836baf6ac4a4d662d24">https://newsinfo.inquirer.net/878680/ca-rejects-appointment-of-yasay</ref> | [[:en:Perfecto_Yasay_Jr.|Perfecto Yasay Jr.]] |- | [[Talaksan:Ronnie del Carmen.jpg|center|128px]] | [[Ronnie del Carmen]] | [[animator]]<br/>[[screenwriter]]<br/>[[Direktor sa pelikula|direktor ng pelikula]]<br/>[[ilustrador]]<br/>[[comics artist]]<br/>[[artista]]<br/>[[graphic artist]]<ref name="ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f">''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''</ref><br/>[[alagad ng sining]]<ref name="ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f">''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''</ref> | | | | [[:en:Ronnie_del_Carmen|Ronnie del Carmen]] |- | [[Talaksan:Álvaro Silva 20191101 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Álvaro Silva]] | [[futbolista]] | | | | [[:en:%C3%81lvaro_Silva_(footballer)|%C3%81lvaro Silva (footballer)]] |- | [[Talaksan:Kevin Ray Mendoza 20120329.jpg|center|128px]] | [[Kevin Ray Mendoza Hansen]] | [[futbolista]] | | | | [[:en:Kevin_Ray_Mendoza|Kevin Ray Mendoza]] |- | | [[Natividad Almeda López]] | [[abogado]]<br/>[[hukom]] | | | | [[:en:Natividad_Almeda-L%C3%B3pez|Natividad Almeda-L%C3%B3pez]] |- | [[Talaksan:Geena Rocero for Chromat.jpg|center|128px]] | [[Geena Rocero]] | [[modelo]]<br/>[[LGBTQ rights activist]]<br/>[[Playmate]] | | | | [[:en:Geena_Rocero|Geena Rocero]] |- | [[Talaksan:Jamie Herrell (Miss Philippines Earth 2014 ).jpg|center|128px]] | [[Jamie Herrell]] | [[kalahok sa patimapalak pangkagandahan]] | | | | [[:en:Jamie_Herrell|Jamie Herrell]] |- | [[Talaksan:Vicky Tauli-Corpuz in Kuala-Lumpur.jpg|center|128px]] | [[Victoria Tauli-Corpuz]] | [[indigenous rights activist]] | | | [[United Nations Special Rapporteur]] | [[:en:Victoria_Tauli-Corpuz|Victoria Tauli-Corpuz]] |- | [[Talaksan:Kiyomi Watanabe PH.jpg|center|128px]] | [[Kiyomi Watanabe]] | [[judoka]] | | | | [[:en:Kiyomi_Watanabe|Kiyomi Watanabe]] |- | [[Talaksan:Daisuke Sato After the Game - PHI vs AFG, September 12, 2023.png|center|128px]] | [[Daisuke Sato]] | [[futbolista]] | | | | [[:en:Daisuke_Sato_(footballer)|Daisuke Sato (footballer)]] |- | [[Talaksan:Bienvenido Marañón CER 3-0 DAV post-match interview May 23, 2018 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Bienvenido Marañón Morejón]] | [[futbolista]]<ref name="ref_29e115b4d8673aa55ed93f170246260cdb6ce2dbf55e09a234ed0993291e067f">''[[:d:Q5715639|BDFutbol]]''</ref> | | | | [[:en:Bienvenido_Mara%C3%B1%C3%B3n|Bienvenido Mara%C3%B1%C3%B3n]] |- | | [[Oscar Jaime Llaneta Florencio]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]] | | | [[auxiliary bishop]]<br/>[[diocesan bishop]]<br/>[[titular bishop]]<br/>[[apostolic administrator]] | [[:en:Oscar_Jaime_Florencio|Oscar Jaime Florencio]] |- | [[Talaksan:Rep. Geraldine Roman (19th Congress).jpg|center|128px]] | [[Geraldine Roman]] | [[mamamahayag]]<br/>[[estadista]]<br/>[[politiko]]<ref name="ref_70993855ad08fbce4b2a13f5728ccf26f2ab52af081a59aa31f17fdd9af2f41d">http://congress.gov.ph/members/search.php?id=roman-g</ref><ref name="ref_d01d114b0423af7fdb7cb4885737a659fb2b6409f8acd63e037ff3f1958646bb">http://www.congress.gov.ph/members/search.php?id=roman-g</ref> | | | [[miyembro ng Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas]]<ref name="ref_d01d114b0423af7fdb7cb4885737a659fb2b6409f8acd63e037ff3f1958646bb">http://www.congress.gov.ph/members/search.php?id=roman-g</ref><br/>[[miyembro ng Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas]]<ref name="ref_70993855ad08fbce4b2a13f5728ccf26f2ab52af081a59aa31f17fdd9af2f41d">http://congress.gov.ph/members/search.php?id=roman-g</ref><br/>[[miyembro ng Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas]] | [[:en:Geraldine_Roman|Geraldine Roman]] |- | [[Talaksan:Kylie Verzosa 2022 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Kylie Verzosa]] | [[modelo]]<br/>[[kalahok sa patimapalak pangkagandahan]]<br/>[[artista]] | | | | [[:en:Kylie_Verzosa|Kylie Verzosa]] |- | | [[Tabinas Jefferson]] | [[futbolista]] | | | | [[:en:Jefferson_Tabinas|Jefferson Tabinas]] |- | [[Talaksan:Eumir felix marcial KL 2017.jpg|center|128px]] | [[Eumir Marcial]] | [[boksingero]]<ref name="ref_883810bbc71539bca4145280e9d6a38794e10ac97d471507d9610482d8ea5733">''[[:d:Q895505|BoxRec]]''</ref> | | | | [[:en:Eumir_Marcial|Eumir Marcial]] |- | [[Talaksan:Manny Jacinto at the 2018 Comic-Con International (42913094245) (cropped).jpg|center|128px]] | [[Manny Jacinto]] | [[artista sa telebisyon]]<br/>[[mananayaw]]<br/>[[artista]]<ref name="ref_70c3bb41c04c4e74e29f145065397a2885b8cb7fefd98c8d87964095ff3cbd94">''[[:d:Q13550863|Národní autority České republiky]]''</ref> | | | | [[:en:Manny_Jacinto|Manny Jacinto]] |- | [[Talaksan:New Clark City Visit of Kayla Sanchez (cropped).jpg|center|128px]] | [[Kayla Sanchez]] | [[manlalangoy]]<ref name="ref_71088fd3015a897b4edb05c490dbd362f030de19fdf8997617b2579e42df444f">''[[:d:Q23439984|swimrankings.net]]''</ref> | | | | [[:en:Kayla_Sanchez|Kayla Sanchez]] |- | [[Talaksan:Karen Ibasco Joins the UN Youth Climate Summit (2019) (cropped).jpg|center|128px]] | [[Karen Ibasco]] | [[kalahok sa patimapalak pangkagandahan]]<br/>[[pisiko]] | | | | [[:en:Karen_Ibasco|Karen Ibasco]] |- | [[Talaksan:Sarina Bolden.png|center|128px]] | [[Sarina Bolden]] | [[futbolista]]<ref name="ref_a4daea7bcee446c1cbd0b6a142d0b95aeef218a10a1d147d8d274272a911d962">https://www.chicagotribune.com/sports/soccer/ct-world-cup-sarina-bolden-philippines-20230725-kihxntol2zb3nhmqhvhlgmqqci-story.html</ref> | | | | [[:en:Sarina_Bolden|Sarina Bolden]] |- | [[Talaksan:Margielyn Didal (cropped).jpg|center|128px]] | [[Margielyn Didal]] | [[skateboarder]] | | | | [[:en:Margielyn_Didal|Margielyn Didal]] |- | [[Talaksan:Louise Mabulo UN Young Champion of the Earth Award Ceremony Speech 3 (50750541351).jpg|center|128px]] | [[Louise Emmanuelle Mabulo]] | [[cook]]<br/>[[environmentalist]]<ref name="ref_ff80d94740b99d6f717b97d44e86b62139d1d5a7087ac7770ea96e91deb9b991">https://www.bbc.co.uk/news/resources/idt-02d9060e-15dc-426c-bfe0-86a6437e5234</ref><br/>[[magsasaka]]<ref name="ref_ff80d94740b99d6f717b97d44e86b62139d1d5a7087ac7770ea96e91deb9b991">https://www.bbc.co.uk/news/resources/idt-02d9060e-15dc-426c-bfe0-86a6437e5234</ref><br/>[[entrepreneur]]<ref name="ref_ff80d94740b99d6f717b97d44e86b62139d1d5a7087ac7770ea96e91deb9b991">https://www.bbc.co.uk/news/resources/idt-02d9060e-15dc-426c-bfe0-86a6437e5234</ref> | | | | [[:en:Louise_Mabulo|Louise Mabulo]] |- | [[Talaksan:MitskiAPE180824 (13 of 116) (53941099308) (cropped 2).jpg|center|128px]] | [[Beabadoobee]] | [[mang-aawit-manunulat]]<ref name="ref_7f185c0ce88ceaf3e120d7aa46e91399685a365ee5391ffd639c3a94965f31df">https://www.theguardian.com/music/2024/nov/13/beabadoobee-review-02-academy-glasgow</ref><ref name="ref_bafb9b83290b96566f3ea036dee83e3d41462a1b08fd9520933aec511b33c32c">https://www.nme.com/news/music/beabadoobee-brits-interview-sabrina-carpenter-embracing-imperfection-3843092</ref> | | | | [[:en:Beabadoobee|Beabadoobee]] |- | | [[Marinel Sumook Ubaldo]] | [[climate activist]] | | | | [[:en:Marinel_Sumook_Ubaldo|Marinel Sumook Ubaldo]] |- | | [[Bjørn Martin Kristensen]] | [[futbolista]] | | | | [[:en:Bj%C3%B8rn_Martin_Kristensen|Bj%C3%B8rn Martin Kristensen]] |- | [[Talaksan:Bianca Bustamante 2024.jpg|center|128px]] | [[Bianca Bustamante]] | [[racing driver]]<br/>[[racecar driver]] | | | | [[:en:Bianca_Bustamante|Bianca Bustamante]] |- | [[Talaksan:PIA Leyte - Aira Villegas interview (cropped).jpg|center|128px]] | [[Aira Villegas]] | [[boksingero]] | | | | [[:en:Aira_Villegas|Aira Villegas]] |} {{Wikidata list end}} kpkemdd71wd4pps3untqyh541806qlu 0 284392 2213665 2199388 2026-06-28T03:14:09Z Jeo555 163377 Inayos ang baybay 2213665 wikitext text/x-wiki {{isapanahon|type=artikulo}} {{Infobox settlement | name = {{PH wikidata|name}} | image_skyline = {{Photomontage | photo1a = Eagle eye view Cotabato City.jpg{{!}}Eagle eye view of Cotabato City | photo2a = Cotabato City Hall 2018.jpg{{!}}Cotabato City Hall | photo2b = Downtown Cotabato City 2.jpg{{!}}Magallanes Street | photo3a = South Seas Mall Cotabato.jpg{{!}}Southseas Mall | photo3b = Cotabato Empire Provincial Capitol.jpg{{!}}Old Cotabato Provincial Capitol | photo4a = Rio Grande De Mindanao Cotabato City.jpg{{!}}Rio Grande De Mindanao River in Cotabato City | size = 250 | position = center | spacing = 2 | color = transparent | border = 0 | foot_montage = }} | image_caption = {{PH wikidata|image_caption}} | image_flag = Cotabato City Flag.jpg | image_seal = {{PH wikidata|image_seal}} | seal_size = 100x80px | image_map = {{PH wikidata|image_map}} | map_caption = {{PH wikidata|map_caption}} | image_map1 = {{Infobox mapframe|id={{#invoke:Wikibase|id}}|frame-width=250}} | pushpin_map = Philippines | pushpin_label_position = left | pushpin_map_caption = Lokasyon sa {{PH wikidata|country}} | coordinates = {{PH wikidata|coordinates}} | settlement_type = {{PH wikidata|settlement_type}} | subdivision_type = [[Talaan ng mga bansa|Bansa]] | subdivision_name = [[Pilipinas]] | subdivision_type1 = [[Mga rehiyon ng Pilipinas|Rehiyon]] | subdivision_name1 = {{flag|Bangsamoro}} (BARMM) | subdivision_type2 = [[Mga lalawigan ng Pilipinas|Lalawigan]] | subdivision_name2 = [[Maguindanao del Norte]] {{small|(Heograpiya lamang)}} | official_name = {{PH wikidata|official_name}} | etymology = <!--pinagmulan ng pangalan--> | named_for = <!--pinangalan mula kay (tao o lugar o pangyayari)--> | native_name = | other_name = Kutawatu | nickname = "''City of Cultural Charms''"<ref>https://wanderingfeetph.com/2018/08/28/cotabato-city-and-nearby-places-to-visit/</ref> | motto = ''Sigay ka Cotabato!'' (Shine Cotabato!) | anthem = | subdivision_type3 = [[Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas|Distrito]] | subdivision_name3 = | established_title = Pagkakatatag | established_date = 20 Hunyo 1959 | parts_type = Mga [[Barangay]] | parts_style = para | p1 = 37 (mga [[#Mga_Barangay|barangay]]) | leader_title = [[Punong-bayan]] | leader_name = Frances Cynthia J. Guiani-Sayadi | leader_title1 = Pangalawang Punong Bayan | leader_name1 = Graham Nazer G. Dumama | leader_title2 = Kinatawan | leader_name2 = Datu Roonie Q. Sinsuat Sr. | leader_title3 = | leader_name3 = | leader_title4 = Bilang ng botante | leader_name4 = {{PH wikidata|electorate}} ({{PH wikidata|electorate_point_in_time}}) | government_type = | government_footnotes = {{thinsp}}<ref>{{DILG detail}}</ref> | elevation_m = | elevation_max_m = | elevation_min_m = | elevation_max_rank = | elevation_min_rank = | elevation_footnotes = | elevation_max_footnotes= | elevation_min_footnotes= | area_rank = | area_footnotes = {{PSGC detail|area}} | area_total_km2 = {{PH wikidata|area}} | population_footnotes = {{PH census|current}} | population_total = {{PH wikidata|population_total}} | population_as_of = {{PH wikidata|population_as_of}} | population_density_km2 = auto | population_blank1_title= Bilang ng kabahayan | population_blank1 = {{PH wikidata|household}} | population_blank2_title= | population_blank2 = | population_demonym = Cotabateño (masculine) <br/>Cotabateña (feminine) | population_rank = | population_note = | timezone = PST | utc_offset = +8 | postal_code_type = ZIP code | postal_code = {{PH wikidata|postal_code}} | postal2_code_type = {{PSGCstyle}} | postal2_code = {{PSGC detail}} | area_code_type = [[Kodigong pantawag]] | area_code = {{PH wikidata|area_code}} | website = {{PH wikidata|website}} | blank_name_sec1 = {{PH wikidata|climate_title}} | blank_info_sec1 = {{PH wikidata|climate_type}} | blank1_name_sec1 = Mga Wika | blank1_info_sec1 = {{PH wikidata|language}} | blank2_name_sec1 = | blank2_info_sec1 = | blank3_name_sec1 = | blank3_info_sec1 = | blank4_name_sec1 = | blank4_info_sec1 = | blank5_name_sec1 = | blank5_info_sec1 = | blank6_name_sec1 = | blank6_info_sec1 = | blank7_name_sec1 = | blank7_info_sec1 = | blank1_name_sec2 = | blank1_info_sec2 = | blank2_name_sec2 = | blank2_info_sec2 = | blank3_name_sec2 = | blank3_info_sec2 = | blank4_name_sec2 = | blank4_info_sec2 = | blank5_name_sec2 = | blank5_info_sec2 = | blank6_name_sec2 = | blank6_info_sec2 = | blank7_name_sec2 = | blank7_info_sec2 = | short_description = | footnotes = }} '''Lungsod ng Kotabato''' ([[Wikang Maguindanao|Maguindanaon]]: ''Ingud nu Kutawatu''; [[Wikang Iranun|Iranun]]: ''Inged isang Kotawato''; [[Wikang Ingles]]: ''Cotabato City'') ay isang [[Mga lungsod ng Pilipinas|lungsod sa Pilipinas]]. Ayon sa 2015 census, ito ay may populasyon ng 299,438.{{PH census|current|12}} Kahit na ang Lungsod ng Cotabato ay ang pagrehiyon na sentro ng Awtonomong Rehiyon sa Muslim Mindanao (ARMM), ang lungsod ay administratively bahagi ng [[SOCCSKSARGEN|Soccsksargen]] region, na kung saan ay binubuo ng mga lalawigan ng [[Timog Cotabato|South Cotabato]], [[Cotabato (lalawigan)|North Cotabato]], [[Sultan Kudarat]]<nowiki/>at [[Sarangani]], pati na rin ang mataas na urbanisadong lungsod ng [[Heneral Santos|General Santos]]. Ang lungsod ng Cotabato ay isang malayang lungsod, hindi napapailalim sa mga regulasyon mula sa Pamahalaan ng Probinsiya ng Maguindanao kung saan ito ay heograpiya matatagpuan. Para sa mga heograpikal at mga pambatasan mga layunin, ito ay naka-grupo sa lalawigan ng Maguindanao ngunit pa rin ay hindi nabibilang sa ARMM.<ref name="info page">{{cite web|title=Cotabato City|url=http://pia.gov.ph/chartered-cities/cotabato-city|publisher=Philippine Information Agency, Government of the Republic of the Philippines|accessdate=7 May 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170618041552/http://pia.gov.ph/chartered-cities/cotabato-city|archivedate=18 June 2017}} {{PD-notice}}</ref> Noong 25 Enero 2019, rapikahan ang Bangasamoro Organic Law (BOL). Ang Lungsod ng Cotabato ay naging bahagi ng (BARMM) o [[Bangsamoro|Bangsamoro Autonomous Region in Muslim Mindanao]] mula sa Rehiyon ng [[SOCCSKSARGEN]] dahil sa Plebesito. Karamihan ritong naninirahan ay mga muslim at mga kristyano na namumuhay sa lungsod. == Kasaysayan == [[Talaksan:Fuerte_Reina_Regente_en_1896.jpg|left|thumb|Ang mga espanyol ang [[kuta]] sa Cotabato, ''El Fuerte Reina Regente'', 1896]] Bago ang pagdating ng mga Hindus at Muslim, ang lungsod ay isang malawak na lumubog at magubat kung saan maraming mga ethno-linguistikong mga grupo ang nanirahan.  Kalaunan, ang mga Hindung mangangalakal ay dumating at ang mga tao ng lugar na niyakap ang pagsasanay ng Hinduismo. Ang hanay ng mga moral na pamantayan at kultura ng kasalukuyan-araw na mga tao ng Maguindanao ay impluwensya ng mga Hindu.<ref>{{cite web|last1=Williams|first1=Mark S.|title=Mandala and its significance in Magindanao Muslim society|url=https://epublications.bond.edu.au/cgi/viewcontent.cgi?article=1101&context=cm|website=epublications.bond.edu.au|accessdate=27 November 2018|archive-date=27 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181127110637/https://epublications.bond.edu.au/cgi/viewcontent.cgi?article=1101&context=cm|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|last1=Castro|first1=Alex B.|title=Mindanao Royalty: In the Realm of Muslim Majesties|url=https://www.townandcountry.ph/people/heritage/mindanao-royalty-history-a2087-20180827-lfrm3|website=www.townandcountry.ph|publisher=Town & Country|accessdate=27 November 2018|archive-date=27 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181127110329/https://www.townandcountry.ph/people/heritage/mindanao-royalty-history-a2087-20180827-lfrm3|url-status=dead}}</ref> === Sultanato ng Maguindanao === Noong 1515, matapos ang isang matagumpay na Islamikong kolonisasyon sa Sulu, ang mga mangangalakal na Muslim ay nagpunta sa Maguindanao at naging hudyat sa pagyakap ng mga katutubo sa Islam. Sa parehong panahon, ang [[Sultanato ng Maguindanao]] ay pormal na itinatag, at ang Kota Wato ay ang naging kabisera nito hanggang sa ang kabuuang pagbagsak sa 1888. [[Talaksan:Datu_Piang_HD-SN-99-01980.JPEG|left|thumb|205x205px|Datu Piang, ika-apat mula sa kaliwa, na may mga Amerikanong opisyal circa 1899. Siya ang unang gobernador ng Imperyo Lalawigan ng Cotabato; Cotabato City ay isang beses ang kabisera ng lalawigan mula 1920 hanggang 1967.]] Matapos ang paglisan sa Jan. 1899,si  Datu Piang ang namuno sa mga Moro sa isang digmaan laban sa mgan natitirang mga Kristiyano na komunidad.<ref name="Foreman">Foreman, J., 1906, ''The Philippine Islands: A Political, Geographical, Ethnographical, Social and Commercial History of the Philippine Archipelago'', New York: Charles Scribner's Sons</ref>{{rp|529–530}} Ang mga Amerikano ay dumating sa Mindanao noong 1900 matapos ang [[Digmaang Espanyol–Amerikano|Spanish–American War]] noong 1898. Ang bayan ng Kotabato ay naging bahagi ng Moro Province at ng Kagawaran ng Mindanao at Sulu mula 1903 hanggang 1920. Ang bayan ng Kotabato ang naging kabisera at si Datu Piang ang naging unang gobernador. === Katayuan Ng Pagiging Lungsod === [[Talaksan:Sanguinang_Bayan_Cotabato_City.jpg|right|thumb|Cotabato City Pambatasan Gusali]] Ang lungsod ay orihinal na sakop at kabisera ng Lalawigan ng Cotabato mula 1920 hanggang 1967, isang taon matapos ang paghihiwalay ng [[Timog Cotabato|South Cotabat]]<nowiki/>o. Ang lungsod ay ang administratibong sentro ng ARMM mula noong pagkatatag ng [[Maguindanao]] noong 1973. Gayunpaman, ang lungsod ay administratibong hiniwalay mula sa Maguindanao at sumanib sa [[SOCCSKSARGEN|Soccsksargen]] sa 1990s. Ang lungsod ay heograpiyang sakop ng probinsya Maguindanao. == Heograpiya == Ang Kotabato ay humigit-kumulang 698.9 nauukol sa dagat milya (1,294.4 na kilometro) mula sa [[Maynila|Manila]], ang kabisera ng bansa, at napapaligiran ng  [[Mga bayan ng Pilipinas|munisipyo]] ng [[Sultan Kudarat, Maguindanao|Sultan Kudarat]] sa hilaga—sa Rio Grande de Mindanao na naghihiwalay sa dalawang—[[Kabuntalan, Maguindanao|Kabuntalan]] sa silangan, at [[Datu Odin Sinsuat, Maguindanao|Datu Odin Sinsuat]] sa timog. Ang lungsod ay nakaharap sa [[Look ng Illana|Illana Bay]], sa kanlurang bahagi ng [[Golpo ng Moro|Moro Gulf]]. Ang lungsod ng Kotabato ay may isang kabuuang area lupain ng 176.0 parisukat kilometro, na matatagpuan sa bibig ng Rio Grande de Mindanao at Pulangi River.<ref>Disaster Preparedness of Schools by Abdul Raffi A. Abas</ref> === Mga barangay === Ang Lungsod ng Cotabato ay nahahati sa 37 [[Barangay|na mga barangay]].<ref>{{cite web|title=Philippine Standard Geographic Code|url=https://psa.gov.ph/classification/psgc/?q=psgc/barangays/129804000&page=1|website=psa.gov.ph|publisher=Philippine Statistics Authority|accessdate=28 November 2018}}</ref><ref>{{cite web|title=Philippine Standard Geographic Code|url=https://psa.gov.ph/classification/psgc/?q=psgc/barangays/129804000&page=2|website=psa.gov.ph|publisher=Philippine Statistics Authority|accessdate=28 November 2018}}</ref> {| class="wikitable" | * Bagua * Kalanganan * Población * Rosary Heights * Tamontaka * Bagua I * Bagua II * Bagua III * Kalanganan I * Kalanganan II * Población I * Población II * Población III | * Población IV * Población V * Población VI * Población VII * Población VIII * Población IX * Rosary Heights I * Rosary Heights II * Rosary Heights III * Rosary Heights IV * Rosary Heights V * Rosary Heights VI * Rosary Heights VII | * Rosary Heights VIII * Rosary Heights IX * Rosary Heights X * Rosary Heights XI * Rosary Heights XII * Rosary Heights XIII * Tamontaka I * Tamontaka II * Tamontaka III * Tamontaka IV * Tamontaka V |} === Klima === Sa ilalim ng [[pag-uuri ng klima ni Tropiko Moonson Climate at Tropiko Sabana Ang lungsod ng Cotabato ay isang tropiko Moonson at Tropiko Sabana na , bumabagsak na maikli lamang ng isang tropiko na tag-ulan klima. <center>{{Weather box | location = Cotabato City (1981–2010, ekstrima 1986–2012) | metric first = Yes | single line = Yes | width = auto | Jan record high C = 36.1 | Feb record high C = 36.5 | Mar record high C = 37.7 | Apr record high C = 37.0 | May record high C = 36.0 | Jun record high C = 35.5 | Jul record high C = 35.4 | Aug record high C = 35.3 | Sep record high C = 35.4 | Oct record high C = 34.8 | Nov record high C = 35.2 | Dec record high C = 35.5 |year record high C = 37.7 | Jan high C = 32.7 | Feb high C = 32.8 | Mar high C = 33.4 | Apr high C = 33.7 | May high C = 33.1 | Jun high C = 32.3 | Jul high C = 31.9 | Aug high C = 32.1 | Sep high C = 32.3 | Oct high C = 32.2 | Nov high C = 32.6 | Dec high C = 32.5 | year high C = 32.6 | Jan mean C = 27.8 | Feb mean C = 27.9 | Mar mean C = 28.3 | Apr mean C = 28.6 | May mean C = 28.1 | Jun mean C = 27.6 | Jul mean C = 27.3 | Aug mean C = 27.5 | Sep mean C = 27.6 | Oct mean C = 27.5 | Nov mean C = 27.8 | Dec mean C = 27.6 |year mean C = 27.8 | Jan low C = 22.9 | Feb low C = 23.1 | Mar low C = 23.3 | Apr low C = 23.5 | May low C = 23.2 | Jun low C = 22.8 | Jul low C = 22.7 | Aug low C = 22.9 | Sep low C = 22.9 | Oct low C = 22.9 | Nov low C = 22.9 | Dec low C = 22.8 | year low C = 23.0 | Jan record low C = 20.0 | Feb record low C = 21.0 | Mar record low C = 21.0 | Apr record low C = 21.0 | May record low C = 21.0 | Jun record low C = 20.5 | Jul record low C = 20.6 | Aug record low C = 20.5 | Sep record low C = 20.8 | Oct record low C = 20.8 | Nov record low C = 20.7 | Dec record low C = 20.0 |year record low C = 20.0 | rain colour = green | Jan rain mm = 88.4 | Feb rain mm = 83.9 | Mar rain mm = 119.9 | Apr rain mm = 146.7 | May rain mm = 268.5 | Jun rain mm = 312.3 | Jul rain mm = 325.4 | Aug rain mm = 244.8 | Sep rain mm = 256.6 | Oct rain mm = 285.5 | Nov rain mm = 216.3 | Dec rain mm = 139.6 |year rain mm = 2487.8 | unit rain days = 0.1 mm | Jan rain days = 9 | Feb rain days = 9 | Mar rain days = 11 | Apr rain days = 11 | May rain days = 17 | Jun rain days = 20 | Jul rain days = 19 | Aug rain days = 16 | Sep rain days = 16 | Oct rain days = 17 | Nov rain days = 14 | Dec rain days = 12 |year rain days = 171 | Jan humidity = 75 | Feb humidity = 74 | Mar humidity = 74 | Apr humidity = 73 | May humidity = 74 | Jun humidity = 76 | Jul humidity = 76 | Aug humidity = 76 | Sep humidity = 76 | Oct humidity = 76 | Nov humidity = 75 | Dec humidity = 75 |year humidity = 75 | source 1 = [[Philippine Atmospheric, Geophysical and Astronomical Services Administration|PAGASA]]<ref name=PAGASAnormals> {{cite web | archiveurl = https://web.archive.org/web/20181013040834/https://data.gov.ph/sites/default/files/pagasanormvalcotmaguin1981-2010.csv | archivedate = 13 October 2018 | url = https://data.gov.ph/?q=dataset/climatological-normal-values/resource/1e10f619-c0af-4366-97f5-be8285e13ef9 | title = Cotabato City, Maguindanao Climatological Normal Values | publisher = Philippine Atmospheric, Geophysical and Astronomical Services Administration | accessdate = 13 October 2018}}</ref><ref name=PAGASAextremes> {{cite web | archiveurl = https://web.archive.org/web/20181013040915/https://data.gov.ph/sites/default/files/pagasaclimextrcotcitymaguin.csv | archivedate = 13 October 2018 | url = https://data.gov.ph/?q=dataset/climatological-extremes/resource/3e981c61-df9b-47a3-a1f3-89c343ea30b2 | title = Cotabato City, Maguindanao Climatological Extremes | publisher = Philippine Atmospheric, Geophysical and Astronomical Services Administration | accessdate = 13 October 2018}}</ref> }}</center> == Demograpiko == Ang karamihan ng ang mga naninirahan sa Lungsod ng Cotabato ay Maguindanaoan, na binubuo ng tungkol sa 50% ng populasyon ng lungsod. May malaki-laking etniko na populasyon ng mga nagsasalita ng cebuano (14%), Tagalog (9.7%), Iranun (7%), Hiligaynons (5.6%), Binisaya (2.7%) at Intsik (2%) . Ang natitirang bahagi ng populasyon ay kabilang sa iba pang mga ethnicities (hal. Tausug, Tiruray, Ilocano, Maranao at Indian).<ref>{{cite web|title=Cotabato City Census|url=https://psa.gov.ph/sites/default/files/Cotabato%20city_0.pdf|author=Philippine Statistics Authority|accessdate=November 17, 2018|date=July 26, 2000}}</ref> {{Populasyon}} === Wika === Ang pangunahing wika ay [[Wikang Maguindanao|Maguindanao]] at [[Wikang Tagalog|Tagalog]]. Ang [[Wikang Sebwano|Cebuano]] at [[Chavacano]], na sinasalita ng parehong mga Kristiyano at mga Muslim, pati na rin ang mga [[Wikang Iranun|Iranun]], [[Wikang Mëranaw|Maranao]], [[Wikang Ingles|tagalog]], at mga [[Wikang Arabe|arabe]], ay narinig din sa lungsod. Ang salita ng [[Chavacano]] katutubong sa Lungsod ng Kotabato ay tinutukoy bilang Cotabateño.<ref>{{cite web|title=Cotabato City Census|url=https://psa.gov.ph/sites/default/files/Cotabato%20city_0.pdf|author=Philippine Statistics Authority|accessdate=November 17, 2018|date=July 26, 2000}}</ref> === Relihiyon === <!-- [[Talaksan:ALLAN JAY QUESADA - GRAND MOSQUE 01 DSC 2341.jpg|thumb|right|Dakilang Moske ng Cotabato, sa opisyal nitong ngalan na Sultan Haji Hassanal Bolkiah Mosque,]] --> Sa ulat ng Philippine Statistics Authority (PSA) noong 2015, 76.15% ng mga tao sa Lungsod ng Cotabato ay nananampalataya sa [[Islam]]. <ref>{{cite web|title=Muslim Population in Mindanao (based on POPCEN 2015|url=http://rssoarmm.psa.gov.ph/release/54739/factsheet/muslim-population-in-mindanao-%28based-on-popcen-2015%29|author=Philippine Statistics Authority|accessdate=Aug 31, 2018|date=July 26, 2017|archive-date=4 Mayo 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190504160119/http://rssoarmm.psa.gov.ph/release/54739/factsheet/muslim-population-in-mindanao-(based-on-popcen-2015)|url-status=dead}}</ref>  == Ekonomiya == [[Talaksan:Citymall_of_Cotabato_City.jpg|thumb|200x200px|CityMall Cotabato]] === Commerce === Ang Lungsod ng Kotabato ay isa sa may pinakamataas na deposito sa bangko sa Mindanao sa kabuuan ng Php18,736,523,000.00 noong hunyo 30, 2017 na may humigit kumulang 150,406 bank account.<ref>{{Cite web|url=http://www.pdic.gov.ph/files/BSDStats/DDD_PBS_ProvinceMunicipality.htm|title=PDIC Bank Deposits|website=www.pdic.gov.ph|language=en|access-date=2018-01-31|archive-date=2016-11-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20161111122638/https://www.pdic.gov.ph/files/BSDStats/DDD_PBS_ProvinceMunicipality.htm|url-status=dead}}</ref> Ang lungsod ay may 20 mga bangko (sa mga Pribado at Pamahalaan). Ang sangay ng [[Bangko Sentral ng Pilipinas]] sa gitnang Mindanao ay nasa lungsod. [[Talaksan:Alnor_Suites_Cotabato_City.jpg|thumb|200x200px|Alnor Suites Hotel]] Ang lungsod ay may mga lokal at pambansang-based na mga sentro ng pamimili. Lokal na-based na mga sentro ng shopping tulad ng Superama, Sugni, sa Mall of Alnor, at South Seas Mall sa kumpetisyon sa pambansang-based na mga sentro ng shopping tulad ng CityMall, [[Puregold]], [[Robinsons Malls|Robinsons Supermarket at Department Store]], Centro Department Store, at SM Savemore. Cotabato City ay isa ng ang pinakamabilis na lumalagong ekonomiya sa Soccsksargen region.<ref>{{cite news|last1=Fernandez|first1=Edwin|title=Cotabato is 2nd most competitive city|url=http://www.pna.gov.ph/articles/1006739|accessdate=27 November 2018|agency=Philippine News Agency|date=August 18, 2017}}</ref> KCC Mall ay nakumpirma na ang kanilang mga interes upang bumuo sa loob ng isang mall sa Downtown. Konstruksiyon ay magsisimula matapos ang clearing operations ay tapos na.<ref>{{cite news|title=KCC Mall sa Cotabato city umpisahan ng itayo sa buwan ng Marso|url=https://rmn.ph/kcc-mall-sa-cotabato-city-umpisahan-ng-itayo-sa-buwan-ng-marso/|accessdate=26 November 2018|agency=RMN Networks}}</ref> NCCC Mall, Davao-based mall corporation na rin ang nakumpirma na ang kanilang mga interes upang bumuo ng kanilang mga mall sa loob ng lungsod.<ref>{{cite news|last1=Fernandez|first1=Edwin|title=More malls coming to Cotabato, Kidapawan cities|url=http://www.ndbcnews.com.ph/news/more-malls-coming-to-cotabato-kidapawan-cities|accessdate=27 November 2018|agency=NDBC News|date=November 24, 2018|archive-date=27 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181127064734/http://www.ndbcnews.com.ph/news/more-malls-coming-to-cotabato-kidapawan-cities|url-status=dead}}</ref> === Industriya === [[Talaksan:Downtown_Cotabato_City_2.jpg|thumb|150x150px|Bayan ng Cotabato City sa kahabaan ng Magallanes Street]] Cotabato City ay isang higit pa o mas mababa 1,700 ektarya ng palaisdaan na kung saan ay isang taunang produksyon ng 85,000&nbsp;kg ng [[Alimango|putik alimasag]], hipon at [[bangus]].<ref>{{cite news|last1=Fernandez|first1=Edwin|title=Cotabato’s mud crabs get limelight in feast|url=https://newsinfo.inquirer.net/110543/cotabato%E2%80%99s-mud-crabs-get-limelight-in-feast|accessdate=27 November 2018|agency=Inquirer Mindanao|publisher=The Daily Inquirer|date=December 18, 2011}}</ref><ref>{{cite news|title=Cotabato fish-crab farmer nominated in DA-12 search|url=http://balita.ph/2012/02/27/cotabato-fish-crab-farmer-nominated-in-da-12-search/|accessdate=27 November 2018|agency=Balita PH|date=February 27, 2012|archive-date=27 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181127110222/http://balita.ph/2012/02/27/cotabato-fish-crab-farmer-nominated-in-da-12-search/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|last1=Ortiz|first1=Maria Asuncion|title=Local economic development and youth employment: The case of Cotabato City|url=https://www.researchgate.net/publication/291447783_Local_economic_development_and_youth_employment_The_case_of_Cotabato_City|website=www.researchgate.net|publisher=International Labour Organization|accessdate=27 November 2018}}</ref> Pagpuntirya upang maging halal hub ng Pilipinas, ang Lungsod na Pamahalaan at Malaysian Negosyante na binuo ng isang Class AA halal pagpatay ng mga bahay sa Baranggay Kalangan II sa mga pangunahing lungsod sa paghahatid sa buong Central Mindanao.<ref>{{Cite news|url=https://rmn.ph/halal-industry-sa-cotabato|title=Halal industry sa Cotabato city, mas palalakasin! – RMN Networks|date=2017-11-08|work=RMN Networks|access-date=2017-11-26|language=en-US}}</ref> Ang lungsod din ay may iba 't ibang mga restaurant sa parehong mga lokal na (Lesorelle, Kai' s lounge, Maanghang Pizza, Asukal Pappi, Chefmel, Cheraf, Maguindanaon Restaurant, Reese Restaurant, Las Hermanas, Aling Precy, Elcomedor, Tati, Mang gorio, Pritong Manok, Manong, Moro Cafe at Rebecca Buffet Restaurant) at mga sikat na restaurant tulad ng [[McDonald's|McDonald ' s]], [[Jollibee]], [[Chowking]], [[Greenwich Pizza]], [[Mang Inasal]], [[Goldilocks Bakeshop|Goldilocks]], [[Red Ribbon Bakeshop|Red Ribbon]], Chicken Deli, Mandarin Tsaa Hardin, Queen Bee, Hukad, Calda Pizza, Bo ' s Coffee, Infinitea, Cafetribu at Turks Shawarma.<ref>{{Cite news|url=https://rmn.ph/negosyo-sa-cotabato-city-lumago/|title=Negosyo sa Cotabato City lumago – RMN Networks|date=2017-10-13|work=RMN Networks|access-date=2017-11-26|language=en-US}}</ref> Ang lungsod ay may iba ' t-ibang pabrika para sa pagluluto ng langis, kape, mais almirol, na naproseso pagkain at kasangkapan sa bahay operating sa loob ng lungsod na kung saan ay tumutulong sa pagpapalakas ng ekonomiya nito. Higanteng pabrika mula sa kalapit na mga bayan ay itinatag ang kanilang mga tanggapan sa lungsod tulad ng Lamsan Inc.<ref>{{Cite web|url=http://lamsan.com.ph/|title=Lamsan Inc.{{!}}Corn Wet Milling Company in the Philippines|last=Inc.|first=Lamsan|website=lamsan.com.ph|language=en|access-date=2018-11-22}}</ref> at Maria Makiling Niyog Resources Corp.<ref>{{Cite web|url=http://mariamakilingvirgin.tripod.com/|title=Maria Makiling Coconut Resources Corporation|last=|first=|date=|website=|archive-url=https://web.archive.org/web/20181122131819/http://mariamakilingvirgin.tripod.com/|archive-date=2018-11-22|access-date=2018-11-22|url-status=dead}}</ref> == Transportasyon == ; Air [[Talaksan:Cotabato_City_Airport.jpg|thumb|Pagdating Sa Lugar Cotabato City Airport]] Cotabato City ay mapupuntahan sa pamamagitan ng [[Paliparan ng Awang|Cotabato Airport]] sa kalapit na mga [[Datu Odin Sinsuat, Maguindanao]]. [[Cebu Pacific]] at [[Philippine Airlines]] nagpapanatili ng pagkonekta ang mga lungsod sa [[Paliparang Pandaigdig ng Ninoy Aquino|Maynila]], [[Paliparang Pandaigdig ng Mactan–Cebu|Cebu]] at [[Paliparang Pandaigdig ng Zamboanga|Zamboanga]]. ; Lupa Ang lungsod ay mapupuntahan sa pamamagitan ng lupa mula sa maraming bahagi ng Mindanao. Mga bus, jeepney at mga minivan link lungsod sa [[Midsayap, Cotabato|Midsayap]], [[Koronadal|Bilaan]], [[Lebak, Sultan Kudarat|Lebak]], [[Pagadian]], [[Tacurong]], [[Kidapawan]], [[Marawi]], [[Iligan]], [[Heneral Santos|General Santos]], [[Lungsod ng Dabaw|Davao City]] at sa iba ' t-ibang mga puntos sa Maguindanao. Multicab at tricycle ay ang karaniwang paraan ng transportasyon sa palibot ng lungsod, ang minimum na pamasahe ay P7. Doon ay nag-Taxi na naka-roaming sa paligid ng lungsod at ang Habal habal. Dalawang taxi operator ay kasalukuyang operating sa lungsod, lalo na sa Alnor Taxi at Wow Taxi. <ref>{{Cite web|url=https://www.lakwatsero.com/destinations/travel-guide-cotabato-city/#sthash.eVI8ojJt.dpbs|title=Travel Guide: Cotabato City {{!}} Lakwatsero|website=www.lakwatsero.com|language=en-US|access-date=2017-10-28}}</ref> Bus operator: # Mindanao Star araw-araw na mga ruta sa [[Kidapawan]], [[Digos|Digos City]] at Davao City # [[Husky Tours|Namamaos Tours]] araw-araw na mga ruta sa [[Shariff Aguak, Maguindanao|Shariff Aguak]], [[Tacurong]], [[Koronadal]] at [[Heneral Santos|General Santos City]] == Mga ospital at mga medikal na pasilidad == [[Talaksan:United_Doctors_Hospital_Cotabato_City.jpg|thumb|150x150px| United Doctors Hospital sa Cotabato kasama ang Notre Dame Avenue ]] * Cotabato Regional and Medical Center – Sinsuat Avenue. * Notre Dame Hospital – Sinsuat Avenue * Cotabato Medical Specialist Hospital – Quezon Avenue * Nagkakaisa ang mga Doktor ng Ospital ng Lungsod ng Cotabato – Notre Dame Avenue * Dr. P. Ocampo Hospital – De Mazenod Avenue * Cotabato mga Doktor sa mga Klinika at mga Ospital – Sinsuat Avenue * Cotabato Puericulture Center at General Hospital Foundation, Inc. – Jose Lim Sr. St. == Edukasyon == [[Talaksan:Cariño_Building_2_NDU.jpg|right|thumb|Cariño Gusali, Notre Dame University.]] Doon ay (1) ang publiko at (15) mga pribadong institusyon ng edukasyon sa lungsod. Mga unibersidad at mga kolehiyo: * Notre Dame University * Cotabato State University dating Cotabato City State Polytechnic College * STI Cotabato * St. Benedict College of Cotabato * Notre Dame – RVM Kolehiyo ng Cotabato * [[Pamantasang Pangkompyuter ng AMA|AMA Computer College]] * Coland Mga Sistema Ng Teknolohiya * Headstart Kolehiyo ng Cotabato * A. R Pacheco Kolehiyo * Notre Dame Hospital at Paaralan ng karalubhasaan sa pagpapaanak * Doktor P. Ocampo Kolehiyo * Dela Vida Kolehiyo * Computer-Aided Disenyo at Teknolohiya ng Impormasyon Institute, Inc. (CAD.Ito) * Tunog Cotabato - Cotabato City University * Academia De Technologia sa Mindanao * Mindanao Capitols Kolehiyo == Media == === Sa mga istasyon ng radyo === '''FM Stations''' # DXYC "[[Brigada Mass Media Corporation|Brigada News FM]]" 89.3 Mhz # DXWD "Radyo Pilipinas" 90.9 Mhz # DXOL "Happy FM" 92.7 Mhz # DXFD "Star FM" 93.7 Mhz # DXPS "MOR Para sa Buhay!" 95.1 Mhz # DXTC "Radyo Natin" 95.9 Mhz # DXJC "Bandera News FM" 99.0 Mhz '''AM Istasyon''' # DXCH "DZRH" 567&nbsp;kHz # DXBM "Bombo Radyo Cotabato" 657&nbsp;kHz # DXMY "[[Radio Mindanao Network|RMN Cotabato]]" 729&nbsp;kHz # DXMS "Radyo Bida Cotabato" 882&nbsp;kHz # DXRO "Sonshine Radio Cotabato" 945&nbsp;kHz === Libreng mga istasyon ng TV at mga lokal na programa === # RMN DXMY TeleRadyo 2 # ABS-CBN Central Mindanao (Channel 5) # GMA Channel 12 Cotabato # ABS-CBN Sports and Action Channel 23 Cotabato # Sa GMA News TV Channel 27 Cotabato # PTV Channel 8 Cotabato === News Paper === Cotabato City ay may dalawang mga pahayagan, na kung saan ay Mindanao Cross na pag-aari sa pamamagitan ng Notre Dame Broadcasting Corporation<ref>{{cite web|title=The Mindanao Cross - NDBC|url=https://www.ndbcnews.com.ph/themindanaocross|website=NDBC News|accessdate=24 November 2018}}{{Dead link|date=Agosto 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> at Luwaran, ang [[Moro Islamic Liberation Front]] sa mga opisyal na balita magazine.<ref>{{cite web|title=MILF Central Committee on Information|url=http://www.luwaran.net/home/|website=www.luwaran.net|accessdate=24 November 2018}}</ref> ==Mga kilalang personalidad== * [[Orlando Quevedo]] – Kardinal ng Simbahang Romano Katoliko, Arsobispo ng Cotabato * [[Noel Felongco]] - Punong Tagapangasiwa ng [[National Anti-Poverty Commission]] * [[Imah Dumagay]] - Stand-up comedian na nakabase sa Dubai * [[Romero Duno]] - Propesyonal na Boksingero * [[Jay Jaboneta]] - Blogger, Pilantropo, Tagapagtaguyod ng Media, at Tagapag-organisa ng Online Community * [[Kublai Millan]] - Masaganang Artista * [[Ben Farrales]] - Fashion Designer, kilala sa kanyang mga disenyo ng terno na inspirasyon ng mga Muslim == Kambal na bayan – mga kapatid na lungsod == Cotabato City ay magkatambal na may: === Lokal na === * [[File:Flag_of_the_Philippines.svg|link=Philippines|alt=Philippines|border|23x23px]] [[Lungsod ng Dabaw|Davao City]], Philippines * [[File:Flag_of_the_Philippines.svg|link=Philippines|alt=Philippines|border|23x23px]] [[Panabo|Panabo City]], Pilipinas * [[File:Flag_of_the_Philippines.svg|link=Philippines|alt=Philippines|border|23x23px]] [[Lungsod Quezon]], Pilipinas * [[File:Flag_of_the_Philippines.svg|link=Philippines|alt=Philippines|border|23x23px]] [[Tagum|Tagum City]], Pilipinas * [[File:Flag_of_the_Philippines.svg|link=Philippines|alt=Philippines|border|23x23px]] [[Naga, Camarines Sur|Naga City]], Philippines * [[File:Flag_of_the_Philippines.svg|link=Philippines|alt=Philippines|border|23x23px]] [[Sultan Kudarat, Maguindanao]], Pilipinas<ref>{{cite web|url=http://www.cotabatocity.net.ph/index.php?option=com_content&view=article&id=625:cotabato-city-in-sisterhood-with-sultan-kudarat-municipality&catid=42:newsflash&Itemid=106|title=Cotabato City in Sisterhood with Sultan Kudarat Municipality|website=Cotabatocity.net.ph|date=|accessdate=2016-12-09}}</ref> * [[File:Flag_of_the_Philippines.svg|link=Philippines|alt=Philippines|border|23x23px]] [[Parang, Maguindanao]], Pilipinas === International === * [[File:Flag_of_Malaysia.svg|link=Malaysia|alt=Malaysia|border|23x23px]] [[Johor Bahru]], Malaysia<ref>{{cite web|url=http://www.cotabatocity.net.ph/index.php?option=com_content&view=article&id=576:malaysian-investors-in-cotabato-city&catid=42:newsflash&Itemid=106|title=Malaysian investors in Cotabato City|website=Cotabatocity.net.ph|date=|accessdate=2016-12-09|archive-date=2017-05-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20170505132825/http://www.cotabatocity.net.ph/index.php?option=com_content&view=article&id=576%3Amalaysian-investors-in-cotabato-city&catid=42%3Anewsflash&Itemid=106|url-status=dead}}</ref> * [[File:Flag_of_Indonesia.svg|link=Indonesia|alt=Indonesia|border|23x23px]] [[Bandung|Sa Bandung]], Indonesia<ref>{{cite web|url=http://manilastandardtoday.com/news/-provinces/213311/mindanao-lgus-emulate-best-indonesian-city.html|title=Mindanao LGUs emulate best Indonesian city – The Standard|website=Manilastandardtoday.com|date=2016-08-15|accessdate=2016-12-09|archive-date=2016-12-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20161220072252/http://manilastandardtoday.com/news/-provinces/213311/mindanao-lgus-emulate-best-indonesian-city.html|url-status=dead}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Panlabas na mga link == * [http://www.cotabatocity.ph/ Opisyal Na Ang Lungsod Ng Cotabato Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181227112727/http://www.cotabatocity.ph/ |date=2018-12-27 }} * [http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/municipality.asp?muncode=129804000&regcode=12&provcode=98 Ang nscb mga detalye para sa lungsod ng cotabato geographic code] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101114023729/http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/municipality.asp?muncode=129804000&regcode=12&provcode=98 |date=2010-11-14 }} * [https://web.archive.org/web/20081120024509/http://www.census.gov.ph/data/census2007/index.html Philippine Census Impormasyon] * [http://itsmorefuninthephilippines.com/cotabato-city/ Kagawaran ng Turismo] * {{PH wikidata|website}} {{Maguindanao del Norte}} [[Category:Mga bayan at lungsod sa Pilipinas]] 5rei8j3l3jofdvnsmbw8obgfz6az7qx 0 290090 2213690 2088124 2026-06-28T04:02:26Z Jeo555 163377 Inayos ang baybay 2213690 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = {{raise|0.2em|Kaohsiung}} | official_name = Lungsod ng Kaohsiung | native_name = {{lower|0.1em|{{nobold|{{lang|zh|高雄市}}}}}} | settlement_type = [[Natatanging munisipalidad (Taiwan)|Natatanging munisipalidad]] | image_skyline = | image_caption=Panoramang urbano ng Kaohsiung | image_flag = Flag of Kaohsiung City.svg | image_blank_emblem = Emblem of Kaohsiung City.svg | blank_emblem_type = Emblem (stylized form of {{linktext|lang=zh-tw|高}}) | etymology = [[:en:Takao Prefecture|Prepektura ng Takao]] | nickname = ''The Harbor City'' (Gangdu), ''The Maritime Capital'', ''The Waterfront City'' | image_map = {{maplink|frame=yes|plain=yes|type=shape|stroke-width=2|stroke-color=#000000|zoom=8|frame-lat=22.97|frame-long=120.66}} | image_map1 = Taiwan ROC political division map Kaohsiung City (2010).svg | mapsize1 = 200px | map_caption1 = Kinaroroonan ng Lungsod ng Kaohsiung sa Taiwan | coordinates = {{coord|22|38|N|120|16|E|region:TW|display=it}} | subdivision_type = [[Talaan ng mga bansa|Bansa]] | subdivision_name = {{flag|ROC}} | subdivision_type1 = Rehiyon | subdivision_name1 = Katimugang Taiwan | seat = [[Distrito ng Lingya]] at<br />[[Distrito ng Fongshan]] | parts_type = [[:en:District (Taiwan)|Mga distrito]] | parts = 38 mga distrito | p1 = [[Distrito ng Gushan|Gushan]] | p2 = [[Distrito ng Lingya|Lingya]] | p3 = [[Distrito ng Nanzih|Nanzih]] | p4 = [[Distrito ng Cianjin|Cianjin]] | p5 = [[Distrito ng Cianjhen|Cianjhen]] | p6 = [[Distrito ng Qijin, Kaohsiung|Cijin]] | p7 = [[Distrito ng Sanmin|Sanmin]] | p8 = [[Distrito ng Siaogang|Siaogang]] | p9 = [[Distrito ng Sinsing|Sinsing]] | p10 = [[Distrito ng Yancheng, Kaohsiung|Yancheng]] | p11 = [[Distrito ng Zuoying|Zuoying]] | p12 = [[Distrito ng Fongshan|Fongshan]] | p13 = [[Distrito ng Daliao|Daliao]] | p14 = [[Distrito ng Dashe|Dashe]] | p15 = [[Distrito ng Dashu|Dashu]] | p16 = [[Distrito ng Linyuan|Linyuan]] | p17 = [[Distrito ng Niaosong|Niaosong]] | p18 = [[Distrito ng Renwu|Renwu]] | p19 = [[Distrito ng Gangshan|Gangshan]] | p20 = [[Distrito ng Alian|Alian]] | p21 = [[Distrito ng Hunei|Hunei]] | p22 = [[Distrito ng Cheting|Cieding]] | p23 = [[Distrito ng Lujhu|Lujhu]] | p24 = [[Distrito ng Mituo|Mituo]] | p25 = [[Distrito ng Ciaotou|Ciaotou]] | p26 = [[Distrito ng Tianliao|Tianliao]] | p27 = [[Distrito ng Yanchao|Yanchao]] | p28 = [[Distrito ng Yong'an|Yong'an]] | p29 = [[Distrito ng Ziguan|Ziguan]] | p30 = [[Distrito ng Meinong|Meinong]] | p31 = [[Distrito ng Cishan|Cishan]] | p32 = [[Distrito ng Jiasian|Jiasian]] | p33 = [[Distrito ng Liouguei|Liouguei]] | p34 = [[Distrito ng Maolin|Maolin]] | p35 = [[Distrito ng Namasia|Namasia]] | p36 = [[Distrito ng Neimen|Neimen]] | p37 = [[Distrito ng Shanlin|Shanlin]] | p38 = [[Distrito ng Taoyuan, Kaohsiung|Taoyuan]] | leader_party = | leader_title1 = [[:en:List of mayors of Kaohsiung|Alkalde]] | leader_name1 = Han Kuo-yu | leader_title2 = Mga bise alkalde | leader_name2 = Lee Shu-chuan, Yeh Kuang-shih | area_footnotes = <ref>{{cite web|script-title=zh:《中華民國統計資訊網》縣市重要統計指標查詢系統網|url=http://statdb.dgbas.gov.tw/pxweb/Dialog/statfile9.asp|website=Statdb.dgbas.gov.tw|accessdate=11 June 2016|language=zh-hant|archive-date=12 Hunyo 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160612002357/http://statdb.dgbas.gov.tw/pxweb/Dialog/statfile9.asp|url-status=dead}}</ref><ref name="auto">{{cite web|title=Demographia World Urban Areas PDF (April 2018)|url=http://www.demographia.com/db-worldua.pdf|publisher=Demographia|accessdate=2016-06-06}}</ref> | area_magnitude = 1 E9 | area_total_km2 = 2951.85 | area_urban_km2 = 363 | area_rank = [[Talaan ng mga paghahating pampangasiwaan ng Taiwan|4 sa 22]] | elevation_m = 9 | population_total = 2773093 | population_as_of = 2018 | population_footnotes = <ref>{{cite web |url=http://dbaskmg.kcg.gov.tw/ |script-title=zh:高雄市政府主計處全球資訊網 – 首頁 |website=dbaskmg.kcg.gov.tw |access-date=2018-09-09 |language=zh-TW |archive-date=2016-05-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160511065203/http://dbaskmg.kcg.gov.tw/ |url-status=dead }}</ref> | population_density_km2 = auto | population_urban = 2555000 | population_urban_footnotes = <ref name="auto" /> | population_density_urban_km2 = auto | population_rank = [[Talaan ng mga paghahating pampangasiwaan ng Taiwan|3 sa 22]] | timezone = [[Pambansang Pamantayang Oras]] | utc_offset = +8 | postal_code_type = Kodigong postal | postal_code = 800–852 | area_code = (0)7 | iso_code = TW–KHH | blank_name_sec1 = Bulaklak | blank_info_sec1 = [[Tsinong hibiscus]] (Hibiscus rosa-sinensis) | blank1_name_sec1 = Puno | blank1_info_sec1 = [[Bombacaceae|Puno ng bulak]] (Bombax ceiba) | website = [http://www.kcg.gov.tw/EN/ www.kcg.gov.tw/EN] {{in lang|en}} }} {{Infobox Chinese |title = Lungsod ng Kaohsiung |pic = Kaohsiung Chinese Characters.png |piccap = "Kaohsiung" sa [[mga panitik na Intsik]] |picupright = 0.5 |c = {{linktext|高雄|市}} |bpmf = ㄍㄠ&nbsp;&nbsp;&nbsp;ㄒㄩㄥˊ&nbsp;&nbsp;&nbsp;ㄕˋ |w= Kao¹-hsiung² Shih⁴ |p= Gāoxióng Shì |tp= Gaosyóng Shìh |mps= Gāushiúng Shr̀ |gr= Gaushyong Shyh |myr=Gāusyúng Shr̀ |mi={{IPAc-cmn|g|ao|1|.|x|ong|2|-|shi|4}} |poj=Ko-hiông-chhī |tl=Ko-hiông-tshī |phfs=Kô-hiùng-sṳ |j=Gou1hung4 Si5 |showflag=wppojphfs |l=''Transkripsiyong Hapones ng isang lumang pangalang [[Wikang Siraya|Siraya]]''<!--See #Name--> |kanji=高雄市 |kana=たかおし |romaji=Takao-shi }} Ang '''Kaohsiung''' ({{IPAc-en|ˌ|k|aʊ|ˈ|ʃ|ʌ|ŋ}}; [[Tsinong Mandarin]]: {{IPAc-cmn|AUD|Zh-gāoxióng.wav|g|ao|1|x|ong|2}}, [[Wade–Giles]]: ''Kao¹-hsiung²''; [[Hokkien]] [[Pe̍h-ōe-jī|POJ]]: ''Ko-hiông''; [[Tsinong Hakka|Hakka]] [[Pha̍k-fa-sṳ|PFS]]: ''Kô-hiùng''; mga dating pangalan: ''Takao'', ''Takow'', ''Takau'') ay isang pambaybaying-dagat na lungsod sa katimugang [[Taiwan]]. Opisyal na [[Natatanging munisipalidad (Taiwan)|natatanging munisipalidad]] ito na may lawak na {{convert|2952|km2|mi2|abbr=on}} at umaabot mula sa pambaybaying-dagat na sentrong urbano hanggang sa rural na [[Bulubundukin ng Yushan]]. Magmula noong 2018, mayroon itong populasyon na 2.77 milyong katao, at ito ang pangatlong pinakamataong dibisyong pampangasiwaan at pangalawang pinakamalaking ''metropolis'' sa Taiwan.<ref name=":0">{{cite web |url=http://cabu.kcg.gov.tw/Stat/StatRpts/StatRpt1.aspx |title=人口統計查詢：本市各區里戶口數月統計 |date= |website=高雄市政府民政局 |access-date=2019-01-04 |archive-date=2018-10-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181014193816/http://cabu.kcg.gov.tw/Stat/StatRpts/StatRpt1.aspx |url-status=dead }}</ref> Mula nang itinatag ito noong ika-17 dantaon, lumago ang Kaohsiung mula sa isang maliit na nayong nangangalakal sa isang sentrong pampolitika at ekonomiko ng [[katimugang Taiwan]], na may pangunahing mga industriya tulad ng [[pagmamanupaktura]], [[paggawa ng asero]], [[pagdadalisay ng langis]], [[pagbibiyahe ng kargada]] at [[paggawa ng barko]]. Iniuuri ito ng [[:en:Globalization and World Cities Research Network|GaWC]] bilang <nowiki>'</nowiki>''High Sufficiency''<nowiki>'</nowiki>na may ilan sa pinakatanyag na mga impraestruktura sa Taiwan. Ang [[Pantalan ng Kaohsiung]] ay ang pinakamalaki at pinaka-abalang daungan sa Taiwan habang ang [[Paliparang Pandaigdig ng Kaohsiung]] ay ang ikalawang pinaka-abalang paliparan ayon sa bilang ng mga pasahero. Nakadugtong ang lungsod sa ibang mga pangunahing lungsod sa pamamagitan ng [[Taiwan High Speed Rail|pangmatulin]] at [[Taiwan Railways Administration|pangkaraniwang]] riles, gayon din ang ilang pambansang mga [[mabilisang daanan]]. Tahanan din ito ng punong himpilan ng plota ng [[Hukbong Dagat ng Republika ng Tsina]] at ng [[Akademyang Pandagat ng Republika ng Tsina|akademyang pandagat nito]]. Ang maraming mga gawang pampubliko tulad ng [[Pier-2 Art Center]], [[National Kaohsiung Center for the Arts]] at Kaohsiung Music Center ay nilayon sa lumalagong mga industriya ng [[turismo]] at [[kultura]] ng lungsod. ==Tropical Moonson climate and Tropical Cancer climate== ==Demograpiya== {{Historical populations |type = Taiwan |align=left |footnote = Pinagmulan:{{cite web|url=http://www.ris.gov.tw/zh_TW/346|publisher=[[Ministry of the Interior (Taiwan)|Ministry of the Interior]] Population Census|title=Populations by city and county in Taiwan|access-date=2019-08-08|archive-date=2017-12-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20171216064040/http://www.ris.gov.tw/zh_TW/346|url-status=dead}} |1985 |2379610 |1990 |2505986 |1995 |2619947 |2000 |2725267 |2005 |2760180 |2010 |2773483 |2015 |2778918 }} Magmula noong Disyembre 2018, ang lungsod ng Kaohsiung ay may populasyon na 2,773,533 katao, at ito ang pangatlong pinakamalaking lungsod kasunod ng [[Taipei]] at [[Taichung]], at ang kapal ng populasyon na 939.59 katao sa bawat kilometro kuwadrado.<ref name=":0" /> Sa mismong lungsod, pinakamataong distrito ang [[Distrito ng Fongshan]] na may 359,519 katao, habang maypinakamakapal na populasyon naman ang [[Distrito ng Xinxing, Kaohsiung|Distrito ng Xinxing]] na may densidad na 25,820 katao sa bawat kilometro kuwadrado. {{clear}} ==Mga kambal at kapatid na lungsod== [[Mga kambal at kapatid na lungsod|Magkakambal]] ang Kaohsiung sa mga sumusunod na lungsod. {|class="wikitable" |- valign="top" | *{{flagdeco|AUS}} [[Lungsod ng Brisbane|Brisbane]], Australya *{{flagdeco|BLZ}} [[Lungsod ng Belize]], Belize *{{flagdeco|COL}} [[Barranquilla]], Colombia *{{flagdeco|CRC}} [[Cartago, Costa Rica|Cartago]], Costa Rica *{{flagdeco|INA}} [[Surabaya]] ng [[Silangang Java]], Indonesya *{{flagdeco|JPN}} [[Hachiōji, Tokyo]], Hapon *{{flagdeco|JPN}} [[Matsumoto, Nagano]], Hapon *{{flagdeco|JPN}} [[Kumamoto, Kumamoto]], Hapon *{{flagdeco|MWI}} [[Blantyre]], Malawi *{{flagdeco|Malaysia}} [[George Town, Penang|George Town]], [[Penang]], Malaysia *{{flagdeco|MDV}} [[Malé]], Maldibas *{{flagdeco|PAN}} [[Lungsod ng Panama]], Panama<ref>{{cite web|url=http://focustaiwan.tw/news/aipl/201609050035.aspx|title=Kaohsiung, Panama City forge sister city relations - Politics - FOCUS TAIWAN - CNA ENGLISH NEWS|website=Focustaiwan.tw|accessdate=3 December 2017}}</ref> *{{flagdeco|PHL}} [[Lungsod ng Cebu]] ng [[Gitnang Kabisayaan]], Pilipinas | style="vertical-align:top; width:33%;"| *{{flagdeco|ZAF}} [[Durban]], Timog Aprika *{{flagdeco|ROK}} [[Busan]], Timog Korea *{{flagdeco|US}} [[Colorado Springs, Colorado]], Estados Unidos *{{flagdeco|US}} [[Honolulu, Hawaii]], Estados Unidos *{{flagdeco|US}} [[Knoxville, Tennessee]], Estados Unidos *{{flagdeco|US}} [[Little Rock, Arkansas]], Estados Unidos *{{flagdeco|US}} [[Macon, Georgia]], Estados Unidos *{{flagdeco|US}} [[Miami, Florida]], Estados Unidos | style="vertical-align:top; width:29%;"| *{{flagdeco|US}} [[Mobile, Alabama]], Estados Unidos *{{flagdeco|US}} [[Pensacola, Florida]], Estados Unidos *{{flagdeco|US}} [[Plains, Georgia]], Estados Unidos *{{flagdeco|US}} [[Portland, Oregon]], Estados Unidos *{{flagdeco|US}} [[San Antonio, Texas]], Estados Unidos *{{flagdeco|US}} [[Seattle, Washington]], Estados Unidos *{{flagdeco|US}} [[Tulsa, Oklahoma]], Estados Unidos *{{flagdeco|VNM}} [[Da Nang]], Vietnam |} ==Tingnan din== * [[Mga paghahating pampangasiwaan ng Taiwan]] * [[Talaan ng mga lungsod sa Taiwan]] == Galerya == <gallery> File:Kaohsiung_Taiwan_Ship-En-Cheng-01.jpg|高雄港 File:Fong_Shan_Long_Shan_Temple.JPG|鳳山龍山寺 File:海軍明德訓練班碉堡.JPG|原日本海軍鳳山無線電信所 File:Fort_Qihou_Gaoxiong_barracks.JPG|旗後砲臺 File:Kaohsiung_Tuntex_Sky_Tower_15.jpg|高雄85大樓 File:Kaohsiung_Museum_of_History_face_20101031.jpg|高雄市立歷史博物館 File:Dragon and Tiger Pagodas on Lotus Lake.jpg|蓮池潭中嘅龍虎塔 File:Toapi_Lake.jpg|澄清湖 File:JadeMountainSouthernPeak.jpg|玉山南峰 File:Tzaishan at nsysu.jpg|壽山 File:大魯閣草衙道.jpg|大魯閣草衙道 File:Former British Consulate at Takao.jpg|打狗英國領事館文化園區 File:統一夢時代購物中心.JPG|統一夢時代購物中心 File:WorkdGame2009_Stadium_completed.jpg|國家體育場 File:Liouho-Night-Market-Kaohsiung.jpg|六合夜市 </gallery> ==Mga sanggunian== {{Reflist}} ==Mga kawing panlabas== {{Sister project links|Kaohsiung|voy=Kaohsiung|d=Q181557}} *{{Wikivoyage|zh:高雄}} {{in lang|zh}} *{{Commons-inline|Kaohsiung}} *{{Commonscat-inline|Kaohsiung}} *[http://www.kcg.gov.tw/ Opisyal na websayt ng Lungsod ng Kaohsiung] {{in lang|zh}} *[https://web.archive.org/web/20080707000603/http://www.kcg.gov.tw/english/ Opisyal na websayt ng Lungsod ng Kaohsiung] {{in lang|en}} *[http://wikitravel.org/zh/高雄市 Wikitravel - Kaohsiung] {{in lang|zh}} *{{osmrelation-inline|2127079}} {{Authority control}} [[Kategorya:Mga lungsod sa Taiwan]] lh9dhizr4mtk9pb6fgr6p8g2l14sstm 0 298725 2213579 2182749 2026-06-27T14:20:50Z UndueMarmot 127823 Inilipat ni UndueMarmot ang pahinang [[SM Prime Holdings]] sa [[SM Prime]]: pangkaraniwang pangalan, per [[WP:NC]] + [[:en:WP:NCCORP]] 2182749 wikitext text/x-wiki {{Refimprove|date=Hulyo 2020}} {{Infobox company | name = SM Prime Holdings, Inc. | logo = SM Prime logotype (2022).svg | logo_size = 200px | type = [[Public company|Public]] | traded_as = {{pse|SMPH}} | foundation = [[Manila]], [[Philippines]]<br />{{start date and age|1958}} | founder = [[Henry Sy]] | location = [[Pasay]], [[Pilipinas]] | locations = [[SM Supermalls|83 malls]]<br>2,303 stores nationwide<br> {{small|48 SM Supermarkets, 44 SM Hypermarkets, 156 Savemore stores, 39 WalterMart stores, 210 Alfamart stores, and 1,749 specialty stores}}<ref>{{cite web |url=https://www.bdo.com.ph/sites/default/files/pdf/BDO-Unibank-2016-Annual-Report.pdf |title=Annual report |date=2016 |website=www.bdo.com.ph |format=PDF |access-date=2019-09-29 |archive-date=2017-08-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170802163443/https://www.bdo.com.ph/sites/default/files/pdf/BDO-Unibank-2016-Annual-Report.pdf |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.sminvestments.com/sites/default/files/reports/2016%20SMIC%20Annual%20Report.pdf |access-date=2020-07-05 |archive-date=2018-02-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180205124602/http://www.sminvestments.com/sites/default/files/reports/2016%20SMIC%20Annual%20Report.pdf |url-status=dead }}</ref> | key_people = Henry Sy Jr. {{small|(Chairman)}} <br> Jose L. Cuisia, Jr. {{small|(Vice Chairman)}} <br> Jeffrey C. Lim {{small|(President)}} | parent = SM Investments | area_served = [[Pilipinas]] <br> [[Tsina]] <br> [[Guam]] | industry = [[Property]], [[shopping mall]]s and [[retailing]] | homepage = [http://www.smprime.com SM Prime Holdings] }} Ang '''SM Prime''' ay isang integradong pag-aari at developer at subsidiya ng SM Investments Corporation, Ito ay inilagak noong 6 Enero 1944. ==Mga Subsidiyary== * '''[[SM Supermalls]]''' * '''[[SM Development Corporation]]''' == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Mga kompanya sa Pilipinas]] 6b7lmjjwrqwa40kpd4okxx9ugnwx38t 1 298726 2213581 1769314 2026-06-27T14:20:51Z UndueMarmot 127823 Inilipat ni UndueMarmot ang pahinang [[Usapan:SM Prime Holdings]] sa [[Usapan:SM Prime]]: pangkaraniwang pangalan, per [[WP:NC]] + [[:en:WP:NCCORP]] 1769314 wikitext text/x-wiki {{Isinalinwikang pahina|en|SM Prime}} 2yniopfqgz0bzi3hk3l1uvc4ru8sbdi 0 299377 2213781 2012343 2026-06-28T09:52:03Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2213781 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist|name=Violent Femmes|image=Violent Femmes 8221.jpg|caption=Violent Femmes, 2006|background=group_or_band|origin=[[Milwaukee]], [[Wisconsin]], U.S.|genre={{flatlist| * [[Folk punk]]<ref>{{Cite AV media notes |title=2 Mics & The Truth: Unplugged & Unhinged In America |year=2017}}</ref> }}|years_active=1980–1987, 1988–2009, 2013–kasalukuyan|label={{flatlist| * [[Slash Records|Slash]]/[[Reprise Records|Reprise]] * [[Rough Trade Records|Rough Trade]] * [[Elektra Records|Elektra]] * [[Mushroom Records|Mushroom]] * Beyond * Add It Up Productions}}|website={{URL|http://vfemmes.com/}}|current_members={{unbulleted list | [[Gordon Gano]] | [[Brian Ritchie]] | [[Blaise Garza]] | John Sparrow }}|past_members={{unbulleted list | [[Victor DeLorenzo]] | [[Guy Hoffman]] | [[Brian Viglione]] }}}} Ang '''Violent Femmes''' ay isang American [[folk punk]] band mula sa [[Milwaukee, Wisconsin|Milwaukee]], [[Wisconsin]], Estados Unidos. Ang banda ay binubuo ng mang-aawit, gitarista at manunulat na si [[Gordon Gano]], bassist na si [[Brian Ritchie]], saxophonist at keyboardist na si [[Blaise Garza]], at drummer na si John Sparrow.<ref>{{Cite web|url=https://americansongwriter.com/violent-femmes-hotel-last-resort/hal-horowitz/|title=Violent Femmes: Hotel Last Resort|website=Americansongwriter.com|date=July 25, 2019|accessdate=November 9, 2019|archive-date=Nobiyembre 9, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191109224753/https://americansongwriter.com/violent-femmes-hotel-last-resort/hal-horowitz/|url-status=dead}}</ref> == Discography == * ''[[Violent Femmes (album)|Violent Femmes]]'' (1983) * ''[[Hallowed Ground]]'' (1984) * ''[[The Blind Leading the Naked]]'' (1986) * ''[[3 (album)|3]]'' (1989) * ''[[Why Do Birds Sing?]]'' (1991) * ''[[New Times]]'' (1994) * ''[[Rock!!!!!]]'' (1995) * ''[[Freak Magnet]]'' (2000) * ''[[We Can Do Anything]]'' (2016) * ''[[Hotel Last Resort]]'' (2019) == Mga Sanggunian == {{Reflist|30em}} == Mga panlabas na link == * {{Official website|http://vfemmes.com/}} * {{Curlie|Arts/Music/Bands_and_Artists/V/Violent_Femmes/}} [[Kategorya:Mga banda mula sa Estados Unidos]] [[Kategorya:Mga artist ng Rough Trade Records]] [[Kategorya:Musika ng Wisconsin]] n83daghz3ovombc5ttu43q6aevt4r49 0 301391 2213778 2129026 2026-06-28T08:35:13Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2213778 wikitext text/x-wiki {{For|pagkain|Shawarma}} {{Infobox prepared food | name= Turks | alternate_name= Turks, Turk<ref>{{Cite web |url=https://turks.ph/ |title=Archive copy |access-date=2020-09-14 |archive-date=2021-07-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210725063405/https://turks.ph/ |url-status=dead }}</ref> | image = Shawarma TURK'S.jpg | caption = Ang isang tindahan ng Turks Shawarma | type = [[Karne]] | served = mainit | main_ingredient=Karne: [[Manok]], [[Pabo (pagkain)|Pabo]], [[Baka]]<br>Sandwits: Karneng baka, pita, pepino, palamang keso at kondimyento | country = [[Asya]] | region = [[Timog Silangang Asya]] }} Ang '''Turks''' ay isang ulam, lutuin, pagkaing produkto sa [[Asya]] ay hango sa pangalang ibong [[Pabo|Turkey]] ay orihinal na kontinenteng [[Asya]], ay gawa mula sa karne na may hiwang maninipis ay nakasalansan sa hugis kono ay orihinal na gawa sa karne ng [[Pabo (pagkain)|pabo]] at maging sa ilang karne katulad ng [[Manok|manok]], [[Baka|baka]], [[Tupa|tupa]] at iba pa ito ay iniikot sa nakatayong tuhugan at utay utay na hiwain ng paikot, Ang produktong "Turks" ay isa sa pagkaing pinakatanyag sa "Silanganang Asya" sa Tangway ng Indo at Pilipinas.<ref>https://www.ufranchiseasia.com/philippines/food-franchise/turks-shawarma</ref><ref>{{Cite web |url=https://franchisemanila.com/2018/04/turks-shawarma |title=Archive copy |access-date=2020-09-14 |archive-date=2020-09-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200928010549/https://franchisemanila.com/2018/04/turks-shawarma/ |url-status=dead }}</ref> ==Kasaysayan== Ang pag-iihaw ng Turks ay nagumpisa sa isang maliit na pag-iihaw nang pag-nenegosyo ng tumagal ito ay umusbong sa kontinenteng Asya. sa bansang [[Turkey]] na kung saan ang may pinakamaraming bilang ng pabo.<ref>{{Cite web |url=http://ph.openrice.com/info/restaurant-menus/asian-cuisine/turks-shawarma.html |title=Archive copy |access-date=2020-09-14 |archive-date=2020-02-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110355/http://ph.openrice.com/info/restaurant-menus/asian-cuisine/turks-shawarma.html |url-status=dead }}</ref> ==Paghahanda== Inihahanda ang mga sangkap sa paraan ng pagluluto at pagsahog sa may maliliit na hiwa at maninipis gamit ang kampet ang mga sankap nito ay: [[Sibuyas|puting sibuyas]], [[Pepino]], [[Kamatis]], Palamang keso at [[Pabo (pagkain)|Karneng pabo]]. ==Tingnan rin== * [[Pabo (pagkain)]] ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Pagkaing kalye]] [[Kategorya:Lutuing Kastila]] [[Kategorya:Lutuing Pilipino]] e69qc2x405g6v0rhpsflvwbiwhm3yv6 0 301938 2213600 2213035 2026-06-28T00:44:07Z ListeriaBot 79921 Wikidata list updated [V2] 2213600 wikitext text/x-wiki Ang sumusunod ay talaan ng mga [[comune]] ng Lalawigan ng [[Lalawigan ng Ancona|Ancona]], [[Marche]], sa [[Italya]]. {{Wikidata list|sparql= SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P31 wd:Q747074 . ?item wdt:P131 wd:Q16114 . } |columns=P635:ISTAT,label/it:Comune,P2046:Lawak,P1082:Populasyon |section= |min_section= |sort=P635 |links=text |thumb= |autolist= |references=all |summary=itemnumber }} {| class='wikitable sortable' ! ISTAT ! Comune ! Lawak ! Populasyon |- | 042001 | Agugliano | 21.89 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 4799<ref name="ref_204c1ab4d1a0f46b14b968d13f576127fa86a9e41d1d0ba263037aad950e7ebb">http://demo.istat.it/pop2018/index3.html</ref> |- | 042002 | Ancona | 124.84 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 98356<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042003 | Arcevia | 128.33 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 4231<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042004 | Barbara | 11.04 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1271<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042005 | Belvedere Ostrense | 29.45 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 2093<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042006 | Camerano | 20 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 7084<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042007 | Camerata Picena | 11.89 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 2486<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042008 | Castelbellino | 6.05 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 4919<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042010 | Castelfidardo | 33.39 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 18419<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042011 | Castelleone di Suasa | 15.92 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1542<ref name="ref_bec4adcf2cd30585ec09316adfc23e7d8417379dd3598c38143d1f74b8522776">https://demo.istat.it/app/?i=POS&l=it</ref> |- | 042012 | Castelplanio | 15.32 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 3531<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042013 | Cerreto d'Esi | 16.91 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 3374<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042014 | Chiaravalle | 17.6 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 14289<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042015 | Corinaldo | 49.28 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 4767<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042016 | Cupramontana | 27.4 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 4364<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042017 | Fabriano | 272.08 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 28918<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042018 | Falconara Marittima | 25.82 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 25530<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042019 | Filottrano | 71.2 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 8917<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042020 | Genga | 73.16 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1682<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042021 | Jesi | 108.9 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 39137<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042022 | Loreto | 17.9 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 12899<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042023 | Maiolati Spontini | 21.49 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 5986<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042024 | Mergo | 7.28 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 996<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042025 | Monsano | 14.66 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 3289<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042026 | Montecarotto | 24.39 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1836<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042027 | Montemarciano | 22.31 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 9762<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042029 | Monte Roberto | 13.51 kilometro kuwadrado<br/>13.57 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 3027<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042030 | Monte San Vito | 21.81 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 6704<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042031 | Morro d'Alba | 19.46 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1798<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042032 | Numana | 10.94 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 3741<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042033 | Offagna | 10.63 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 2047<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042034 | Osimo | 106.74 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 34687<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042035 | Ostra | 47.25 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 6282<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042036 | Ostra Vetere | 30.02 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 3110<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042037 | Poggio San Marcello | 13.36 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 672<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042038 | Polverigi | 24.98 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 4582<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042040 | Rosora | 9.41 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1818<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042041 | San Marcello | 25.78 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1996<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042042 | San Paolo di Jesi | 10.11 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 894<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042043 | Santa Maria Nuova | 18.29 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 3942<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042044 | Sassoferrato | 137.23 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 6841<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042045 | Senigallia | 117.77 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 43863<ref name="ref_aa8afab87dbbab39c6dd94127b193dec575be4ca25f33708513d65a8dc0489b5">https://demo.istat.it/app/?i=P02&l=it</ref> |- | 042046 | Serra de' Conti | 24.54 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 3559<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042047 | Serra San Quirico | 49.33 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 2540<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042048 | Sirolo | 16.68 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 4097<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042049 | Staffolo | 27.5 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 2087<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042050 | Trecastelli | 38.66 kilometro kuwadrado | 7500<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |} ---- &sum; 47 items. {{Wikidata list end}} == Sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Mga lalawigan ng Italya|Ancona]] noa9clp92jo4jdpep38k0y1xlo3ruqr 2213719 2213600 2026-06-28T05:29:37Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2213719 wikitext text/x-wiki Ang sumusunod ay talaan ng mga [[comune]] ng Lalawigan ng [[Lalawigan ng Ancona|Ancona]], [[Marche]], sa [[Italya]]. {{Wikidata list|sparql= SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P31 wd:Q747074 . ?item wdt:P131 wd:Q16114 . } |columns=P635:ISTAT,label/it:Comune,P2046:Lawak,P1082:Populasyon |section= |min_section= |sort=P635 |links=text |thumb= |autolist= |references=all |summary=itemnumber }} {| class='wikitable sortable' ! ISTAT ! Comune ! Lawak ! Populasyon |- | 042001 | Agugliano | 21.89 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 4799<ref name="ref_204c1ab4d1a0f46b14b968d13f576127fa86a9e41d1d0ba263037aad950e7ebb">{{Cite web |url=http://demo.istat.it/pop2018/index3.html |title=Archive copy |access-date=2020-10-03 |archive-date=2019-06-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190630220127/http://demo.istat.it/pop2018/index3.html |url-status=dead }}</ref> |- | 042002 | Ancona | 124.84 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 98356<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042003 | Arcevia | 128.33 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 4231<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042004 | Barbara | 11.04 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1271<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042005 | Belvedere Ostrense | 29.45 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 2093<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042006 | Camerano | 20 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 7084<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042007 | Camerata Picena | 11.89 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 2486<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042008 | Castelbellino | 6.05 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 4919<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042010 | Castelfidardo | 33.39 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 18419<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042011 | Castelleone di Suasa | 15.92 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1542<ref name="ref_bec4adcf2cd30585ec09316adfc23e7d8417379dd3598c38143d1f74b8522776">https://demo.istat.it/app/?i=POS&l=it</ref> |- | 042012 | Castelplanio | 15.32 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 3531<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042013 | Cerreto d'Esi | 16.91 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 3374<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042014 | Chiaravalle | 17.6 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 14289<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042015 | Corinaldo | 49.28 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 4767<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042016 | Cupramontana | 27.4 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 4364<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042017 | Fabriano | 272.08 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 28918<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042018 | Falconara Marittima | 25.82 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 25530<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042019 | Filottrano | 71.2 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 8917<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042020 | Genga | 73.16 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1682<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042021 | Jesi | 108.9 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 39137<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042022 | Loreto | 17.9 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 12899<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042023 | Maiolati Spontini | 21.49 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 5986<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042024 | Mergo | 7.28 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 996<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042025 | Monsano | 14.66 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 3289<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042026 | Montecarotto | 24.39 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1836<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042027 | Montemarciano | 22.31 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 9762<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042029 | Monte Roberto | 13.51 kilometro kuwadrado<br/>13.57 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 3027<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042030 | Monte San Vito | 21.81 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 6704<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042031 | Morro d'Alba | 19.46 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1798<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042032 | Numana | 10.94 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 3741<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042033 | Offagna | 10.63 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 2047<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042034 | Osimo | 106.74 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 34687<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042035 | Ostra | 47.25 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 6282<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042036 | Ostra Vetere | 30.02 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 3110<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042037 | Poggio San Marcello | 13.36 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 672<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042038 | Polverigi | 24.98 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 4582<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042040 | Rosora | 9.41 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1818<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042041 | San Marcello | 25.78 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1996<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042042 | San Paolo di Jesi | 10.11 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 894<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042043 | Santa Maria Nuova | 18.29 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 3942<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042044 | Sassoferrato | 137.23 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 6841<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042045 | Senigallia | 117.77 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 43863<ref name="ref_aa8afab87dbbab39c6dd94127b193dec575be4ca25f33708513d65a8dc0489b5">https://demo.istat.it/app/?i=P02&l=it</ref> |- | 042046 | Serra de' Conti | 24.54 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 3559<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042047 | Serra San Quirico | 49.33 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 2540<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042048 | Sirolo | 16.68 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 4097<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042049 | Staffolo | 27.5 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 2087<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042050 | Trecastelli | 38.66 kilometro kuwadrado | 7500<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |} ---- &sum; 47 items. {{Wikidata list end}} == Sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Mga lalawigan ng Italya|Ancona]] ka5bk4txhszm2ays8hcu4328h7jahp4 0 302249 2213720 2213446 2026-06-28T05:29:43Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2213720 wikitext text/x-wiki Ang sumusunod ay talaan ng mga [[comune]] ng Lalawigan ng [[Lalawigan ng Catanzaro|Catanzaro]], [[Calabria]], sa [[Italya]]. {{Wikidata list|sparql= SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P31 wd:Q747074 . ?item wdt:P131 wd:Q16159 . } |columns=P635:ISTAT,label/it:Comune,P2046:Lawak,P1082:Populasyon |section= |min_section= |sort=P635 |links=text |thumb= |autolist= |references=all |summary=itemnumber }} {| class='wikitable sortable' ! ISTAT ! Comune ! Lawak ! Populasyon |- | 079002 | Albi | 29.64 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 790<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079003 | Amaroni | 9.88 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1660<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079004 | Amato | 20.93 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 793<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079005 | Andali | 17.87 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 637<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079007 | Argusto | 6.88 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 444<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079008 | Badolato | 37.07 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 2843<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079009 | Belcastro | 53.56 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1231<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079011 | Borgia | 42.38 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 7158<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079012 | Botricello | 15.48 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 4993<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079017 | Caraffa di Catanzaro | 24 kilometro kuwadrado<br/>25.05 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1743<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079018 | Cardinale | 30.12 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1829<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079020 | Carlopoli | 16.41 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1385<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079023 | Catanzaro | 112.72 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 84670<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079024 | Cenadi | 11.92 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 510<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079025 | Centrache | 7.96 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 342<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079027 | Cerva | 21.37 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1086<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079029 | Chiaravalle Centrale | 23.83 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 5098<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079030 | Cicala | 9.28 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 887<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079033 | Conflenti | 29.34 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1282<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079034 | Cortale | 30.01 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1866<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079036 | Cropani | 44.81 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 4674<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079039 | Curinga | 52.53 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 6501<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079042 | Davoli | 25.03 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 5546<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079043 | Decollatura | 50.83 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 2855<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079047 | Falerna | 24.04 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 3786<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079048 | Feroleto Antico | 22.38 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1955<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079052 | Fossato Serralta | 11.85 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 558<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079055 | Gagliato | 7.04 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 432<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079056 | Gasperina | 6.78 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1884<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079058 | Gimigliano | 33.55 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 2985<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079059 | Girifalco | 43.1 kilometro kuwadrado<br/>43.08 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 5495<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079060 | Gizzeria | 37.19 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 5065<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079061 | Guardavalle | 60.27 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 4117<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079063 | Isca sullo Ionio | 23.56 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1441<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079065 | Jacurso | 21 kilometro kuwadrado<br/>21.2 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 549<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079068 | Magisano | 31.94 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1106<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079069 | Maida | 58.34 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 4396<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079071 | Marcedusa | 15.68 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 380<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079072 | Marcellinara | 20.91 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 2146<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079073 | Martirano | 14.9 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 840<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079074 | Martirano Lombardo | 19.84 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 952<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079077 | Miglierina | 13.94 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 722<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079080 | Montauro | 11.74 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1773<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079081 | Montepaone | 16.85 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 5656<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079083 | Motta Santa Lucia | 26.3 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 798<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079087 | Nocera Terinese | 46.58 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 4715<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079088 | Olivadi | 7.17 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 488<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079089 | Palermiti | 18.38 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1057<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079092 | Pentone | 12.38 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1887<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079094 | Petrizzi | 21.9 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1010<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079095 | Petronà | 45.79 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 2365<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079096 | Pianopoli | 24.65 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 2484<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079099 | Platania | 26.84 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1973<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079108 | San Floro | 18.32 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 670<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079110 | San Mango d'Aquino | 6.89 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1442<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079114 | San Pietro a Maida | 16.45 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 3772<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079115 | San Pietro Apostolo | 11.72 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1520<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079116 | San Sostene | 32.49 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1401<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079117 | Santa Caterina dello Ionio | 40.69 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1923<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079118 | Sant'Andrea Apostolo dello Ionio | 21.43 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1900<ref name="ref_4101d67916181d7a61079c5a0a35c3ac045efad5d96c3748f8b41a6437aa90b9">''[[:d:Q214195|Istat]]''</ref><br/>1872<ref name="ref_204c1ab4d1a0f46b14b968d13f576127fa86a9e41d1d0ba263037aad950e7ebb">{{Cite web |url=http://demo.istat.it/pop2018/index3.html |title=Archive copy |access-date=2020-10-14 |archive-date=2019-06-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190630220127/http://demo.istat.it/pop2018/index3.html |url-status=dead }}</ref><br/>1701<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/><br/>1691<ref name="ref_85c53fa19adf081b668ce0bbdf5b4eb33e4ec5822a89e5b2dd5b678fff435836"/><br/>1759<ref name="ref_85c53fa19adf081b668ce0bbdf5b4eb33e4ec5822a89e5b2dd5b678fff435836"/><br/>1809<ref name="ref_85c53fa19adf081b668ce0bbdf5b4eb33e4ec5822a89e5b2dd5b678fff435836">https://www.citypopulation.de/en/italy/calabria/079__catanzaro/</ref><br/>2072<ref name="ref_85c53fa19adf081b668ce0bbdf5b4eb33e4ec5822a89e5b2dd5b678fff435836"/><br/>2329<ref name="ref_85c53fa19adf081b668ce0bbdf5b4eb33e4ec5822a89e5b2dd5b678fff435836"/><br/>2836<ref name="ref_85c53fa19adf081b668ce0bbdf5b4eb33e4ec5822a89e5b2dd5b678fff435836"/><br/>3085<ref name="ref_85c53fa19adf081b668ce0bbdf5b4eb33e4ec5822a89e5b2dd5b678fff435836"/><br/>3324<br/>4016<br/>4912<br/>5170<br/>5497<br/>4868<br/>4594<br/>4011<br/>3360<br/>3539<br/>3211 |- | 079122 | San Vito sullo Ionio | 17.17 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1613<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079123 | Satriano | 21.16 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 3364<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079126 | Sellia | 12.81 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 476<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079127 | Sellia Marina | 41.46 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 7615<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079129 | Serrastretta | 41.65 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 2923<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079130 | Sersale | 53.3 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 4250<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079131 | Settingiano | 14.35 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 3260<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079133 | Simeri Crichi | 46.74 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 4722<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079134 | Sorbo San Basile | 59.28 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 754<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079137 | Soverato | 7.79 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 8618<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079138 | Soveria Mannelli | 20.5 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 2835<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079139 | Soveria Simeri | 22.28 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1439<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079142 | Squillace | 34.33 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 3511<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079143 | Stalettì | 12.11 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 2353<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079146 | Taverna | 132.31 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 2522<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079147 | Tiriolo | 29.26 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 3581<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079148 | Torre di Ruggiero | 25.37 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 951<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079151 | Vallefiorita | 13.88 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1503<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079157 | Zagarise | 49.33 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1425<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079160 | Lamezia Terme | 162.43 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 67026<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |} ---- &sum; 80 items. {{Wikidata list end}} == Sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Mga lalawigan ng Italya|Catanzaro]] g3hf12movad4ebv5fk5v892w38fbrqr 0 303869 2213667 2178634 2026-06-28T03:19:56Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2213667 wikitext text/x-wiki {{Ancient monuments in Rome|name=Circus Maximus|label_name=Circus Maximus|image_name=CircusMaximusSO.jpg|caption=Tanaw ng pook ng Cricus mula sa timog-silangan. Ang tore sa harap ay bahagi ng medyebal na muog.<ref name="auto">{{harvnb|Humphrey|1986|p=57}}</ref>|coordinates={{coord|41.8859|12.4857|type:landmark_region:IT|display=inline}}|location=''[[Regio XI Circus Maximus]]''|date=panahon ng Lumang Kaharian|builder=|type=[[Sirko (gusali)|Sirko]]|wiki articles=}} Ang '''Sirko Maximo''' o '''Circus Maximus''' ([[Wikang Latin|Latin]] para sa pinakadakila o pinakamalaking sirko; [[Wikang Italyano|Italyano]]: '''Circo Massimo)''' ay isang [[sinaunang Roma]]nong [[estadyo]]ng [[Karera ng karo|pangkarera ng karo]] at malawakang pinagdadausan ng libangan sa [[Roma]], [[Italya]]. Sa agwat sa pagitan ng mga burol ng [[Burol Aventino|Aventino]] at [[Burol Palatino|Palatino]], ito ang una at pinakamalaking estadyo sa [[sinaunang Roma]] at sa kalaunan ng [[Imperyong Romano|Imperyo]]. Ito ay may habang {{Convert|621|m|ft}} at may lapad na {{Convert|118|m|ft}} at kayang magpapasok ng higit sa 150,000 mga manonood.<ref>This is a modern recalculation of the [[seating capacity]] at the Circus, a substantial downward revision of [[Pliny the Elder]]'s estimate of 250,000. For discussion see {{harvnb|Humphrey|1986|p=126}}</ref> Sa ganap nitong porma, naging modelo ito para sa mga [[Sirko (gusali)|sirko]] sa buong Imperyong Romano. Ang pook ay isa nang [[Urbanong parke|pampublikong parke]]. == Mga sanggunian == <references /> == Karagdagang pagbabasa == * Humphrey, John H. (1986). Roman Circuses: Arenas for Chariot Racing. University of California Press. ISBN 978-0-520-04921-5.CS1 maint: ref=harv (link) == Mga panlabas na link == ( https://www.youtube.com/watch?v=t8Thra4T80c)- AP Archive. Video ng mga pagdiriwang matapos magwagi ang Italya sa 2006 World Cup Finals sa Alemanya. http://www.aparchive.com/metadata/youtube/c195a43af063a416da53a7ec15430ef2 . * [http://www.italyrome.info/circomassimo/circo-massimo-3d-eng.php Muling pagtatayo ng Virtual 3D ng Roman Forum]{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} - [http://www.italyrome.info/ www.italyrome.info] * [http://penelope.uchicago.edu/~grout/encyclopaedia_romana/circusmaximus/circusmaximus.html James Grout: ''Circus Maximus'', bahagi ng Encyclopædia Romana] {{commons-inline|Circus Maximus}} * Mataas na resolusyon na 360 ° Mga Panoramas at Mga Larawan ng [https://mcid.mcah.columbia.edu/art-atlas/ancient-and-early-christian-sites-rome/circus-maximus Circus Maximus | Art Atlas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201201183447/https://mcid.mcah.columbia.edu/art-atlas/ancient-and-early-christian-sites-rome/circus-maximus |date=2020-12-01 }} ggp9kfy3vtwx668jqqiil8njomldazh 0 315524 2213653 1974172 2026-06-28T02:33:54Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2213653 wikitext text/x-wiki [[File:Shaan at Music Mania 2013.jpg|thumb|Shaan]] Si '''Shantanu Mukherjee''' (ipinanganak noong Setyembre 30, 1972), na kilala bilang '''Shaan''', ay isang Indian [[Playback na pagkanta|playback na mang-aawit]], aktor, at [[tagapagpadaloy sa telebisyon]] na aktibo sa [[Wikang Hindi|Hindi]], [[Wikang Bengali|Bengali]], [[Wikang Marathi|Marathi]], [[Wikang Asames|Assamese]], [[Wikang Kannada|Kannada]], [[Wikang Telugu|Telugu]], [[Wikang Tamil|Tamil]], [[Wikang Guharati|Gujarati]], [[Wikang Marathi|Marathi]], [[Wikang Malayalam|Malayalam]] at mga pelikula sa wikang [[Wikang Urdu|Urdu]] at isang tagapagpadaloy ng telebisyon. Nagtatanghal siya sa mga palabas na ''[[Sa Re Ga Ma Pa]]'', ''[[Sa Re Ga Ma Pa L'il Champs]]'', ''[[Star Voice ng India|Star Voice of India]],'' at ''[[STAR Voice of India 2]]''. Sa ''[[Musika Ka Maha Muqabla|Music Ka Maha Muqabla]]'', ang kaniyang koponan, ''ang Shaan's Strikers'', ay nagtapos bilang ikalawang puwesto sa koponan ni [[Shankar Mahadevan]]. Lumabas siya bilang hurado sa ''Sa Re Ga Ma Pa L'il Champs'' 2014–2015 at ''The Voice India Kids 2016''. Noong 2015 at 2016, si Shaan ang nanalong coach sa bawat isa sa unang dalawang season ng ''[[The Voice (serye sa TV ng India)|The Voice]]''. Noong 2016, sa ''[[Ang Voice India Kids|The Voice India Kids]]'', siya ang naging coach ng ikalawang puwestong kalahok. Ang kaniyang dalawang kapatid na sina Sagarika at Sagari ay isa ring mang-aawit at artista. == Maagang buhay == [[Talaksan:Shaan_radhika.jpg|right|thumb|Si Shaan kasama ang asawang si Radhika]] Si Shaan ay ipinanganak noong Setyembre 30, 1972 sa isang [[mga Bengali|Bengali]] Brahmin na pamilya.<ref name="birthplace3">{{cite news|last1=Vijayakar|first1=Rajiv|title=Death of the Bollywood Playback Singer : Bollywood News - Bollywood Hungama|url=https://www.bollywoodhungama.com/news/features/death-of-the-bollywood-playback-singer/|access-date=26 March 2020|date=29 May 2012|language=en}}</ref> Ang kaniyang lolo ay si Jahar Mukherjee, isang kilalang lirisista, ang kaniyang ama na yumaong si [[Manas Mukherjee]], ay isang musikal na direktor at ang kaniyang kapatid na si [[Sagarika Mukherjee|Sagarika]] ay isang mang-aawit din.<ref>{{cite news|url=http://www.hindu.com/fr/2007/03/23/stories/2007032300800200.htm|title=Friday Review Thiruvananthapuram / Interview : Attuned to the lines of destiny|date=23 March 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071001044344/http://www.hindu.com/fr/2007/03/23/stories/2007032300800200.htm|archive-date=1 October 2007|url-status=dead|work=[[The Hindu]]|access-date=28 September 2012}}</ref> Lumaki siya sa [[Mumbai]], [[Maharashtra]]. == Mga unang taon at mga album pangmusika == Sinimulan ni Shaan ang kaniyang karera sa pagkanta ng jingles para sa mga patalastas. Matapos itong isuko sa loob ng maikling panahon, bumalik siya at, kasama ang mga jingle, ay nagsimulang kumanta ng mga bersiyon ng remix at covers.<ref>{{citation|title=Shaan opens up on remixes, says 'songs with good melody, lyrics should be recreated'|url=https://www.freepressjournal.in/entertainment/bollywood/world-music-day-2021-shaan-opens-up-on-remixes-says-songs-with-good-melody-lyrics-should-be-recreated|author=Ria Sharma|website=The Free Press Journal|date=21 June 2021|access-date=9 October 2021|archive-date=9 Oktubre 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211009115205/https://www.freepressjournal.in/entertainment/bollywood/world-music-day-2021-shaan-opens-up-on-remixes-says-songs-with-good-melody-lyrics-should-be-recreated|url-status=dead}}</ref> Nagpatala si Shaan at ang kaniyang kapatid na babae sa [[Magnasound]] recording company at nag-record ng ilang matagumpay na album, kabilang ang tampok na album ''na Naujawan'' na sinundan ng ''[[Talaan ng mga kantang Hindi na kinanta ni Shweta Mohan|Q-Funk.]]<ref>{{citation|title=Shaan and Sagarika make their debut in Hindi pop with 'Naujawan'|url=https://www.indiatoday.in/magazine/eyecatchers/story/19960515-shaan-and-sagarika-make-their-debut-in-hindi-pop-with-naujawan-833202-1996-05-15|website=India Today|date=15 May 1996|access-date=9 October 2021}}</ref><ref>{{citation|title=Shaan se, Sagarika|url=https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2009/mar/03/shaan-se-sagarika-30089.html|date=3 March 2009|website=The New Indian Express|access-date=9 October 2021}}</ref>'' Pumasok siya sa eksenang pop kasama ang kapatid na si ''[[Sagarika]]'', kumanta ng mga melodies ni [[Biddu]] at gumawa ng mga re-mix. Pagkatapos ay dumating ang ''Roop Tera Mastana'', isang remix album ng mga kanta ni [[RD Burman]], na nagdala sa kanila ng higit pa sa kasikatan. Nang maglaon, inilunsad ni Shaan ang ''[[Love-Ology]]'' pagkatapos nito. == Mga sanggunian == c4v9vgt2pdybdd6ghemjes05vq8dz3z 0 315676 2213661 2193465 2026-06-28T02:49:18Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2213661 wikitext text/x-wiki Ang "'''Shum'''" ({{Lang-uk|Шум}}, {{Translation|"Ingay"}}) ay isang kanta ng Ukraynanong [[Folktronica|electro-folk]] na bandang na [[Pumunta si A|Go_A]]. Kinakatawan nito ang [[Ukranya sa Paligsahang Pang-awitin ng Eurovision|Ukraine]] sa [[Paligsahang Pang-awitin ng Eurovision 2021]] sa [[Rotterdam]].<ref name="Kelly2">{{cite news|last1=Kelly|first1=Emma|title=Eurovision 2021: Who is competing in the Song Contest this year?|url=https://metro.co.uk/2021/02/11/eurovision-2021-with-100-days-to-go-who-is-competing-this-year-14064484/|access-date=20 February 2021|work=Metro|date=11 February 2021}}</ref><ref name="EF2">{{cite news|title=Eurovision 2021 – Ukraine 🇺🇦 – Go_A – Shum|url=https://www.eurovision-france.fr/eurovision-2021-ukraine-%F0%9F%87%BA%F0%9F%87%A6-go_a-shum/|access-date=27 February 2021|work=Eurovision France|date=6 February 2021|language=fr|archive-date=3 Marso 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210303232858/https://www.eurovision-france.fr/eurovision-2021-ukraine-%F0%9F%87%BA%F0%9F%87%A6-go_a-shum/|url-status=dead}}</ref> Ito ang pangalawang pagkakataon na ang isang kanta na buong inaawit sa [[Wikang Ukranyano|Ukranyano]] ay kumakatawan sa bansa sa Eurovision (ang unang pagkakataon ay Go_A noong 2020 sa pamamagitan ng kanilang kantang "[[Solovey (kantang Go A)|Solovey]]"), ngunit ang unang aktuwal na nakipagkompitensiya sa Eurovision dahil sa pagkansela ng paligsahan sa 2020. Kuwalipikado ang "Shum" para sa pinal ng 2021 Eurovision, kung saan nagtapos ito sa ikalimang puwesto na may 364 puntos. Sila ang mga ikalawang puwesto ng pampublikong boto, sa likod ng nagwaging Italya, na may 267 puntos, kabilang ang maximum na 12 puntos mula sa limang bansa.<ref>{{cite web|url=https://eurovision.tv/event/rotterdam-2021/grand-final|title=Grand Final of Rotterdam 2021|publisher=[[Eurovision]]|access-date=23 May 2021}}</ref> Nanguna ang bersiyon ng Eurovision ng kanta sa pang-araw-araw na listahan ng [[Spotify Viral 50]] noong Mayo 24, 2021, kung saan nanatili ito hanggang Hunyo 1, at nanguna sa lingguhang listahan sa linggo ng Mayo 27.<ref>{{Cite web|title=Spotify Charts|url=https://www.spotifycharts.com/|url-status=dead|access-date=2021-06-03|website=www.spotifycharts.com|archive-date=2012-07-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20120729055442/https://www.spotifycharts.com/}}</ref> Pumasok ito sa [[Billboard Global 200|''Billboard'' Global 200]] noong linggo ng Hunyo 5, sa posisyon 158, na naging kauna-unahang kanta sa wikang Ukranyano na itinala roon.<ref name=":1">{{Cite magazine|magazine=Billboard}}</ref> Sa parehong linggo, umakyat ito sa numero 80 sa [[Billboard Global Excl. US|''Billboard'' Global Excl.]] [[Billboard Global Excl. US|US]].<ref>{{cite news|url=https://focus.ua/uk/culture/484433-vpervye-dlya-ukrainoyazychnoy-muzyki-pesnya-shum-popala-v-amerikanskiy-chart-billboard-foto|title="Вперше для україномовної музики": пісня "Шум" потрапила в американський чарт Billboard (фото)|date=June 2, 2021|work=Фокус|language=Ukrainian}}</ref> == Kalagayan == Ang liriko ng kantang ito ay isang pagkakaiba ng mga Ukranyanong awiting-pambayan na inaawit sa "Shum" ritwal awiting-pambayan.<ref name="bbc22">{{cite news|url=https://www.bbc.com/ukrainian/news-55979577|title="Порвали зелену шубу": про що насправді пісня "Шум" Go_A, яку Україна везе на Євробачення|date=8 February 2021|work=BBC News Ukraine|language=uk}}</ref><ref>{{cite news|title=Ukraine: Can Go_A's "SHUM" go to Eurovision in its current form? Or will the folklore-inspired lyrics need to be re-written?|url=https://wiwibloggs.com/2021/02/05/ukraine-magazine-focus-writes-go_a-shum-will-not-go-to-eurovision-ukrainian-folklore/261352/|first=David|last=Smith|work=Wiwibloggs}}{{Dead link|date=Enero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Ang ritwal ay nagsasangkot ng isang laro at itinanghal sa tagsibol. Ayon sa ilang etnograpo, ang Shum ay tumutukoy sa diyos{{fact}} o [[personipikasyon]] ng kagubatan.{{fact}} Sa etimolohiya, ang pangalan ng ritwal ay malamang na nagmula sa mga salitang [[Wikang Proto-Eslabo|Proto-Eslabo]]<nowiki/>na ''šumъ'' ("ingay") o ''šuma'' ("kagubatan").<ref>{{Cite web|title=ШУМ — ЕТИМОЛОГІЯ {{!}} Горох — українські словники|url=https://goroh.pp.ua/%D0%95%D1%82%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D1%96%D1%8F/%D1%88%D1%83%D0%BC|website=goroh.pp.ua|accessdate=2021-05-28|language=uk}}</ref> Ang nangungunang mang-aawit na si Pavlenko ay lumaki sa [[Mga makasaysayang rehiyon sa modernong Ukranya|Hilagang Ukranya]], at ang kanta ay inspirasyon ng kuwentong-bayan ng rehiyong iyon.<ref name=":02">{{Cite web|date=2021-04-12|title=Go_A "Shum" Lyrics in English - Ukraine Eurovision 2021|url=https://wiwibloggs.com/2021/04/12/lyrics-shum-go-a-ukraine-eurovision-2021/263926/|access-date=2021-05-29|website=wiwibloggs|language=en-US}}{{Dead link|date=Enero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Music video == Noong Enero 22, 2021, ipinakita ng Go_A ang isang music video para sa kanta sa channel sa YouTube ng banda. Wala pang tatlong linggo, umabot na ito ng 1 milyon na view.<ref>{{cite news|url=https://wiwibloggs.com/2021/02/09/ukraine-stb-go_a-revamp-shum-folklore/261568/|title=Ukraine: STB news programme reports that Go_A's "SHUM" will be revamped because of its folklore-inspired melody and lyrics|work=Wiwibloggs|date=9 February 2021|first=Renske|last=Ten Veen}}{{Dead link|date=Enero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Nagkomento si Pavlenko na ang video ay ginawa gamit ang isang [[camera ng cellphone]] at, sa kabila ng maliwanag na [[Pandemya ng COVID-19|pandemya]] na tema, ang kanilang layunin ay mag-eksperimento lamang at "mag-shoot ng ilang nakakatawang video".<ref name="bbc22"/> Para sa bersiyon pang-Eurovision, nag-shoot sila ng bagong music video sa isang kagubatan malapit sa [[plantang nuklear ng Chernobyl]].<ref>{{Citation|title=Бекстейдж кліпу Go_A для Євробачення-2021 ӏ HALLO, Євробачення. VLOG #1|url=https://www.youtube.com/watch?v=XHGlkXP80Gw|language=en|access-date=2021-06-02}}</ref> == Mga sanggunian == {{reflist}} {{Uncategorized|date=Disyembre 2023}} t3v1x15lw37xfkoc4a8wgd0y4zw6joz 0 319657 2213598 2205675 2026-06-28T00:03:27Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2213598 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Ro|official_name=Comune di Ro|native_name=|image_skyline=|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|44|56|N|11|45|E|type:city(3,663)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Emilia-Romaña]]|province=[[Lalawigan ng Ferrara|Ferrara]] (FE)|frazioni=Alberone, Guarda, Ruina, Zocca|mayor_party=|mayor=|area_footnotes=|area_total_km2=43.0|population_footnotes=|population_demonym=|elevation_footnotes=|elevation_m=5|saint=|day=|postal_code=44030|area_code=0532|website={{official website|http://www.comune.ro.fe.it/}}|footnotes=}} <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> Ang '''Ro''' ([[Mga diyalektong Emiliano|Ferrarese]]: {{Lang|egl|Rò}}) ay isang dating ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Ferrara]] sa rehiyon ng [[Emilia-Romaña]] sa [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|60|km|mi}} hilagang-silangan ng [[Bolonia]] at mga {{Convert|15|km|mi|0}} hilagang-silangan ng [[Ferrara]]. Noong 31 Disyembre 2004, mayroon itong populasyon na 3,663 at may lawak na {{Convert|43.0|km2|mi2}}.<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref> Kasama ng [[Berra]], ito ay isinanib sa bagong-tatag na ''comune'' ng [[Riva del Po]]. Ang munisipalidad ng Ro ay naglalaman ng mga ''[[frazione]]'' (mga pagkakahati, pangunahin na mga pamayanan at nayon) ng Alberone, Guarda, Ruina, at Zocca. Ang Ro ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Berra]], [[Canaro, Rovigo|Canaro]], [[Copparo]], [[Crespino]], [[Ferrara]], [[Guarda Veneta]], at [[Polesella]]. == Heograpiya == === Teritoryo === Ang nayon ng Ro ay matatagpuan malapit sa kanang pampang ng [[ilog Po]] at sa loob ng maraming siglo ang teritoryo nito ay napapailalim sa mapangwasak na baha. Ang mga lupa ay patag at angkop para sa pagsasaka. == Ekonomiya == Ang kalapitan sa ilog Po ay malakas na nakaimpluwensiya sa ekonomiya nito, na tinamaan ng madalas na pagbaha. Nang ang sitwasyon ay naging mas kontrolado ito ay nagkaroon ng isang mahalagang pag-unlad ng agrikultura; nakaugnay din sa pagtatanim ng trigo at ang pagbabago nito sa harina buhat sa mga gilingan sa lugar nito.<ref>{{cita web |url=https://www.ferrarainfo.com/it/scopri-il-territorio/localita/ro |titolo=Ro |sito=ferrarainfo.com |accesso=22 agosto 2020 }}{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Ebolusyong demograpiko == <timeline> Colors= id:lightgrey value:gray(0.9) id:darkgrey value:gray(0.8) id:sfondo value:rgb(1,1,1) id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8) ImageSize = width:455 height:303 PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30 DateFormat = x.y Period = from:0 till:7500 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = justify ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:500 start:0 ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:100 start:0 BackgroundColors = canvas:sfondo BarData= bar:1861 text:1861 bar:1871 text:1871 bar:1881 text:1881 bar:1901 text:1901 bar:1911 text:1911 bar:1921 text:1921 bar:1931 text:1931 bar:1936 text:1936 bar:1951 text:1951 bar:1961 text:1961 bar:1971 text:1971 bar:1981 text:1981 bar:1991 text:1991 bar:2001 text:2001 PlotData= color:barra width:20 align:left bar:1861 from: 0 till:4001 bar:1871 from: 0 till:4353 bar:1881 from: 0 till:4956 bar:1901 from: 0 till:5761 bar:1911 from: 0 till:5682 bar:1921 from: 0 till:6524 bar:1931 from: 0 till:6709 bar:1936 from: 0 till:6701 bar:1951 from: 0 till:7265 bar:1961 from: 0 till:5722 bar:1971 from: 0 till:4671 bar:1981 from: 0 till:4531 bar:1991 from: 0 till:4164 bar:2001 from: 0 till:3811 PlotData= bar:1861 at:4001 fontsize:XS text: 4001 shift:(-8,5) bar:1871 at:4353 fontsize:XS text: 4353 shift:(-8,5) bar:1881 at:4956 fontsize:XS text: 4956 shift:(-8,5) bar:1901 at:5761 fontsize:XS text: 5761 shift:(-8,5) bar:1911 at:5682 fontsize:XS text: 5682 shift:(-8,5) bar:1921 at:6524 fontsize:XS text: 6524 shift:(-8,5) bar:1931 at:6709 fontsize:XS text: 6709 shift:(-8,5) bar:1936 at:6701 fontsize:XS text: 6701 shift:(-8,5) bar:1951 at:7265 fontsize:XS text: 7265 shift:(-8,5) bar:1961 at:5722 fontsize:XS text: 5722 shift:(-8,5) bar:1971 at:4671 fontsize:XS text: 4671 shift:(-8,5) bar:1981 at:4531 fontsize:XS text: 4531 shift:(-8,5) bar:1991 at:4164 fontsize:XS text: 4164 shift:(-8,5) bar:2001 at:3811 fontsize:XS text: 3811 shift:(-8,5) TextData= fontsize:S pos:(20,20) text:Datos mula sa ISTAT </timeline> == Mga sanggunian == <references /> == Mga panlabas na link == * [http://www.comune.ro.fe.it/ www.comune.ro.fe.it/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100531052335/http://www.comune.ro.fe.it/ |date=2010-05-31 }} {{Clear}}{{Province of Ferrara}} h1l22o5pq041x2gq6h103u1fqvfeda3 0 321829 2213681 2124637 2026-06-28T03:50:21Z Jeo555 163377 Inayos ang baybay 2213681 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions --> <!-- Basic info ----------------> |name = Metro Baguio |official_name = |other_name = BLISTT |native_name = <!-- if different from the English name --> |nickname = |settlement_type = [[Metropolitan Area]] |total_type = <!-- to set a non-standard label for total area and population rows --> |motto = <!-- images and maps -----------> |image_skyline = Baguio City overlooking night view (Baguio City; 02-24-2023).jpg |imagesize = 250px |image_caption = Skyline of [[Baguio|Baguio City]] at night |image_flag = |flag_size = |image_seal = |seal_size = |image_shield = |shield_size = |image_blank_emblem = |blank_emblem_type = |blank_emblem_size = |image_map = Metro baguio.svg |mapsize = 250px |map_caption = Baguio and neighboring towns which is regarded as part of Metro Baguio. |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map = <!-- the name of a location map as per http://en.wikipedia.org/wiki/Template:Location_map --> |pushpin_label_position = <!-- the position of the pushpin label: left, right, top, bottom, none --> |pushpin_map_caption = |pushpin_mapsize = <!-- Location ------------------> |subdivision_type = Country |subdivision_name = [[Pilipinas]] |subdivision_type1 = Region |subdivision_name1 = [[Rehiyong Administratibo ng Cordillera]]<br />([[Cordillera Administrative Region|CAR]]) |subdivision_type2 = Province |subdivision_name2 = [[Benguet]] <!-- Smaller parts (e.g. boroughs of a city) and seat of government --> |seat_type = Metropolitan Center |seat = [[Baguio]] |parts_type = City/Municipality |parts_style = <!-- =list (for list), coll (for collapsed list), para (for paragraph format) Default is list if up to 5 items, coll if more than 5--> |parts = |p1 = [[Baguio]] |p2 = [[La Trinidad, Benguet|La Trinidad]] |p3 = [[Itogon, Benguet|Itogon]] |p4 = [[Sablan, Benguet|Sablan]] |p5 = [[Tuba, Benguet|Tuba]] |p6 = [[Tublay, Benguet|Tublay]] <!-- Politics -----------------> |government_footnotes = {{fact}} |government_type = Council |leader_title = Chairman |leader_name = Benjamin Magalong<br><small>(''mayor of [[Baguio]]'')</small> <!--add (no-break space) to leader names to disable automatic links--> |leader_title1 = Co-Chairman |leader_name1 = Arthur Baldo<br><small>(''mayor of [[Sablan, Benguet|Sablan]]'')</small> |leader_title2 = Treasurer |leader_name2 = Edna Tabanda<br><small>(''mayor of [[La Trinidad, Benguet|La Trinidad]]'')</small> |leader_title3 = Secretary |leader_name3 = Ruben Paoad<br><small>(''mayor of [[Tublay, Benguet|Tublay]]'')</small> |established_title = |established_date = <!-- Area ---------------------> |area_magnitude = |unit_pref = <!--Enter: Imperial, to display imperial before metric--> |area_footnotes = |area_total_km2 = 1094.79 <!-- ALL fields with measurements are subject to automatic unit conversion--> |area_land_km2 = |area_water_km2 = |area_total_sq_mi = |area_land_sq_mi = |area_water_sq_mi = |area_water_percent = <!-- Elevation --------------------------> |elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> tags--> |elevation_m = 500 to 1850 |elevation_ft = 1,500 to 6,069 |elevation_max_m = |elevation_max_ft = |elevation_min_m = |elevation_min_ft = <!-- Population -----------------------> |population_as_of = 2020 |population_footnotes = |population_note = |population_total = 644,589 |population_density_km2 = auto |population_density_sq_mi = <!-- General information ---------------> |timezone = [[Philippine Standard Time|PST]] |utc_offset = +8 |timezone_DST = |utc_offset_DST = <!-- Area/postal codes & others --------> |blank_name = Area Code |blank_info = +63 74 | barangays = 184 |postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> |postal_code = |area_code = |website = |footnotes = }} Humid Subtropikal Climate average Temperatura tuwing taglamig ay 1°c 10°c sa panahon g tag araw ay nasa 17 °c hanggang 25°c Ang '''Metro Baguio''' ay isang agglomeration ng lungsod ng [[Baguio]] at limang munisipalidad ng Pilipinas na Probinsya ng [[La Trinidad, Benguet|La Trinidad]], [[Itogon, Benguet|Itogon]], [[Sablan, Benguet|Sablan]], [[Tuba, Benguet|Tuba]] at [[Tublay, Benguet|Tublay]]. ==Kasaysayan== {{empty section|date=Enero 2023}} ==Midya== Lahat ng istasyon ng Radyo at Telebisyon ng Metro Baguio, Cable at Satellite TV providers, brodkast transmitters at lokal ng pahayagan ===Mga AM Station=== * [[DZWT|DZWT 540 Radyo Totoo]] ([[Catholic Media Network]]) * DZRH 612 Baguio ([[Manila Broadcasting Company]]) * [[DZEQ|DZEQ Radyo Pilipinas 999]] ([[Philippine Broadcasting Service]]) (also repeater on 93.5 FM) * [[DZWX|DZWX Bombo Radyo 1035]] ([[Bombo Radyo Philippines]]/People's Broadcasting Service) * [[DZBS|RPN DZBS Radyo Ronda 1368]] ([[Radio Philippines Network]]) * [[DWBB|GMA Super Radyo DWBB 1413]] ([[GMA Network (company)|GMA Network]]) ===Mga FM Station=== * 88.7 Brigada News FM ([[Brigada Mass Media Corporation]]) * [[DWIM-FM|89.5 Star FM]] ([[Bombo Radyo Philippines]]/People's Broadcasting Service, Inc. * [[DWDJ-FM|91.1 RJFM]] ([[Rajah Broadcasting Network]]) * [[DZYS|91.9 Easy Rock]] ([[Manila Broadcasting Company]]/Cebu Broadcasting Company * [[DWRA-FM|Barangay FM 92.7]] ([[GMA Network (company)|GMA Network, Inc.]]) * 94.3 FMR Baguio ([[Philippine Collective Media Corporation]]) * [[DWMB|95.1 Love Radio]] ([[Manila Broadcasting Company]]) * [[DWBG|95.9 Big Sound FM]] ([[Vanguard Radio Network]]) * [[DWSK|96.7 K-Lite]] ([[Beta Broadcasting System]]) * [[DWLY|Cool 97.5]] (UBC Media, Inc.) * [[DWUB|98.7 Z-Radio]] (Benguet Broadcasting Corporation) * [[DZWR|99.9 Country]] ([[Catholic Media Network]]) * [[DZYB|Radyo5 102.3 News FM]] ([[Nation Broadcasting Corporation]]/[[TV5 (Philippine TV network]]) * [[DZRR|MOR 103.1 For Life!]] ([[ABS-CBN Corporation]]) (Defunct) * [[DWHB|103.9 iFM]] ([[Radio Mindanao Network]]) * [[DZBM|105.1 Q Radio]] ([[Mareco Broadcasting Network]]) * [[DZLL-FM|107.1 MemoRieS FM]] ([[Primax Broadcasting Network]]) ===Mga Estasyon ng Telebisyon=== * [[D-3-ZO-TV|ABS-CBN Channel 3]] (also on Digital TV Channel 30) (Defunct) * [[DZHB-TV|IBC Baguio Channel 6]] (also on Digital TV Channel 17) * [[D-8-XM-TV|PTV Baguio Channel 8]] (also on Digital TV Channel 42) * [[DZEA-TV|GMA Baguio Channel 10]] (via Dagupan's TV station) (also on Digital TV Channel 38) * [[DZBS-TV|RPN TV-12 Baguio]] (also on Digital TV Channel 24) * A2Z Channel 20 Baguio (Digital) * [[DWDG-TV|GTV Baguio Channel 22]] (also on Digital TV Channel 38) * [[Hope Channel Philippines|Hope Channel Baguio Channel 24]] (via Dagupan's TV station) * [[DWHB-TV|BEAM TV Baguio Channel 26]] (also on Digital TV Channel 26) * [[DZET-TV|TV5 Baguio Channel 28]] (also on Digital TV Channel 51) * [[DWZO-TV|S+A Baguio Channel 30]] (also on Digital TV Channel 30) (Defunct) * SolarFlix Baguio Channel 34 (also on Digital TV Channel 21) * One Sports Baguio Channel 36 (also on Digital TV Channel 51) * [[DWFB-DTV|GNN Channel 48]] (also on Digital TV Channel 44) ===Telebisyong kable at satelayt=== * [[Sky Cable|Sky Cable Baguio]] (Baguio and La Trinidad) * Liberty Cable TV Network (Baguio, Itogon and Tublay) * Mountainview Satellite Corporation (Baguio, La Trinidad and Sablan) * AB Bejerano Cable TV (Tuba) * [[Cignal TV]] * [[G Sat|G Sat Direct TV]] ===Mga pahayagan=== * Baguio Midland Courier * [[SunStar|Sun Star Baguio]] * Herald Express * Zig Zag Weekly * Amianan Balita Ngayon * [[Philippine Daily Inquirer]] * [[Manila Bulletin]] * Tempo * Balita * [[The Philippine Star]] * [[Pilipino Star Ngayon]] * [[People's Journal]] * Brigada Newspaper; Baguio Edition ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Mga kalakhang pook ng Pilipinas|Kalakhang Baguio]] [[Kategorya:Rehiyon ng Pilipinas|Kalakhang Baguio]] [[Kategorya:Luzon]] l5ixaeybefiq10eeibm0hcimjy96pgf 2213682 2213681 2026-06-28T03:52:28Z Jeo555 163377 Inayos ang baybay 2213682 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions --> <!-- Basic info ----------------> |name = Metro Baguio |official_name = |other_name = BLISTT |native_name = <!-- if different from the English name --> |nickname = |settlement_type = [[Metropolitan Area]] |total_type = <!-- to set a non-standard label for total area and population rows --> |motto = <!-- images and maps -----------> |image_skyline = Baguio City overlooking night view (Baguio City; 02-24-2023).jpg |imagesize = 250px |image_caption = Skyline of [[Baguio|Baguio City]] at night |image_flag = |flag_size = |image_seal = |seal_size = |image_shield = |shield_size = |image_blank_emblem = |blank_emblem_type = |blank_emblem_size = |image_map = Metro baguio.svg |mapsize = 250px |map_caption = Baguio and neighboring towns which is regarded as part of Metro Baguio. |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map = <!-- the name of a location map as per http://en.wikipedia.org/wiki/Template:Location_map --> |pushpin_label_position = <!-- the position of the pushpin label: left, right, top, bottom, none --> |pushpin_map_caption = |pushpin_mapsize = <!-- Location ------------------> |subdivision_type = Country |subdivision_name = [[Pilipinas]] |subdivision_type1 = Region |subdivision_name1 = [[Rehiyong Administratibo ng Cordillera]]<br />([[Cordillera Administrative Region|CAR]]) |subdivision_type2 = Province |subdivision_name2 = [[Benguet]] <!-- Smaller parts (e.g. boroughs of a city) and seat of government --> |seat_type = Metropolitan Center |seat = [[Baguio]] |parts_type = City/Municipality |parts_style = <!-- =list (for list), coll (for collapsed list), para (for paragraph format) Default is list if up to 5 items, coll if more than 5--> |parts = |p1 = [[Baguio]] |p2 = [[La Trinidad, Benguet|La Trinidad]] |p3 = [[Itogon, Benguet|Itogon]] |p4 = [[Sablan, Benguet|Sablan]] |p5 = [[Tuba, Benguet|Tuba]] |p6 = [[Tublay, Benguet|Tublay]] <!-- Politics -----------------> |government_footnotes = {{fact}} |government_type = Council |leader_title = Chairman |leader_name = Benjamin Magalong<br><small>(''mayor of [[Baguio]]'')</small> <!--add (no-break space) to leader names to disable automatic links--> |leader_title1 = Co-Chairman |leader_name1 = Arthur Baldo<br><small>(''mayor of [[Sablan, Benguet|Sablan]]'')</small> |leader_title2 = Treasurer |leader_name2 = Edna Tabanda<br><small>(''mayor of [[La Trinidad, Benguet|La Trinidad]]'')</small> |leader_title3 = Secretary |leader_name3 = Ruben Paoad<br><small>(''mayor of [[Tublay, Benguet|Tublay]]'')</small> |established_title = |established_date = <!-- Area ---------------------> |area_magnitude = |unit_pref = <!--Enter: Imperial, to display imperial before metric--> |area_footnotes = |area_total_km2 = 1094.79 <!-- ALL fields with measurements are subject to automatic unit conversion--> |area_land_km2 = |area_water_km2 = |area_total_sq_mi = |area_land_sq_mi = |area_water_sq_mi = |area_water_percent = <!-- Elevation --------------------------> |elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> tags--> |elevation_m = 500 to 1850 |elevation_ft = 1,500 to 6,069 |elevation_max_m = |elevation_max_ft = |elevation_min_m = |elevation_min_ft = <!-- Population -----------------------> |population_as_of = 2020 |population_footnotes = |population_note = |population_total = 644,589 |population_density_km2 = auto |population_density_sq_mi = <!-- General information ---------------> |timezone = [[Philippine Standard Time|PST]] |utc_offset = +8 |timezone_DST = |utc_offset_DST = <!-- Area/postal codes & others --------> |blank_name = Area Code |blank_info = +63 74 | barangays = 184 |postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> |postal_code = |area_code = |website = |footnotes = }} ==Humid Subtropikal Climate== *average Temperatura tuwing taglamig ay 1°c 10°c sa panahon g tag araw ay nasa 17 °c hanggang 25°c Ang '''Metro Baguio''' ay isang agglomeration ng lungsod ng [[Baguio]] at limang munisipalidad ng Pilipinas na Probinsya ng [[La Trinidad, Benguet|La Trinidad]], [[Itogon, Benguet|Itogon]], [[Sablan, Benguet|Sablan]], [[Tuba, Benguet|Tuba]] at [[Tublay, Benguet|Tublay]]. ==Kasaysayan== {{empty section|date=Enero 2023}} ==Midya== Lahat ng istasyon ng Radyo at Telebisyon ng Metro Baguio, Cable at Satellite TV providers, brodkast transmitters at lokal ng pahayagan ===Mga AM Station=== * [[DZWT|DZWT 540 Radyo Totoo]] ([[Catholic Media Network]]) * DZRH 612 Baguio ([[Manila Broadcasting Company]]) * [[DZEQ|DZEQ Radyo Pilipinas 999]] ([[Philippine Broadcasting Service]]) (also repeater on 93.5 FM) * [[DZWX|DZWX Bombo Radyo 1035]] ([[Bombo Radyo Philippines]]/People's Broadcasting Service) * [[DZBS|RPN DZBS Radyo Ronda 1368]] ([[Radio Philippines Network]]) * [[DWBB|GMA Super Radyo DWBB 1413]] ([[GMA Network (company)|GMA Network]]) ===Mga FM Station=== * 88.7 Brigada News FM ([[Brigada Mass Media Corporation]]) * [[DWIM-FM|89.5 Star FM]] ([[Bombo Radyo Philippines]]/People's Broadcasting Service, Inc. * [[DWDJ-FM|91.1 RJFM]] ([[Rajah Broadcasting Network]]) * [[DZYS|91.9 Easy Rock]] ([[Manila Broadcasting Company]]/Cebu Broadcasting Company * [[DWRA-FM|Barangay FM 92.7]] ([[GMA Network (company)|GMA Network, Inc.]]) * 94.3 FMR Baguio ([[Philippine Collective Media Corporation]]) * [[DWMB|95.1 Love Radio]] ([[Manila Broadcasting Company]]) * [[DWBG|95.9 Big Sound FM]] ([[Vanguard Radio Network]]) * [[DWSK|96.7 K-Lite]] ([[Beta Broadcasting System]]) * [[DWLY|Cool 97.5]] (UBC Media, Inc.) * [[DWUB|98.7 Z-Radio]] (Benguet Broadcasting Corporation) * [[DZWR|99.9 Country]] ([[Catholic Media Network]]) * [[DZYB|Radyo5 102.3 News FM]] ([[Nation Broadcasting Corporation]]/[[TV5 (Philippine TV network]]) * [[DZRR|MOR 103.1 For Life!]] ([[ABS-CBN Corporation]]) (Defunct) * [[DWHB|103.9 iFM]] ([[Radio Mindanao Network]]) * [[DZBM|105.1 Q Radio]] ([[Mareco Broadcasting Network]]) * [[DZLL-FM|107.1 MemoRieS FM]] ([[Primax Broadcasting Network]]) ===Mga Estasyon ng Telebisyon=== * [[D-3-ZO-TV|ABS-CBN Channel 3]] (also on Digital TV Channel 30) (Defunct) * [[DZHB-TV|IBC Baguio Channel 6]] (also on Digital TV Channel 17) * [[D-8-XM-TV|PTV Baguio Channel 8]] (also on Digital TV Channel 42) * [[DZEA-TV|GMA Baguio Channel 10]] (via Dagupan's TV station) (also on Digital TV Channel 38) * [[DZBS-TV|RPN TV-12 Baguio]] (also on Digital TV Channel 24) * A2Z Channel 20 Baguio (Digital) * [[DWDG-TV|GTV Baguio Channel 22]] (also on Digital TV Channel 38) * [[Hope Channel Philippines|Hope Channel Baguio Channel 24]] (via Dagupan's TV station) * [[DWHB-TV|BEAM TV Baguio Channel 26]] (also on Digital TV Channel 26) * [[DZET-TV|TV5 Baguio Channel 28]] (also on Digital TV Channel 51) * [[DWZO-TV|S+A Baguio Channel 30]] (also on Digital TV Channel 30) (Defunct) * SolarFlix Baguio Channel 34 (also on Digital TV Channel 21) * One Sports Baguio Channel 36 (also on Digital TV Channel 51) * [[DWFB-DTV|GNN Channel 48]] (also on Digital TV Channel 44) ===Telebisyong kable at satelayt=== * [[Sky Cable|Sky Cable Baguio]] (Baguio and La Trinidad) * Liberty Cable TV Network (Baguio, Itogon and Tublay) * Mountainview Satellite Corporation (Baguio, La Trinidad and Sablan) * AB Bejerano Cable TV (Tuba) * [[Cignal TV]] * [[G Sat|G Sat Direct TV]] ===Mga pahayagan=== * Baguio Midland Courier * [[SunStar|Sun Star Baguio]] * Herald Express * Zig Zag Weekly * Amianan Balita Ngayon * [[Philippine Daily Inquirer]] * [[Manila Bulletin]] * Tempo * Balita * [[The Philippine Star]] * [[Pilipino Star Ngayon]] * [[People's Journal]] * Brigada Newspaper; Baguio Edition ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Mga kalakhang pook ng Pilipinas|Kalakhang Baguio]] [[Kategorya:Rehiyon ng Pilipinas|Kalakhang Baguio]] [[Kategorya:Luzon]] jpwszpkghm1184ek6bdep36n9t8hrhe 2213683 2213682 2026-06-28T03:53:15Z Jeo555 163377 /* Humid Subtropikal Climate */ Inayos ang baybay 2213683 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions --> <!-- Basic info ----------------> |name = Metro Baguio |official_name = |other_name = BLISTT |native_name = <!-- if different from the English name --> |nickname = |settlement_type = [[Metropolitan Area]] |total_type = <!-- to set a non-standard label for total area and population rows --> |motto = <!-- images and maps -----------> |image_skyline = Baguio City overlooking night view (Baguio City; 02-24-2023).jpg |imagesize = 250px |image_caption = Skyline of [[Baguio|Baguio City]] at night |image_flag = |flag_size = |image_seal = |seal_size = |image_shield = |shield_size = |image_blank_emblem = |blank_emblem_type = |blank_emblem_size = |image_map = Metro baguio.svg |mapsize = 250px |map_caption = Baguio and neighboring towns which is regarded as part of Metro Baguio. |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map = <!-- the name of a location map as per http://en.wikipedia.org/wiki/Template:Location_map --> |pushpin_label_position = <!-- the position of the pushpin label: left, right, top, bottom, none --> |pushpin_map_caption = |pushpin_mapsize = <!-- Location ------------------> |subdivision_type = Country |subdivision_name = [[Pilipinas]] |subdivision_type1 = Region |subdivision_name1 = [[Rehiyong Administratibo ng Cordillera]]<br />([[Cordillera Administrative Region|CAR]]) |subdivision_type2 = Province |subdivision_name2 = [[Benguet]] <!-- Smaller parts (e.g. boroughs of a city) and seat of government --> |seat_type = Metropolitan Center |seat = [[Baguio]] |parts_type = City/Municipality |parts_style = <!-- =list (for list), coll (for collapsed list), para (for paragraph format) Default is list if up to 5 items, coll if more than 5--> |parts = |p1 = [[Baguio]] |p2 = [[La Trinidad, Benguet|La Trinidad]] |p3 = [[Itogon, Benguet|Itogon]] |p4 = [[Sablan, Benguet|Sablan]] |p5 = [[Tuba, Benguet|Tuba]] |p6 = [[Tublay, Benguet|Tublay]] <!-- Politics -----------------> |government_footnotes = {{fact}} |government_type = Council |leader_title = Chairman |leader_name = Benjamin Magalong<br><small>(''mayor of [[Baguio]]'')</small> <!--add (no-break space) to leader names to disable automatic links--> |leader_title1 = Co-Chairman |leader_name1 = Arthur Baldo<br><small>(''mayor of [[Sablan, Benguet|Sablan]]'')</small> |leader_title2 = Treasurer |leader_name2 = Edna Tabanda<br><small>(''mayor of [[La Trinidad, Benguet|La Trinidad]]'')</small> |leader_title3 = Secretary |leader_name3 = Ruben Paoad<br><small>(''mayor of [[Tublay, Benguet|Tublay]]'')</small> |established_title = |established_date = <!-- Area ---------------------> |area_magnitude = |unit_pref = <!--Enter: Imperial, to display imperial before metric--> |area_footnotes = |area_total_km2 = 1094.79 <!-- ALL fields with measurements are subject to automatic unit conversion--> |area_land_km2 = |area_water_km2 = |area_total_sq_mi = |area_land_sq_mi = |area_water_sq_mi = |area_water_percent = <!-- Elevation --------------------------> |elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> tags--> |elevation_m = 500 to 1850 |elevation_ft = 1,500 to 6,069 |elevation_max_m = |elevation_max_ft = |elevation_min_m = |elevation_min_ft = <!-- Population -----------------------> |population_as_of = 2020 |population_footnotes = |population_note = |population_total = 644,589 |population_density_km2 = auto |population_density_sq_mi = <!-- General information ---------------> |timezone = [[Philippine Standard Time|PST]] |utc_offset = +8 |timezone_DST = |utc_offset_DST = <!-- Area/postal codes & others --------> |blank_name = Area Code |blank_info = +63 74 | barangays = 184 |postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> |postal_code = |area_code = |website = |footnotes = }} ==Humid Subtropikal Climate== *average Temperatura tuwing taglamig ay 1°c 10°c sa panahon tag araw ay nasa 17 °c hanggang 25°c Ang '''Metro Baguio''' ay isang agglomeration ng lungsod ng [[Baguio]] at limang munisipalidad ng Pilipinas na Probinsya ng [[La Trinidad, Benguet|La Trinidad]], [[Itogon, Benguet|Itogon]], [[Sablan, Benguet|Sablan]], [[Tuba, Benguet|Tuba]] at [[Tublay, Benguet|Tublay]]. ==Kasaysayan== {{empty section|date=Enero 2023}} ==Midya== Lahat ng istasyon ng Radyo at Telebisyon ng Metro Baguio, Cable at Satellite TV providers, brodkast transmitters at lokal ng pahayagan ===Mga AM Station=== * [[DZWT|DZWT 540 Radyo Totoo]] ([[Catholic Media Network]]) * DZRH 612 Baguio ([[Manila Broadcasting Company]]) * [[DZEQ|DZEQ Radyo Pilipinas 999]] ([[Philippine Broadcasting Service]]) (also repeater on 93.5 FM) * [[DZWX|DZWX Bombo Radyo 1035]] ([[Bombo Radyo Philippines]]/People's Broadcasting Service) * [[DZBS|RPN DZBS Radyo Ronda 1368]] ([[Radio Philippines Network]]) * [[DWBB|GMA Super Radyo DWBB 1413]] ([[GMA Network (company)|GMA Network]]) ===Mga FM Station=== * 88.7 Brigada News FM ([[Brigada Mass Media Corporation]]) * [[DWIM-FM|89.5 Star FM]] ([[Bombo Radyo Philippines]]/People's Broadcasting Service, Inc. * [[DWDJ-FM|91.1 RJFM]] ([[Rajah Broadcasting Network]]) * [[DZYS|91.9 Easy Rock]] ([[Manila Broadcasting Company]]/Cebu Broadcasting Company * [[DWRA-FM|Barangay FM 92.7]] ([[GMA Network (company)|GMA Network, Inc.]]) * 94.3 FMR Baguio ([[Philippine Collective Media Corporation]]) * [[DWMB|95.1 Love Radio]] ([[Manila Broadcasting Company]]) * [[DWBG|95.9 Big Sound FM]] ([[Vanguard Radio Network]]) * [[DWSK|96.7 K-Lite]] ([[Beta Broadcasting System]]) * [[DWLY|Cool 97.5]] (UBC Media, Inc.) * [[DWUB|98.7 Z-Radio]] (Benguet Broadcasting Corporation) * [[DZWR|99.9 Country]] ([[Catholic Media Network]]) * [[DZYB|Radyo5 102.3 News FM]] ([[Nation Broadcasting Corporation]]/[[TV5 (Philippine TV network]]) * [[DZRR|MOR 103.1 For Life!]] ([[ABS-CBN Corporation]]) (Defunct) * [[DWHB|103.9 iFM]] ([[Radio Mindanao Network]]) * [[DZBM|105.1 Q Radio]] ([[Mareco Broadcasting Network]]) * [[DZLL-FM|107.1 MemoRieS FM]] ([[Primax Broadcasting Network]]) ===Mga Estasyon ng Telebisyon=== * [[D-3-ZO-TV|ABS-CBN Channel 3]] (also on Digital TV Channel 30) (Defunct) * [[DZHB-TV|IBC Baguio Channel 6]] (also on Digital TV Channel 17) * [[D-8-XM-TV|PTV Baguio Channel 8]] (also on Digital TV Channel 42) * [[DZEA-TV|GMA Baguio Channel 10]] (via Dagupan's TV station) (also on Digital TV Channel 38) * [[DZBS-TV|RPN TV-12 Baguio]] (also on Digital TV Channel 24) * A2Z Channel 20 Baguio (Digital) * [[DWDG-TV|GTV Baguio Channel 22]] (also on Digital TV Channel 38) * [[Hope Channel Philippines|Hope Channel Baguio Channel 24]] (via Dagupan's TV station) * [[DWHB-TV|BEAM TV Baguio Channel 26]] (also on Digital TV Channel 26) * [[DZET-TV|TV5 Baguio Channel 28]] (also on Digital TV Channel 51) * [[DWZO-TV|S+A Baguio Channel 30]] (also on Digital TV Channel 30) (Defunct) * SolarFlix Baguio Channel 34 (also on Digital TV Channel 21) * One Sports Baguio Channel 36 (also on Digital TV Channel 51) * [[DWFB-DTV|GNN Channel 48]] (also on Digital TV Channel 44) ===Telebisyong kable at satelayt=== * [[Sky Cable|Sky Cable Baguio]] (Baguio and La Trinidad) * Liberty Cable TV Network (Baguio, Itogon and Tublay) * Mountainview Satellite Corporation (Baguio, La Trinidad and Sablan) * AB Bejerano Cable TV (Tuba) * [[Cignal TV]] * [[G Sat|G Sat Direct TV]] ===Mga pahayagan=== * Baguio Midland Courier * [[SunStar|Sun Star Baguio]] * Herald Express * Zig Zag Weekly * Amianan Balita Ngayon * [[Philippine Daily Inquirer]] * [[Manila Bulletin]] * Tempo * Balita * [[The Philippine Star]] * [[Pilipino Star Ngayon]] * [[People's Journal]] * Brigada Newspaper; Baguio Edition ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Mga kalakhang pook ng Pilipinas|Kalakhang Baguio]] [[Kategorya:Rehiyon ng Pilipinas|Kalakhang Baguio]] [[Kategorya:Luzon]] fefjbbpip0002ic0ga1iffgt7ek53lj 0 325561 2213649 2050668 2026-06-28T02:28:29Z Jojit fb 38 Changed redirect target from [[Kalendaryong Huliyano]] to [[Kalendaryong Juliyano]] 2213649 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Kalendaryong Juliyano]] 4ja2pd96midthspp8n63dk4g8g8s835 0 325567 2213650 2050722 2026-06-28T02:28:45Z Jojit fb 38 Changed redirect target from [[Kalendaryong Huliyano]] to [[Kalendaryong Juliyano]] 2213650 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Kalendaryong Juliyano]] 4ja2pd96midthspp8n63dk4g8g8s835 0 334071 2213588 2213510 2026-06-27T17:55:09Z Tabilay 153890 /* Mga isponsorsip */ 2213588 wikitext text/x-wiki {{Infobox tennis biography |name = Alexandra Eala |image = Ealas and Patrick Gregorio (cropped Alexandra Eala).jpg |image_upright = .8 |caption = Si Eala sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya]] |fullname = Alexandra Maniego Eala |country = {{PHI}} |residence = [[Kalakhang Maynila]], Pilipinas<br>[[Mallorca]], Espanya |birth_date = {{birth date and age|2005|5|23}} |birth_place = [[Lungsod Quezon]], Pilipinas |height = {{height|m=1.75}} |turnedpro = Marso 2020 |plays = Kaliwete (dalawahang-kamay na ''backhand'') |coach = Joan Bosch<br> Alexandro Viaene<br>Lluc Bauza (Tagasanay sa Kalakasan ng Katawan) |careerprizemoney = [[Dolyar ng Estados Unidos|$]] 2,216,543 |singlesrecord = {{tennis record|won=221|lost=133}} |singlestitles = 2 WTA 125 |highestsinglesranking = Blg. 29 (Marso 16, 2026) |currentsinglesranking = Blg. 30 (Hunyo 22, 2026) |doublesrecord = {{tennis record|won=48|lost=47}} |doublestitles = 0 |highestdoublesranking = Blg. 88 (Mayo 4, 2026) |currentdoublesranking = Blg. 151 (Hunyo 15, 2026) |updated = Hunyo 22, 2026 |AustralianOpenresult = 1R (2026) |FrenchOpenresult = 1R (2025, 2026) |Wimbledonresult = 1R (2025) |USOpenresult = 2R (2025) |AustralianOpenDoublesresult = 1R (2026) |FrenchOpenDoublesresult = 2R (2025) |WimbledonDoublesresult = 1R (2025) | medaltemplates-expand = no | medaltemplates = {{MedalCountry |{{PHI}}}} {{Medal|Sport|[[Palaro ng Timog Silangang Asya]]}} {{MedalGold | 2025 sa Taylandiya | Isahan }} {{MedalBronze | 2025 sa Taylandiya | Koponan }} {{MedalBronze | 2025 sa Taylandiya | Magkahalong dalawahan }} {{MedalBronze | 2021 sa Biyetnam | Isahan }} {{MedalBronze | 2021 sa Taylandiya | Magkahalong dalawahan }} {{MedalBronze | 2021 sa Taylandiya | Koponan }} {{Medal|Sport|[[Palarong Asyano]]}} {{MedalBronze | 2022 sa Hangzhou | Isahan }} {{MedalBronze|2022 sa Hangzhou|Magkahalong dalawahan}} }} Si '''Alexandra "Alex" Maniego Eala'''{{Efn|1=Pagbigkas sa Ingles: /iːˈɑːlɑː/<br> /iː/ = "ii" gaya ng sa ''see''; /ˈɑː/ = diin na "ah" gaya ng sa ''father''; /l/ = "l" gaya ng sa ''light''; /ɑː/ = mahaba na "ah" gaya ng sa ''spa''. <br> Binibigkas bilang ''ii-AH-lah'' <br><br> Pagbigkas sa Filipino: /ɛˈjalɐ/<br> /ɛ/ = "eh" gaya ng sa ''bed''; /ˈja/ = diin na "ya" gaya ng sa ''yard''; /l/ = "l" gaya ng sa ''light''; /ɐ/ = maikling "uh/ah" tunog, katulad ng huling patinig sa ''sofa'' o ''comma''. <br> Binibigkas bilang ''eh-YA-lah''}} (isinilang Mayo 23, 2005 sa [[Lungsod ng Quezon]]) ay isang Pilipinang propesyonal na manlalaro ng [[Tennis|tenis]]. Naabot niya ang pinakamataas na puwesto sa kanyang karera sa isahan (''singles''), bilang ika-29 sa mundo ayon sa WTA noong Marso 16, 2026, na naging dahilan upang siya ang pinakamataas na nirangguhang Pilipina sa kasaysayan ng Paligsahang WTA. Nagwagi siya ng mga titulong dyunyor na ''Grand Slam'': dalawahan sa Australian Open ng 2020 at French Open ng 2021, at isahan sa US Open ng 2022. Mayroon siyang limang pangisahan at tatlong pangdalawahan na titulo sa circuitong ITF, at mula 2025 hanggang 2026 ay nagtala ng mahahalagang tagumpay kabilang ang semifinal sa Miami Open WTA 1000, final sa Eastbourne Open WTA 250, at dalawang kampeonato sa Guadalajara Open 2025 at Birmingham Open 2026 parehong WTA 125. == Maagang buhay == Si Alex Eala ay ipinanganak noong Mayo 23, 2005 sa [[Lungsod Quezon]], Pilipinas, kina Michael Eala, isang ehekutibo sa negosyo,<ref>{{cite web |last1=Jara-Puyod |first1=Mariecar |title=‘Eala’s grit, humility and passion have captured every Filipino’s heart,' says Philippine Ambassador Alfonso Ver |url=https://www.gulftoday.ae/sport/2026/02/20/ealas-grit-humility-and-passion-have-captured-every-filipinos-heart-says-philippine-ambassador-alfonso-ver |website=Gulf Today |publisher=Gulf Today |access-date=26 Marso 2026|language=en}}</ref> at Rosemarie Maniego-Eala, dating CFO ng Globe Telecom hanggang 2024 at dating pambansang manlalangoy na nagwagi ng tansong medalya sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya 1985|Palaro ng Timog Silangang Asya ng 1985]]. Ang kanyang mga tiyuhin ay sina Noli Eala, dating tagapangulo ng Komisyon sa Isports ng Pilipinas at komisyoner ng [[Philippine Basketball Association]],<ref name="Philstar">{{cite news |last1=Acebuche |first1=Yoniel |title=Alex Eala: What to know about the tennis phenom making history on the court |url=https://www.philstarlife.com/celebrity/828326-what-to-know-alex-eala |access-date=Agosto 28, 2025 |work=[[The Philippine Star]] |date=Marso 28, 2025|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Cordero |first=Abac |date=Agosto 30, 2022 |title=Noli Eala named new Philippine Sports Commission chairman |url=https://www.philstar.com/sports/2022/08/30/2206206/noli-eala-named-new-philippine-sports-commission-chairman |access-date=Nobyembre 5, 2025 |work=[[The Philippine Star]]|language=en}}</ref> at ang tagadisenyo ng moda na si Rhett Eala.<ref>{{cite news |last1=Tunac |first1=Hermes Joy |title=Alex Eala reveals uncle Rhett Eala designed the elegant Filipiniana she wore at Laureus Awards 2026 |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/shoppingandfashion/985027/alex-eala-reveals-uncle-rhett-eala-designed-the-elegant-filipiniana-she-wore-at-laureus-awar/story/ |work=[[GMA News]] |date=Abril 23, 2026|language=en}}</ref> Ang kanyang kapatid na si Michael Francis "Miko" Eala ay naglaro ng tenis para sa Penn State Nittany Lions mula 2020 hanggang 2024.<ref>{{Cite news |author1=Castillejo, Dyan |date=Mayo 6, 2024 |title=Filipino athletes graduate as part of Penn State's class of 2024 |url=https://www.abs-cbn.com/sports/2024/5/6/filipino-athletes-graduate-as-part-of-penn-state-s-class-of-2024-1839 |work=[[ABS-CBN News]]|language=en}}</ref><ref name="PEP2">{{Cite news |last1=Bravo |date=Marso 27, 2025 |title=Who is Alex Eala, Pinoy tennis player at 2025 Miami Open? |url=https://www.pep.ph/peptionary/186040/alex-eala-a5128-20250327 |website=Philippine Entertainment Portal|language=en}}</ref> Nagsimula si Eala sa tenis sa edad na apat,<ref>{{cite news |last1=Hilotin |title=Alex Eala: Rapid rise in tennis rankings, what's next? |url=https://gulfnews.com/sport/tennis/alex-eala-rapid-rise-in-tennis-rankings-whats-next-1.500248201 |work=Gulf News |date=Agosto 28, 2025|language=en}}</ref> ipinakilala ng kanyang lolo sa ina na si Roberto Maniego, na siya ring unang tagasanay.<ref>{{Cite web |date=Nobyembre 30, 2022 |title=The rise of Alexandra Eala making headlines in the Philippines and beyond |url=https://www.wtatennis.com/news/2921343/alexandra-eala |website=Women's Tennis Association|language=en}}</ref><ref>{{cite news |last=Payo |date=Agosto 31, 2025 |title=Alex Eala and the guts to be first |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-guts-first-philippine-tennis/ |work=[[Rappler]]|language=en}}</ref> Nag-aral siya sa Immaculate Conception Academy sa [[San Juan, Metro Manila|San Juan]] at Colegio San Agustin sa [[Makati]], bago lumipat sa Rafa Nadal Academy sa Manacor, [[Espanya]], kung saan siya nagtapos noong 2023.<ref>{{cite news |last1=Mina |title=How Alex Eala became a world-class tennis champion |url=https://www.abs-cbn.com/sports/10/22/22/what-it-took-for-alex-eala-to-become-a-tennis-world-champ |work=[[ABS-CBN News]] |date=Oktubre 22, 2022|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=Disyembre 19, 2025 |title=Alex Eala Biography: Acing Her Path to the Tennis Court |url=https://www.globe.com.ph/blog/alex-eala-journey-to-pro |website=[[Globe Telecom|Globe]]|language=en}}</ref> == Estilo ng paglalaro == Si Eala ay kilala bilang isang agresibong ''baseliner'' (manlalaro sa likod ng korte) na gumagamit ng kanyang ''forehand'' (harapang palo) at matatag na dalawahang kamay na ''backhand'' (likurang palo) upang kontrolin ang mga palitan,<ref>{{Cite web |last=Tignor |first=Steve |date=Marso 26, 2025 |title=Is Nadal Academy prodigy Alexandra Eala the next tennis star? |url=https://www.tennis.com/news/articles/nadal-academy-prodigy-alexandra-eala-next-tennis-star |access-date=Enero 24, 2026 |website=Tennis.com |language=en}}</ref> habang ang kaliwang kamay na ''topspin'' (paakyat na ikot) ay nagtutulak sa mga kalaban nang malalim. Bagaman mahusay ang kanyang larong pagbabalik at pagganap sa ''hard court'' (o palaruang matigas), nananatiling kahinaan ang kanyang ''serve'' na kulang sa bilis at pagbabago.<ref>{{Cite web |last=Caramoan |first=Miguel Alfonso |date=Enero 19, 2026 |title=What’s next for Alex Eala after 2026 Australian Open first-round exit? |url=https://www.espn.ph/tennis/story/_/id/47658308/what-next-alex-eala-2026-australian-open-first-round-exit |access-date=Enero 24, 2026 |website=ESPN |language=en}}</ref> Nakamit na niya ang makasaysayang tagumpay bilang unang Pilipino sa WTA 1000 ''semis'' at tinalo ang tatlong pangunahing kampeon sa Miami Open ng 2025, ngunit binibigyang-diin ng mga eksperto at dating propesyonal sa larangan ng tenis na ang pagpapaayos ng kanyang ''serve'', sa bilis at taktikal na pagkakaiba-iba, at pagpapalakas ng kanyang pisikal na kondisyon ang susi sa kanyang pangmatagalang tagumpay. Itinampok nina dating mga propesyonal na manlalaro ng tenis na sina Greg Rusedski, Andrea Petkovic, at Martina Navratilova ang pangangailangan para sa higit na lakas, pagiging maaasahan, at pagkakaiba-iba sa kanyang ''serve'', kasabay ng mas mahusay na pangangatawan at kondisyon.<ref>{{Cite web |date=Marso 10, 2026 |title=Alex Eala told where she can improve: Martina Navratilova offers advice |url=https://www.tennis365.com/tennis-news/alex-eala-told-where-she-can-improve-martina-navratilova-offers-advice |access-date=Marso 11, 2026 |website=Tennis365 |language=en}}</ref> == Karera == === Dyunyor === Noong 2013, naging kampeon si Eala sa 8-at mas batang dibisyon ng ''Little Mo International Tennis Grand Slam'' sa [[Estados Unidos]].<ref>{{Cite news |date=January 12, 2014 |title=Eala siblings sizzle in Little Mo tennis |language=en-US |website=Inquirer.net |url=https://sports.inquirer.net/139387/eala-siblings-sizzle-in-little-mo-tennis |access-date=May 31, 2026}}</ref> Noong 2015, nagwagi siya sa ''Dubrovnik Dub Bowl'' para sa 11-at mas batang palaro na naganap sa [[Croatia]].<ref>{{Cite news |title=Dubrovnik Dub Bowl 2015 Recap |website=Dubrovnik Tennis Center |url=https://tenisdubrovnik.com/others/dubrovnik-dub-bowl-2015-recap/}}</ref> Noong 2018, nakamit niya ang kampeonato sa ''Les Petits As – Le Mondial Lacoste'' sa [[Pransiya]], bilang kauna-unahang kampeon na nakapasok sa torneo sa pamamagitan ng ''wild card''.<ref>{{Cite web |date=January 28, 2018 |title=Lilov & Eala win at Les Petits As |url=https://www.tenniseurope.org/news/117748/Lilov-Eala-win-at-Les-Petits-As}}</ref> Noong 2019, napanalunan niya ang titulo sa dalawahang pambabae ng ''Orange Bowl'' kasama si Laskevich.<ref>{{Cite news |date=Disyembre 17, 2019 |title=Better chemistry sparked teen tennis star Alex Eala's win at Orange Bowl Doubles |website=Spin.ph |url=https://www.spin.ph/life/guide/alex-eala-caps-off-2019-with-orange-bowl-doubles-title-a2442-20191217}}</ref> Noong 2020, nagwagi siya sa dalawahang pambabae ng ''Australian Open'' kasama si Nugroho. Noong 2021, nakuha niya ang titulong dalawahan sa ''French Open'' kasama si Selekhmeteva,<ref>{{Cite news |date=Hunyo 12, 2021 |title=Alex Eala, Selekhmeteva crowned 2021 French Open girls doubles champions |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-oksana-selekhmeteva-2021-french-open-juniors-girls-doubles-champions}}</ref> at nagwagi ng isahan at dalawahan sa ''Trofeo Bonfiglio'' sa [[Milan]].<ref>{{Cite news |last=Mina|first=Rosy|date=Hulyo 17, 2021|title=Alex Eala clinches doubles crown, to play singles final in Milan juniors|work=ABS CBN News|url=https://www.abs-cbn.com/sports/07/17/21/alex-eala-tennis-milan|language=en}}</ref> Noong 2022, gumawa siya ng kasaysayan bilang unang Pilipinong nagwagi ng junior singles na ''Grand Slam'' sa ''US Open'', matapos talunin si Havlíčková sa final.<ref>{{Cite web |date=Setyembre 10, 2022 |title=Alexandra Eala becomes first Filipina to win a junior Grand Slam singles title |website=US Open |url=https://www.usopen.org/en_US/news/articles/2022-09-10/alexandra_eala_becomes_first_filipina_to_win_a_junior_grand_slam_singles_title_at_the_2022_us_open.html}}</ref> === Propesyonal na karera === ==== 2020 ==== ===== '''Isahan''' ===== [[File:Alex_Eala_2024_US_Open_2b.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Alex_Eala_2024_US_Open_2b.jpg|thumb|Si Eala habang nagsasanay bilang paghahanda para sa US Open ng 2024.]] Noong 2020, lumahok si Eala sa limang paligsahan ng ITF sa isahan. Umabot siya sa pangalawang yugto ng W25 Las Palmas, W15 Castellón, at W15 Monastir, habang nagtapos sa unang yugto ng W15 Las Palmas at W15 Melilla.<ref name="WTA-AE">{{cite web |title=WTA Official: Alexandra Eala |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala/matches |access-date=Oktubre 5, 2025 |publisher=Women's Tennis Association|language=en}}</ref> ==== 2021 ==== ===== '''Isahan''' ===== Sa WTA, unang sumabak si Eala sa Miami Open ngunit hindi nakalusot sa pagpapakuwalipika. Sa Cluj-Napoca 250, nakapasok siya sa pangunahing torneo at umabot hanggang sa pangalawang yugto.<ref name="WTA-AE" /> ===== '''Dalawahan''' ===== Noong 2021, lumahok si Eala sa dalawang torneo ng ITF sa dalawahan. Sa W25 Madrid, nakarating siya sa ''quarterfinal'', at sa W25 Platja d’Aro, umabot siya sa ''final''.<ref name="WTA-AE" /> ==== 2022 ==== ===== '''Isahan''' ===== Sa WTA, lumahok siya sa Miami 1000 at Madrid 1000 ngunit natalo sa unang yugto at sa pagpapakuwalipika.<ref name="WTA-AE" /> Sa ITF, nagwagi siya sa W25 Chiang Rai at naging ikalawang puwesto sa W60 Madrid 2. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W80 Poitiers, W60 Vitoria‑Gasteiz, at W25 El Espinar, at sa ''quarterfinal'' ng W80 Rancho Santa Fe, W60 Templeton, W25 Madrid, at W25 Chiang Rai 2.<ref name="WTA-AE" /> ===== '''Dalawahan''' ===== Sa WTA, nakapaglaro siya sa Miami 1000 at sa pagpapakuwalipika ng Madrid 1000.<ref name=":0">{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Bumalik si Alex Eala sa Miami Open, kung saan nagsimula ang kanyang pangarap na naging tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 Marso 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times|language=en}}</ref> Sa ITF, lumahok siya sa sampung torneo. Ang pinakamataas na narating niya ay ang ''semifinal'' sa W25 Palma del Río. Nakarating din siya sa ''quarterfinal'' ng pitong torneo, habang dalawang torneo ang nagtapos sa maagang yugto.<ref name=":0" /> ==== 2023 ==== ===== '''Isahan''' ===== Lumahok siya sa rawnd ng pagpapakuwalipika ng Australian Open ngunit nabigo. Natalo rin siya sa unang yugto ng Thailand 250, Osaka 250, Guangzhou 250, at Monastir 250. Lumaban din siya bilang ''wildcard'' sa Miami 1000 at Madrid 1000.<ref name="WTA-AE" /> Sa sirkitong ITF, nakamit niya ang dalawang pinakamalalaking tagumpay sa isahan: una sa W15 Yecla at kasunod sa W25 Roehampton.<ref name="WTA-AE" /> Nakarating siya sa ''final'' ng W25 Aldershot at W40 Petange; sa ''semifinal'' ng W100 Vitoria-Gasteiz at W60 Nantes; at sa ''quarterfinal'' ng W60 Barcelona at W100 Tokyo.<ref name="WTA-AE" /> ===== '''Dalawahan''' ===== Noong 2023, lumahok si Eala sa mga torneo ng ITF at WTA sa dalawahan.<ref name="WTA-AE" /> Umabot siya sa apat na ''semifinal'' (W60 Trnava, W100 Tokyo, W25 Aldershot, W40 Petange) at apat na ''quarterfinal'' (W25 Zaragoza, W100 Vitoria-Gasteiz, W25 Roehampton, W60 Glasgow). Nakarating din siya sa ilang pangalawang yugto kabilang ang Monastir 250. Karamihan sa mga torneo ay ginanap sa matitigas na palaruan, maliban sa W60 Chiasso na ginanap sa luwad.<ref name="WTA-AE" /> ==== 2024 ==== ===== '''Isahan''' ===== Noong 2024, hindi nakalusot si Eala sa nagkuwalipika ng apat na ''Grand Slam'' (Australian Open, French Open, Wimbledon, US Open). Ang pinakamagandang resulta niya ay ang ''quarterfinal'' sa Veneto 125.<ref name="WTA-AE" /> Sa WTA Tour, umabot siya sa ikalawang yugto ng Miami 1000, ngunit natalo sa unang yugto ng Madrid 1000, Wuhan 1000, Guadalajara 500, Abu Dhabi 500, at sa pagpapakuwalipika ng Ningbo 500. Nabigo rin sa pagpapakuwalipika ng Nottingham 250, at sa unang yugto ng Guangzhou 250 at Jiangxi 250. Bukod sa ''semifinal'' sa Canberra 125, umabot siya sa ikalawang yugto ng Oeiras 125 at Guadalajara 125, ngunit natalo sa unang yugto ng Makarska 125 at Warsaw 125.<ref name="WTA-AE" /> Nakuha niya ang unang malaking titulo sa W100 Vitoria-Gasteiz. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W100 Dubai at W50 Indore, at sa ''quarterfinal'' ng W100 Takasaki, W100 Cary, W100 Landisville, W75 Porto, at W75 Trnava. Nabigo naman siya nang maaga sa W75 Zagreb at W60 Bellinzona.<ref name="WTA-AE" /> ===== '''Dalawahan''' ===== Noong 2024, nagpakita si Eala ng matatag na kampanya sa dalawahan.<ref name="WTA-AE" /> Pinakamahusay ang kanyang resulta sa ''semifinal'' ng Canberra 125. Nagtala rin siya ng limang ''quarterfinal'': sa Ningbo 500, Warsaw 125, Guadalajara 125, W100 Dubai, at W75 Porto 3.<ref name="WTA-AE" /> Nagtala si Eala ng tatlong titulo: una sa W50 Pune, sinundan ng magkasunod na panalo sa W75 Croissy-Beaubourg at W100 Vitoria-Gasteiz—ang pinakamataas na titulo niya sa ITF. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W75 Trnava.<ref name="WTA-AE" /> Bukod dito, nagtapos siya sa unang yugto ng Oeiras 125.<ref name="WTA-AE" /> ==== 2025 ==== ===== '''Isahan''' ===== Noong 2025, ang pinakamalaking tagumpay ni Eala ay sa Miami 1000, kung saan umabot siya sa ''semifinal'' matapos talunin ang Blg. 2 sa mundo. Sa damuhan, nakarating siya sa unang pangwakas ng WTA sa Eastbourne 250. Sa US Open, nakamit niya ang unang panalo sa ''main draw'' at umabot sa ikalawang yugto. Pagkaraan nito, tinamo ang unang propesyonal na titulo sa Guadalajara 125.<ref name="WTA-AE" /> Nagtala rin siya ng matatag na hinatnan sa mga sumusunod na paligsahan: ''quarterfinal'' sa São Paulo 250, Ilkley 125, at Suzhou 125; ''semifinal'' sa Jingshan 125 at Canberra 125. Umabot siya sa pangalawang yugto ng Madrid 1000, Hong Kong 250, Mumbai 125, at Oeiras 125.<ref name="WTA-AE" /> Gayunpaman, marami ring maagang pagkabigo ang natala niya sa taon. Natalo siya sa unang yugto ng French Open, Wimbledon, at Australian Open (sa pagpapakuwalipika). Nabigo rin sa unang yugto ng Rome 1000, Montreal 1000, at sa pagpapakuwalipika ng Wuhan 1000. Natalo siya sa unang yugto ng Nottingham 250, Singapore 250, Osaka 250, Guangzhou 250, at Birmingham 250.<ref name="WTA-AE" /> Sa ITF, tatlong torneo ang nilaro ngunit lahat ay nagtapos sa pangalawang yugto: W100 Bengaluru, W75 Trnava 1, at W75 Trnava 2.<ref name="WTA-AE" /> ===== '''Dalawahan''' ===== Noong 2025, lumahok si Eala sa iba’t ibang antas ng WTA Tour sa dalawahan.<ref name="WTA-AE" /> Pinakamahusay ang kanyang kampanya sa Guangzhou 250, kung saan umabot siya sa ''semifinal''. Nakarating din siya sa ''quarterfinal'' ng Italian 1000.<ref name="WTA-AE" /> Sa mga Grand Slam, umabot siya sa ikalawang yugto ng French Open, at natalo sa unang yugto ng Wimbledon.<ref name="WTA-AE" /> Lumahok din siya sa Birmingham 250 at Hong Kong 250, kapwa nagtapos sa unang yugto. Sa mga naghahamon, nakapaglaro siya sa Mumbai 125 at Oeiras 125, na kapwa nagtapos sa unang yugto.<ref name="WTA-AE" /> ==== 2026 ==== ===== '''Isahan''' ===== Sinimulan ni Eala ang kanyang 2026 ''season'' sa Auckland 250, umabot sa ''semifinal''. Nabigo siya sa unang yugto ng Australian Open.<ref>{{cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=Enero 19, 2026 |title=Alex Eala exits Australian Open first round |work=Inquirer.net |url=https://sports.inquirer.net/659094/alex-eala-exits-australian-open-first-round-falls-to-alycia-parks|language=en}}</ref> Sa Philippines 125, nakapasok siya sa ''quarterfinal''. Umabot din siya sa ''quarterfinal'' ng Abu Dhabi 1000, Dubai 1000, at ika-apat na rawnd ng Indian Wells at Miami 1000.<ref name="WTA-AE" /> Sa Europa, nakarating siya sa ikalawang yugto ng Linz 500, unang yugto ng Stuttgart 500, ikalawang yugto ng Madrid 1000, ikatlong yugto ng Rome 1000, at unang rawnd ng Strasbourg 500. Sa French Open, natalo siya sa unang rawnd.<ref name="WTA-AE" /> Sa damuhan, nakamit niya ang ikalawang WTA 125 na titulo sa Birmingham. Pagkaraan nito, nabigo siya sa ikalawang yugto ng Queen's Club 500.<ref name="WTA-AE" /> Sa Berlin 500, bilang wild card, umabot siya sa ''semifinal'' matapos talunin ang ilang seeded players, ngunit natalo sa kalaunang kampeon.<ref>{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=June 21, 2026 |title=Alex Eala's Berlin Open campaign ends in loss to Linda Nosková |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/6/21/alex-eala-s-berlin-open-campaign-ends-in-loss-to-linda-noskov-0118 |work=ABS-CBN News}}</ref> Pagkatapos, nagtamo siya ng maagang pagkatalo sa unang round ng Bad Homburg 500.<ref>{{Cite news |title=Maagang nabigo si Eala sa Bad Homburg matapos matalo kay Mertens |url=https://www.spin.ph/tennis/eala-drops-out-of-bad-homburg-early-after-falling-to-mertens-a6035-20260623 |access-date=Hunyo 22, 2026 |website=Spin.ph |language=tl |date=Hunyo 22, 2026 |last=Reyes |first=Kate}}</ref> ===== '''Dalawahan''' ===== Sa Auckland 250, nakipagtambal si Eala kay Jović at umabot sila sa ''semifinal''.<ref>{{Cite news|url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/1/9/tennis-alex-eala-iva-jovic-exit-asb-classic-doubles-1819|title=Alex Eala, Iva Jovic exit ASB Classic doubles|last=Castillejo|first=Dyan|date=Enero 9, 2026|access-date=Enero 9, 2026|work=ABS-CBN News|language=en}}</ref> Sa Australian Open, nakipares siya kay Martins ngunit natalo sa unang rawnd.<ref>{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=Enero 20, 2026 |title=Eala, Martins ousted in first round of Australian Open doubles |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/1/20/tennis-eala-martins-ousted-in-first-round-of-australian-open-doubles-1839 |access-date=Enero 20, 2026 |work=ABS-CBN News|language=en}}</ref> Sa Abu Dhabi 1000, kasama si Tjen, umabot sila sa ''semifinal''.<ref>{{Cite news |last=Villanueva |first=Ralph Edwin |date=Pebrero 6, 2026 |title=Eala, Tjen get boot in Abu Dhabi Open semis |website=Philstar.com |url=https://www.philstar.com/sports/2026/02/06/2506287/eala-tjen-get-boot-abu-dhabi-open-semis |access-date=Pebrero 6, 2026|language=en}}</ref> Kasama si Sönmez, naalis siya sa ikalawang yugto ng Madrid 1000,<ref>{{cite news |last=Reyes |first=Kate M. |date=25 Abril 2026 |title=Alex Eala, Zeynep Sonmez ousted in Madrid Open doubles |website=SPIN.ph |url=https://www.spin.ph/tennis/alex-eala-zeynep-sonmez-ousted-in-madrid-open-doubles-a5019-20260425 |access-date=25 Abril 2026|language=en}}</ref> at kasama si Baptiste, natalo rin sa unang yugto ng Rome 1000.<ref name="WTA-AE" /> Sa Birmingham 125, natalo sila sa unang yugto ng dalawahan.<ref name="WTA-AE" /> Umabot sila ni Williams sa quarterfinals ng Bad Homburg 500.<ref>{{Cite news |last=Flores-Colina|first=Celest|date=June 25, 2026|title=Alex Eala-Venus Williams tandem exits Bad Homburg Open doubles|url=https://sports.inquirer.net/683552/alex-eala-venus-williams-tandem-exits-bad-homburg-open-doubles|access-date=June 25, 2026|website=INQUIRER.net|language=en}}</ref> == Ibang larangan == === Pambansang koponan === [[File:Alex_Eala_(cropped).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Alex_Eala_(cropped).jpg|thumb|Si Eala kasama ang mga tansong medalya na napanalunan niya sa Palaro ng Timog Silangang Asya ng 2021.]] Kinatawan ni Eala ang [[Pilipinas]] sa iba’t ibang pandaigdigang torneo. Nakakuha siya ng mga medalya sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya 2021|Palaro ng Timog Silangang Asya ng 2021]] ([[bronse]] sa isahan, koponan, at magkahalong dalawahan) sa [[Palarong Asyano 2022|Palarong Asyano ng 2022]] (bronse sa magkahalong dalawahan at isahang pangkababaihan).<ref name=":7">{{cite news |last1=Carandang |first1=Justin Kenneth |date=Mayo 20, 2022 |title=Si Alex Eala ay nakuntento sa tansong medalya sa women’s singles. |work=GMA News |url=https://www.gmanetwork.com/news/sports/othersports/832339/tennis-ace-alex-eala-settles-for-bronze-in-women-s-singles/story/ |url-status=live |access-date=Mayo 20, 2022|language=en}}</ref><ref name=":8">{{cite news |last=Payo |first=Jasmine |date=Setyembre 29, 2023 |title=Si Alex Eala ay nakakuha ng ikalawang tansong medalya sa Palarong Asya kasama si Alcantara sa dalawan. |language=en-US |work=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/tennis-semifinal-results-mixed-doubles-alex-eala-francis-casey-alcantara-asian-games-september-29-2023/ |url-status=live |access-date=Setyembre 29, 2023}}</ref> Noong 2024, pinangunahan niya ang koponan sa 5–0 panalo sa pangatlong pangkat na nagresulta sa promosyon sa pangalawang pangkat ng Kopang Billie Jean.<ref>{{cite news |last=Morales |first=Luisa |date=Disyembre 2, 2024 |title=Si Alex Eala ay nagagalak na pamunuan ang Team Philippines sa pag-angat sa BJK Cup sa Bahrain. |language=en |website=One Sports |url=https://onesports.ph/more-sports/article/26898/alex-eala-relishes-leading-team-philippines-to-bjk-cup-promotion-in-bahrain |url-status=live |access-date=Disyembre 2, 2024 |archive-url= |archive-date=}}</ref> Sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya 2025|Palaro ng Timog Silangang Asya ng 2025]], nagwagi siya ng gintong medalya sa isahang pangkababaihan, pati tansong medalya sa ipinaghalong dalawahan at koponan.<ref name=":13">{{cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=Disyembre 18, 2025 |title=Si Alex Eala ay nagwagi ng gintong medalya sa tennis sa SEA Games, at tinapos ang mahabang tagtuyot para sa Pilipinas. |url=https://sports.inquirer.net/655069/alex-eala-wins-sea-games-tennis-gold-ends-long-drought-for-ph |access-date=Disyembre 18, 2025 |website=INQUIRER.net |language=en}}</ref> === Mga isponsorsip === Simula pagkabata, sinuportahan si Eala ng [[Globe Telecom]],<ref>{{Cite web |date=Hulyo 25, 2025 |title=Nagbubukas si Alex Eala Tungkol sa Buhay |url=https://www.globe.com.ph/about-us/newsroom/corporate/alex-eala-meet-and-greet|access-date=Hulyo 25, 2025|language=en}}</ref> at kalaunan ay nagkaroon ng mga pag-endorso mula sa Babolat, Nike, at [[Bangko ng Kapuluang Pilipinas|BPI]],<ref>{{Cite web|title=Si Alex Eala ay pumirma bilang pinakabagong endorser ng BPI.|url=https://bilyonaryo.com/2023/01/25/champs-choice-alex-eala-signs-up-as-bpis-newest-endorser/money/|language=en}}</ref> bago naging tagapagsulong ng tatak ng [[Milo (inumin)|Milo]] noong 2026.<ref>{{Cite web |date=Pebrero 23, 2026 |title=Inilunsad ang MILO Active Pilipinas kasama si Eala bilang bagong ambassador. |url=https://manilastandard.net/sports/314707229/milo-active-pilipinas-launched-with-eala-as-new-ambassador.html|access-date=Pebrero 23, 2026|language=en}}</ref> === Kagamitan === Si Alex Eala ay nauugnay sa iba’t ibang henerasyon ng raketa na Babolat Pure Aero sa buong kanyang karera. Sa kanyang kabataan, nakipagkompetensya siya sa Les Petit As gamit ang Pure Aero 2016, isang raket na kilala sa mas matigas na pakiramdam at mas bukas na pattern ng string, na nagbigay ng mas mataas na launch angle at spin ngunit mas kaunting kontrol. Nang siya ay nagwagi sa US Open junior Grand Slam, gumamit siya ng 2019 cosmetic version ng Pure Aero, na bahagyang lumambot ang pakiramdam ngunit nanatiling bukas ang string bed.<ref name=":0">{{Cite web |last=Jonsson |first=Stefan |date=2025-03-27 |title=Alexandra Eala's Racquet - Player Profile |url=https://www.tennisnerd.net/gear/racquets/pro-player-racquets/alexandra-ealas-racquet-player-profile/46135 |access-date=2026-06-27 |website=Tennisnerd.net |language=en-US}}</ref> Noong 2023, madalas siyang inilalarawan na gumagamit ng Pure Aero (2023), na malamang ay naka-string gamit ang Babolat RPM Blast. Ang henerasyong ito ay nagpakilala ng NF²-Tech na may flax fibres upang mabawasan ang panginginig at mapabuti ang ginhawa. Ang pinakamahalagang pagbabago kumpara sa mga naunang modelo ay ang mas siksik na pattern ng string, na nagbawas ng paggalaw ng string at nagbigay ng mas malaking kontrol. May ilang nagsasabing maaaring ginagamit pa rin niya ang geometry ng 2016 frame na may 2023 cosmetics, ngunit hindi ito nakumpirma.<ref name=":Babolat0" /> Ang Pure Aero 2023 ay may 100 sq in (645 sq cm) na head size, 27 in (68.58 cm) na haba, 300 g na timbang na hindi naka-string, 32.0 cm na balanse, 318 swingweight, 23/26/23 mm na lapad ng beam, at 65 RA stiffness. Ang 16×19 na string bed nito ay mas siksik kaysa sa mga naunang bersyon, na nagbibigay sa mga manlalaro ng mas malaking kumpiyansa na umatake nang agresibo nang hindi lumalampas ang bola.<ref name=":Babolat1" /> Ipinapakita ng mga independiyenteng pagsusuri ang ebolusyon ng raket: * Ang Tennis Warehouse ay naglarawan sa Pure Aero 2023 bilang mas mapagpatawad at mas kontrolado, na may mas madaling pagmamaniobra at mas pinahusay na katumpakan dahil sa muling idinisenyong string spacing. Pinuri ng mga playtester ang kakayahan nitong mag-produce ng spin at user-friendly na handling, bagaman napansin nila ang bahagyang mas kaunting “free” power kumpara sa mga naunang bersyon.<ref name=":1">{{Cite web |title=Babolat Pure Aero 2023 Racquet Review - Tennis Warehouse |url=https://www.tennis-warehouse.com/learning_center/racquet_reviews/BAROreview.html |access-date=2026-06-27 |website=www.tennis-warehouse.com}}</ref> * Ang Tennisnerd ay nagbigay-diin sa mas siksik na string bed na nagbigay ng mas mahusay na kontrol at konsistensya, habang nagbabala na ang matitigas na poly strings sa mataas na tension ay maaaring magdulot ng pananakit ng braso. Ang NF² flax inserts ay kinilala sa pagpapahusay ng pakiramdam, at inihambing ang raket sa mga Aero Pro Drive models mula 2010–2013.<ref>{{Cite web |last=Eriksson |first=Jonas |date=2022-08-03 |title=Babolat Pure Aero 2023 Review |url=https://www.tennisnerd.net/gear/racquets/racquet-reviews/babolat-pure-aero-2023-review/27564 |access-date=2026-06-27 |website=Tennisnerd.net |language=en-US}}</ref> * Ang Mijnracket ay nag-ulat na ang raket ay nagbigay ng kontroladong baseline power at spin, na may pinahusay na pakiramdam at dampening. Napansin ng reviewer ang mas mataas na launch angle na nangangailangan ng pagbabago sa grip, epektibong performance sa serve, at pangkalahatang pagkakahawig sa Aero Pro Drive (2013).<ref>{{Cite web |date=2022-09-18 |title=Babolat Pure Aero 2023 tested |url=https://mijnracket.nl/en/blogs/news/babolat-pure-aero-2023-getest |access-date=2026-06-27 |website=Mijnracket |language=en}}</ref> Sa kabuuan, ipinapakita ng kasaysayan ng raket ni Eala ang paglipat mula sa hilaw na spin at power ng mga naunang Pure Aero patungo sa mas kontrolado at mas dampened na tugon ng modelong 2023, na umaayon sa kanyang pag-unlad tungo sa mas tiyak at mas matured na istilo ng paglalaro.<ref name=":Babolat0" /> == Pansariling buhay == Ang paboritong pagkaing nagbibigay-ginhawa (''comfort food'') ni Eala ay [[Kaldereta (pagkain)|kaldereta]], at mas gusto niya ang [[matcha]] kaysa [[kape]].<ref>{{Cite web |last=Mina |first=Inna |date=Pebrero 3, 2026 |title=Are you a Kare-Kare person? Alex Eala's Filipino food rankings might surprise you |url=https://onesports.ph/more-sports/article/40770/are-you-a-kare-kare-person-alex-eala-s-filipino-food-rankings-might-surprise-you |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=One Sports |language=en}}</ref><ref>{{cite web |last1=Castillejo |first1=Dyan |title=Alex Eala, fellow pros reveal off-court personalities on the Players Box Podcast |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/4/1/alex-eala-joins-fellow-players-on-the-players-box-podcast-0007 |access-date=31 Marso 2026 |website=ABS-CBN Sports |publisher=ABS-CBN Network |language=en}}</ref> Nagsasalita siya ng [[Wikang Ingles|Ingles]], [[Wikang Kastila|Kastila]], at [[Wikang Tagalog|Tagalog]], at ang paborito niyang torneo ay ang [[Mga Kampeonatong Wimbledon|Wimbledon]].<ref>{{Cite web |last=Dioquino |first=Delfin |date=Hulyo 3, 2025 |title='Living my dream': Alex Eala revels in historic Wimbledon stint |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-revels-historic-wimbledon-stint-2025/ |access-date=Hulyo 3, 2025 |website=Rappler |language=en-US}}</ref> Itinuturing niya si [[Maria Sharapova]] bilang isa sa kanyang mga impluwensiya, at nagsanay siya kasama sina [[Rafael Nadal]] at ang kanyang kapatid na si Miko.<ref>{{Cite web |last=Atencio |first=Peter |date=Hulyo 19, 2025 |title=Sharapova's influence drives Alex Eala’s aggressive game |url=https://manilastandard.net/sports/sports-plus/314618107/sharapovas-influence-drives-alex-ealas-aggressive-game.html |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=Manila Standard |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Agcaoili |first=Lance |date=Nobyembre 20, 2025 |title=Alex Eala hits the court with Rafael Nadal |url=https://sports.inquirer.net/649046/alex-eala-trains-with-rafael-nadal-in-his-return-to-court |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=Inquirer |language=en}}</ref> Ang kanyang pambihirang pag-usbong sa Miami Open ng 2025 ay nagtatag sa kanya bilang isa sa mga pinakatanyag na atleta ng Pilipinas, na nagbunsod ng paghahambing sa kanya kay [[Manny Pacquiao]]. Sa pakikipag-usap niya sa mga tagahanga sa wikang Tagalog, nakatulong siya sa pagpapalaganap ng kasikatan ng tenis sa mga Pilipino sa loob at labas ng bansa.<ref name="mo">{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Alex Eala returns to the Miami Open, where a dream run launched a tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 Marso 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times |language=en}}</ref> == Mga parangal == [[Talaksan:Alexandra_Eala_and_Ambassador_Philippe_Lhuillier.jpg|thumb|Si Eala at si Philippe Lhuillier, Embahador ng Pilipinas sa Espanya, noong Abril 2025.]] Si Eala ay nakatanggap ng maraming pagkilala sa loob at labas ng bansa, kabilang ang pagkilala ng Philippine Sportswriters Association na walong ulit na pinarangalan (2019–2026) dahil sa kanyang mga "natatanging" tagumpay sa tenis sa taunang Gawad PSA (PSA Annual Awards).<ref>Sipi para sa Taunang Gawad PSA ni Eala: * {{Cite news |last=Dioquino |first=Delfin |date=Pebrero 25, 2019 |title=Top PH athletes share limelight in PSA Awards 2019 |language=en-US |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/224351-philippine-athletes-sportswriters-association-awards-2019/ |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |last=Gionco |first=Mark |date=Pebrero 29, 2020 |title=PH tennis rising star Alex Eala to be feted at PSA Awards |language=en |url=https://sports.inquirer.net/387640/ph-tennis-rising-star-alex-eala-to-be-feted-at-psa-awards |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |date=Marso 12, 2021 |title=PSA to honor tennis star Eala, boxing champs Casimero, Taduran |language=en |work=Manila Bulletin |url=https://mb.com.ph/2021/3/12/psa-to-honor-tennis-star-eala-boxing-champs-casimero-taduran |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |date=Pebrero 27, 2022 |title=Scribes fete world-class PH boxers |language=en |website=Manila Bulletin |url=https://mb.com.ph/2022/02/27/scribes-fete-world-class-ph-boxers/ |url-status=live |access-date=Oktubre 12, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230507021421/https://mb.com.ph/2022/02/27/scribes-fete-world-class-ph-boxers/ |archive-date=Mayo 7, 2023}} * {{Cite news |date=Pebrero 12, 2023 |title=PSA Awards: Young Alex Eala to be recognized with President's Award |language=en-US |website=Tiebreaker Times |url=https://tiebreakertimes.com.ph/tbt/psa-awards-young-alex-eala-to-be-recognized-with-presidents-award/261823 |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |date=Pebrero 10, 2023 |title=Eala recipient of PSA Prexy Awards |language=en |work=The Philippine Star |url=https://www.philstar.com/sports/2023/02/10/2243942/eala-recipient-psa-prexy-awards |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |date=Enero 24, 2024 |title=Alex Eala, Tots Carlos to be recognized in PSA Awards |language=en |website=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/01/15/24/alex-eala-tots-carlos-to-be-recognized-in-psa-awards |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |last=Malanum |first=Jean |date=Oktubre 9, 2025 |title=Eala tops PSA achievers for September |language=en |website=Philippine News Agency |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1260619 |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |date=Oktubre 9, 2025 |title=Eala leads PSA's September honorees |language=en |website=SunStar Publishing Inc. |url=https://www.sunstar.com.ph/davao/sports/eala-leads-psas-september-honorees |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |last=Dioquino |first=Delfin |date=Pebrero 17, 2026 |title=Alex Eala hails PSA Athlete of the Year award a proof of PH tennis' rise |language=en-US |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/people/athletes/alex-eala-hails-athlete-of-year-award-proof-tennis-rise-philippines/ |access-date=Pebrero 17, 2026}}</ref> Isinama siya ng Asyang Tatler sa listahan ng Pinakamakapangyarihan sa Asya noong 2021.<ref>{{Cite magazine |date= |title=Tatler Asia's Most Influential: Philippines |url=https://www.tatlerasia.com/list/ami/ph?page=3&industry=all&region=ph&year=2021 |access-date=Oktubre 20, 2025 |magazine=Tatler Asia |language=en}}</ref> Ginawaran siya ng Mga Gantimpalang Tanglaw ng [[Misyong diplomatiko ng Pilipinas|Embahada ng Pilipinas]] sa [[Madrid]] noong 2025 bilang pagkilala sa kanyang ambag sa ugnayan ng Pilipinas at Espanya.<ref>{{cite news |author=Castillejo |first=Dyan |date=Abril 28, 2025 |title=Tennis: Alex Eala honored by PH ambassador to Spain |language=en |work=[[ABS-CBN]] |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2025/4/28/tennis-alex-eala-honored-by-ph-ambassador-to-spain-1257 |url-status=live |access-date=Abril 28, 2025 |archive-url= |archive-date=}}</ref> Kinilala rin siya ng Asyang Forbes sa kanilang talang Tatlongpung na Wala Pang Tatlumpung Taong Gulang na mga ikono sa Libangan at Palakasan dahil sa kanyang papel sa pag-angat ng Pilipinas sa pandaigdigang tenis.<ref>{{Cite news |last=Watson |first=Rana Wehbe |date=Mayo 27, 2026 |title=30 Under 30 Asia’s Next Icons: The Gen Z Athletes And Music Artists Rewriting The Playbook |language=en |work=Forbes Asia |url=https://www.forbes.com/sites/ranawehbe/2026/05/27/30-under-30-asias-next-icons-the-gen-z-athletes-and-music-artists-rewriting-the-playbook/ |access-date=Mayo 27, 2026}}</ref> == Taunang ranggo ng WTA == Mula 2021 hanggang 2025, makikita ang malinaw na pagbaba ng bilang ng panalo ni Alexandra Eala sa parehong isahan at dalawahan. Noong 2021, nagtala siya ng pinakamataas na rekord na 529 panalo sa isahan at 780 sa dalawahan, ngunit taon-taon ay bumaba ang mga bilang na ito: 219 at 594 noong 2022, 205 at 436 noong 2023, 158 at 239 noong 2024, at umabot na lamang sa 50 at 161 pagsapit ng 2025. Ang pagkahilig na ito ay nagpapahiwatig ng pagbabago sa kanyang pagganap at posibleng mas nakatuon siya sa piling mga torneo at mas mataas na antas ng kompetisyon kaysa sa dami ng laban.<ref name="WTA-AE" /> == Mga torneyong sinalihan ni Eala == Ito ang mga torneo na sinalihan ni Eala.<ref>{{Cite web |last=Teodoro Robert |first=Abilay |date=June 15, 2026 |title=Alex Eala Tournaments |url=https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches |access-date=June 15, 2026 |website=TV Philippines Wiki |language=en}}</ref> === Djunyor === {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" |+Larong Isahan !Palaro !2019 !2020 !2021 !2022 |- |Australian Open |R2 |R3 |A |A |- |French Open |A |SF |A |A |- |Wimbledon |A |A |R2 |A |- |US Open |A |A |A |W |} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" |+Larong Dalawahang !Palaro !2019 !2020 !2021 !2022 |- |Australian Open |A |W |A |A |- |French Open |A |A |W |A |- |Wimbledon |A |A |R2 |A |- |US Open |A |A |SF |– |} === Pandaigdigang Torneo ng Kababaihan ng ITF === ==== Titulo sa ITF==== {| class="wikitable" !Year !Palaro !Lebel !Uri !Katuwang |- |2021 |W15 Manacor |ITF |Larong Isahan |– |- |2022 |W25 Chiang Rai |ITF |Larong Isahan |– |- |2023 |W25 Yecla |ITF |Larong Isahan |– |- |2023 |W25 Roehampton |ITF |Larong Isahan |– |- |2024 |W100 Vitoria-Gasteiz |ITF |Larong Isahan |– |- |2024 |W50 Pune |ITF |Larong Dalawahang |Darja Semeņistaja |- |2024 |W75 Croissy-Beaubourg |ITF |Larong Dalawahang |Estelle Cascino |- |2024 |W100 Vitoria-Gasteiz |ITF |Larong Dalawahang |Estelle Cascino |} ===== Larong Isahan ng ITF ===== ====== '''2020 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Las Palmas de Gran Canaria 2 |W15 |Luwad |Rawnd 1 |Anna Zarycka |2–6, 4–6 |- |Las Palmas de Gran Canaria |W25 |Luwad |Rawnd 2 |Lara Salden |0–6, 6–2, 2–6 |- |Melilla |W15 |Luwad |Rawnd 1 |Anastasia Charaeva |3–6, 3–6 |- |Monastir 9 |W15 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Nina Stadler |6–4, 6–7, 5–7 |} ====== ''' 2021 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |W15 Manacor |W15 |Matigas (Konkreto) |Kampeon |Yvonne Cavalle-Reimers |5–7, 6–1, 6–2 |- |W15 Manacor 2 |W15 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Ylena In-Albon |0–6, 3–6 |- |W15 Manacor 3 |W15 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Oksana Selekhmeteva |2–6, 3–6 |- |W25 Grenoble |W25 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Maja Chwalińska |0–6, 4–6 |- |W25 Manacor 4 |W25 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Jana Fett |6–4, 3–6, 5–7 |- |W15 Manacor 5 |W15 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Simona Waltert |4–6, 6–2, 5–7 |- |W60 Bellinzona |W60 |Luwad |Rawnd 2 |Simona Waltert |5–7, 6–3, 2–6 |- |W25 Platja d’Aro |W25 |Luwad |Rawnd 2 |Irene Burillo Escorihuela |2–6, 4–6 |- |W25 Madrid 2 |W25 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Andrea Lázaro García |6–2, 4–6, 4–6 |- |W25 Milovice |W25 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Daria Astakhova |2–6, 2–6 |} ====== ''' 2022 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |W25 Chiang Rai |W25 |Matigas (Konkreto) |Kampeon |Luksika Kumkhum |6–4, 6–2 |- |W25 Chiang Rai 2 |W25 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Erika Sema |3–6, 6–2, 3–6 |- |W25 Madrid 1 |W25 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Anna-Lena Robbe |6–7(3), 3–6 |- |W60 Madrid 2 |W60 |Matigas (Konkreto) |''Runner-up'' |Marina Bassols Ribera |4–6, 5–7 |- |W60 Vitoria-Gasteiz |W60 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Jessika Ponchet |4–6, 4–6 |- |W25 El Espinar |W25 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Eva Guerrero Alvarez |2–6, 6–3, 2–6 |- |W100 Grodzisk Mazowiecki |W100 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Katharina Hobgarski |4–6, 3–6 |- |W60 Templeton |W60 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Katarzyna Kawa |6–2, 4–6, 0–6 |- |W80 Rancho Santa Fe |W80 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Marcela Zacarías |2–6, 5–7 |- |W60 Hamburg |W60 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Ysaline Bonaventure |4–6, 0–6 |- |W80 PoiLebels |W80 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Ysaline Bonaventure |1–6, 6–3, 3–6 |- |W100 Shrewsbury |W100 |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 2 |Maia Lumsden |1–6, 5–7 |} ====== ''' 2023 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |W25 Yecla |W25 |Matigas (Konkreto) |Kampeon |Valentina Ryser |6–3, 7–5 |- |W25 Roehampton |W25 |Matigas (Konkreto) |Kampeon |Arina Rodionova |6–2, 6–3 |- |W25 Aldershot |W25 |Matigas (Konkreto) |''Runner-up'' |Destanee Aiava |6–3, 4–6, 1–6 |- |W40 Petange |W40 |Matigas (Konkreto) |''Runner-up'' |Océane Dodin |1–6, 5–7 |} ====== ''' 2024 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |W100 Vitoria-Gasteiz |W100 |Matigas (Konkreto) |Kampeon |Victoria Jiménez Kasintseva |6–4, 6–4 |- |W100 Dubai |W100 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Polina Kudermetova |6–4, 2–6, 2–6 |- |W100 Takasaki |W100 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Mananchaya Sawangkaew |6–4, 1–6, 2–6 |- |W100 Cary |W100 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Renata Zarazúa |6–3, 4–6, 3–6 |- |W100 Landisville |W100 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Olivia Gadecki |1–6, 6–0, 3–6 |- |W75 Porto |W75 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Anna Bondar |4–6, 7–6, 1–6 |- |W75 Trnava 1 |W75 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Anastasia Gureva |2–6, 6–3, 6–7 |- |W75 Trnava 2 |W75 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Tereza Martincová |6–3, 4–6, 6–7 |- |W75 Croissy-Beaubourg |W75 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Mona Barthel |6–4, 4–6, 1–6 |- |W75 Zagreb |W75 |Luwad |Rawnd 1 |Tena Lukas |5–7, 6–3, 4–6 |- |W60 Bellinzona |W60 |Luwad |Rawnd 1 |Selena Janicijevic |3–6, 1–6 |- |W50 Indore |W50 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Polina Kudermetova |4–6, 7–6, 2–6 |- |W50 Pune |W50 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Darja Semenistaja |6–7, 0–6 |} ===== Larong Dalawahan ng ITF ===== ====== ''' 2021 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Mga Kalaban !Tala |- |W25 Madrid |W25 |Matigas (Konkreto) |Victoria Jiménez Kasintseva |''Quarterfinal'' |Olivia Tjandramulia / Ashley Lahey |5–7, 6–4, 6–10 |- |W25 Platja d’Aro |W25 |Luwad |Oksana Selekhmeteva |''Runner-up'' |Justina Mikulskytė / Oana Simion |3–6, 5–7 |} ====== ''' 2022 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Mga Kalaban !Tala |- |W25 Manacor |W25 |Matigas (Konkreto) |Elsa Jacquemot |''Quarterfinal'' |Olga Parres Azcoitia / Aurora Zantedeschi |6–2, 4–6, 3–10 |- |W25 Macon |W25 |Matigas (Konkreto) |Jéssica Bouzas Maneiro |''Quarterfinal'' |Audrey Albie / Aubane Droguet |4–6, 2–6 |- |W25 Chiang Rai 1 |W25 |Matigas (Konkreto) |Indy De Vroome |Rawnd 1 |Patcharin Cheapchandej / Punnin Kovapitukted |6–4, 5–7, 6–10 |- |W25 Chiang Rai 2 |W25 |Matigas (Konkreto) |Kyōka Okamura |''Quarterfinal'' |Pimrada Jattavapornvanit / Gozal Ainitdinova |6–4, 7–6(4), 2–6 |- |W25 Madrid 1 |W25 |Matigas (Konkreto) |Jéssica Bouzas Maneiro |''Quarterfinal'' |Olga Helmi / Adithya Karunaratne |0–6, 4–6 |- |W60 Madrid 2 |W60 |Matigas (Konkreto) |Liang En-shuo |''Quarterfinal'' |Tímea Babos / Valeria Savinykh |2–6, 4–6 |- |W25 Palma del Río |W25 |Luwad |Marina Bassols Ribera |''Semifinal'' |Valeria Savinykh / Fanny Stollár |2–6, 0–6 |- |W25 Corroios-Seixal |W25 |Matigas (Konkreto) |Lizette Cabrera |''Quarterfinal'' |Justina Mikulskytė / Hong Yi Cody Wong |5–7, 4–6 |- |W60 Templeton |W60 |Matigas (Konkreto) |Annaëlle Robbe |Rawnd 2 |Madison Brengle |6–3, 6–7, 6–10 |- |W80 PoiLebels |W80 |Matigas (Konkreto) |Petra Marcinko |''Quarterfinal'' |Miriam Skoch / Markéta Vondroušová |5–7, 2–6 |} ====== ''' 2023 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Mga Kalaban !Tala |- |W60 Trnava 2 |W60 |Matigas (Konkreto) |Justina Mikulskyte |''Semifinal'' |Alicia Barnett / Olivia Nicholls |4–6, 1–6 |- |W60 Chiasso |W60 |Luwad |Barbora Palicova |Rawnd 1 |Beatrice Gumulya / Anna Sisková |3–6, 6–4, 11–13 |- |W25 Zaragoza |W25 |Matigas (Konkreto) |Beatrice Gumulya |''Quarterfinal'' |Alana Parnaby / Victoria Rodríguez |6–4, 3–6, 6–10 |- |W100 Vitoria-Gasteiz |W100 |Matigas (Konkreto) |Marina Bassols Ribera |''Quarterfinal'' |Estelle Cascino / Diāna Marcinkēviča |5–7, 6–1, 9–11 |- |W60 Barcelona |W60 |Matigas (Konkreto) |Emilie Lindh Gallagher |Rawnd 1 |Estelle Cascino / Diāna Marcinkēviča |6–4, 3–6, 3–10 |- |W25 Roehampton 2 |W25 |Matigas (Konkreto) |Destanee Aiava |''Quarterfinal'' |Talia Gibson / Petra Hule |1–6, 5–7 |- |W25 Aldershot |W25 |Matigas (Konkreto) |Urszula Radwanska |''Semifinal'' |Erina Hayashi / Saki Imamura |4–6, 4–6 |- |W100 Tokyo 2 |W100 |Matigas (Konkreto) |Natsumi Kawaguchi |''Semifinal'' |Alicia Barnett / Olivia Nicholls |0–6, 7–5, 6–10 |- |W60 Glasgow 2 |W60 |Matigas (Konkreto) |Barbora Palicova |''Quarterfinal'' |Freya Christie / Olivia Gadecki |— |- |W60 Nantes |W60 |Matigas (Konkreto) |Jessy Rompies |Rawnd 1 |Ekaterina Maklakova / Ekaterina Reyngold |6–1, 3–6, 6–10 |- |W40 Petange |W40 |Matigas (Konkreto) |Zeynep Sonmez |''Semifinal'' |Danielle Collins / Isabelle Haverlag |2–6, 4–7 |} ====== ''' 2024 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Mga Kalaban !Tala |- |W50 Pune |W50 |Matigas (Konkreto) |Darja Semeņistaja |Kampeon |Naiktha Bains / Fanny Stollár |7–6(8), 6–3 |- |W75 Croissy-Beaubourg |W75 |Matigas (Konkreto) |Estelle Cascino |Kampeon |Maia Lumsden / Jessika Ponchet |7–5, 7–6(4) |- |W100 Vitoria-Gasteiz |W100 |Matigas (Konkreto) |Estelle Cascino |Kampeon |Lia Karatancheva / Diāna Marcinkēviča |6–3, 2–6, 10–4 |- |W75 Porto 3 |W75 |Matigas (Konkreto) |Alicia Barnett |''Quarterfinal'' |Anna-Lena Friedsam / Aliccia Barnett |3–6, 4–6 |- |W75 Trnava |W75 |Matigas (Konkreto) |Zeynep Sönmez |''Semifinal'' |Lulu Sun / Moyuka Uchijima |2–6, 2–6 |- |W100 Dubai |W100 |Matigas (Konkreto) |Valentini Grammatikopoulou |''Quarterfinal'' |Isabelle Haverlag / Erika Pridankina |7–5, 4–6, 3–10 |} === Mga pangunahing torneo === ==== 2021 ==== {| class="wikitable" !Palaro !Palaruan !Lebel !Kalaban !Yugto (Rawnd) !Tala |- |Miami Open |Matigas (Konkreto) |1000 |Viktória Hrunčáková |Qualipikasyon Rawnd 1 |6–4, 4–6, 2–6 |- |Romanian Open (Cluj-Napoca) |Luwad |250 |Mayar Sherif |Rawnd 2 |2–6, 2–6 |} ==== 2022 ==== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Miami Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Madison Brengle |2–6, 1–6 |- |Madrid Open |1000 |Luwad |Kuwalipikasyon 1 |Anna Bondár |0–6, 0–6 |} ==== 2023 ==== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Australian Open |''Grand Slam'' |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 1 |Misaki Doi |6–4, 1–6, 3–6 |- |Thailand Open (Hua Hin) |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Tatjana Maria (6) |2–6, 2–6 |- |Miami Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Irina-Camelia Begu |2–6, 5–7 |- |Mutua Madrid Open |1000 |Luwad |Rawnd 1 |Tatjana Maria |1–6, 1–6 |- |Japan Open (Osaka) |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Himari Sakatsume (Q) |0–6, 3–6 |- |Guangzhou Open |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Tatjana Maria (3) |3–6, 0–6 |- |Jasmin Open (Monastir) |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Elise Mertens (2) |5–7, 0–6 |} ===== '''Larong Dalawahan''' ===== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Katambal !Kalaban !Tala |- |Jasmin Open (Monastir) |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Oana Gavrila |Cristina Bucșa / Bibiane Schoofs |3–6, 4–6 |} ==== 2024 ==== ===== '''Larong Isahan ''' ===== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Australian Open |Grand Slam |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 1 |Rebecca Peterson (18) |2–6, 5–7 |- |French Open |Grand Slam |Luwad |Kuwalipikasyon 3 |Julia Riera (2) |6–4, 6–7, 4–6 |- |Wimbledon |Grand Slam |Damo |Kuwalipikasyon 3 |Lulu Sun (23) |6–7, 5–7 |- |US Open |Grand Slam |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 3 |Elena-Gabriela Ruse (20) |6–3, 1–6, 4–6 |- |Miami Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 2 |Emiliana Arango |6–2, 5–7, 1–6 |- |Madrid Open |1000 |Luwad |Rawnd 1 |Sorana Cîrstea (27) |3–6, 7–6, 4–6 |- |Wuhan Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Kateřina Siniaková |3–6, 1–6 |- |Abu Dhabi Open |500 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Magda Linette |6–7, 1–6 |- |Guadalajara Open |500 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Marie Bouzková (6) |2–6, 2–6 |- |Ningbo Open |500 |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 1 |Priscilla Hon |4–6, 3–6 |- |Jiangxi Open |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Marie Bouzková (1) |5–7, 6–7 |- |Guangzhou Open |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Bernarda Pera |0–6, 3–6 |- |Nottingham Open |250 |Damo |Kuwalipikasyon 2 |Ena Shibahara |7–6, 0–6, 2–6 |- |Canberra International |125 |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 1 |Céline Naef (5) |4–6, 5–7 |- |Guadalajara 125 Open |125 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Tatjana Maria (4) |5–7, 2–6 |- |Polish Open (Warsaw) |125 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Isabella Shinikova |2–6, 4–6 |- |Veneto Open (Gaiba) |125 |Damo |''Quarterfinal'' |Sara Errani (4) |0–6, 6–7 |- |Makarska Open |125 |Luwad |Rawnd 1 |Maria Timofeeva (Q) |6–1, 3–6, 2–6 |} ===== '''Larong Dalawahan''' ===== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%;" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Canberra International |125 |Matigas (Konkreto) |Laura Pigossi |''Semifinal'' |Kaylah McP / Astra Sharma |6–7(1), 3–6 |- |Oeiras Ladies Open |125 |Luwad |Taylah Preston |Rawnd 1 |Valeria Lepchenko / Anna Falei |4–6, 4–6 |- |Polish Open |125 |Matigas (Konkreto) |Daniela Semenistaja |''Quarterfinal'' |Weronika Falkowska / Martyna Kubka |4–6, 5–7 |- |Guadalajara 125 Open |125 |Matigas (Konkreto) |Kimberly Birrell |''Quarterfinal'' |Katarzyna Piter / Fanny Stollar |4–6, 4–6 |- |Ningbo Open |500 |Matigas (Konkreto) |En Shuo Liang |''Quarterfinal'' |Giuliana Olmos / Alexandra Panova |1–6, 2–6 |} ==== 2025 ==== ===== '''Larong Isahan ''' ===== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Australian Open |Grand Slam |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 1 |Jana Fett (133) |5–7, 2–6 |- |Singapore Open |250 |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 2 |Simona Waltert (179) |3–6, 2–6 |- |Miami Open |1000 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Jessica Pegula (4) |6–7, 7–5, 3–6 |- |Madrid Open |1000 |Luwad |Rawnd 2 |Iga Świątek (2) |6–4, 4–6, 2–6 |- |Italian Open |1000 |Luwad |Rawnd 1 |Marta Kostyuk (27) |0–6, 1–6 |- |French Open |Grand Slam |Luwad |Rawnd 1 |Emiliana Arango (85) |0–6, 6–2, 3–6 |- |Birmingham Open |125 |Damo |Rawnd 1 |Linda Fruhvirtová |5-7, 7-6(5), 1-6 |- |Nottingham Open |250 |Damo |Rawnd 1 |Magda Linette (31) |4–6, 3–6 |- |Eastbourne Open |250 |Damo |''Runner-up'' |Maya Joint |4–6, 6–1, 6–7 (10–12) |- |Wimbledon |Grand Slam |Damo |Rawnd 1 |Barbora Krejčíková (16) |6–3, 2–6, 1–6 |- |National Bank Open (Montreal) |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Markéta Vondroušová (63) |6–3, 1–6, 2–6 |- |US Open |Grand Slam |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Cristina Bucșa (95) |4–6, 3–6 |- |São Paulo Open |250 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Janice Tjen (130) |4–6, 1–6 |- |China Open (Wuhan) |1000 |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 1 |Moyuka Uchijima (91) |4–6, 6–3, 2–6 |- |Japan Women's Open (Osaka) |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Tereza Valentová (78) |1–6, 2–6 |- |Guangzhou Open |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Claire Liu (305) |6–2, 4–6, 4–6 |- |Hong Kong Tennis Open |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Victoria Mboko (21) |6–3, 3–6, 4–6 |- |Canberra International |125 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Shuai Wei (134) |5–7, 2–6 |- |Mumbai Open |125 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Mai Hontama (166) |6–7, 2–6 |- |Oeiras Ladies Open |125 |Luwad |Rawnd 2 |Panna Udvardy (137) |6–7, 4–6 |- |Birmingham Open |125 |Damo |Rawnd 1 |Linda Fruhvirtová (152) |5–7, 7–6, 1–6 |- |Ilkley Open |125 |Damo |''Quarterfinal'' |Rebecca Marino (107) |6–1, 0–6, 6–7 |- |Guadalajara 125 Open |125 |Matigas (Konkreto) |Kampeon |Panna Udvardy (134) |1–6, 7–5, 6–3 |- |Jingshan Tennis Open |125 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Lulu Sun (146) |6–3, 4–6, 2–6 |- |Suzhou Open |125 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Viktorija Golubic (70) |6–2, 2–6, 6–7 |} ===== '''Mga pag-atras''' ===== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Palaro !Lebel !Palaruan !Dahilan |- |Cincinnati Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Pinsala sa balikat |- |Monterrey Open |500 |Matigas (Konkreto) |Pinsala sa balikat |} ===== '''Larong Dalawahan ''' ===== {| class="wikitable" style="text-align:center" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Mga kalaban !Tala |- |Guangzhou Open |250 |Matigas (Konkreto) |Nadiia Kichenok |''Semifinal'' |Katarzyna Piter / Janice Tjen |7–6(4), 3–6, 5–10 |- |Italian Open |1000 |Luwad |Coco Gauff |''Quarterfinal'' |Jasmine Paolini / Sara Errani |5–7, 6–3, 7–10 |- |French Open |Grand Slam |Luwad |Renata Zarazúa |Rawnd 2 |Olga Danilović / Anastasia Potapova |1–6, 3–6 |- |Hong Kong Open |250 |Matigas (Konkreto) |Chan Hao‑ching |Rawnd 1 |Kamilla Rakhimova / Aliaksandra Sasnovich |6–3, 1–6, 7–10 |- |Wimbledon |Grand Slam |Damo |Eva Lys |Rawnd 1 |Ingrid Gamarra Martins / Quinn Gleason |4–6, 2–6 |- |Birmingham Open |125 |Damo |Rebeka Masarova |Rawnd 1 |Storm Hunter / Ellen Perez |4–6, 4–6 |- |Mumbai Open |125 |Matigas (Konkreto) |Tsao Chia‑yi |Rawnd 1 |Amina Anshba / Elena Pridankina |4–6, 4–6 |- |Oeiras Ladies Open |125 |Luwad |Katie Volynets |Rawnd 1 |Carmen Corley / Olivia Gadecki |3–6, 4–6 |} ==== 2026 ==== ===== '''Larong Isahan ''' ===== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Auckland Open |250 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Wang Xinyu |7–5, 5–7, 6–4 |- |Australian Open |Grand Slam |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Alycia Parks |6–0, 3–6, 2–6 |- |Philippines Womens Open |125 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Camila Osorio |4-6, 4-6 |- |Abu Dhabi Open |500 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Ekaterina Alexandrova |3-6, 3-6 |- |Qatar Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Tereza Valentová |6-7 (6), 1-6 |- |Dubai Tennis Kampeonships |1000 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Coco Gauff |0-6, 2-6 |- |Indian Wells Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 4 |Linda Noskova |2-6, 0-6 |- |Miami Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 4 |Karolína Muchová |0-6,2-6 |- |Linz Open |500 |Luwad |Rawnd 2 |Jelena Ostapenko |4-6, 5-7 |- |Stuttgart Open |500 |Luwad |Rawnd 1 |Leylah Fernandez |1-6, 4-6 |- |Madrid Open |1000 |Luwad |Rawnd 2 |Elise Mertens |2-6, 1-6 |- |Italian Open |1000 |Luwad |Rawnd 3 |Elena Rybakina |4-6, 3-6 |- |Strasbourg International |500 |Luwad |Rawnd 1 |Oleksandra Oliynykova |6-3, 5-7, 3-6 |- |French Open |Grand Slam |Luwad |Rawnd 1 |Iva Jovic |4-6, 2-6 |- |Birmingham Open |125 |Damo |Kampeon |Nikola Bartůňková |5-7, 6-3, 7-5 |- |Queen's Club Kampeonships |500 |Damo |Rawnd 2 |Iva Jovic |2-6, 2-6 |- |Berlin Open |500 |Damo |''Semifinal'' |Linda Nosková |2-6, 4-6 |- |Bad Homburg Open |500 |Damo |Rawnd 1 |Elise Mertens |3-6, 3-6 |- |Wimbledon |Grand Slam |Damo | | | |} ===== '''Larong Dalawahan''' ===== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Mga kalaban !Tala |- |Auckland Open |250 |Matigas (Konkreto) |Iva Jovic |''Semifinal'' |Xu Yifan / Yang Zhaoxuan |5–7, 3–6 |- |Australian Open |Grand Slam |Matigas (Konkreto) |Ingrid Martins |Rawnd 1 |Shuko Aoyama / Magda Linette |6–7(3), 6–2, 3–6 |- |Abu Dhabi Open |500 |Matigas (Konkreto) |Janice Tjen |''Semifinal'' |Tereza Mihalíková / Olivia Nicholls |4-6, 2-6 |- |Indian Wells Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Iva Jovic |Rawnd 1 |Hailey Baptiste / Jelena Ostapenko |2-6, 2-6 |- |Madrid Open |1000 |Luwad |Zeynep Sönmez |Rawnd 2 |Taylor Townsend / Katerina Siniakova |1-6, 5-7 |- |Italian Open |1000 |Luwad |Hailey Baptiste |Rawnd 1 |Taylor Townsend / Katerina Siniakova |2-6, 1-6 |- |Birmingham Open |125 |Damo |Nikola Bartůňková |Rawnd 1 |Harriet Dart / Maia Lumsden |4-6, 6-2, 9-11 |- |Bad Homburg Open |500 |Damo |Venus Williams |Quarterfinals |Tereza Mihalikova / Olivia Nicholles |3-6, 2-6 |- |Wimbledon |Grand Slam |Damo |Nikola Bartůňková | | | |} === Rekord laban sa Pinakamataas na 20 na Manlalaro === ==== '''Panalo''' ==== {| class="wikitable" ! Kategorya !! Karaniwan |- | Ace% || ~2.3% |- | ''Double Fault''% || ~3.4% |- | Unang Pumasok na Serve || ~65.0% |- | Unang Panalong Puntos ng Serve || ~62.0% |- | Pangalawang Panalong Puntos ng Serve || ~50.0% |- | Nailigtas na BP o ''Break Points''|| ~47% |- | [[Rasyo]] ng Pangingibabaw || ~1.20 |} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Kalaban !! Torneo !! Lebel !! Palaruan !! Rawnd !! Ranggo ng Kalaban !! Iskor !! DR !! Ace% !! DF% !! Unang pasok !! Unang panalo !! Ikalawang panalo !! Naligtas na BP |- | Madison Keys || Miami || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || R32 || Blg. 5 || 6–4, 6–2 || 1.32 || 1.6% || 1.6% || 66.1% || 58.5% || 52.4% || 40.0% (2/5) |- | Iga Swiatek || Miami || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || QF || Blg. 2 || 6–2, 7–5 || 1.27 || 1.5% || 4.5% || 66.7% || 52.3% || 50.0% || 44.4% (4/9) |- | Jelena Ostapenko || Eastbourne || WTA 500 || Damo || R16 || Blg. 3 || 0–6, 6–2, 3–2 RET || 1.08 || 0.0% || 3.8% || 63.5% || 57.6% || 63.2% || – |- | Clara Tauson || US Open || Grand Slam || Matigas (Konkreto) || R128 || Blg. 14 || 6–3, 2–6, 7–6(11) || 0.97 || 0.0% || 5.3% || 68.1% || 59.4% || 43.3% || 44.4% (4/9) |- | Jasmine Paolini || Dubai || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || R32 || Blg. 6 || 6–1, 7–6(5) || 1.32 || 3.1% || 3.1% || 63.1% || 73.2% || 50.0% || 50.0% (2/4) |- | Coco Gauff || Indian Wells || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || R32 || Blg. 4 || 6–2, 2–0 RET || 1.46 || 0.0% || 0.0% || 68.0% || 58.8% || 50.0% || 33.3% (1/3) |- | Elena Rybakina || Berlin || WTA 500 || Damo || R16 || Blg. 2 || 7–5, 6–4 || 1.19 || 6.0% || 4.5% || 68.7% || 71.7% || 57.1% || 50.0% (1/2) |- | Elina Svitolina || Berlin || WTA 500 || Damo || QF || Blg. 6 || 6–3, 6–4 || 1.16 || 5.3% || 3.5% || 50.9% || 79.3% || 32.1% || 50.0% (3/6) |} ==== '''Talo''' ==== {| class="wikitable" ! Estadistika !! Karaniwan |- | Ace% || ~1.7% |- | Double Fault% || ~4.3% |- | Unang Serve In || ~62.5% |- | Unang Serve Points Won || ~50.0% |- | Pangalawang Serve Points Won || ~41.0% |- | Break Points Saved || ~39% |- | Ratio ng Pangingibabaw || ~0.65 |} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Kalaban !! Torneo !! Lebel !! Korte !! Rawnd !! Ranggo ng Kalaban !! Iskor !! DR !! Ace% !! DF% !! Unang pasok !! Unang panalo !! Ikalawang panalo !! Naligtas na BP |- | Jessica Pegula || Miami || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || SF || Blg. 4 || 7–6(3), 5–7, 3–6 || 0.87 || 2.0% || 3.9% || 72.5% || 62.2% || 42.9% || 28.6% (2/7) |- | Iga Swiatek || Madrid || WTA 1000 || Luwad || R64 || Blg. 2 || 6–4, 4–6, 2–6 || 0.77 || 3.0% || 5.0% || 69.0% || 50.7% || 41.9% || 56.3% (9/16) |- | Barbora Krejcikova || Wimbledon || Grand Slam || Damo || R128 || Blg. 17 || 6–3, 2–6, 1–6 || 0.82 || 1.1% || 1.1% || 54.3% || 50.0% || 50.0% || 62.5% (10/16) |- | Ekaterina Alexandrova || Abu Dhabi || WTA 500 || Matigas (Konkreto) || QF || Blg. 11 || 3–6, 3–6 || 0.79 || 0.0% || 1.6% || 69.8% || 45.5% || 52.6% || 44.4% (4/9) |- | Coco Gauff || Dubai || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || QF || Blg. 3 || 0–6, 2–6 || 0.61 || 0.0% || 2.5% || 57.5% || 30.4% || 41.2% || 33.3% (3/9) |- | Linda Noskova || Indian Wells || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || R16 || Blg. 14 || 2–6, 0–6 || 0.36 || 0.0% || 6.8% || 56.8% || 36.0% || 47.4% || 37.5% (3/8) |- | Karolina Muchova || Miami || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || R16 || Blg. 13 || 0–6, 2–6 || 0.39 || 0.0% || 4.8% || 52.4% || 36.4% || 50.0% || 0.0% (0/4) |- | Elena Rybakina || Rome || WTA 1000 || Luwad || R32 || Blg. 2 || 4–6, 3–6 || 0.80 || 1.3% || 6.6% || 67.1% || 56.9% || 44.0% || 42.9% (3/7) |- | Iva Jovic || Roland Garros || Grand Slam || Luwad || R128 || Blg. 17 || 4–6, 2–6 || – || – || – || – || – || – || – |- | Iva Jovic || Queen’s Club || WTA 500 || Damo || R16 || Blg. 19 || 2–6, 2–6 || 0.56 || 2.0% || 2.0% || 66.0% || 51.5% || 29.4% || 28.6% (2/7) |- | Linda Noskova || Berlin || WTA 500 || Damo || SF || Blg. 8 || 2–6, 4–6 || 0.60 || 4.1% || 6.1% || 51.0% || 52.0% || 37.5% || 16.7% (1/6) |} Si Eala ay nakapagtala ng 18 laban laban sa mga Top 20 na manlalaro, kung saan siya ay nanalo ng 7 at natalo ng 11. Noong 2025, nakamit niya ang unang malaking tagumpay sa Miami Open 1000 matapos talunin sina Keys at Świątek bago matalo kay Pegula sa ''semifinal'', at nagwagi rin laban kay Tauson sa US Open, ngunit nabigo kina Krejčíková sa Wimbledon at Świątek sa Madrid. Noong 2026, tinalo niya sina Paolini sa Dubai at Rybakina at Svitolina sa Berlin, subalit natalo kina Gauff, Nosková, Muchová, Rybakina sa Rome, at Jovic sa Roland Garros at Queen’s Club. Ang kanyang pinakamalakas na kampanya ay sa Berlin Open 500, kung saan tinalo niya ang dalawang Top 10 na manlalaro bago matalo kay Nosková sa ''semifinal''.<ref name=":1">{{Cite web |date=Hunyo 22, 2026 |title=Tennis Abstract: Alexandra Eala Rekord laban sa Pinakamataas na 20 na Manlalaro |url=https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&f=ACareerqqITop_20qqv1 |access-date=Hunyo 22, 2026 |website=Tennis Abstract|language=en}}</ref> Sa kanyang mga panalo, ang katamtamang [[estadistika]] ng laban ay: 2.3% aces, 3.4% double faults, 65% first serve in, 62% first-serve points won, 50% second-serve points won, at 47% break points saved, na may rasyo ng pagdomina na ~1.20. Sa kanyang mga pagkatalo, ang average ay: 1.7% aces, 4.3% double faults, 62.5% first serve in, 50% first-serve points won, 41% second-serve points won, at 39% break points saved, na may dominance ratio na ~0.65.<ref name=":1" /> ==Mga pananda== {{noteslist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga panlabas na link== * [https://www.instagram.com/alex.eala/ Pahinang opisyal ni Alex Eala sa Instagram] * [https://www.wtatennis.com/players/330332/- Pahinang opisyal sa WTA ni Alex Eala] * [https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/overview/ Pahinang opisyal sa ITF Women’s World Tennis ni Alex Eala] * [https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&f=v1 Alex Eala sa Tennis Abstract] * [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/Alex_Eala Alex Eala sa Fandom (sa wikang ingles)] * [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches Mga listahan ng torneo ni Alex Eala sa Fandom (sa wikang ingles)] {{DEFAULTSORT:Eala, Alexandra}} [[Kategorya:Manlalaro ng tennis mula Pilipinas]] 8ag9q3f0bazf7aw37uiq62umuzvo38b 2213589 2213588 2026-06-27T17:57:42Z Tabilay 153890 /* Kagamitan */ 2213589 wikitext text/x-wiki {{Infobox tennis biography |name = Alexandra Eala |image = Ealas and Patrick Gregorio (cropped Alexandra Eala).jpg |image_upright = .8 |caption = Si Eala sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya]] |fullname = Alexandra Maniego Eala |country = {{PHI}} |residence = [[Kalakhang Maynila]], Pilipinas<br>[[Mallorca]], Espanya |birth_date = {{birth date and age|2005|5|23}} |birth_place = [[Lungsod Quezon]], Pilipinas |height = {{height|m=1.75}} |turnedpro = Marso 2020 |plays = Kaliwete (dalawahang-kamay na ''backhand'') |coach = Joan Bosch<br> Alexandro Viaene<br>Lluc Bauza (Tagasanay sa Kalakasan ng Katawan) |careerprizemoney = [[Dolyar ng Estados Unidos|$]] 2,216,543 |singlesrecord = {{tennis record|won=221|lost=133}} |singlestitles = 2 WTA 125 |highestsinglesranking = Blg. 29 (Marso 16, 2026) |currentsinglesranking = Blg. 30 (Hunyo 22, 2026) |doublesrecord = {{tennis record|won=48|lost=47}} |doublestitles = 0 |highestdoublesranking = Blg. 88 (Mayo 4, 2026) |currentdoublesranking = Blg. 151 (Hunyo 15, 2026) |updated = Hunyo 22, 2026 |AustralianOpenresult = 1R (2026) |FrenchOpenresult = 1R (2025, 2026) |Wimbledonresult = 1R (2025) |USOpenresult = 2R (2025) |AustralianOpenDoublesresult = 1R (2026) |FrenchOpenDoublesresult = 2R (2025) |WimbledonDoublesresult = 1R (2025) | medaltemplates-expand = no | medaltemplates = {{MedalCountry |{{PHI}}}} {{Medal|Sport|[[Palaro ng Timog Silangang Asya]]}} {{MedalGold | 2025 sa Taylandiya | Isahan }} {{MedalBronze | 2025 sa Taylandiya | Koponan }} {{MedalBronze | 2025 sa Taylandiya | Magkahalong dalawahan }} {{MedalBronze | 2021 sa Biyetnam | Isahan }} {{MedalBronze | 2021 sa Taylandiya | Magkahalong dalawahan }} {{MedalBronze | 2021 sa Taylandiya | Koponan }} {{Medal|Sport|[[Palarong Asyano]]}} {{MedalBronze | 2022 sa Hangzhou | Isahan }} {{MedalBronze|2022 sa Hangzhou|Magkahalong dalawahan}} }} Si '''Alexandra "Alex" Maniego Eala'''{{Efn|1=Pagbigkas sa Ingles: /iːˈɑːlɑː/<br> /iː/ = "ii" gaya ng sa ''see''; /ˈɑː/ = diin na "ah" gaya ng sa ''father''; /l/ = "l" gaya ng sa ''light''; /ɑː/ = mahaba na "ah" gaya ng sa ''spa''. <br> Binibigkas bilang ''ii-AH-lah'' <br><br> Pagbigkas sa Filipino: /ɛˈjalɐ/<br> /ɛ/ = "eh" gaya ng sa ''bed''; /ˈja/ = diin na "ya" gaya ng sa ''yard''; /l/ = "l" gaya ng sa ''light''; /ɐ/ = maikling "uh/ah" tunog, katulad ng huling patinig sa ''sofa'' o ''comma''. <br> Binibigkas bilang ''eh-YA-lah''}} (isinilang Mayo 23, 2005 sa [[Lungsod ng Quezon]]) ay isang Pilipinang propesyonal na manlalaro ng [[Tennis|tenis]]. Naabot niya ang pinakamataas na puwesto sa kanyang karera sa isahan (''singles''), bilang ika-29 sa mundo ayon sa WTA noong Marso 16, 2026, na naging dahilan upang siya ang pinakamataas na nirangguhang Pilipina sa kasaysayan ng Paligsahang WTA. Nagwagi siya ng mga titulong dyunyor na ''Grand Slam'': dalawahan sa Australian Open ng 2020 at French Open ng 2021, at isahan sa US Open ng 2022. Mayroon siyang limang pangisahan at tatlong pangdalawahan na titulo sa circuitong ITF, at mula 2025 hanggang 2026 ay nagtala ng mahahalagang tagumpay kabilang ang semifinal sa Miami Open WTA 1000, final sa Eastbourne Open WTA 250, at dalawang kampeonato sa Guadalajara Open 2025 at Birmingham Open 2026 parehong WTA 125. == Maagang buhay == Si Alex Eala ay ipinanganak noong Mayo 23, 2005 sa [[Lungsod Quezon]], Pilipinas, kina Michael Eala, isang ehekutibo sa negosyo,<ref>{{cite web |last1=Jara-Puyod |first1=Mariecar |title=‘Eala’s grit, humility and passion have captured every Filipino’s heart,' says Philippine Ambassador Alfonso Ver |url=https://www.gulftoday.ae/sport/2026/02/20/ealas-grit-humility-and-passion-have-captured-every-filipinos-heart-says-philippine-ambassador-alfonso-ver |website=Gulf Today |publisher=Gulf Today |access-date=26 Marso 2026|language=en}}</ref> at Rosemarie Maniego-Eala, dating CFO ng Globe Telecom hanggang 2024 at dating pambansang manlalangoy na nagwagi ng tansong medalya sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya 1985|Palaro ng Timog Silangang Asya ng 1985]]. Ang kanyang mga tiyuhin ay sina Noli Eala, dating tagapangulo ng Komisyon sa Isports ng Pilipinas at komisyoner ng [[Philippine Basketball Association]],<ref name="Philstar">{{cite news |last1=Acebuche |first1=Yoniel |title=Alex Eala: What to know about the tennis phenom making history on the court |url=https://www.philstarlife.com/celebrity/828326-what-to-know-alex-eala |access-date=Agosto 28, 2025 |work=[[The Philippine Star]] |date=Marso 28, 2025|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Cordero |first=Abac |date=Agosto 30, 2022 |title=Noli Eala named new Philippine Sports Commission chairman |url=https://www.philstar.com/sports/2022/08/30/2206206/noli-eala-named-new-philippine-sports-commission-chairman |access-date=Nobyembre 5, 2025 |work=[[The Philippine Star]]|language=en}}</ref> at ang tagadisenyo ng moda na si Rhett Eala.<ref>{{cite news |last1=Tunac |first1=Hermes Joy |title=Alex Eala reveals uncle Rhett Eala designed the elegant Filipiniana she wore at Laureus Awards 2026 |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/shoppingandfashion/985027/alex-eala-reveals-uncle-rhett-eala-designed-the-elegant-filipiniana-she-wore-at-laureus-awar/story/ |work=[[GMA News]] |date=Abril 23, 2026|language=en}}</ref> Ang kanyang kapatid na si Michael Francis "Miko" Eala ay naglaro ng tenis para sa Penn State Nittany Lions mula 2020 hanggang 2024.<ref>{{Cite news |author1=Castillejo, Dyan |date=Mayo 6, 2024 |title=Filipino athletes graduate as part of Penn State's class of 2024 |url=https://www.abs-cbn.com/sports/2024/5/6/filipino-athletes-graduate-as-part-of-penn-state-s-class-of-2024-1839 |work=[[ABS-CBN News]]|language=en}}</ref><ref name="PEP2">{{Cite news |last1=Bravo |date=Marso 27, 2025 |title=Who is Alex Eala, Pinoy tennis player at 2025 Miami Open? |url=https://www.pep.ph/peptionary/186040/alex-eala-a5128-20250327 |website=Philippine Entertainment Portal|language=en}}</ref> Nagsimula si Eala sa tenis sa edad na apat,<ref>{{cite news |last1=Hilotin |title=Alex Eala: Rapid rise in tennis rankings, what's next? |url=https://gulfnews.com/sport/tennis/alex-eala-rapid-rise-in-tennis-rankings-whats-next-1.500248201 |work=Gulf News |date=Agosto 28, 2025|language=en}}</ref> ipinakilala ng kanyang lolo sa ina na si Roberto Maniego, na siya ring unang tagasanay.<ref>{{Cite web |date=Nobyembre 30, 2022 |title=The rise of Alexandra Eala making headlines in the Philippines and beyond |url=https://www.wtatennis.com/news/2921343/alexandra-eala |website=Women's Tennis Association|language=en}}</ref><ref>{{cite news |last=Payo |date=Agosto 31, 2025 |title=Alex Eala and the guts to be first |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-guts-first-philippine-tennis/ |work=[[Rappler]]|language=en}}</ref> Nag-aral siya sa Immaculate Conception Academy sa [[San Juan, Metro Manila|San Juan]] at Colegio San Agustin sa [[Makati]], bago lumipat sa Rafa Nadal Academy sa Manacor, [[Espanya]], kung saan siya nagtapos noong 2023.<ref>{{cite news |last1=Mina |title=How Alex Eala became a world-class tennis champion |url=https://www.abs-cbn.com/sports/10/22/22/what-it-took-for-alex-eala-to-become-a-tennis-world-champ |work=[[ABS-CBN News]] |date=Oktubre 22, 2022|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=Disyembre 19, 2025 |title=Alex Eala Biography: Acing Her Path to the Tennis Court |url=https://www.globe.com.ph/blog/alex-eala-journey-to-pro |website=[[Globe Telecom|Globe]]|language=en}}</ref> == Estilo ng paglalaro == Si Eala ay kilala bilang isang agresibong ''baseliner'' (manlalaro sa likod ng korte) na gumagamit ng kanyang ''forehand'' (harapang palo) at matatag na dalawahang kamay na ''backhand'' (likurang palo) upang kontrolin ang mga palitan,<ref>{{Cite web |last=Tignor |first=Steve |date=Marso 26, 2025 |title=Is Nadal Academy prodigy Alexandra Eala the next tennis star? |url=https://www.tennis.com/news/articles/nadal-academy-prodigy-alexandra-eala-next-tennis-star |access-date=Enero 24, 2026 |website=Tennis.com |language=en}}</ref> habang ang kaliwang kamay na ''topspin'' (paakyat na ikot) ay nagtutulak sa mga kalaban nang malalim. Bagaman mahusay ang kanyang larong pagbabalik at pagganap sa ''hard court'' (o palaruang matigas), nananatiling kahinaan ang kanyang ''serve'' na kulang sa bilis at pagbabago.<ref>{{Cite web |last=Caramoan |first=Miguel Alfonso |date=Enero 19, 2026 |title=What’s next for Alex Eala after 2026 Australian Open first-round exit? |url=https://www.espn.ph/tennis/story/_/id/47658308/what-next-alex-eala-2026-australian-open-first-round-exit |access-date=Enero 24, 2026 |website=ESPN |language=en}}</ref> Nakamit na niya ang makasaysayang tagumpay bilang unang Pilipino sa WTA 1000 ''semis'' at tinalo ang tatlong pangunahing kampeon sa Miami Open ng 2025, ngunit binibigyang-diin ng mga eksperto at dating propesyonal sa larangan ng tenis na ang pagpapaayos ng kanyang ''serve'', sa bilis at taktikal na pagkakaiba-iba, at pagpapalakas ng kanyang pisikal na kondisyon ang susi sa kanyang pangmatagalang tagumpay. Itinampok nina dating mga propesyonal na manlalaro ng tenis na sina Greg Rusedski, Andrea Petkovic, at Martina Navratilova ang pangangailangan para sa higit na lakas, pagiging maaasahan, at pagkakaiba-iba sa kanyang ''serve'', kasabay ng mas mahusay na pangangatawan at kondisyon.<ref>{{Cite web |date=Marso 10, 2026 |title=Alex Eala told where she can improve: Martina Navratilova offers advice |url=https://www.tennis365.com/tennis-news/alex-eala-told-where-she-can-improve-martina-navratilova-offers-advice |access-date=Marso 11, 2026 |website=Tennis365 |language=en}}</ref> == Karera == === Dyunyor === Noong 2013, naging kampeon si Eala sa 8-at mas batang dibisyon ng ''Little Mo International Tennis Grand Slam'' sa [[Estados Unidos]].<ref>{{Cite news |date=January 12, 2014 |title=Eala siblings sizzle in Little Mo tennis |language=en-US |website=Inquirer.net |url=https://sports.inquirer.net/139387/eala-siblings-sizzle-in-little-mo-tennis |access-date=May 31, 2026}}</ref> Noong 2015, nagwagi siya sa ''Dubrovnik Dub Bowl'' para sa 11-at mas batang palaro na naganap sa [[Croatia]].<ref>{{Cite news |title=Dubrovnik Dub Bowl 2015 Recap |website=Dubrovnik Tennis Center |url=https://tenisdubrovnik.com/others/dubrovnik-dub-bowl-2015-recap/}}</ref> Noong 2018, nakamit niya ang kampeonato sa ''Les Petits As – Le Mondial Lacoste'' sa [[Pransiya]], bilang kauna-unahang kampeon na nakapasok sa torneo sa pamamagitan ng ''wild card''.<ref>{{Cite web |date=January 28, 2018 |title=Lilov & Eala win at Les Petits As |url=https://www.tenniseurope.org/news/117748/Lilov-Eala-win-at-Les-Petits-As}}</ref> Noong 2019, napanalunan niya ang titulo sa dalawahang pambabae ng ''Orange Bowl'' kasama si Laskevich.<ref>{{Cite news |date=Disyembre 17, 2019 |title=Better chemistry sparked teen tennis star Alex Eala's win at Orange Bowl Doubles |website=Spin.ph |url=https://www.spin.ph/life/guide/alex-eala-caps-off-2019-with-orange-bowl-doubles-title-a2442-20191217}}</ref> Noong 2020, nagwagi siya sa dalawahang pambabae ng ''Australian Open'' kasama si Nugroho. Noong 2021, nakuha niya ang titulong dalawahan sa ''French Open'' kasama si Selekhmeteva,<ref>{{Cite news |date=Hunyo 12, 2021 |title=Alex Eala, Selekhmeteva crowned 2021 French Open girls doubles champions |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-oksana-selekhmeteva-2021-french-open-juniors-girls-doubles-champions}}</ref> at nagwagi ng isahan at dalawahan sa ''Trofeo Bonfiglio'' sa [[Milan]].<ref>{{Cite news |last=Mina|first=Rosy|date=Hulyo 17, 2021|title=Alex Eala clinches doubles crown, to play singles final in Milan juniors|work=ABS CBN News|url=https://www.abs-cbn.com/sports/07/17/21/alex-eala-tennis-milan|language=en}}</ref> Noong 2022, gumawa siya ng kasaysayan bilang unang Pilipinong nagwagi ng junior singles na ''Grand Slam'' sa ''US Open'', matapos talunin si Havlíčková sa final.<ref>{{Cite web |date=Setyembre 10, 2022 |title=Alexandra Eala becomes first Filipina to win a junior Grand Slam singles title |website=US Open |url=https://www.usopen.org/en_US/news/articles/2022-09-10/alexandra_eala_becomes_first_filipina_to_win_a_junior_grand_slam_singles_title_at_the_2022_us_open.html}}</ref> === Propesyonal na karera === ==== 2020 ==== ===== '''Isahan''' ===== [[File:Alex_Eala_2024_US_Open_2b.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Alex_Eala_2024_US_Open_2b.jpg|thumb|Si Eala habang nagsasanay bilang paghahanda para sa US Open ng 2024.]] Noong 2020, lumahok si Eala sa limang paligsahan ng ITF sa isahan. Umabot siya sa pangalawang yugto ng W25 Las Palmas, W15 Castellón, at W15 Monastir, habang nagtapos sa unang yugto ng W15 Las Palmas at W15 Melilla.<ref name="WTA-AE">{{cite web |title=WTA Official: Alexandra Eala |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala/matches |access-date=Oktubre 5, 2025 |publisher=Women's Tennis Association|language=en}}</ref> ==== 2021 ==== ===== '''Isahan''' ===== Sa WTA, unang sumabak si Eala sa Miami Open ngunit hindi nakalusot sa pagpapakuwalipika. Sa Cluj-Napoca 250, nakapasok siya sa pangunahing torneo at umabot hanggang sa pangalawang yugto.<ref name="WTA-AE" /> ===== '''Dalawahan''' ===== Noong 2021, lumahok si Eala sa dalawang torneo ng ITF sa dalawahan. Sa W25 Madrid, nakarating siya sa ''quarterfinal'', at sa W25 Platja d’Aro, umabot siya sa ''final''.<ref name="WTA-AE" /> ==== 2022 ==== ===== '''Isahan''' ===== Sa WTA, lumahok siya sa Miami 1000 at Madrid 1000 ngunit natalo sa unang yugto at sa pagpapakuwalipika.<ref name="WTA-AE" /> Sa ITF, nagwagi siya sa W25 Chiang Rai at naging ikalawang puwesto sa W60 Madrid 2. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W80 Poitiers, W60 Vitoria‑Gasteiz, at W25 El Espinar, at sa ''quarterfinal'' ng W80 Rancho Santa Fe, W60 Templeton, W25 Madrid, at W25 Chiang Rai 2.<ref name="WTA-AE" /> ===== '''Dalawahan''' ===== Sa WTA, nakapaglaro siya sa Miami 1000 at sa pagpapakuwalipika ng Madrid 1000.<ref name=":0">{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Bumalik si Alex Eala sa Miami Open, kung saan nagsimula ang kanyang pangarap na naging tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 Marso 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times|language=en}}</ref> Sa ITF, lumahok siya sa sampung torneo. Ang pinakamataas na narating niya ay ang ''semifinal'' sa W25 Palma del Río. Nakarating din siya sa ''quarterfinal'' ng pitong torneo, habang dalawang torneo ang nagtapos sa maagang yugto.<ref name=":0" /> ==== 2023 ==== ===== '''Isahan''' ===== Lumahok siya sa rawnd ng pagpapakuwalipika ng Australian Open ngunit nabigo. Natalo rin siya sa unang yugto ng Thailand 250, Osaka 250, Guangzhou 250, at Monastir 250. Lumaban din siya bilang ''wildcard'' sa Miami 1000 at Madrid 1000.<ref name="WTA-AE" /> Sa sirkitong ITF, nakamit niya ang dalawang pinakamalalaking tagumpay sa isahan: una sa W15 Yecla at kasunod sa W25 Roehampton.<ref name="WTA-AE" /> Nakarating siya sa ''final'' ng W25 Aldershot at W40 Petange; sa ''semifinal'' ng W100 Vitoria-Gasteiz at W60 Nantes; at sa ''quarterfinal'' ng W60 Barcelona at W100 Tokyo.<ref name="WTA-AE" /> ===== '''Dalawahan''' ===== Noong 2023, lumahok si Eala sa mga torneo ng ITF at WTA sa dalawahan.<ref name="WTA-AE" /> Umabot siya sa apat na ''semifinal'' (W60 Trnava, W100 Tokyo, W25 Aldershot, W40 Petange) at apat na ''quarterfinal'' (W25 Zaragoza, W100 Vitoria-Gasteiz, W25 Roehampton, W60 Glasgow). Nakarating din siya sa ilang pangalawang yugto kabilang ang Monastir 250. Karamihan sa mga torneo ay ginanap sa matitigas na palaruan, maliban sa W60 Chiasso na ginanap sa luwad.<ref name="WTA-AE" /> ==== 2024 ==== ===== '''Isahan''' ===== Noong 2024, hindi nakalusot si Eala sa nagkuwalipika ng apat na ''Grand Slam'' (Australian Open, French Open, Wimbledon, US Open). Ang pinakamagandang resulta niya ay ang ''quarterfinal'' sa Veneto 125.<ref name="WTA-AE" /> Sa WTA Tour, umabot siya sa ikalawang yugto ng Miami 1000, ngunit natalo sa unang yugto ng Madrid 1000, Wuhan 1000, Guadalajara 500, Abu Dhabi 500, at sa pagpapakuwalipika ng Ningbo 500. Nabigo rin sa pagpapakuwalipika ng Nottingham 250, at sa unang yugto ng Guangzhou 250 at Jiangxi 250. Bukod sa ''semifinal'' sa Canberra 125, umabot siya sa ikalawang yugto ng Oeiras 125 at Guadalajara 125, ngunit natalo sa unang yugto ng Makarska 125 at Warsaw 125.<ref name="WTA-AE" /> Nakuha niya ang unang malaking titulo sa W100 Vitoria-Gasteiz. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W100 Dubai at W50 Indore, at sa ''quarterfinal'' ng W100 Takasaki, W100 Cary, W100 Landisville, W75 Porto, at W75 Trnava. Nabigo naman siya nang maaga sa W75 Zagreb at W60 Bellinzona.<ref name="WTA-AE" /> ===== '''Dalawahan''' ===== Noong 2024, nagpakita si Eala ng matatag na kampanya sa dalawahan.<ref name="WTA-AE" /> Pinakamahusay ang kanyang resulta sa ''semifinal'' ng Canberra 125. Nagtala rin siya ng limang ''quarterfinal'': sa Ningbo 500, Warsaw 125, Guadalajara 125, W100 Dubai, at W75 Porto 3.<ref name="WTA-AE" /> Nagtala si Eala ng tatlong titulo: una sa W50 Pune, sinundan ng magkasunod na panalo sa W75 Croissy-Beaubourg at W100 Vitoria-Gasteiz—ang pinakamataas na titulo niya sa ITF. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W75 Trnava.<ref name="WTA-AE" /> Bukod dito, nagtapos siya sa unang yugto ng Oeiras 125.<ref name="WTA-AE" /> ==== 2025 ==== ===== '''Isahan''' ===== Noong 2025, ang pinakamalaking tagumpay ni Eala ay sa Miami 1000, kung saan umabot siya sa ''semifinal'' matapos talunin ang Blg. 2 sa mundo. Sa damuhan, nakarating siya sa unang pangwakas ng WTA sa Eastbourne 250. Sa US Open, nakamit niya ang unang panalo sa ''main draw'' at umabot sa ikalawang yugto. Pagkaraan nito, tinamo ang unang propesyonal na titulo sa Guadalajara 125.<ref name="WTA-AE" /> Nagtala rin siya ng matatag na hinatnan sa mga sumusunod na paligsahan: ''quarterfinal'' sa São Paulo 250, Ilkley 125, at Suzhou 125; ''semifinal'' sa Jingshan 125 at Canberra 125. Umabot siya sa pangalawang yugto ng Madrid 1000, Hong Kong 250, Mumbai 125, at Oeiras 125.<ref name="WTA-AE" /> Gayunpaman, marami ring maagang pagkabigo ang natala niya sa taon. Natalo siya sa unang yugto ng French Open, Wimbledon, at Australian Open (sa pagpapakuwalipika). Nabigo rin sa unang yugto ng Rome 1000, Montreal 1000, at sa pagpapakuwalipika ng Wuhan 1000. Natalo siya sa unang yugto ng Nottingham 250, Singapore 250, Osaka 250, Guangzhou 250, at Birmingham 250.<ref name="WTA-AE" /> Sa ITF, tatlong torneo ang nilaro ngunit lahat ay nagtapos sa pangalawang yugto: W100 Bengaluru, W75 Trnava 1, at W75 Trnava 2.<ref name="WTA-AE" /> ===== '''Dalawahan''' ===== Noong 2025, lumahok si Eala sa iba’t ibang antas ng WTA Tour sa dalawahan.<ref name="WTA-AE" /> Pinakamahusay ang kanyang kampanya sa Guangzhou 250, kung saan umabot siya sa ''semifinal''. Nakarating din siya sa ''quarterfinal'' ng Italian 1000.<ref name="WTA-AE" /> Sa mga Grand Slam, umabot siya sa ikalawang yugto ng French Open, at natalo sa unang yugto ng Wimbledon.<ref name="WTA-AE" /> Lumahok din siya sa Birmingham 250 at Hong Kong 250, kapwa nagtapos sa unang yugto. Sa mga naghahamon, nakapaglaro siya sa Mumbai 125 at Oeiras 125, na kapwa nagtapos sa unang yugto.<ref name="WTA-AE" /> ==== 2026 ==== ===== '''Isahan''' ===== Sinimulan ni Eala ang kanyang 2026 ''season'' sa Auckland 250, umabot sa ''semifinal''. Nabigo siya sa unang yugto ng Australian Open.<ref>{{cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=Enero 19, 2026 |title=Alex Eala exits Australian Open first round |work=Inquirer.net |url=https://sports.inquirer.net/659094/alex-eala-exits-australian-open-first-round-falls-to-alycia-parks|language=en}}</ref> Sa Philippines 125, nakapasok siya sa ''quarterfinal''. Umabot din siya sa ''quarterfinal'' ng Abu Dhabi 1000, Dubai 1000, at ika-apat na rawnd ng Indian Wells at Miami 1000.<ref name="WTA-AE" /> Sa Europa, nakarating siya sa ikalawang yugto ng Linz 500, unang yugto ng Stuttgart 500, ikalawang yugto ng Madrid 1000, ikatlong yugto ng Rome 1000, at unang rawnd ng Strasbourg 500. Sa French Open, natalo siya sa unang rawnd.<ref name="WTA-AE" /> Sa damuhan, nakamit niya ang ikalawang WTA 125 na titulo sa Birmingham. Pagkaraan nito, nabigo siya sa ikalawang yugto ng Queen's Club 500.<ref name="WTA-AE" /> Sa Berlin 500, bilang wild card, umabot siya sa ''semifinal'' matapos talunin ang ilang seeded players, ngunit natalo sa kalaunang kampeon.<ref>{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=June 21, 2026 |title=Alex Eala's Berlin Open campaign ends in loss to Linda Nosková |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/6/21/alex-eala-s-berlin-open-campaign-ends-in-loss-to-linda-noskov-0118 |work=ABS-CBN News}}</ref> Pagkatapos, nagtamo siya ng maagang pagkatalo sa unang round ng Bad Homburg 500.<ref>{{Cite news |title=Maagang nabigo si Eala sa Bad Homburg matapos matalo kay Mertens |url=https://www.spin.ph/tennis/eala-drops-out-of-bad-homburg-early-after-falling-to-mertens-a6035-20260623 |access-date=Hunyo 22, 2026 |website=Spin.ph |language=tl |date=Hunyo 22, 2026 |last=Reyes |first=Kate}}</ref> ===== '''Dalawahan''' ===== Sa Auckland 250, nakipagtambal si Eala kay Jović at umabot sila sa ''semifinal''.<ref>{{Cite news|url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/1/9/tennis-alex-eala-iva-jovic-exit-asb-classic-doubles-1819|title=Alex Eala, Iva Jovic exit ASB Classic doubles|last=Castillejo|first=Dyan|date=Enero 9, 2026|access-date=Enero 9, 2026|work=ABS-CBN News|language=en}}</ref> Sa Australian Open, nakipares siya kay Martins ngunit natalo sa unang rawnd.<ref>{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=Enero 20, 2026 |title=Eala, Martins ousted in first round of Australian Open doubles |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/1/20/tennis-eala-martins-ousted-in-first-round-of-australian-open-doubles-1839 |access-date=Enero 20, 2026 |work=ABS-CBN News|language=en}}</ref> Sa Abu Dhabi 1000, kasama si Tjen, umabot sila sa ''semifinal''.<ref>{{Cite news |last=Villanueva |first=Ralph Edwin |date=Pebrero 6, 2026 |title=Eala, Tjen get boot in Abu Dhabi Open semis |website=Philstar.com |url=https://www.philstar.com/sports/2026/02/06/2506287/eala-tjen-get-boot-abu-dhabi-open-semis |access-date=Pebrero 6, 2026|language=en}}</ref> Kasama si Sönmez, naalis siya sa ikalawang yugto ng Madrid 1000,<ref>{{cite news |last=Reyes |first=Kate M. |date=25 Abril 2026 |title=Alex Eala, Zeynep Sonmez ousted in Madrid Open doubles |website=SPIN.ph |url=https://www.spin.ph/tennis/alex-eala-zeynep-sonmez-ousted-in-madrid-open-doubles-a5019-20260425 |access-date=25 Abril 2026|language=en}}</ref> at kasama si Baptiste, natalo rin sa unang yugto ng Rome 1000.<ref name="WTA-AE" /> Sa Birmingham 125, natalo sila sa unang yugto ng dalawahan.<ref name="WTA-AE" /> Umabot sila ni Williams sa quarterfinals ng Bad Homburg 500.<ref>{{Cite news |last=Flores-Colina|first=Celest|date=June 25, 2026|title=Alex Eala-Venus Williams tandem exits Bad Homburg Open doubles|url=https://sports.inquirer.net/683552/alex-eala-venus-williams-tandem-exits-bad-homburg-open-doubles|access-date=June 25, 2026|website=INQUIRER.net|language=en}}</ref> == Ibang larangan == === Pambansang koponan === [[File:Alex_Eala_(cropped).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Alex_Eala_(cropped).jpg|thumb|Si Eala kasama ang mga tansong medalya na napanalunan niya sa Palaro ng Timog Silangang Asya ng 2021.]] Kinatawan ni Eala ang [[Pilipinas]] sa iba’t ibang pandaigdigang torneo. Nakakuha siya ng mga medalya sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya 2021|Palaro ng Timog Silangang Asya ng 2021]] ([[bronse]] sa isahan, koponan, at magkahalong dalawahan) sa [[Palarong Asyano 2022|Palarong Asyano ng 2022]] (bronse sa magkahalong dalawahan at isahang pangkababaihan).<ref name=":7">{{cite news |last1=Carandang |first1=Justin Kenneth |date=Mayo 20, 2022 |title=Si Alex Eala ay nakuntento sa tansong medalya sa women’s singles. |work=GMA News |url=https://www.gmanetwork.com/news/sports/othersports/832339/tennis-ace-alex-eala-settles-for-bronze-in-women-s-singles/story/ |url-status=live |access-date=Mayo 20, 2022|language=en}}</ref><ref name=":8">{{cite news |last=Payo |first=Jasmine |date=Setyembre 29, 2023 |title=Si Alex Eala ay nakakuha ng ikalawang tansong medalya sa Palarong Asya kasama si Alcantara sa dalawan. |language=en-US |work=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/tennis-semifinal-results-mixed-doubles-alex-eala-francis-casey-alcantara-asian-games-september-29-2023/ |url-status=live |access-date=Setyembre 29, 2023}}</ref> Noong 2024, pinangunahan niya ang koponan sa 5–0 panalo sa pangatlong pangkat na nagresulta sa promosyon sa pangalawang pangkat ng Kopang Billie Jean.<ref>{{cite news |last=Morales |first=Luisa |date=Disyembre 2, 2024 |title=Si Alex Eala ay nagagalak na pamunuan ang Team Philippines sa pag-angat sa BJK Cup sa Bahrain. |language=en |website=One Sports |url=https://onesports.ph/more-sports/article/26898/alex-eala-relishes-leading-team-philippines-to-bjk-cup-promotion-in-bahrain |url-status=live |access-date=Disyembre 2, 2024 |archive-url= |archive-date=}}</ref> Sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya 2025|Palaro ng Timog Silangang Asya ng 2025]], nagwagi siya ng gintong medalya sa isahang pangkababaihan, pati tansong medalya sa ipinaghalong dalawahan at koponan.<ref name=":13">{{cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=Disyembre 18, 2025 |title=Si Alex Eala ay nagwagi ng gintong medalya sa tennis sa SEA Games, at tinapos ang mahabang tagtuyot para sa Pilipinas. |url=https://sports.inquirer.net/655069/alex-eala-wins-sea-games-tennis-gold-ends-long-drought-for-ph |access-date=Disyembre 18, 2025 |website=INQUIRER.net |language=en}}</ref> === Mga isponsorsip === Simula pagkabata, sinuportahan si Eala ng [[Globe Telecom]],<ref>{{Cite web |date=Hulyo 25, 2025 |title=Nagbubukas si Alex Eala Tungkol sa Buhay |url=https://www.globe.com.ph/about-us/newsroom/corporate/alex-eala-meet-and-greet|access-date=Hulyo 25, 2025|language=en}}</ref> at kalaunan ay nagkaroon ng mga pag-endorso mula sa Babolat, Nike, at [[Bangko ng Kapuluang Pilipinas|BPI]],<ref>{{Cite web|title=Si Alex Eala ay pumirma bilang pinakabagong endorser ng BPI.|url=https://bilyonaryo.com/2023/01/25/champs-choice-alex-eala-signs-up-as-bpis-newest-endorser/money/|language=en}}</ref> bago naging tagapagsulong ng tatak ng [[Milo (inumin)|Milo]] noong 2026.<ref>{{Cite web |date=Pebrero 23, 2026 |title=Inilunsad ang MILO Active Pilipinas kasama si Eala bilang bagong ambassador. |url=https://manilastandard.net/sports/314707229/milo-active-pilipinas-launched-with-eala-as-new-ambassador.html|access-date=Pebrero 23, 2026|language=en}}</ref> === Kagamitan === Si Alex Eala ay nauugnay sa iba’t ibang henerasyon ng raket na Babolat Pure Aero sa buong kanyang karera. Sa kanyang kabataan, nakipagkompetensya siya sa Les Petit As gamit ang Pure Aero 2016, isang raket na kilala sa mas matigas na pakiramdam at mas bukas na pattern ng string, na nagbigay ng mas mataas na launch angle at spin ngunit mas kaunting kontrol. Nang siya ay nagwagi sa US Open junior Grand Slam, gumamit siya ng 2019 cosmetic version ng Pure Aero, na bahagyang lumambot ang pakiramdam ngunit nanatiling bukas ang string bed.<ref name=":Babolat0">{{Cite web |last=Jonsson |first=Stefan |date=2025-03-27 |title=Alexandra Eala's Racquet - Player Profile |url=https://www.tennisnerd.net/gear/racquets/pro-player-racquets/alexandra-ealas-racquet-player-profile/46135 |access-date=2026-06-27 |website=Tennisnerd.net |language=en-US}}</ref> Noong 2023, madalas siyang inilalarawan na gumagamit ng Pure Aero (2023), na malamang ay naka-string gamit ang Babolat RPM Blast. Ang henerasyong ito ay nagpakilala ng NF²-Tech na may flax fibres upang mabawasan ang panginginig at mapabuti ang ginhawa. Ang pinakamahalagang pagbabago kumpara sa mga naunang modelo ay ang mas siksik na pattern ng string, na nagbawas ng paggalaw ng string at nagbigay ng mas malaking kontrol. May ilang nagsasabing maaaring ginagamit pa rin niya ang geometry ng 2016 frame na may 2023 cosmetics, ngunit hindi ito nakumpirma.<ref name=":Babolat0" /> Ang Pure Aero 2023 ay may 100 sq in (645 sq cm) na head size, 27 in (68.58 cm) na haba, 300 g na timbang na hindi naka-string, 32.0 cm na balanse, 318 swingweight, 23/26/23 mm na lapad ng beam, at 65 RA stiffness. Ang 16×19 na string bed nito ay mas siksik kaysa sa mga naunang bersyon, na nagbibigay sa mga manlalaro ng mas malaking kumpiyansa na umatake nang agresibo nang hindi lumalampas ang bola.<ref name=":Babolat1" /> Ipinapakita ng mga independiyenteng pagsusuri ang ebolusyon ng raket: * Ang Tennis Warehouse ay naglarawan sa Pure Aero 2023 bilang mas mapagpatawad at mas kontrolado, na may mas madaling pagmamaniobra at mas pinahusay na katumpakan dahil sa muling idinisenyong string spacing. Pinuri ng mga playtester ang kakayahan nitong mag-produce ng spin at user-friendly na handling, bagaman napansin nila ang bahagyang mas kaunting “free” power kumpara sa mga naunang bersyon.<ref name=":1">{{Cite web |title=Babolat Pure Aero 2023 Racquet Review - Tennis Warehouse |url=https://www.tennis-warehouse.com/learning_center/racquet_reviews/BAROreview.html |access-date=2026-06-27 |website=www.tennis-warehouse.com}}</ref> * Ang Tennisnerd ay nagbigay-diin sa mas siksik na string bed na nagbigay ng mas mahusay na kontrol at konsistensya, habang nagbabala na ang matitigas na poly strings sa mataas na tension ay maaaring magdulot ng pananakit ng braso. Ang NF² flax inserts ay kinilala sa pagpapahusay ng pakiramdam, at inihambing ang raket sa mga Aero Pro Drive models mula 2010–2013.<ref>{{Cite web |last=Eriksson |first=Jonas |date=2022-08-03 |title=Babolat Pure Aero 2023 Review |url=https://www.tennisnerd.net/gear/racquets/racquet-reviews/babolat-pure-aero-2023-review/27564 |access-date=2026-06-27 |website=Tennisnerd.net |language=en-US}}</ref> * Ang Mijnracket ay nag-ulat na ang raket ay nagbigay ng kontroladong baseline power at spin, na may pinahusay na pakiramdam at dampening. Napansin ng reviewer ang mas mataas na launch angle na nangangailangan ng pagbabago sa grip, epektibong performance sa serve, at pangkalahatang pagkakahawig sa Aero Pro Drive (2013).<ref>{{Cite web |date=2022-09-18 |title=Babolat Pure Aero 2023 tested |url=https://mijnracket.nl/en/blogs/news/babolat-pure-aero-2023-getest |access-date=2026-06-27 |website=Mijnracket |language=en}}</ref> Sa kabuuan, ipinapakita ng kasaysayan ng raket ni Eala ang paglipat mula sa hilaw na spin at power ng mga naunang Pure Aero patungo sa mas kontrolado at mas dampened na tugon ng modelong 2023, na umaayon sa kanyang pag-unlad tungo sa mas tiyak at mas matured na istilo ng paglalaro.<ref name=":Babolat0" /> == Pansariling buhay == Ang paboritong pagkaing nagbibigay-ginhawa (''comfort food'') ni Eala ay [[Kaldereta (pagkain)|kaldereta]], at mas gusto niya ang [[matcha]] kaysa [[kape]].<ref>{{Cite web |last=Mina |first=Inna |date=Pebrero 3, 2026 |title=Are you a Kare-Kare person? Alex Eala's Filipino food rankings might surprise you |url=https://onesports.ph/more-sports/article/40770/are-you-a-kare-kare-person-alex-eala-s-filipino-food-rankings-might-surprise-you |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=One Sports |language=en}}</ref><ref>{{cite web |last1=Castillejo |first1=Dyan |title=Alex Eala, fellow pros reveal off-court personalities on the Players Box Podcast |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/4/1/alex-eala-joins-fellow-players-on-the-players-box-podcast-0007 |access-date=31 Marso 2026 |website=ABS-CBN Sports |publisher=ABS-CBN Network |language=en}}</ref> Nagsasalita siya ng [[Wikang Ingles|Ingles]], [[Wikang Kastila|Kastila]], at [[Wikang Tagalog|Tagalog]], at ang paborito niyang torneo ay ang [[Mga Kampeonatong Wimbledon|Wimbledon]].<ref>{{Cite web |last=Dioquino |first=Delfin |date=Hulyo 3, 2025 |title='Living my dream': Alex Eala revels in historic Wimbledon stint |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-revels-historic-wimbledon-stint-2025/ |access-date=Hulyo 3, 2025 |website=Rappler |language=en-US}}</ref> Itinuturing niya si [[Maria Sharapova]] bilang isa sa kanyang mga impluwensiya, at nagsanay siya kasama sina [[Rafael Nadal]] at ang kanyang kapatid na si Miko.<ref>{{Cite web |last=Atencio |first=Peter |date=Hulyo 19, 2025 |title=Sharapova's influence drives Alex Eala’s aggressive game |url=https://manilastandard.net/sports/sports-plus/314618107/sharapovas-influence-drives-alex-ealas-aggressive-game.html |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=Manila Standard |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Agcaoili |first=Lance |date=Nobyembre 20, 2025 |title=Alex Eala hits the court with Rafael Nadal |url=https://sports.inquirer.net/649046/alex-eala-trains-with-rafael-nadal-in-his-return-to-court |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=Inquirer |language=en}}</ref> Ang kanyang pambihirang pag-usbong sa Miami Open ng 2025 ay nagtatag sa kanya bilang isa sa mga pinakatanyag na atleta ng Pilipinas, na nagbunsod ng paghahambing sa kanya kay [[Manny Pacquiao]]. Sa pakikipag-usap niya sa mga tagahanga sa wikang Tagalog, nakatulong siya sa pagpapalaganap ng kasikatan ng tenis sa mga Pilipino sa loob at labas ng bansa.<ref name="mo">{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Alex Eala returns to the Miami Open, where a dream run launched a tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 Marso 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times |language=en}}</ref> == Mga parangal == [[Talaksan:Alexandra_Eala_and_Ambassador_Philippe_Lhuillier.jpg|thumb|Si Eala at si Philippe Lhuillier, Embahador ng Pilipinas sa Espanya, noong Abril 2025.]] Si Eala ay nakatanggap ng maraming pagkilala sa loob at labas ng bansa, kabilang ang pagkilala ng Philippine Sportswriters Association na walong ulit na pinarangalan (2019–2026) dahil sa kanyang mga "natatanging" tagumpay sa tenis sa taunang Gawad PSA (PSA Annual Awards).<ref>Sipi para sa Taunang Gawad PSA ni Eala: * {{Cite news |last=Dioquino |first=Delfin |date=Pebrero 25, 2019 |title=Top PH athletes share limelight in PSA Awards 2019 |language=en-US |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/224351-philippine-athletes-sportswriters-association-awards-2019/ |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |last=Gionco |first=Mark |date=Pebrero 29, 2020 |title=PH tennis rising star Alex Eala to be feted at PSA Awards |language=en |url=https://sports.inquirer.net/387640/ph-tennis-rising-star-alex-eala-to-be-feted-at-psa-awards |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |date=Marso 12, 2021 |title=PSA to honor tennis star Eala, boxing champs Casimero, Taduran |language=en |work=Manila Bulletin |url=https://mb.com.ph/2021/3/12/psa-to-honor-tennis-star-eala-boxing-champs-casimero-taduran |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |date=Pebrero 27, 2022 |title=Scribes fete world-class PH boxers |language=en |website=Manila Bulletin |url=https://mb.com.ph/2022/02/27/scribes-fete-world-class-ph-boxers/ |url-status=live |access-date=Oktubre 12, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230507021421/https://mb.com.ph/2022/02/27/scribes-fete-world-class-ph-boxers/ |archive-date=Mayo 7, 2023}} * {{Cite news |date=Pebrero 12, 2023 |title=PSA Awards: Young Alex Eala to be recognized with President's Award |language=en-US |website=Tiebreaker Times |url=https://tiebreakertimes.com.ph/tbt/psa-awards-young-alex-eala-to-be-recognized-with-presidents-award/261823 |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |date=Pebrero 10, 2023 |title=Eala recipient of PSA Prexy Awards |language=en |work=The Philippine Star |url=https://www.philstar.com/sports/2023/02/10/2243942/eala-recipient-psa-prexy-awards |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |date=Enero 24, 2024 |title=Alex Eala, Tots Carlos to be recognized in PSA Awards |language=en |website=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/01/15/24/alex-eala-tots-carlos-to-be-recognized-in-psa-awards |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |last=Malanum |first=Jean |date=Oktubre 9, 2025 |title=Eala tops PSA achievers for September |language=en |website=Philippine News Agency |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1260619 |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |date=Oktubre 9, 2025 |title=Eala leads PSA's September honorees |language=en |website=SunStar Publishing Inc. |url=https://www.sunstar.com.ph/davao/sports/eala-leads-psas-september-honorees |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |last=Dioquino |first=Delfin |date=Pebrero 17, 2026 |title=Alex Eala hails PSA Athlete of the Year award a proof of PH tennis' rise |language=en-US |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/people/athletes/alex-eala-hails-athlete-of-year-award-proof-tennis-rise-philippines/ |access-date=Pebrero 17, 2026}}</ref> Isinama siya ng Asyang Tatler sa listahan ng Pinakamakapangyarihan sa Asya noong 2021.<ref>{{Cite magazine |date= |title=Tatler Asia's Most Influential: Philippines |url=https://www.tatlerasia.com/list/ami/ph?page=3&industry=all&region=ph&year=2021 |access-date=Oktubre 20, 2025 |magazine=Tatler Asia |language=en}}</ref> Ginawaran siya ng Mga Gantimpalang Tanglaw ng [[Misyong diplomatiko ng Pilipinas|Embahada ng Pilipinas]] sa [[Madrid]] noong 2025 bilang pagkilala sa kanyang ambag sa ugnayan ng Pilipinas at Espanya.<ref>{{cite news |author=Castillejo |first=Dyan |date=Abril 28, 2025 |title=Tennis: Alex Eala honored by PH ambassador to Spain |language=en |work=[[ABS-CBN]] |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2025/4/28/tennis-alex-eala-honored-by-ph-ambassador-to-spain-1257 |url-status=live |access-date=Abril 28, 2025 |archive-url= |archive-date=}}</ref> Kinilala rin siya ng Asyang Forbes sa kanilang talang Tatlongpung na Wala Pang Tatlumpung Taong Gulang na mga ikono sa Libangan at Palakasan dahil sa kanyang papel sa pag-angat ng Pilipinas sa pandaigdigang tenis.<ref>{{Cite news |last=Watson |first=Rana Wehbe |date=Mayo 27, 2026 |title=30 Under 30 Asia’s Next Icons: The Gen Z Athletes And Music Artists Rewriting The Playbook |language=en |work=Forbes Asia |url=https://www.forbes.com/sites/ranawehbe/2026/05/27/30-under-30-asias-next-icons-the-gen-z-athletes-and-music-artists-rewriting-the-playbook/ |access-date=Mayo 27, 2026}}</ref> == Taunang ranggo ng WTA == Mula 2021 hanggang 2025, makikita ang malinaw na pagbaba ng bilang ng panalo ni Alexandra Eala sa parehong isahan at dalawahan. Noong 2021, nagtala siya ng pinakamataas na rekord na 529 panalo sa isahan at 780 sa dalawahan, ngunit taon-taon ay bumaba ang mga bilang na ito: 219 at 594 noong 2022, 205 at 436 noong 2023, 158 at 239 noong 2024, at umabot na lamang sa 50 at 161 pagsapit ng 2025. Ang pagkahilig na ito ay nagpapahiwatig ng pagbabago sa kanyang pagganap at posibleng mas nakatuon siya sa piling mga torneo at mas mataas na antas ng kompetisyon kaysa sa dami ng laban.<ref name="WTA-AE" /> == Mga torneyong sinalihan ni Eala == Ito ang mga torneo na sinalihan ni Eala.<ref>{{Cite web |last=Teodoro Robert |first=Abilay |date=June 15, 2026 |title=Alex Eala Tournaments |url=https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches |access-date=June 15, 2026 |website=TV Philippines Wiki |language=en}}</ref> === Djunyor === {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" |+Larong Isahan !Palaro !2019 !2020 !2021 !2022 |- |Australian Open |R2 |R3 |A |A |- |French Open |A |SF |A |A |- |Wimbledon |A |A |R2 |A |- |US Open |A |A |A |W |} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" |+Larong Dalawahang !Palaro !2019 !2020 !2021 !2022 |- |Australian Open |A |W |A |A |- |French Open |A |A |W |A |- |Wimbledon |A |A |R2 |A |- |US Open |A |A |SF |– |} === Pandaigdigang Torneo ng Kababaihan ng ITF === ==== Titulo sa ITF==== {| class="wikitable" !Year !Palaro !Lebel !Uri !Katuwang |- |2021 |W15 Manacor |ITF |Larong Isahan |– |- |2022 |W25 Chiang Rai |ITF |Larong Isahan |– |- |2023 |W25 Yecla |ITF |Larong Isahan |– |- |2023 |W25 Roehampton |ITF |Larong Isahan |– |- |2024 |W100 Vitoria-Gasteiz |ITF |Larong Isahan |– |- |2024 |W50 Pune |ITF |Larong Dalawahang |Darja Semeņistaja |- |2024 |W75 Croissy-Beaubourg |ITF |Larong Dalawahang |Estelle Cascino |- |2024 |W100 Vitoria-Gasteiz |ITF |Larong Dalawahang |Estelle Cascino |} ===== Larong Isahan ng ITF ===== ====== '''2020 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Las Palmas de Gran Canaria 2 |W15 |Luwad |Rawnd 1 |Anna Zarycka |2–6, 4–6 |- |Las Palmas de Gran Canaria |W25 |Luwad |Rawnd 2 |Lara Salden |0–6, 6–2, 2–6 |- |Melilla |W15 |Luwad |Rawnd 1 |Anastasia Charaeva |3–6, 3–6 |- |Monastir 9 |W15 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Nina Stadler |6–4, 6–7, 5–7 |} ====== ''' 2021 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |W15 Manacor |W15 |Matigas (Konkreto) |Kampeon |Yvonne Cavalle-Reimers |5–7, 6–1, 6–2 |- |W15 Manacor 2 |W15 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Ylena In-Albon |0–6, 3–6 |- |W15 Manacor 3 |W15 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Oksana Selekhmeteva |2–6, 3–6 |- |W25 Grenoble |W25 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Maja Chwalińska |0–6, 4–6 |- |W25 Manacor 4 |W25 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Jana Fett |6–4, 3–6, 5–7 |- |W15 Manacor 5 |W15 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Simona Waltert |4–6, 6–2, 5–7 |- |W60 Bellinzona |W60 |Luwad |Rawnd 2 |Simona Waltert |5–7, 6–3, 2–6 |- |W25 Platja d’Aro |W25 |Luwad |Rawnd 2 |Irene Burillo Escorihuela |2–6, 4–6 |- |W25 Madrid 2 |W25 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Andrea Lázaro García |6–2, 4–6, 4–6 |- |W25 Milovice |W25 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Daria Astakhova |2–6, 2–6 |} ====== ''' 2022 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |W25 Chiang Rai |W25 |Matigas (Konkreto) |Kampeon |Luksika Kumkhum |6–4, 6–2 |- |W25 Chiang Rai 2 |W25 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Erika Sema |3–6, 6–2, 3–6 |- |W25 Madrid 1 |W25 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Anna-Lena Robbe |6–7(3), 3–6 |- |W60 Madrid 2 |W60 |Matigas (Konkreto) |''Runner-up'' |Marina Bassols Ribera |4–6, 5–7 |- |W60 Vitoria-Gasteiz |W60 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Jessika Ponchet |4–6, 4–6 |- |W25 El Espinar |W25 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Eva Guerrero Alvarez |2–6, 6–3, 2–6 |- |W100 Grodzisk Mazowiecki |W100 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Katharina Hobgarski |4–6, 3–6 |- |W60 Templeton |W60 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Katarzyna Kawa |6–2, 4–6, 0–6 |- |W80 Rancho Santa Fe |W80 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Marcela Zacarías |2–6, 5–7 |- |W60 Hamburg |W60 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Ysaline Bonaventure |4–6, 0–6 |- |W80 PoiLebels |W80 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Ysaline Bonaventure |1–6, 6–3, 3–6 |- |W100 Shrewsbury |W100 |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 2 |Maia Lumsden |1–6, 5–7 |} ====== ''' 2023 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |W25 Yecla |W25 |Matigas (Konkreto) |Kampeon |Valentina Ryser |6–3, 7–5 |- |W25 Roehampton |W25 |Matigas (Konkreto) |Kampeon |Arina Rodionova |6–2, 6–3 |- |W25 Aldershot |W25 |Matigas (Konkreto) |''Runner-up'' |Destanee Aiava |6–3, 4–6, 1–6 |- |W40 Petange |W40 |Matigas (Konkreto) |''Runner-up'' |Océane Dodin |1–6, 5–7 |} ====== ''' 2024 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |W100 Vitoria-Gasteiz |W100 |Matigas (Konkreto) |Kampeon |Victoria Jiménez Kasintseva |6–4, 6–4 |- |W100 Dubai |W100 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Polina Kudermetova |6–4, 2–6, 2–6 |- |W100 Takasaki |W100 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Mananchaya Sawangkaew |6–4, 1–6, 2–6 |- |W100 Cary |W100 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Renata Zarazúa |6–3, 4–6, 3–6 |- |W100 Landisville |W100 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Olivia Gadecki |1–6, 6–0, 3–6 |- |W75 Porto |W75 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Anna Bondar |4–6, 7–6, 1–6 |- |W75 Trnava 1 |W75 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Anastasia Gureva |2–6, 6–3, 6–7 |- |W75 Trnava 2 |W75 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Tereza Martincová |6–3, 4–6, 6–7 |- |W75 Croissy-Beaubourg |W75 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Mona Barthel |6–4, 4–6, 1–6 |- |W75 Zagreb |W75 |Luwad |Rawnd 1 |Tena Lukas |5–7, 6–3, 4–6 |- |W60 Bellinzona |W60 |Luwad |Rawnd 1 |Selena Janicijevic |3–6, 1–6 |- |W50 Indore |W50 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Polina Kudermetova |4–6, 7–6, 2–6 |- |W50 Pune |W50 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Darja Semenistaja |6–7, 0–6 |} ===== Larong Dalawahan ng ITF ===== ====== ''' 2021 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Mga Kalaban !Tala |- |W25 Madrid |W25 |Matigas (Konkreto) |Victoria Jiménez Kasintseva |''Quarterfinal'' |Olivia Tjandramulia / Ashley Lahey |5–7, 6–4, 6–10 |- |W25 Platja d’Aro |W25 |Luwad |Oksana Selekhmeteva |''Runner-up'' |Justina Mikulskytė / Oana Simion |3–6, 5–7 |} ====== ''' 2022 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Mga Kalaban !Tala |- |W25 Manacor |W25 |Matigas (Konkreto) |Elsa Jacquemot |''Quarterfinal'' |Olga Parres Azcoitia / Aurora Zantedeschi |6–2, 4–6, 3–10 |- |W25 Macon |W25 |Matigas (Konkreto) |Jéssica Bouzas Maneiro |''Quarterfinal'' |Audrey Albie / Aubane Droguet |4–6, 2–6 |- |W25 Chiang Rai 1 |W25 |Matigas (Konkreto) |Indy De Vroome |Rawnd 1 |Patcharin Cheapchandej / Punnin Kovapitukted |6–4, 5–7, 6–10 |- |W25 Chiang Rai 2 |W25 |Matigas (Konkreto) |Kyōka Okamura |''Quarterfinal'' |Pimrada Jattavapornvanit / Gozal Ainitdinova |6–4, 7–6(4), 2–6 |- |W25 Madrid 1 |W25 |Matigas (Konkreto) |Jéssica Bouzas Maneiro |''Quarterfinal'' |Olga Helmi / Adithya Karunaratne |0–6, 4–6 |- |W60 Madrid 2 |W60 |Matigas (Konkreto) |Liang En-shuo |''Quarterfinal'' |Tímea Babos / Valeria Savinykh |2–6, 4–6 |- |W25 Palma del Río |W25 |Luwad |Marina Bassols Ribera |''Semifinal'' |Valeria Savinykh / Fanny Stollár |2–6, 0–6 |- |W25 Corroios-Seixal |W25 |Matigas (Konkreto) |Lizette Cabrera |''Quarterfinal'' |Justina Mikulskytė / Hong Yi Cody Wong |5–7, 4–6 |- |W60 Templeton |W60 |Matigas (Konkreto) |Annaëlle Robbe |Rawnd 2 |Madison Brengle |6–3, 6–7, 6–10 |- |W80 PoiLebels |W80 |Matigas (Konkreto) |Petra Marcinko |''Quarterfinal'' |Miriam Skoch / Markéta Vondroušová |5–7, 2–6 |} ====== ''' 2023 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Mga Kalaban !Tala |- |W60 Trnava 2 |W60 |Matigas (Konkreto) |Justina Mikulskyte |''Semifinal'' |Alicia Barnett / Olivia Nicholls |4–6, 1–6 |- |W60 Chiasso |W60 |Luwad |Barbora Palicova |Rawnd 1 |Beatrice Gumulya / Anna Sisková |3–6, 6–4, 11–13 |- |W25 Zaragoza |W25 |Matigas (Konkreto) |Beatrice Gumulya |''Quarterfinal'' |Alana Parnaby / Victoria Rodríguez |6–4, 3–6, 6–10 |- |W100 Vitoria-Gasteiz |W100 |Matigas (Konkreto) |Marina Bassols Ribera |''Quarterfinal'' |Estelle Cascino / Diāna Marcinkēviča |5–7, 6–1, 9–11 |- |W60 Barcelona |W60 |Matigas (Konkreto) |Emilie Lindh Gallagher |Rawnd 1 |Estelle Cascino / Diāna Marcinkēviča |6–4, 3–6, 3–10 |- |W25 Roehampton 2 |W25 |Matigas (Konkreto) |Destanee Aiava |''Quarterfinal'' |Talia Gibson / Petra Hule |1–6, 5–7 |- |W25 Aldershot |W25 |Matigas (Konkreto) |Urszula Radwanska |''Semifinal'' |Erina Hayashi / Saki Imamura |4–6, 4–6 |- |W100 Tokyo 2 |W100 |Matigas (Konkreto) |Natsumi Kawaguchi |''Semifinal'' |Alicia Barnett / Olivia Nicholls |0–6, 7–5, 6–10 |- |W60 Glasgow 2 |W60 |Matigas (Konkreto) |Barbora Palicova |''Quarterfinal'' |Freya Christie / Olivia Gadecki |— |- |W60 Nantes |W60 |Matigas (Konkreto) |Jessy Rompies |Rawnd 1 |Ekaterina Maklakova / Ekaterina Reyngold |6–1, 3–6, 6–10 |- |W40 Petange |W40 |Matigas (Konkreto) |Zeynep Sonmez |''Semifinal'' |Danielle Collins / Isabelle Haverlag |2–6, 4–7 |} ====== ''' 2024 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Mga Kalaban !Tala |- |W50 Pune |W50 |Matigas (Konkreto) |Darja Semeņistaja |Kampeon |Naiktha Bains / Fanny Stollár |7–6(8), 6–3 |- |W75 Croissy-Beaubourg |W75 |Matigas (Konkreto) |Estelle Cascino |Kampeon |Maia Lumsden / Jessika Ponchet |7–5, 7–6(4) |- |W100 Vitoria-Gasteiz |W100 |Matigas (Konkreto) |Estelle Cascino |Kampeon |Lia Karatancheva / Diāna Marcinkēviča |6–3, 2–6, 10–4 |- |W75 Porto 3 |W75 |Matigas (Konkreto) |Alicia Barnett |''Quarterfinal'' |Anna-Lena Friedsam / Aliccia Barnett |3–6, 4–6 |- |W75 Trnava |W75 |Matigas (Konkreto) |Zeynep Sönmez |''Semifinal'' |Lulu Sun / Moyuka Uchijima |2–6, 2–6 |- |W100 Dubai |W100 |Matigas (Konkreto) |Valentini Grammatikopoulou |''Quarterfinal'' |Isabelle Haverlag / Erika Pridankina |7–5, 4–6, 3–10 |} === Mga pangunahing torneo === ==== 2021 ==== {| class="wikitable" !Palaro !Palaruan !Lebel !Kalaban !Yugto (Rawnd) !Tala |- |Miami Open |Matigas (Konkreto) |1000 |Viktória Hrunčáková |Qualipikasyon Rawnd 1 |6–4, 4–6, 2–6 |- |Romanian Open (Cluj-Napoca) |Luwad |250 |Mayar Sherif |Rawnd 2 |2–6, 2–6 |} ==== 2022 ==== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Miami Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Madison Brengle |2–6, 1–6 |- |Madrid Open |1000 |Luwad |Kuwalipikasyon 1 |Anna Bondár |0–6, 0–6 |} ==== 2023 ==== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Australian Open |''Grand Slam'' |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 1 |Misaki Doi |6–4, 1–6, 3–6 |- |Thailand Open (Hua Hin) |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Tatjana Maria (6) |2–6, 2–6 |- |Miami Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Irina-Camelia Begu |2–6, 5–7 |- |Mutua Madrid Open |1000 |Luwad |Rawnd 1 |Tatjana Maria |1–6, 1–6 |- |Japan Open (Osaka) |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Himari Sakatsume (Q) |0–6, 3–6 |- |Guangzhou Open |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Tatjana Maria (3) |3–6, 0–6 |- |Jasmin Open (Monastir) |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Elise Mertens (2) |5–7, 0–6 |} ===== '''Larong Dalawahan''' ===== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Katambal !Kalaban !Tala |- |Jasmin Open (Monastir) |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Oana Gavrila |Cristina Bucșa / Bibiane Schoofs |3–6, 4–6 |} ==== 2024 ==== ===== '''Larong Isahan ''' ===== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Australian Open |Grand Slam |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 1 |Rebecca Peterson (18) |2–6, 5–7 |- |French Open |Grand Slam |Luwad |Kuwalipikasyon 3 |Julia Riera (2) |6–4, 6–7, 4–6 |- |Wimbledon |Grand Slam |Damo |Kuwalipikasyon 3 |Lulu Sun (23) |6–7, 5–7 |- |US Open |Grand Slam |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 3 |Elena-Gabriela Ruse (20) |6–3, 1–6, 4–6 |- |Miami Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 2 |Emiliana Arango |6–2, 5–7, 1–6 |- |Madrid Open |1000 |Luwad |Rawnd 1 |Sorana Cîrstea (27) |3–6, 7–6, 4–6 |- |Wuhan Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Kateřina Siniaková |3–6, 1–6 |- |Abu Dhabi Open |500 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Magda Linette |6–7, 1–6 |- |Guadalajara Open |500 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Marie Bouzková (6) |2–6, 2–6 |- |Ningbo Open |500 |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 1 |Priscilla Hon |4–6, 3–6 |- |Jiangxi Open |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Marie Bouzková (1) |5–7, 6–7 |- |Guangzhou Open |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Bernarda Pera |0–6, 3–6 |- |Nottingham Open |250 |Damo |Kuwalipikasyon 2 |Ena Shibahara |7–6, 0–6, 2–6 |- |Canberra International |125 |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 1 |Céline Naef (5) |4–6, 5–7 |- |Guadalajara 125 Open |125 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Tatjana Maria (4) |5–7, 2–6 |- |Polish Open (Warsaw) |125 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Isabella Shinikova |2–6, 4–6 |- |Veneto Open (Gaiba) |125 |Damo |''Quarterfinal'' |Sara Errani (4) |0–6, 6–7 |- |Makarska Open |125 |Luwad |Rawnd 1 |Maria Timofeeva (Q) |6–1, 3–6, 2–6 |} ===== '''Larong Dalawahan''' ===== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%;" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Canberra International |125 |Matigas (Konkreto) |Laura Pigossi |''Semifinal'' |Kaylah McP / Astra Sharma |6–7(1), 3–6 |- |Oeiras Ladies Open |125 |Luwad |Taylah Preston |Rawnd 1 |Valeria Lepchenko / Anna Falei |4–6, 4–6 |- |Polish Open |125 |Matigas (Konkreto) |Daniela Semenistaja |''Quarterfinal'' |Weronika Falkowska / Martyna Kubka |4–6, 5–7 |- |Guadalajara 125 Open |125 |Matigas (Konkreto) |Kimberly Birrell |''Quarterfinal'' |Katarzyna Piter / Fanny Stollar |4–6, 4–6 |- |Ningbo Open |500 |Matigas (Konkreto) |En Shuo Liang |''Quarterfinal'' |Giuliana Olmos / Alexandra Panova |1–6, 2–6 |} ==== 2025 ==== ===== '''Larong Isahan ''' ===== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Australian Open |Grand Slam |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 1 |Jana Fett (133) |5–7, 2–6 |- |Singapore Open |250 |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 2 |Simona Waltert (179) |3–6, 2–6 |- |Miami Open |1000 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Jessica Pegula (4) |6–7, 7–5, 3–6 |- |Madrid Open |1000 |Luwad |Rawnd 2 |Iga Świątek (2) |6–4, 4–6, 2–6 |- |Italian Open |1000 |Luwad |Rawnd 1 |Marta Kostyuk (27) |0–6, 1–6 |- |French Open |Grand Slam |Luwad |Rawnd 1 |Emiliana Arango (85) |0–6, 6–2, 3–6 |- |Birmingham Open |125 |Damo |Rawnd 1 |Linda Fruhvirtová |5-7, 7-6(5), 1-6 |- |Nottingham Open |250 |Damo |Rawnd 1 |Magda Linette (31) |4–6, 3–6 |- |Eastbourne Open |250 |Damo |''Runner-up'' |Maya Joint |4–6, 6–1, 6–7 (10–12) |- |Wimbledon |Grand Slam |Damo |Rawnd 1 |Barbora Krejčíková (16) |6–3, 2–6, 1–6 |- |National Bank Open (Montreal) |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Markéta Vondroušová (63) |6–3, 1–6, 2–6 |- |US Open |Grand Slam |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Cristina Bucșa (95) |4–6, 3–6 |- |São Paulo Open |250 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Janice Tjen (130) |4–6, 1–6 |- |China Open (Wuhan) |1000 |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 1 |Moyuka Uchijima (91) |4–6, 6–3, 2–6 |- |Japan Women's Open (Osaka) |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Tereza Valentová (78) |1–6, 2–6 |- |Guangzhou Open |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Claire Liu (305) |6–2, 4–6, 4–6 |- |Hong Kong Tennis Open |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Victoria Mboko (21) |6–3, 3–6, 4–6 |- |Canberra International |125 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Shuai Wei (134) |5–7, 2–6 |- |Mumbai Open |125 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Mai Hontama (166) |6–7, 2–6 |- |Oeiras Ladies Open |125 |Luwad |Rawnd 2 |Panna Udvardy (137) |6–7, 4–6 |- |Birmingham Open |125 |Damo |Rawnd 1 |Linda Fruhvirtová (152) |5–7, 7–6, 1–6 |- |Ilkley Open |125 |Damo |''Quarterfinal'' |Rebecca Marino (107) |6–1, 0–6, 6–7 |- |Guadalajara 125 Open |125 |Matigas (Konkreto) |Kampeon |Panna Udvardy (134) |1–6, 7–5, 6–3 |- |Jingshan Tennis Open |125 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Lulu Sun (146) |6–3, 4–6, 2–6 |- |Suzhou Open |125 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Viktorija Golubic (70) |6–2, 2–6, 6–7 |} ===== '''Mga pag-atras''' ===== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Palaro !Lebel !Palaruan !Dahilan |- |Cincinnati Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Pinsala sa balikat |- |Monterrey Open |500 |Matigas (Konkreto) |Pinsala sa balikat |} ===== '''Larong Dalawahan ''' ===== {| class="wikitable" style="text-align:center" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Mga kalaban !Tala |- |Guangzhou Open |250 |Matigas (Konkreto) |Nadiia Kichenok |''Semifinal'' |Katarzyna Piter / Janice Tjen |7–6(4), 3–6, 5–10 |- |Italian Open |1000 |Luwad |Coco Gauff |''Quarterfinal'' |Jasmine Paolini / Sara Errani |5–7, 6–3, 7–10 |- |French Open |Grand Slam |Luwad |Renata Zarazúa |Rawnd 2 |Olga Danilović / Anastasia Potapova |1–6, 3–6 |- |Hong Kong Open |250 |Matigas (Konkreto) |Chan Hao‑ching |Rawnd 1 |Kamilla Rakhimova / Aliaksandra Sasnovich |6–3, 1–6, 7–10 |- |Wimbledon |Grand Slam |Damo |Eva Lys |Rawnd 1 |Ingrid Gamarra Martins / Quinn Gleason |4–6, 2–6 |- |Birmingham Open |125 |Damo |Rebeka Masarova |Rawnd 1 |Storm Hunter / Ellen Perez |4–6, 4–6 |- |Mumbai Open |125 |Matigas (Konkreto) |Tsao Chia‑yi |Rawnd 1 |Amina Anshba / Elena Pridankina |4–6, 4–6 |- |Oeiras Ladies Open |125 |Luwad |Katie Volynets |Rawnd 1 |Carmen Corley / Olivia Gadecki |3–6, 4–6 |} ==== 2026 ==== ===== '''Larong Isahan ''' ===== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Auckland Open |250 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Wang Xinyu |7–5, 5–7, 6–4 |- |Australian Open |Grand Slam |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Alycia Parks |6–0, 3–6, 2–6 |- |Philippines Womens Open |125 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Camila Osorio |4-6, 4-6 |- |Abu Dhabi Open |500 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Ekaterina Alexandrova |3-6, 3-6 |- |Qatar Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Tereza Valentová |6-7 (6), 1-6 |- |Dubai Tennis Kampeonships |1000 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Coco Gauff |0-6, 2-6 |- |Indian Wells Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 4 |Linda Noskova |2-6, 0-6 |- |Miami Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 4 |Karolína Muchová |0-6,2-6 |- |Linz Open |500 |Luwad |Rawnd 2 |Jelena Ostapenko |4-6, 5-7 |- |Stuttgart Open |500 |Luwad |Rawnd 1 |Leylah Fernandez |1-6, 4-6 |- |Madrid Open |1000 |Luwad |Rawnd 2 |Elise Mertens |2-6, 1-6 |- |Italian Open |1000 |Luwad |Rawnd 3 |Elena Rybakina |4-6, 3-6 |- |Strasbourg International |500 |Luwad |Rawnd 1 |Oleksandra Oliynykova |6-3, 5-7, 3-6 |- |French Open |Grand Slam |Luwad |Rawnd 1 |Iva Jovic |4-6, 2-6 |- |Birmingham Open |125 |Damo |Kampeon |Nikola Bartůňková |5-7, 6-3, 7-5 |- |Queen's Club Kampeonships |500 |Damo |Rawnd 2 |Iva Jovic |2-6, 2-6 |- |Berlin Open |500 |Damo |''Semifinal'' |Linda Nosková |2-6, 4-6 |- |Bad Homburg Open |500 |Damo |Rawnd 1 |Elise Mertens |3-6, 3-6 |- |Wimbledon |Grand Slam |Damo | | | |} ===== '''Larong Dalawahan''' ===== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Mga kalaban !Tala |- |Auckland Open |250 |Matigas (Konkreto) |Iva Jovic |''Semifinal'' |Xu Yifan / Yang Zhaoxuan |5–7, 3–6 |- |Australian Open |Grand Slam |Matigas (Konkreto) |Ingrid Martins |Rawnd 1 |Shuko Aoyama / Magda Linette |6–7(3), 6–2, 3–6 |- |Abu Dhabi Open |500 |Matigas (Konkreto) |Janice Tjen |''Semifinal'' |Tereza Mihalíková / Olivia Nicholls |4-6, 2-6 |- |Indian Wells Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Iva Jovic |Rawnd 1 |Hailey Baptiste / Jelena Ostapenko |2-6, 2-6 |- |Madrid Open |1000 |Luwad |Zeynep Sönmez |Rawnd 2 |Taylor Townsend / Katerina Siniakova |1-6, 5-7 |- |Italian Open |1000 |Luwad |Hailey Baptiste |Rawnd 1 |Taylor Townsend / Katerina Siniakova |2-6, 1-6 |- |Birmingham Open |125 |Damo |Nikola Bartůňková |Rawnd 1 |Harriet Dart / Maia Lumsden |4-6, 6-2, 9-11 |- |Bad Homburg Open |500 |Damo |Venus Williams |Quarterfinals |Tereza Mihalikova / Olivia Nicholles |3-6, 2-6 |- |Wimbledon |Grand Slam |Damo |Nikola Bartůňková | | | |} === Rekord laban sa Pinakamataas na 20 na Manlalaro === ==== '''Panalo''' ==== {| class="wikitable" ! Kategorya !! Karaniwan |- | Ace% || ~2.3% |- | ''Double Fault''% || ~3.4% |- | Unang Pumasok na Serve || ~65.0% |- | Unang Panalong Puntos ng Serve || ~62.0% |- | Pangalawang Panalong Puntos ng Serve || ~50.0% |- | Nailigtas na BP o ''Break Points''|| ~47% |- | [[Rasyo]] ng Pangingibabaw || ~1.20 |} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Kalaban !! Torneo !! Lebel !! Palaruan !! Rawnd !! Ranggo ng Kalaban !! Iskor !! DR !! Ace% !! DF% !! Unang pasok !! Unang panalo !! Ikalawang panalo !! Naligtas na BP |- | Madison Keys || Miami || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || R32 || Blg. 5 || 6–4, 6–2 || 1.32 || 1.6% || 1.6% || 66.1% || 58.5% || 52.4% || 40.0% (2/5) |- | Iga Swiatek || Miami || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || QF || Blg. 2 || 6–2, 7–5 || 1.27 || 1.5% || 4.5% || 66.7% || 52.3% || 50.0% || 44.4% (4/9) |- | Jelena Ostapenko || Eastbourne || WTA 500 || Damo || R16 || Blg. 3 || 0–6, 6–2, 3–2 RET || 1.08 || 0.0% || 3.8% || 63.5% || 57.6% || 63.2% || – |- | Clara Tauson || US Open || Grand Slam || Matigas (Konkreto) || R128 || Blg. 14 || 6–3, 2–6, 7–6(11) || 0.97 || 0.0% || 5.3% || 68.1% || 59.4% || 43.3% || 44.4% (4/9) |- | Jasmine Paolini || Dubai || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || R32 || Blg. 6 || 6–1, 7–6(5) || 1.32 || 3.1% || 3.1% || 63.1% || 73.2% || 50.0% || 50.0% (2/4) |- | Coco Gauff || Indian Wells || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || R32 || Blg. 4 || 6–2, 2–0 RET || 1.46 || 0.0% || 0.0% || 68.0% || 58.8% || 50.0% || 33.3% (1/3) |- | Elena Rybakina || Berlin || WTA 500 || Damo || R16 || Blg. 2 || 7–5, 6–4 || 1.19 || 6.0% || 4.5% || 68.7% || 71.7% || 57.1% || 50.0% (1/2) |- | Elina Svitolina || Berlin || WTA 500 || Damo || QF || Blg. 6 || 6–3, 6–4 || 1.16 || 5.3% || 3.5% || 50.9% || 79.3% || 32.1% || 50.0% (3/6) |} ==== '''Talo''' ==== {| class="wikitable" ! Estadistika !! Karaniwan |- | Ace% || ~1.7% |- | Double Fault% || ~4.3% |- | Unang Serve In || ~62.5% |- | Unang Serve Points Won || ~50.0% |- | Pangalawang Serve Points Won || ~41.0% |- | Break Points Saved || ~39% |- | Ratio ng Pangingibabaw || ~0.65 |} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Kalaban !! Torneo !! Lebel !! Korte !! Rawnd !! Ranggo ng Kalaban !! Iskor !! DR !! Ace% !! DF% !! Unang pasok !! Unang panalo !! Ikalawang panalo !! Naligtas na BP |- | Jessica Pegula || Miami || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || SF || Blg. 4 || 7–6(3), 5–7, 3–6 || 0.87 || 2.0% || 3.9% || 72.5% || 62.2% || 42.9% || 28.6% (2/7) |- | Iga Swiatek || Madrid || WTA 1000 || Luwad || R64 || Blg. 2 || 6–4, 4–6, 2–6 || 0.77 || 3.0% || 5.0% || 69.0% || 50.7% || 41.9% || 56.3% (9/16) |- | Barbora Krejcikova || Wimbledon || Grand Slam || Damo || R128 || Blg. 17 || 6–3, 2–6, 1–6 || 0.82 || 1.1% || 1.1% || 54.3% || 50.0% || 50.0% || 62.5% (10/16) |- | Ekaterina Alexandrova || Abu Dhabi || WTA 500 || Matigas (Konkreto) || QF || Blg. 11 || 3–6, 3–6 || 0.79 || 0.0% || 1.6% || 69.8% || 45.5% || 52.6% || 44.4% (4/9) |- | Coco Gauff || Dubai || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || QF || Blg. 3 || 0–6, 2–6 || 0.61 || 0.0% || 2.5% || 57.5% || 30.4% || 41.2% || 33.3% (3/9) |- | Linda Noskova || Indian Wells || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || R16 || Blg. 14 || 2–6, 0–6 || 0.36 || 0.0% || 6.8% || 56.8% || 36.0% || 47.4% || 37.5% (3/8) |- | Karolina Muchova || Miami || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || R16 || Blg. 13 || 0–6, 2–6 || 0.39 || 0.0% || 4.8% || 52.4% || 36.4% || 50.0% || 0.0% (0/4) |- | Elena Rybakina || Rome || WTA 1000 || Luwad || R32 || Blg. 2 || 4–6, 3–6 || 0.80 || 1.3% || 6.6% || 67.1% || 56.9% || 44.0% || 42.9% (3/7) |- | Iva Jovic || Roland Garros || Grand Slam || Luwad || R128 || Blg. 17 || 4–6, 2–6 || – || – || – || – || – || – || – |- | Iva Jovic || Queen’s Club || WTA 500 || Damo || R16 || Blg. 19 || 2–6, 2–6 || 0.56 || 2.0% || 2.0% || 66.0% || 51.5% || 29.4% || 28.6% (2/7) |- | Linda Noskova || Berlin || WTA 500 || Damo || SF || Blg. 8 || 2–6, 4–6 || 0.60 || 4.1% || 6.1% || 51.0% || 52.0% || 37.5% || 16.7% (1/6) |} Si Eala ay nakapagtala ng 18 laban laban sa mga Top 20 na manlalaro, kung saan siya ay nanalo ng 7 at natalo ng 11. Noong 2025, nakamit niya ang unang malaking tagumpay sa Miami Open 1000 matapos talunin sina Keys at Świątek bago matalo kay Pegula sa ''semifinal'', at nagwagi rin laban kay Tauson sa US Open, ngunit nabigo kina Krejčíková sa Wimbledon at Świątek sa Madrid. Noong 2026, tinalo niya sina Paolini sa Dubai at Rybakina at Svitolina sa Berlin, subalit natalo kina Gauff, Nosková, Muchová, Rybakina sa Rome, at Jovic sa Roland Garros at Queen’s Club. Ang kanyang pinakamalakas na kampanya ay sa Berlin Open 500, kung saan tinalo niya ang dalawang Top 10 na manlalaro bago matalo kay Nosková sa ''semifinal''.<ref name=":1">{{Cite web |date=Hunyo 22, 2026 |title=Tennis Abstract: Alexandra Eala Rekord laban sa Pinakamataas na 20 na Manlalaro |url=https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&f=ACareerqqITop_20qqv1 |access-date=Hunyo 22, 2026 |website=Tennis Abstract|language=en}}</ref> Sa kanyang mga panalo, ang katamtamang [[estadistika]] ng laban ay: 2.3% aces, 3.4% double faults, 65% first serve in, 62% first-serve points won, 50% second-serve points won, at 47% break points saved, na may rasyo ng pagdomina na ~1.20. Sa kanyang mga pagkatalo, ang average ay: 1.7% aces, 4.3% double faults, 62.5% first serve in, 50% first-serve points won, 41% second-serve points won, at 39% break points saved, na may dominance ratio na ~0.65.<ref name=":1" /> ==Mga pananda== {{noteslist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga panlabas na link== * [https://www.instagram.com/alex.eala/ Pahinang opisyal ni Alex Eala sa Instagram] * [https://www.wtatennis.com/players/330332/- Pahinang opisyal sa WTA ni Alex Eala] * [https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/overview/ Pahinang opisyal sa ITF Women’s World Tennis ni Alex Eala] * [https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&f=v1 Alex Eala sa Tennis Abstract] * [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/Alex_Eala Alex Eala sa Fandom (sa wikang ingles)] * [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches Mga listahan ng torneo ni Alex Eala sa Fandom (sa wikang ingles)] {{DEFAULTSORT:Eala, Alexandra}} [[Kategorya:Manlalaro ng tennis mula Pilipinas]] m032xe2hnpno6emylfjwruyvlg743d7 2213590 2213589 2026-06-27T18:54:31Z Tabilay 153890 2213590 wikitext text/x-wiki {{Infobox tennis biography |name = Alexandra Eala |image = Ealas and Patrick Gregorio (cropped Alexandra Eala).jpg |image_upright = .8 |caption = Si Eala sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya]] |fullname = Alexandra Maniego Eala |country = {{PHI}} |residence = [[Kalakhang Maynila]], Pilipinas<br>[[Mallorca]], Espanya |birth_date = {{birth date and age|2005|5|23}} |birth_place = [[Lungsod Quezon]], Pilipinas |height = {{height|m=1.75}} |turnedpro = Marso 2020 |plays = Kaliwete (dalawahang-kamay na ''backhand'') |coach = Joan Bosch<br> Alexandro Viaene<br>Lluc Bauza (Tagasanay sa Kalakasan ng Katawan) |careerprizemoney = [[Dolyar ng Estados Unidos|$]] 2,216,543 |singlesrecord = {{tennis record|won=221|lost=133}} |singlestitles = 2 WTA 125 |highestsinglesranking = Blg. 29 (Marso 16, 2026) |currentsinglesranking = Blg. 30 (Hunyo 22, 2026) |doublesrecord = {{tennis record|won=48|lost=47}} |doublestitles = 0 |highestdoublesranking = Blg. 88 (Mayo 4, 2026) |currentdoublesranking = Blg. 151 (Hunyo 15, 2026) |updated = Hunyo 22, 2026 |AustralianOpenresult = 1R (2026) |FrenchOpenresult = 1R (2025, 2026) |Wimbledonresult = 1R (2025) |USOpenresult = 2R (2025) |AustralianOpenDoublesresult = 1R (2026) |FrenchOpenDoublesresult = 2R (2025) |WimbledonDoublesresult = 1R (2025) | medaltemplates-expand = no | medaltemplates = {{MedalCountry |{{PHI}}}} {{Medal|Sport|[[Palaro ng Timog Silangang Asya]]}} {{MedalGold | 2025 sa Taylandiya | Isahan }} {{MedalBronze | 2025 sa Taylandiya | Koponan }} {{MedalBronze | 2025 sa Taylandiya | Magkahalong dalawahan }} {{MedalBronze | 2021 sa Biyetnam | Isahan }} {{MedalBronze | 2021 sa Taylandiya | Magkahalong dalawahan }} {{MedalBronze | 2021 sa Taylandiya | Koponan }} {{Medal|Sport|[[Palarong Asyano]]}} {{MedalBronze | 2022 sa Hangzhou | Isahan }} {{MedalBronze|2022 sa Hangzhou|Magkahalong dalawahan}} }} Si '''Alexandra "Alex" Maniego Eala'''{{Efn|1=Pagbigkas sa Ingles: /iːˈɑːlɑː/<br> /iː/ = "ii" gaya ng sa ''see''; /ˈɑː/ = diin na "ah" gaya ng sa ''father''; /l/ = "l" gaya ng sa ''light''; /ɑː/ = mahaba na "ah" gaya ng sa ''spa''. <br> Binibigkas bilang ''ii-AH-lah'' <br><br> Pagbigkas sa Filipino: /ɛˈjalɐ/<br> /ɛ/ = "eh" gaya ng sa ''bed''; /ˈja/ = diin na "ya" gaya ng sa ''yard''; /l/ = "l" gaya ng sa ''light''; /ɐ/ = maikling "uh/ah" tunog, katulad ng huling patinig sa ''sofa'' o ''comma''. <br> Binibigkas bilang ''eh-YA-lah''}} (isinilang Mayo 23, 2005 sa [[Lungsod ng Quezon]]) ay isang Pilipinang propesyonal na manlalaro ng [[Tennis|tenis]]. Naabot niya ang pinakamataas na puwesto sa kanyang karera sa isahan (''singles''), bilang ika-29 sa mundo ayon sa WTA noong Marso 16, 2026, na naging dahilan upang siya ang pinakamataas na nirangguhang Pilipina sa kasaysayan ng Paligsahang WTA. Nagwagi siya ng mga titulong dyunyor na ''Grand Slam'': dalawahan sa Australian Open ng 2020 at French Open ng 2021, at isahan sa US Open ng 2022. Mayroon siyang limang pangisahan at tatlong pangdalawahan na titulo sa circuitong ITF, at mula 2025 hanggang 2026 ay nagtala ng mahahalagang tagumpay kabilang ang semifinal sa Miami Open WTA 1000, final sa Eastbourne Open WTA 250, at dalawang kampeonato sa Guadalajara Open 2025 at Birmingham Open 2026 parehong WTA 125. == Maagang buhay == Si Alex Eala ay ipinanganak noong Mayo 23, 2005 sa [[Lungsod Quezon]], Pilipinas, kina Michael Eala, isang ehekutibo sa negosyo,<ref>{{cite web |last1=Jara-Puyod |first1=Mariecar |title=‘Eala’s grit, humility and passion have captured every Filipino’s heart,' says Philippine Ambassador Alfonso Ver |url=https://www.gulftoday.ae/sport/2026/02/20/ealas-grit-humility-and-passion-have-captured-every-filipinos-heart-says-philippine-ambassador-alfonso-ver |website=Gulf Today |publisher=Gulf Today |access-date=26 Marso 2026|language=en}}</ref> at Rosemarie Maniego-Eala, dating CFO ng Globe Telecom hanggang 2024 at dating pambansang manlalangoy na nagwagi ng tansong medalya sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya 1985|Palaro ng Timog Silangang Asya ng 1985]]. Ang kanyang mga tiyuhin ay sina Noli Eala, dating tagapangulo ng Komisyon sa Isports ng Pilipinas at komisyoner ng [[Philippine Basketball Association]],<ref name="Philstar">{{cite news |last1=Acebuche |first1=Yoniel |title=Alex Eala: What to know about the tennis phenom making history on the court |url=https://www.philstarlife.com/celebrity/828326-what-to-know-alex-eala |access-date=Agosto 28, 2025 |work=[[The Philippine Star]] |date=Marso 28, 2025|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Cordero |first=Abac |date=Agosto 30, 2022 |title=Noli Eala named new Philippine Sports Commission chairman |url=https://www.philstar.com/sports/2022/08/30/2206206/noli-eala-named-new-philippine-sports-commission-chairman |access-date=Nobyembre 5, 2025 |work=[[The Philippine Star]]|language=en}}</ref> at ang tagadisenyo ng moda na si Rhett Eala.<ref>{{cite news |last1=Tunac |first1=Hermes Joy |title=Alex Eala reveals uncle Rhett Eala designed the elegant Filipiniana she wore at Laureus Awards 2026 |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/shoppingandfashion/985027/alex-eala-reveals-uncle-rhett-eala-designed-the-elegant-filipiniana-she-wore-at-laureus-awar/story/ |work=[[GMA News]] |date=Abril 23, 2026|language=en}}</ref> Ang kanyang kapatid na si Michael Francis "Miko" Eala ay naglaro ng tenis para sa Penn State Nittany Lions mula 2020 hanggang 2024.<ref>{{Cite news |author1=Castillejo, Dyan |date=Mayo 6, 2024 |title=Filipino athletes graduate as part of Penn State's class of 2024 |url=https://www.abs-cbn.com/sports/2024/5/6/filipino-athletes-graduate-as-part-of-penn-state-s-class-of-2024-1839 |work=[[ABS-CBN News]]|language=en}}</ref><ref name="PEP2">{{Cite news |last1=Bravo |date=Marso 27, 2025 |title=Who is Alex Eala, Pinoy tennis player at 2025 Miami Open? |url=https://www.pep.ph/peptionary/186040/alex-eala-a5128-20250327 |website=Philippine Entertainment Portal|language=en}}</ref> Nagsimula si Eala sa tenis sa edad na apat,<ref>{{cite news |last1=Hilotin |title=Alex Eala: Rapid rise in tennis rankings, what's next? |url=https://gulfnews.com/sport/tennis/alex-eala-rapid-rise-in-tennis-rankings-whats-next-1.500248201 |work=Gulf News |date=Agosto 28, 2025|language=en}}</ref> ipinakilala ng kanyang lolo sa ina na si Roberto Maniego, na siya ring unang tagasanay.<ref>{{Cite web |date=Nobyembre 30, 2022 |title=The rise of Alexandra Eala making headlines in the Philippines and beyond |url=https://www.wtatennis.com/news/2921343/alexandra-eala |website=Women's Tennis Association|language=en}}</ref><ref>{{cite news |last=Payo |date=Agosto 31, 2025 |title=Alex Eala and the guts to be first |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-guts-first-philippine-tennis/ |work=[[Rappler]]|language=en}}</ref> Nag-aral siya sa Immaculate Conception Academy sa [[San Juan, Metro Manila|San Juan]] at Colegio San Agustin sa [[Makati]], bago lumipat sa Rafa Nadal Academy sa Manacor, [[Espanya]], kung saan siya nagtapos noong 2023.<ref>{{cite news |last1=Mina |title=How Alex Eala became a world-class tennis champion |url=https://www.abs-cbn.com/sports/10/22/22/what-it-took-for-alex-eala-to-become-a-tennis-world-champ |work=[[ABS-CBN News]] |date=Oktubre 22, 2022|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=Disyembre 19, 2025 |title=Alex Eala Biography: Acing Her Path to the Tennis Court |url=https://www.globe.com.ph/blog/alex-eala-journey-to-pro |website=[[Globe Telecom|Globe]]|language=en}}</ref> == Estilo ng paglalaro == Si Eala ay kilala bilang isang agresibong ''baseliner'' (manlalaro sa likod ng korte) na gumagamit ng kanyang ''forehand'' (harapang palo) at matatag na dalawahang kamay na ''backhand'' (likurang palo) upang kontrolin ang mga palitan,<ref>{{Cite web |last=Tignor |first=Steve |date=Marso 26, 2025 |title=Is Nadal Academy prodigy Alexandra Eala the next tennis star? |url=https://www.tennis.com/news/articles/nadal-academy-prodigy-alexandra-eala-next-tennis-star |access-date=Enero 24, 2026 |website=Tennis.com |language=en}}</ref> habang ang kaliwang kamay na ''topspin'' (paakyat na ikot) ay nagtutulak sa mga kalaban nang malalim. Bagaman mahusay ang kanyang larong pagbabalik at pagganap sa ''hard court'' (o palaruang matigas), nananatiling kahinaan ang kanyang ''serve'' na kulang sa bilis at pagbabago.<ref>{{Cite web |last=Caramoan |first=Miguel Alfonso |date=Enero 19, 2026 |title=What’s next for Alex Eala after 2026 Australian Open first-round exit? |url=https://www.espn.ph/tennis/story/_/id/47658308/what-next-alex-eala-2026-australian-open-first-round-exit |access-date=Enero 24, 2026 |website=ESPN |language=en}}</ref> Nakamit na niya ang makasaysayang tagumpay bilang unang Pilipino sa WTA 1000 ''semis'' at tinalo ang tatlong pangunahing kampeon sa Miami Open ng 2025, ngunit binibigyang-diin ng mga eksperto at dating propesyonal sa larangan ng tenis na ang pagpapaayos ng kanyang ''serve'', sa bilis at taktikal na pagkakaiba-iba, at pagpapalakas ng kanyang pisikal na kondisyon ang susi sa kanyang pangmatagalang tagumpay. Itinampok nina dating mga propesyonal na manlalaro ng tenis na sina Greg Rusedski, Andrea Petkovic, at Martina Navratilova ang pangangailangan para sa higit na lakas, pagiging maaasahan, at pagkakaiba-iba sa kanyang ''serve'', kasabay ng mas mahusay na pangangatawan at kondisyon.<ref>{{Cite web |date=Marso 10, 2026 |title=Alex Eala told where she can improve: Martina Navratilova offers advice |url=https://www.tennis365.com/tennis-news/alex-eala-told-where-she-can-improve-martina-navratilova-offers-advice |access-date=Marso 11, 2026 |website=Tennis365 |language=en}}</ref> == Karera == === Dyunyor === Noong 2013, naging kampeon si Eala sa 8-at mas batang dibisyon ng ''Little Mo International Tennis Grand Slam'' sa [[Estados Unidos]].<ref>{{Cite news |date=January 12, 2014 |title=Eala siblings sizzle in Little Mo tennis |language=en-US |website=Inquirer.net |url=https://sports.inquirer.net/139387/eala-siblings-sizzle-in-little-mo-tennis |access-date=May 31, 2026}}</ref> Noong 2015, nagwagi siya sa ''Dubrovnik Dub Bowl'' para sa 11-at mas batang palaro na naganap sa [[Croatia]].<ref>{{Cite news |title=Dubrovnik Dub Bowl 2015 Recap |website=Dubrovnik Tennis Center |url=https://tenisdubrovnik.com/others/dubrovnik-dub-bowl-2015-recap/}}</ref> Noong 2018, nakamit niya ang kampeonato sa ''Les Petits As – Le Mondial Lacoste'' sa [[Pransiya]], bilang kauna-unahang kampeon na nakapasok sa torneo sa pamamagitan ng ''wild card''.<ref>{{Cite web |date=January 28, 2018 |title=Lilov & Eala win at Les Petits As |url=https://www.tenniseurope.org/news/117748/Lilov-Eala-win-at-Les-Petits-As}}</ref> Noong 2019, napanalunan niya ang titulo sa dalawahang pambabae ng ''Orange Bowl'' kasama si Laskevich.<ref>{{Cite news |date=Disyembre 17, 2019 |title=Better chemistry sparked teen tennis star Alex Eala's win at Orange Bowl Doubles |website=Spin.ph |url=https://www.spin.ph/life/guide/alex-eala-caps-off-2019-with-orange-bowl-doubles-title-a2442-20191217}}</ref> Noong 2020, nagwagi siya sa dalawahang pambabae ng ''Australian Open'' kasama si Nugroho. Noong 2021, nakuha niya ang titulong dalawahan sa ''French Open'' kasama si Selekhmeteva,<ref>{{Cite news |date=Hunyo 12, 2021 |title=Alex Eala, Selekhmeteva crowned 2021 French Open girls doubles champions |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-oksana-selekhmeteva-2021-french-open-juniors-girls-doubles-champions}}</ref> at nagwagi ng isahan at dalawahan sa ''Trofeo Bonfiglio'' sa [[Milan]].<ref>{{Cite news |last=Mina|first=Rosy|date=Hulyo 17, 2021|title=Alex Eala clinches doubles crown, to play singles final in Milan juniors|work=ABS CBN News|url=https://www.abs-cbn.com/sports/07/17/21/alex-eala-tennis-milan|language=en}}</ref> Noong 2022, gumawa siya ng kasaysayan bilang unang Pilipinong nagwagi ng junior singles na ''Grand Slam'' sa ''US Open'', matapos talunin si Havlíčková sa final.<ref>{{Cite web |date=Setyembre 10, 2022 |title=Alexandra Eala becomes first Filipina to win a junior Grand Slam singles title |website=US Open |url=https://www.usopen.org/en_US/news/articles/2022-09-10/alexandra_eala_becomes_first_filipina_to_win_a_junior_grand_slam_singles_title_at_the_2022_us_open.html}}</ref> === Propesyonal na karera === ==== 2020 ==== ===== '''Isahan''' ===== [[File:Alex_Eala_2024_US_Open_2b.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Alex_Eala_2024_US_Open_2b.jpg|thumb|Si Eala habang nagsasanay bilang paghahanda para sa US Open ng 2024.]] Noong 2020, lumahok si Eala sa limang paligsahan ng ITF sa isahan. Umabot siya sa pangalawang yugto ng W25 Las Palmas, W15 Castellón, at W15 Monastir, habang nagtapos sa unang yugto ng W15 Las Palmas at W15 Melilla.<ref name="WTA-AE">{{cite web |title=WTA Official: Alexandra Eala |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala/matches |access-date=Oktubre 5, 2025 |publisher=Women's Tennis Association|language=en}}</ref> ==== 2021 ==== ===== '''Isahan''' ===== Sa WTA, unang sumabak si Eala sa Miami Open ngunit hindi nakalusot sa pagpapakuwalipika. Sa Cluj-Napoca 250, nakapasok siya sa pangunahing torneo at umabot hanggang sa pangalawang yugto.<ref name="WTA-AE" /> ===== '''Dalawahan''' ===== Noong 2021, lumahok si Eala sa dalawang torneo ng ITF sa dalawahan. Sa W25 Madrid, nakarating siya sa ''quarterfinal'', at sa W25 Platja d’Aro, umabot siya sa ''final''.<ref name="WTA-AE" /> ==== 2022 ==== ===== '''Isahan''' ===== Sa WTA, lumahok siya sa Miami 1000 at Madrid 1000 ngunit natalo sa unang yugto at sa pagpapakuwalipika.<ref name="WTA-AE" /> Sa ITF, nagwagi siya sa W25 Chiang Rai at naging ikalawang puwesto sa W60 Madrid 2. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W80 Poitiers, W60 Vitoria‑Gasteiz, at W25 El Espinar, at sa ''quarterfinal'' ng W80 Rancho Santa Fe, W60 Templeton, W25 Madrid, at W25 Chiang Rai 2.<ref name="WTA-AE" /> ===== '''Dalawahan''' ===== Sa WTA, nakapaglaro siya sa Miami 1000 at sa pagpapakuwalipika ng Madrid 1000.<ref name=":0">{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Bumalik si Alex Eala sa Miami Open, kung saan nagsimula ang kanyang pangarap na naging tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 Marso 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times|language=en}}</ref> Sa ITF, lumahok siya sa sampung torneo. Ang pinakamataas na narating niya ay ang ''semifinal'' sa W25 Palma del Río. Nakarating din siya sa ''quarterfinal'' ng pitong torneo, habang dalawang torneo ang nagtapos sa maagang yugto.<ref name=":0" /> ==== 2023 ==== ===== '''Isahan''' ===== Lumahok siya sa rawnd ng pagpapakuwalipika ng Australian Open ngunit nabigo. Natalo rin siya sa unang yugto ng Thailand 250, Osaka 250, Guangzhou 250, at Monastir 250. Lumaban din siya bilang ''wildcard'' sa Miami 1000 at Madrid 1000.<ref name="WTA-AE" /> Sa sirkitong ITF, nakamit niya ang dalawang pinakamalalaking tagumpay sa isahan: una sa W15 Yecla at kasunod sa W25 Roehampton.<ref name="WTA-AE" /> Nakarating siya sa ''final'' ng W25 Aldershot at W40 Petange; sa ''semifinal'' ng W100 Vitoria-Gasteiz at W60 Nantes; at sa ''quarterfinal'' ng W60 Barcelona at W100 Tokyo.<ref name="WTA-AE" /> ===== '''Dalawahan''' ===== Noong 2023, lumahok si Eala sa mga torneo ng ITF at WTA sa dalawahan.<ref name="WTA-AE" /> Umabot siya sa apat na ''semifinal'' (W60 Trnava, W100 Tokyo, W25 Aldershot, W40 Petange) at apat na ''quarterfinal'' (W25 Zaragoza, W100 Vitoria-Gasteiz, W25 Roehampton, W60 Glasgow). Nakarating din siya sa ilang pangalawang yugto kabilang ang Monastir 250. Karamihan sa mga torneo ay ginanap sa matitigas na palaruan, maliban sa W60 Chiasso na ginanap sa luwad.<ref name="WTA-AE" /> ==== 2024 ==== ===== '''Isahan''' ===== Noong 2024, hindi nakalusot si Eala sa nagkuwalipika ng apat na ''Grand Slam'' (Australian Open, French Open, Wimbledon, US Open). Ang pinakamagandang resulta niya ay ang ''quarterfinal'' sa Veneto 125.<ref name="WTA-AE" /> Sa WTA Tour, umabot siya sa ikalawang yugto ng Miami 1000, ngunit natalo sa unang yugto ng Madrid 1000, Wuhan 1000, Guadalajara 500, Abu Dhabi 500, at sa pagpapakuwalipika ng Ningbo 500. Nabigo rin sa pagpapakuwalipika ng Nottingham 250, at sa unang yugto ng Guangzhou 250 at Jiangxi 250. Bukod sa ''semifinal'' sa Canberra 125, umabot siya sa ikalawang yugto ng Oeiras 125 at Guadalajara 125, ngunit natalo sa unang yugto ng Makarska 125 at Warsaw 125.<ref name="WTA-AE" /> Nakuha niya ang unang malaking titulo sa W100 Vitoria-Gasteiz. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W100 Dubai at W50 Indore, at sa ''quarterfinal'' ng W100 Takasaki, W100 Cary, W100 Landisville, W75 Porto, at W75 Trnava. Nabigo naman siya nang maaga sa W75 Zagreb at W60 Bellinzona.<ref name="WTA-AE" /> ===== '''Dalawahan''' ===== Noong 2024, nagpakita si Eala ng matatag na kampanya sa dalawahan.<ref name="WTA-AE" /> Pinakamahusay ang kanyang resulta sa ''semifinal'' ng Canberra 125. Nagtala rin siya ng limang ''quarterfinal'': sa Ningbo 500, Warsaw 125, Guadalajara 125, W100 Dubai, at W75 Porto 3.<ref name="WTA-AE" /> Nagtala si Eala ng tatlong titulo: una sa W50 Pune, sinundan ng magkasunod na panalo sa W75 Croissy-Beaubourg at W100 Vitoria-Gasteiz—ang pinakamataas na titulo niya sa ITF. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W75 Trnava.<ref name="WTA-AE" /> Bukod dito, nagtapos siya sa unang yugto ng Oeiras 125.<ref name="WTA-AE" /> ==== 2025 ==== ===== '''Isahan''' ===== Noong 2025, ang pinakamalaking tagumpay ni Eala ay sa Miami 1000, kung saan umabot siya sa ''semifinal'' matapos talunin ang Blg. 2 sa mundo. Sa damuhan, nakarating siya sa unang pangwakas ng WTA sa Eastbourne 250. Sa US Open, nakamit niya ang unang panalo sa ''main draw'' at umabot sa ikalawang yugto. Pagkaraan nito, tinamo ang unang propesyonal na titulo sa Guadalajara 125.<ref name="WTA-AE" /> Nagtala rin siya ng matatag na hinatnan sa mga sumusunod na paligsahan: ''quarterfinal'' sa São Paulo 250, Ilkley 125, at Suzhou 125; ''semifinal'' sa Jingshan 125 at Canberra 125. Umabot siya sa pangalawang yugto ng Madrid 1000, Hong Kong 250, Mumbai 125, at Oeiras 125.<ref name="WTA-AE" /> Gayunpaman, marami ring maagang pagkabigo ang natala niya sa taon. Natalo siya sa unang yugto ng French Open, Wimbledon, at Australian Open (sa pagpapakuwalipika). Nabigo rin sa unang yugto ng Rome 1000, Montreal 1000, at sa pagpapakuwalipika ng Wuhan 1000. Natalo siya sa unang yugto ng Nottingham 250, Singapore 250, Osaka 250, Guangzhou 250, at Birmingham 250.<ref name="WTA-AE" /> Sa ITF, tatlong torneo ang nilaro ngunit lahat ay nagtapos sa pangalawang yugto: W100 Bengaluru, W75 Trnava 1, at W75 Trnava 2.<ref name="WTA-AE" /> ===== '''Dalawahan''' ===== Noong 2025, lumahok si Eala sa iba’t ibang antas ng WTA Tour sa dalawahan.<ref name="WTA-AE" /> Pinakamahusay ang kanyang kampanya sa Guangzhou 250, kung saan umabot siya sa ''semifinal''. Nakarating din siya sa ''quarterfinal'' ng Italian 1000.<ref name="WTA-AE" /> Sa mga Grand Slam, umabot siya sa ikalawang yugto ng French Open, at natalo sa unang yugto ng Wimbledon.<ref name="WTA-AE" /> Lumahok din siya sa Birmingham 250 at Hong Kong 250, kapwa nagtapos sa unang yugto. Sa mga naghahamon, nakapaglaro siya sa Mumbai 125 at Oeiras 125, na kapwa nagtapos sa unang yugto.<ref name="WTA-AE" /> ==== 2026 ==== ===== '''Isahan''' ===== Sinimulan ni Eala ang kanyang 2026 ''season'' sa Auckland 250, umabot sa ''semifinal''. Nabigo siya sa unang yugto ng Australian Open.<ref>{{cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=Enero 19, 2026 |title=Alex Eala exits Australian Open first round |work=Inquirer.net |url=https://sports.inquirer.net/659094/alex-eala-exits-australian-open-first-round-falls-to-alycia-parks|language=en}}</ref> Sa Philippines 125, nakapasok siya sa ''quarterfinal''. Umabot din siya sa ''quarterfinal'' ng Abu Dhabi 1000, Dubai 1000, at ika-apat na rawnd ng Indian Wells at Miami 1000.<ref name="WTA-AE" /> Sa Europa, nakarating siya sa ikalawang yugto ng Linz 500, unang yugto ng Stuttgart 500, ikalawang yugto ng Madrid 1000, ikatlong yugto ng Rome 1000, at unang rawnd ng Strasbourg 500. Sa French Open, natalo siya sa unang rawnd.<ref name="WTA-AE" /> Sa damuhan, nakamit niya ang ikalawang WTA 125 na titulo sa Birmingham. Pagkaraan nito, nabigo siya sa ikalawang yugto ng Queen's Club 500.<ref name="WTA-AE" /> Sa Berlin 500, bilang wild card, umabot siya sa ''semifinal'' matapos talunin ang ilang seeded players, ngunit natalo sa kalaunang kampeon.<ref>{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=June 21, 2026 |title=Alex Eala's Berlin Open campaign ends in loss to Linda Nosková |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/6/21/alex-eala-s-berlin-open-campaign-ends-in-loss-to-linda-noskov-0118 |work=ABS-CBN News}}</ref> Pagkatapos, nagtamo siya ng maagang pagkatalo sa unang round ng Bad Homburg 500.<ref>{{Cite news |title=Maagang nabigo si Eala sa Bad Homburg matapos matalo kay Mertens |url=https://www.spin.ph/tennis/eala-drops-out-of-bad-homburg-early-after-falling-to-mertens-a6035-20260623 |access-date=Hunyo 22, 2026 |website=Spin.ph |language=tl |date=Hunyo 22, 2026 |last=Reyes |first=Kate}}</ref> ===== '''Dalawahan''' ===== Sa Auckland 250, nakipagtambal si Eala kay Jović at umabot sila sa ''semifinal''.<ref>{{Cite news|url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/1/9/tennis-alex-eala-iva-jovic-exit-asb-classic-doubles-1819|title=Alex Eala, Iva Jovic exit ASB Classic doubles|last=Castillejo|first=Dyan|date=Enero 9, 2026|access-date=Enero 9, 2026|work=ABS-CBN News|language=en}}</ref> Sa Australian Open, nakipares siya kay Martins ngunit natalo sa unang rawnd.<ref>{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=Enero 20, 2026 |title=Eala, Martins ousted in first round of Australian Open doubles |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/1/20/tennis-eala-martins-ousted-in-first-round-of-australian-open-doubles-1839 |access-date=Enero 20, 2026 |work=ABS-CBN News|language=en}}</ref> Sa Abu Dhabi 1000, kasama si Tjen, umabot sila sa ''semifinal''.<ref>{{Cite news |last=Villanueva |first=Ralph Edwin |date=Pebrero 6, 2026 |title=Eala, Tjen get boot in Abu Dhabi Open semis |website=Philstar.com |url=https://www.philstar.com/sports/2026/02/06/2506287/eala-tjen-get-boot-abu-dhabi-open-semis |access-date=Pebrero 6, 2026|language=en}}</ref> Kasama si Sönmez, naalis siya sa ikalawang yugto ng Madrid 1000,<ref>{{cite news |last=Reyes |first=Kate M. |date=25 Abril 2026 |title=Alex Eala, Zeynep Sonmez ousted in Madrid Open doubles |website=SPIN.ph |url=https://www.spin.ph/tennis/alex-eala-zeynep-sonmez-ousted-in-madrid-open-doubles-a5019-20260425 |access-date=25 Abril 2026|language=en}}</ref> at kasama si Baptiste, natalo rin sa unang yugto ng Rome 1000.<ref name="WTA-AE" /> Sa Birmingham 125, natalo sila sa unang yugto ng dalawahan.<ref name="WTA-AE" /> Umabot sila ni Williams sa quarterfinals ng Bad Homburg 500.<ref>{{Cite news |last=Flores-Colina|first=Celest|date=June 25, 2026|title=Alex Eala-Venus Williams tandem exits Bad Homburg Open doubles|url=https://sports.inquirer.net/683552/alex-eala-venus-williams-tandem-exits-bad-homburg-open-doubles|access-date=June 25, 2026|website=INQUIRER.net|language=en}}</ref> == Ibang larangan == === Pambansang koponan === [[File:Alex_Eala_(cropped).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Alex_Eala_(cropped).jpg|thumb|Si Eala kasama ang mga tansong medalya na napanalunan niya sa Palaro ng Timog Silangang Asya ng 2021.]] Kinatawan ni Eala ang [[Pilipinas]] sa iba’t ibang pandaigdigang torneo. Nakakuha siya ng mga medalya sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya 2021|Palaro ng Timog Silangang Asya ng 2021]] ([[bronse]] sa isahan, koponan, at magkahalong dalawahan) sa [[Palarong Asyano 2022|Palarong Asyano ng 2022]] (bronse sa magkahalong dalawahan at isahang pangkababaihan).<ref name=":7">{{cite news |last1=Carandang |first1=Justin Kenneth |date=Mayo 20, 2022 |title=Si Alex Eala ay nakuntento sa tansong medalya sa women’s singles. |work=GMA News |url=https://www.gmanetwork.com/news/sports/othersports/832339/tennis-ace-alex-eala-settles-for-bronze-in-women-s-singles/story/ |url-status=live |access-date=Mayo 20, 2022|language=en}}</ref><ref name=":8">{{cite news |last=Payo |first=Jasmine |date=Setyembre 29, 2023 |title=Si Alex Eala ay nakakuha ng ikalawang tansong medalya sa Palarong Asya kasama si Alcantara sa dalawan. |language=en-US |work=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/tennis-semifinal-results-mixed-doubles-alex-eala-francis-casey-alcantara-asian-games-september-29-2023/ |url-status=live |access-date=Setyembre 29, 2023}}</ref> Noong 2024, pinangunahan niya ang koponan sa 5–0 panalo sa pangatlong pangkat na nagresulta sa promosyon sa pangalawang pangkat ng Kopang Billie Jean.<ref>{{cite news |last=Morales |first=Luisa |date=Disyembre 2, 2024 |title=Si Alex Eala ay nagagalak na pamunuan ang Team Philippines sa pag-angat sa BJK Cup sa Bahrain. |language=en |website=One Sports |url=https://onesports.ph/more-sports/article/26898/alex-eala-relishes-leading-team-philippines-to-bjk-cup-promotion-in-bahrain |url-status=live |access-date=Disyembre 2, 2024 |archive-url= |archive-date=}}</ref> Sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya 2025|Palaro ng Timog Silangang Asya ng 2025]], nagwagi siya ng gintong medalya sa isahang pangkababaihan, pati tansong medalya sa ipinaghalong dalawahan at koponan.<ref name=":13">{{cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=Disyembre 18, 2025 |title=Si Alex Eala ay nagwagi ng gintong medalya sa tennis sa SEA Games, at tinapos ang mahabang tagtuyot para sa Pilipinas. |url=https://sports.inquirer.net/655069/alex-eala-wins-sea-games-tennis-gold-ends-long-drought-for-ph |access-date=Disyembre 18, 2025 |website=INQUIRER.net |language=en}}</ref> === Mga isponsorsip === Simula pagkabata, sinuportahan si Eala ng [[Globe Telecom]],<ref>{{Cite web |date=Hulyo 25, 2025 |title=Nagbubukas si Alex Eala Tungkol sa Buhay |url=https://www.globe.com.ph/about-us/newsroom/corporate/alex-eala-meet-and-greet|access-date=Hulyo 25, 2025|language=en}}</ref> at kalaunan ay nagkaroon ng mga pag-endorso mula sa Babolat, Nike, at [[Bangko ng Kapuluang Pilipinas|BPI]],<ref>{{Cite web|title=Si Alex Eala ay pumirma bilang pinakabagong endorser ng BPI.|url=https://bilyonaryo.com/2023/01/25/champs-choice-alex-eala-signs-up-as-bpis-newest-endorser/money/|language=en}}</ref> bago naging tagapagsulong ng tatak ng [[Milo (inumin)|Milo]] noong 2026.<ref>{{Cite web |date=Pebrero 23, 2026 |title=Inilunsad ang MILO Active Pilipinas kasama si Eala bilang bagong ambassador. |url=https://manilastandard.net/sports/314707229/milo-active-pilipinas-launched-with-eala-as-new-ambassador.html|access-date=Pebrero 23, 2026|language=en}}</ref> === Kagamitan === Si Alex Eala ay nauugnay sa iba’t ibang henerasyon ng raket na Babolat Pure Aero sa buong kanyang karera. Sa kanyang kabataan, nakipagkompetensya siya sa Les Petit As gamit ang Pure Aero 2016, isang raket na kilala sa mas matigas na pakiramdam at mas bukas na pattern ng string, na nagbigay ng mas mataas na launch angle at spin ngunit mas kaunting kontrol. Nang siya ay nagwagi sa US Open junior Grand Slam, gumamit siya ng 2019 cosmetic version ng Pure Aero, na bahagyang lumambot ang pakiramdam ngunit nanatiling bukas ang string bed.<ref name=":Babolat0">{{Cite web |last=Jonsson |first=Stefan |date=2025-03-27 |title=Alexandra Eala's Racquet - Player Profile |url=https://www.tennisnerd.net/gear/racquets/pro-player-racquets/alexandra-ealas-racquet-player-profile/46135 |access-date=2026-06-27 |website=Tennisnerd.net |language=en-US}}</ref> Noong 2023, madalas siyang inilalarawan na gumagamit ng Pure Aero (2023), na malamang ay naka-string gamit ang Babolat RPM Blast. Ang henerasyong ito ay nagpakilala ng NF²-Tech na may flax fibres upang mabawasan ang panginginig at mapabuti ang ginhawa. Ang pinakamahalagang pagbabago kumpara sa mga naunang modelo ay ang mas siksik na pattern ng string, na nagbawas ng paggalaw ng string at nagbigay ng mas malaking kontrol. May ilang nagsasabing maaaring ginagamit pa rin niya ang geometry ng 2016 frame na may 2023 cosmetics, ngunit hindi ito nakumpirma.<ref name=":Babolat0" /> Ang Pure Aero 2023 ay may 100 sq in (645 sq cm) na head size, 27 in (68.58 cm) na haba, 300 g na timbang na hindi naka-string, 32.0 cm na balanse, 318 swingweight, 23/26/23 mm na lapad ng beam, at 65 RA stiffness. Ang 16×19 na string bed nito ay mas siksik kaysa sa mga naunang bersyon, na nagbibigay sa mga manlalaro ng mas malaking kumpiyansa na umatake nang agresibo nang hindi lumalampas ang bola.<ref name=":Babolat1" /> Ipinapakita ng mga independiyenteng pagsusuri ang ebolusyon ng raket: * Ang Tennis Warehouse ay naglarawan sa Pure Aero 2023 bilang mas mapagpatawad at mas kontrolado, na may mas madaling pagmamaniobra at mas pinahusay na katumpakan dahil sa muling idinisenyong string spacing. Pinuri ng mga playtester ang kakayahan nitong mag-produce ng spin at user-friendly na handling, bagaman napansin nila ang bahagyang mas kaunting “free” power kumpara sa mga naunang bersyon.<ref name=":1">{{Cite web |title=Babolat Pure Aero 2023 Racquet Review - Tennis Warehouse |url=https://www.tennis-warehouse.com/learning_center/racquet_reviews/BAROreview.html |access-date=2026-06-27 |website=www.tennis-warehouse.com}}</ref> * Ang Tennisnerd ay nagbigay-diin sa mas siksik na string bed na nagbigay ng mas mahusay na kontrol at konsistensya, habang nagbabala na ang matitigas na poly strings sa mataas na tension ay maaaring magdulot ng pananakit ng braso. Ang NF² flax inserts ay kinilala sa pagpapahusay ng pakiramdam, at inihambing ang raket sa mga Aero Pro Drive models mula 2010–2013.<ref>{{Cite web |last=Eriksson |first=Jonas |date=2022-08-03 |title=Babolat Pure Aero 2023 Review |url=https://www.tennisnerd.net/gear/racquets/racquet-reviews/babolat-pure-aero-2023-review/27564 |access-date=2026-06-27 |website=Tennisnerd.net |language=en-US}}</ref> * Ang Mijnracket ay nag-ulat na ang raket ay nagbigay ng kontroladong baseline power at spin, na may pinahusay na pakiramdam at dampening. Napansin ng reviewer ang mas mataas na launch angle na nangangailangan ng pagbabago sa grip, epektibong performance sa serve, at pangkalahatang pagkakahawig sa Aero Pro Drive (2013).<ref>{{Cite web |date=2022-09-18 |title=Babolat Pure Aero 2023 tested |url=https://mijnracket.nl/en/blogs/news/babolat-pure-aero-2023-getest |access-date=2026-06-27 |website=Mijnracket |language=en}}</ref> Sa kabuuan, ipinapakita ng kasaysayan ng raket ni Eala ang paglipat mula sa hilaw na spin at power ng mga naunang Pure Aero patungo sa mas kontrolado at mas dampened na tugon ng modelong 2023, na umaayon sa kanyang pag-unlad tungo sa mas tiyak at mas matured na istilo ng paglalaro.<ref name=":Babolat0" /> == Pansariling buhay == Ang paboritong pagkaing nagbibigay-ginhawa (''comfort food'') ni Eala ay [[Kaldereta (pagkain)|kaldereta]], at mas gusto niya ang [[matcha]] kaysa [[kape]].<ref>{{Cite web |last=Mina |first=Inna |date=Pebrero 3, 2026 |title=Are you a Kare-Kare person? Alex Eala's Filipino food rankings might surprise you |url=https://onesports.ph/more-sports/article/40770/are-you-a-kare-kare-person-alex-eala-s-filipino-food-rankings-might-surprise-you |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=One Sports |language=en}}</ref><ref>{{cite web |last1=Castillejo |first1=Dyan |title=Alex Eala, fellow pros reveal off-court personalities on the Players Box Podcast |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/4/1/alex-eala-joins-fellow-players-on-the-players-box-podcast-0007 |access-date=31 Marso 2026 |website=ABS-CBN Sports |publisher=ABS-CBN Network |language=en}}</ref> Nagsasalita siya ng [[Wikang Ingles|Ingles]], [[Wikang Kastila|Kastila]], at [[Wikang Tagalog|Tagalog]], at ang paborito niyang torneo ay ang [[Mga Kampeonatong Wimbledon|Wimbledon]].<ref>{{Cite web |last=Dioquino |first=Delfin |date=Hulyo 3, 2025 |title='Living my dream': Alex Eala revels in historic Wimbledon stint |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-revels-historic-wimbledon-stint-2025/ |access-date=Hulyo 3, 2025 |website=Rappler |language=en-US}}</ref> Itinuturing niya si [[Maria Sharapova]] bilang isa sa kanyang mga impluwensiya, at nagsanay siya kasama sina [[Rafael Nadal]] at ang kanyang kapatid na si Miko.<ref>{{Cite web |last=Atencio |first=Peter |date=Hulyo 19, 2025 |title=Sharapova's influence drives Alex Eala’s aggressive game |url=https://manilastandard.net/sports/sports-plus/314618107/sharapovas-influence-drives-alex-ealas-aggressive-game.html |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=Manila Standard |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Agcaoili |first=Lance |date=Nobyembre 20, 2025 |title=Alex Eala hits the court with Rafael Nadal |url=https://sports.inquirer.net/649046/alex-eala-trains-with-rafael-nadal-in-his-return-to-court |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=Inquirer |language=en}}</ref> Ang kanyang pambihirang pag-usbong sa Miami Open ng 2025 ay nagtatag sa kanya bilang isa sa mga pinakatanyag na atleta ng Pilipinas, na nagbunsod ng paghahambing sa kanya kay [[Manny Pacquiao]]. Sa pakikipag-usap niya sa mga tagahanga sa wikang Tagalog, nakatulong siya sa pagpapalaganap ng kasikatan ng tenis sa mga Pilipino sa loob at labas ng bansa.<ref name="mo">{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Alex Eala returns to the Miami Open, where a dream run launched a tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 Marso 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times |language=en}}</ref> == Mga parangal == [[Talaksan:Alexandra_Eala_and_Ambassador_Philippe_Lhuillier.jpg|thumb|Si Eala at si Philippe Lhuillier, Embahador ng Pilipinas sa Espanya, noong Abril 2025.]] Si Eala ay nakatanggap ng maraming pagkilala sa loob at labas ng bansa, kabilang ang pagkilala ng Philippine Sportswriters Association na walong ulit na pinarangalan (2019–2026) dahil sa kanyang mga "natatanging" tagumpay sa tenis sa taunang Gawad PSA (PSA Annual Awards).<ref>Sipi para sa Taunang Gawad PSA ni Eala: * {{Cite news |last=Dioquino |first=Delfin |date=Pebrero 25, 2019 |title=Top PH athletes share limelight in PSA Awards 2019 |language=en-US |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/224351-philippine-athletes-sportswriters-association-awards-2019/ |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |last=Gionco |first=Mark |date=Pebrero 29, 2020 |title=PH tennis rising star Alex Eala to be feted at PSA Awards |language=en |url=https://sports.inquirer.net/387640/ph-tennis-rising-star-alex-eala-to-be-feted-at-psa-awards |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |date=Marso 12, 2021 |title=PSA to honor tennis star Eala, boxing champs Casimero, Taduran |language=en |work=Manila Bulletin |url=https://mb.com.ph/2021/3/12/psa-to-honor-tennis-star-eala-boxing-champs-casimero-taduran |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |date=Pebrero 27, 2022 |title=Scribes fete world-class PH boxers |language=en |website=Manila Bulletin |url=https://mb.com.ph/2022/02/27/scribes-fete-world-class-ph-boxers/ |url-status=live |access-date=Oktubre 12, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230507021421/https://mb.com.ph/2022/02/27/scribes-fete-world-class-ph-boxers/ |archive-date=Mayo 7, 2023}} * {{Cite news |date=Pebrero 12, 2023 |title=PSA Awards: Young Alex Eala to be recognized with President's Award |language=en-US |website=Tiebreaker Times |url=https://tiebreakertimes.com.ph/tbt/psa-awards-young-alex-eala-to-be-recognized-with-presidents-award/261823 |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |date=Pebrero 10, 2023 |title=Eala recipient of PSA Prexy Awards |language=en |work=The Philippine Star |url=https://www.philstar.com/sports/2023/02/10/2243942/eala-recipient-psa-prexy-awards |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |date=Enero 24, 2024 |title=Alex Eala, Tots Carlos to be recognized in PSA Awards |language=en |website=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/01/15/24/alex-eala-tots-carlos-to-be-recognized-in-psa-awards |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |last=Malanum |first=Jean |date=Oktubre 9, 2025 |title=Eala tops PSA achievers for September |language=en |website=Philippine News Agency |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1260619 |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |date=Oktubre 9, 2025 |title=Eala leads PSA's September honorees |language=en |website=SunStar Publishing Inc. |url=https://www.sunstar.com.ph/davao/sports/eala-leads-psas-september-honorees |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |last=Dioquino |first=Delfin |date=Pebrero 17, 2026 |title=Alex Eala hails PSA Athlete of the Year award a proof of PH tennis' rise |language=en-US |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/people/athletes/alex-eala-hails-athlete-of-year-award-proof-tennis-rise-philippines/ |access-date=Pebrero 17, 2026}}</ref> Isinama siya ng Asyang Tatler sa listahan ng Pinakamakapangyarihan sa Asya noong 2021.<ref>{{Cite magazine |date= |title=Tatler Asia's Most Influential: Philippines |url=https://www.tatlerasia.com/list/ami/ph?page=3&industry=all&region=ph&year=2021 |access-date=Oktubre 20, 2025 |magazine=Tatler Asia |language=en}}</ref> Ginawaran siya ng Mga Gantimpalang Tanglaw ng [[Misyong diplomatiko ng Pilipinas|Embahada ng Pilipinas]] sa [[Madrid]] noong 2025 bilang pagkilala sa kanyang ambag sa ugnayan ng Pilipinas at Espanya.<ref>{{cite news |author=Castillejo |first=Dyan |date=Abril 28, 2025 |title=Tennis: Alex Eala honored by PH ambassador to Spain |language=en |work=[[ABS-CBN]] |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2025/4/28/tennis-alex-eala-honored-by-ph-ambassador-to-spain-1257 |url-status=live |access-date=Abril 28, 2025 |archive-url= |archive-date=}}</ref> Kinilala rin siya ng Asyang Forbes sa kanilang talang Tatlongpung na Wala Pang Tatlumpung Taong Gulang na mga ikono sa Libangan at Palakasan dahil sa kanyang papel sa pag-angat ng Pilipinas sa pandaigdigang tenis.<ref>{{Cite news |last=Watson |first=Rana Wehbe |date=Mayo 27, 2026 |title=30 Under 30 Asia’s Next Icons: The Gen Z Athletes And Music Artists Rewriting The Playbook |language=en |work=Forbes Asia |url=https://www.forbes.com/sites/ranawehbe/2026/05/27/30-under-30-asias-next-icons-the-gen-z-athletes-and-music-artists-rewriting-the-playbook/ |access-date=Mayo 27, 2026}}</ref> == Taunang ranggo ng WTA == Mula 2021 hanggang 2025, makikita ang malinaw na pagbaba ng bilang ng panalo ni Alexandra Eala sa parehong isahan at dalawahan. Noong 2021, nagtala siya ng pinakamataas na rekord na 529 panalo sa isahan at 780 sa dalawahan, ngunit taon-taon ay bumaba ang mga bilang na ito: 219 at 594 noong 2022, 205 at 436 noong 2023, 158 at 239 noong 2024, at umabot na lamang sa 50 at 161 pagsapit ng 2025. Ang pagkahilig na ito ay nagpapahiwatig ng pagbabago sa kanyang pagganap at posibleng mas nakatuon siya sa piling mga torneo at mas mataas na antas ng kompetisyon kaysa sa dami ng laban.<ref name="WTA-AE" /> == Mga torneyong sinalihan ni Eala == Ito ang mga torneo na sinalihan ni Eala.<ref>{{Cite web |last=Teodoro Robert |first=Abilay |date=June 15, 2026 |title=Alex Eala Tournaments |url=https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches |access-date=June 15, 2026 |website=TV Philippines Wiki |language=en}}</ref> === Djunyor === {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" |+Larong Isahan !Palaro !2019 !2020 !2021 !2022 |- |Australian Open |R2 |R3 |A |A |- |French Open |A |SF |A |A |- |Wimbledon |A |A |R2 |A |- |US Open |A |A |A |W |} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" |+Larong Dalawahang !Palaro !2019 !2020 !2021 !2022 |- |Australian Open |A |W |A |A |- |French Open |A |A |W |A |- |Wimbledon |A |A |R2 |A |- |US Open |A |A |SF |– |} === Pandaigdigang Torneo ng Kababaihan ng ITF === ==== Titulo sa ITF==== {| class="wikitable" !Year !Palaro !Lebel !Uri !Katuwang |- |2021 |W15 Manacor |ITF |Larong Isahan |– |- |2022 |W25 Chiang Rai |ITF |Larong Isahan |– |- |2023 |W25 Yecla |ITF |Larong Isahan |– |- |2023 |W25 Roehampton |ITF |Larong Isahan |– |- |2024 |W100 Vitoria-Gasteiz |ITF |Larong Isahan |– |- |2024 |W50 Pune |ITF |Larong Dalawahang |Darja Semeņistaja |- |2024 |W75 Croissy-Beaubourg |ITF |Larong Dalawahang |Estelle Cascino |- |2024 |W100 Vitoria-Gasteiz |ITF |Larong Dalawahang |Estelle Cascino |} ===== Larong Isahan ng ITF ===== ====== '''2020 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Las Palmas de Gran Canaria 2 |W15 |Luwad |Rawnd 1 |Anna Zarycka |2–6, 4–6 |- |Las Palmas de Gran Canaria |W25 |Luwad |Rawnd 2 |Lara Salden |0–6, 6–2, 2–6 |- |Melilla |W15 |Luwad |Rawnd 1 |Anastasia Charaeva |3–6, 3–6 |- |Monastir 9 |W15 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Nina Stadler |6–4, 6–7, 5–7 |} ====== ''' 2021 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |W15 Manacor |W15 |Matigas (Konkreto) |Kampeon |Yvonne Cavalle-Reimers |5–7, 6–1, 6–2 |- |W15 Manacor 2 |W15 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Ylena In-Albon |0–6, 3–6 |- |W15 Manacor 3 |W15 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Oksana Selekhmeteva |2–6, 3–6 |- |W25 Grenoble |W25 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Maja Chwalińska |0–6, 4–6 |- |W25 Manacor 4 |W25 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Jana Fett |6–4, 3–6, 5–7 |- |W15 Manacor 5 |W15 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Simona Waltert |4–6, 6–2, 5–7 |- |W60 Bellinzona |W60 |Luwad |Rawnd 2 |Simona Waltert |5–7, 6–3, 2–6 |- |W25 Platja d’Aro |W25 |Luwad |Rawnd 2 |Irene Burillo Escorihuela |2–6, 4–6 |- |W25 Madrid 2 |W25 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Andrea Lázaro García |6–2, 4–6, 4–6 |- |W25 Milovice |W25 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Daria Astakhova |2–6, 2–6 |} ====== ''' 2022 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |W25 Chiang Rai |W25 |Matigas (Konkreto) |Kampeon |Luksika Kumkhum |6–4, 6–2 |- |W25 Chiang Rai 2 |W25 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Erika Sema |3–6, 6–2, 3–6 |- |W25 Madrid 1 |W25 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Anna-Lena Robbe |6–7(3), 3–6 |- |W60 Madrid 2 |W60 |Matigas (Konkreto) |''Runner-up'' |Marina Bassols Ribera |4–6, 5–7 |- |W60 Vitoria-Gasteiz |W60 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Jessika Ponchet |4–6, 4–6 |- |W25 El Espinar |W25 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Eva Guerrero Alvarez |2–6, 6–3, 2–6 |- |W100 Grodzisk Mazowiecki |W100 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Katharina Hobgarski |4–6, 3–6 |- |W60 Templeton |W60 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Katarzyna Kawa |6–2, 4–6, 0–6 |- |W80 Rancho Santa Fe |W80 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Marcela Zacarías |2–6, 5–7 |- |W60 Hamburg |W60 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Ysaline Bonaventure |4–6, 0–6 |- |W80 PoiLebels |W80 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Ysaline Bonaventure |1–6, 6–3, 3–6 |- |W100 Shrewsbury |W100 |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 2 |Maia Lumsden |1–6, 5–7 |} ====== ''' 2023 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |W25 Yecla |W25 |Matigas (Konkreto) |Kampeon |Valentina Ryser |6–3, 7–5 |- |W25 Roehampton |W25 |Matigas (Konkreto) |Kampeon |Arina Rodionova |6–2, 6–3 |- |W25 Aldershot |W25 |Matigas (Konkreto) |''Runner-up'' |Destanee Aiava |6–3, 4–6, 1–6 |- |W40 Petange |W40 |Matigas (Konkreto) |''Runner-up'' |Océane Dodin |1–6, 5–7 |} ====== ''' 2024 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |W100 Vitoria-Gasteiz |W100 |Matigas (Konkreto) |Kampeon |Victoria Jiménez Kasintseva |6–4, 6–4 |- |W100 Dubai |W100 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Polina Kudermetova |6–4, 2–6, 2–6 |- |W100 Takasaki |W100 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Mananchaya Sawangkaew |6–4, 1–6, 2–6 |- |W100 Cary |W100 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Renata Zarazúa |6–3, 4–6, 3–6 |- |W100 Landisville |W100 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Olivia Gadecki |1–6, 6–0, 3–6 |- |W75 Porto |W75 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Anna Bondar |4–6, 7–6, 1–6 |- |W75 Trnava 1 |W75 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Anastasia Gureva |2–6, 6–3, 6–7 |- |W75 Trnava 2 |W75 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Tereza Martincová |6–3, 4–6, 6–7 |- |W75 Croissy-Beaubourg |W75 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Mona Barthel |6–4, 4–6, 1–6 |- |W75 Zagreb |W75 |Luwad |Rawnd 1 |Tena Lukas |5–7, 6–3, 4–6 |- |W60 Bellinzona |W60 |Luwad |Rawnd 1 |Selena Janicijevic |3–6, 1–6 |- |W50 Indore |W50 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Polina Kudermetova |4–6, 7–6, 2–6 |- |W50 Pune |W50 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Darja Semenistaja |6–7, 0–6 |} ===== Larong Dalawahan ng ITF ===== ====== ''' 2021 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Mga Kalaban !Tala |- |W25 Madrid |W25 |Matigas (Konkreto) |Victoria Jiménez Kasintseva |''Quarterfinal'' |Olivia Tjandramulia / Ashley Lahey |5–7, 6–4, 6–10 |- |W25 Platja d’Aro |W25 |Luwad |Oksana Selekhmeteva |''Runner-up'' |Justina Mikulskytė / Oana Simion |3–6, 5–7 |} ====== ''' 2022 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Mga Kalaban !Tala |- |W25 Manacor |W25 |Matigas (Konkreto) |Elsa Jacquemot |''Quarterfinal'' |Olga Parres Azcoitia / Aurora Zantedeschi |6–2, 4–6, 3–10 |- |W25 Macon |W25 |Matigas (Konkreto) |Jéssica Bouzas Maneiro |''Quarterfinal'' |Audrey Albie / Aubane Droguet |4–6, 2–6 |- |W25 Chiang Rai 1 |W25 |Matigas (Konkreto) |Indy De Vroome |Rawnd 1 |Patcharin Cheapchandej / Punnin Kovapitukted |6–4, 5–7, 6–10 |- |W25 Chiang Rai 2 |W25 |Matigas (Konkreto) |Kyōka Okamura |''Quarterfinal'' |Pimrada Jattavapornvanit / Gozal Ainitdinova |6–4, 7–6(4), 2–6 |- |W25 Madrid 1 |W25 |Matigas (Konkreto) |Jéssica Bouzas Maneiro |''Quarterfinal'' |Olga Helmi / Adithya Karunaratne |0–6, 4–6 |- |W60 Madrid 2 |W60 |Matigas (Konkreto) |Liang En-shuo |''Quarterfinal'' |Tímea Babos / Valeria Savinykh |2–6, 4–6 |- |W25 Palma del Río |W25 |Luwad |Marina Bassols Ribera |''Semifinal'' |Valeria Savinykh / Fanny Stollár |2–6, 0–6 |- |W25 Corroios-Seixal |W25 |Matigas (Konkreto) |Lizette Cabrera |''Quarterfinal'' |Justina Mikulskytė / Hong Yi Cody Wong |5–7, 4–6 |- |W60 Templeton |W60 |Matigas (Konkreto) |Annaëlle Robbe |Rawnd 2 |Madison Brengle |6–3, 6–7, 6–10 |- |W80 PoiLebels |W80 |Matigas (Konkreto) |Petra Marcinko |''Quarterfinal'' |Miriam Skoch / Markéta Vondroušová |5–7, 2–6 |} ====== ''' 2023 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Mga Kalaban !Tala |- |W60 Trnava 2 |W60 |Matigas (Konkreto) |Justina Mikulskyte |''Semifinal'' |Alicia Barnett / Olivia Nicholls |4–6, 1–6 |- |W60 Chiasso |W60 |Luwad |Barbora Palicova |Rawnd 1 |Beatrice Gumulya / Anna Sisková |3–6, 6–4, 11–13 |- |W25 Zaragoza |W25 |Matigas (Konkreto) |Beatrice Gumulya |''Quarterfinal'' |Alana Parnaby / Victoria Rodríguez |6–4, 3–6, 6–10 |- |W100 Vitoria-Gasteiz |W100 |Matigas (Konkreto) |Marina Bassols Ribera |''Quarterfinal'' |Estelle Cascino / Diāna Marcinkēviča |5–7, 6–1, 9–11 |- |W60 Barcelona |W60 |Matigas (Konkreto) |Emilie Lindh Gallagher |Rawnd 1 |Estelle Cascino / Diāna Marcinkēviča |6–4, 3–6, 3–10 |- |W25 Roehampton 2 |W25 |Matigas (Konkreto) |Destanee Aiava |''Quarterfinal'' |Talia Gibson / Petra Hule |1–6, 5–7 |- |W25 Aldershot |W25 |Matigas (Konkreto) |Urszula Radwanska |''Semifinal'' |Erina Hayashi / Saki Imamura |4–6, 4–6 |- |W100 Tokyo 2 |W100 |Matigas (Konkreto) |Natsumi Kawaguchi |''Semifinal'' |Alicia Barnett / Olivia Nicholls |0–6, 7–5, 6–10 |- |W60 Glasgow 2 |W60 |Matigas (Konkreto) |Barbora Palicova |''Quarterfinal'' |Freya Christie / Olivia Gadecki |— |- |W60 Nantes |W60 |Matigas (Konkreto) |Jessy Rompies |Rawnd 1 |Ekaterina Maklakova / Ekaterina Reyngold |6–1, 3–6, 6–10 |- |W40 Petange |W40 |Matigas (Konkreto) |Zeynep Sonmez |''Semifinal'' |Danielle Collins / Isabelle Haverlag |2–6, 4–7 |} ====== ''' 2024 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Mga Kalaban !Tala |- |W50 Pune |W50 |Matigas (Konkreto) |Darja Semeņistaja |Kampeon |Naiktha Bains / Fanny Stollár |7–6(8), 6–3 |- |W75 Croissy-Beaubourg |W75 |Matigas (Konkreto) |Estelle Cascino |Kampeon |Maia Lumsden / Jessika Ponchet |7–5, 7–6(4) |- |W100 Vitoria-Gasteiz |W100 |Matigas (Konkreto) |Estelle Cascino |Kampeon |Lia Karatancheva / Diāna Marcinkēviča |6–3, 2–6, 10–4 |- |W75 Porto 3 |W75 |Matigas (Konkreto) |Alicia Barnett |''Quarterfinal'' |Anna-Lena Friedsam / Aliccia Barnett |3–6, 4–6 |- |W75 Trnava |W75 |Matigas (Konkreto) |Zeynep Sönmez |''Semifinal'' |Lulu Sun / Moyuka Uchijima |2–6, 2–6 |- |W100 Dubai |W100 |Matigas (Konkreto) |Valentini Grammatikopoulou |''Quarterfinal'' |Isabelle Haverlag / Erika Pridankina |7–5, 4–6, 3–10 |} === Mga pangunahing torneo === ==== 2021 ==== {| class="wikitable" !Palaro !Palaruan !Lebel !Kalaban !Yugto (Rawnd) !Tala |- |Miami Open |Matigas (Konkreto) |1000 |Viktória Hrunčáková |Qualipikasyon Rawnd 1 |6–4, 4–6, 2–6 |- |Romanian Open (Cluj-Napoca) |Luwad |250 |Mayar Sherif |Rawnd 2 |2–6, 2–6 |} ==== 2022 ==== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Miami Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Madison Brengle |2–6, 1–6 |- |Madrid Open |1000 |Luwad |Kuwalipikasyon 1 |Anna Bondár |0–6, 0–6 |} ==== 2023 ==== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Australian Open |''Grand Slam'' |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 1 |Misaki Doi |6–4, 1–6, 3–6 |- |Thailand Open (Hua Hin) |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Tatjana Maria (6) |2–6, 2–6 |- |Miami Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Irina-Camelia Begu |2–6, 5–7 |- |Mutua Madrid Open |1000 |Luwad |Rawnd 1 |Tatjana Maria |1–6, 1–6 |- |Japan Open (Osaka) |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Himari Sakatsume (Q) |0–6, 3–6 |- |Guangzhou Open |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Tatjana Maria (3) |3–6, 0–6 |- |Jasmin Open (Monastir) |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Elise Mertens (2) |5–7, 0–6 |} ===== '''Larong Dalawahan''' ===== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Katambal !Kalaban !Tala |- |Jasmin Open (Monastir) |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Oana Gavrila |Cristina Bucșa / Bibiane Schoofs |3–6, 4–6 |} ==== 2024 ==== ===== '''Larong Isahan ''' ===== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Australian Open |Grand Slam |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 1 |Rebecca Peterson (18) |2–6, 5–7 |- |French Open |Grand Slam |Luwad |Kuwalipikasyon 3 |Julia Riera (2) |6–4, 6–7, 4–6 |- |Wimbledon |Grand Slam |Damo |Kuwalipikasyon 3 |Lulu Sun (23) |6–7, 5–7 |- |US Open |Grand Slam |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 3 |Elena-Gabriela Ruse (20) |6–3, 1–6, 4–6 |- |Miami Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 2 |Emiliana Arango |6–2, 5–7, 1–6 |- |Madrid Open |1000 |Luwad |Rawnd 1 |Sorana Cîrstea (27) |3–6, 7–6, 4–6 |- |Wuhan Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Kateřina Siniaková |3–6, 1–6 |- |Abu Dhabi Open |500 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Magda Linette |6–7, 1–6 |- |Guadalajara Open |500 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Marie Bouzková (6) |2–6, 2–6 |- |Ningbo Open |500 |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 1 |Priscilla Hon |4–6, 3–6 |- |Jiangxi Open |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Marie Bouzková (1) |5–7, 6–7 |- |Guangzhou Open |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Bernarda Pera |0–6, 3–6 |- |Nottingham Open |250 |Damo |Kuwalipikasyon 2 |Ena Shibahara |7–6, 0–6, 2–6 |- |Canberra International |125 |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 1 |Céline Naef (5) |4–6, 5–7 |- |Guadalajara 125 Open |125 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Tatjana Maria (4) |5–7, 2–6 |- |Polish Open (Warsaw) |125 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Isabella Shinikova |2–6, 4–6 |- |Veneto Open (Gaiba) |125 |Damo |''Quarterfinal'' |Sara Errani (4) |0–6, 6–7 |- |Makarska Open |125 |Luwad |Rawnd 1 |Maria Timofeeva (Q) |6–1, 3–6, 2–6 |} ===== '''Larong Dalawahan''' ===== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%;" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Canberra International |125 |Matigas (Konkreto) |Laura Pigossi |''Semifinal'' |Kaylah McP / Astra Sharma |6–7(1), 3–6 |- |Oeiras Ladies Open |125 |Luwad |Taylah Preston |Rawnd 1 |Valeria Lepchenko / Anna Falei |4–6, 4–6 |- |Polish Open |125 |Matigas (Konkreto) |Daniela Semenistaja |''Quarterfinal'' |Weronika Falkowska / Martyna Kubka |4–6, 5–7 |- |Guadalajara 125 Open |125 |Matigas (Konkreto) |Kimberly Birrell |''Quarterfinal'' |Katarzyna Piter / Fanny Stollar |4–6, 4–6 |- |Ningbo Open |500 |Matigas (Konkreto) |En Shuo Liang |''Quarterfinal'' |Giuliana Olmos / Alexandra Panova |1–6, 2–6 |} ==== 2025 ==== ===== '''Larong Isahan ''' ===== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Australian Open |Grand Slam |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 1 |Jana Fett (133) |5–7, 2–6 |- |Singapore Open |250 |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 2 |Simona Waltert (179) |3–6, 2–6 |- |Miami Open |1000 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Jessica Pegula (4) |6–7, 7–5, 3–6 |- |Madrid Open |1000 |Luwad |Rawnd 2 |Iga Świątek (2) |6–4, 4–6, 2–6 |- |Italian Open |1000 |Luwad |Rawnd 1 |Marta Kostyuk (27) |0–6, 1–6 |- |French Open |Grand Slam |Luwad |Rawnd 1 |Emiliana Arango (85) |0–6, 6–2, 3–6 |- |Birmingham Open |125 |Damo |Rawnd 1 |Linda Fruhvirtová |5-7, 7-6(5), 1-6 |- |Nottingham Open |250 |Damo |Rawnd 1 |Magda Linette (31) |4–6, 3–6 |- |Eastbourne Open |250 |Damo |''Runner-up'' |Maya Joint |4–6, 6–1, 6–7 (10–12) |- |Wimbledon |Grand Slam |Damo |Rawnd 1 |Barbora Krejčíková (16) |6–3, 2–6, 1–6 |- |National Bank Open (Montreal) |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Markéta Vondroušová (63) |6–3, 1–6, 2–6 |- |US Open |Grand Slam |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Cristina Bucșa (95) |4–6, 3–6 |- |São Paulo Open |250 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Janice Tjen (130) |4–6, 1–6 |- |China Open (Wuhan) |1000 |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 1 |Moyuka Uchijima (91) |4–6, 6–3, 2–6 |- |Japan Women's Open (Osaka) |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Tereza Valentová (78) |1–6, 2–6 |- |Guangzhou Open |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Claire Liu (305) |6–2, 4–6, 4–6 |- |Hong Kong Tennis Open |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Victoria Mboko (21) |6–3, 3–6, 4–6 |- |Canberra International |125 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Shuai Wei (134) |5–7, 2–6 |- |Mumbai Open |125 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Mai Hontama (166) |6–7, 2–6 |- |Oeiras Ladies Open |125 |Luwad |Rawnd 2 |Panna Udvardy (137) |6–7, 4–6 |- |Birmingham Open |125 |Damo |Rawnd 1 |Linda Fruhvirtová (152) |5–7, 7–6, 1–6 |- |Ilkley Open |125 |Damo |''Quarterfinal'' |Rebecca Marino (107) |6–1, 0–6, 6–7 |- |Guadalajara 125 Open |125 |Matigas (Konkreto) |Kampeon |Panna Udvardy (134) |1–6, 7–5, 6–3 |- |Jingshan Tennis Open |125 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Lulu Sun (146) |6–3, 4–6, 2–6 |- |Suzhou Open |125 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Viktorija Golubic (70) |6–2, 2–6, 6–7 |} ===== '''Mga pag-atras''' ===== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Palaro !Lebel !Palaruan !Dahilan |- |Cincinnati Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Pinsala sa balikat |- |Monterrey Open |500 |Matigas (Konkreto) |Pinsala sa balikat |} ===== '''Larong Dalawahan ''' ===== {| class="wikitable" style="text-align:center" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Mga kalaban !Tala |- |Guangzhou Open |250 |Matigas (Konkreto) |Nadiia Kichenok |''Semifinal'' |Katarzyna Piter / Janice Tjen |7–6(4), 3–6, 5–10 |- |Italian Open |1000 |Luwad |Coco Gauff |''Quarterfinal'' |Jasmine Paolini / Sara Errani |5–7, 6–3, 7–10 |- |French Open |Grand Slam |Luwad |Renata Zarazúa |Rawnd 2 |Olga Danilović / Anastasia Potapova |1–6, 3–6 |- |Hong Kong Open |250 |Matigas (Konkreto) |Chan Hao‑ching |Rawnd 1 |Kamilla Rakhimova / Aliaksandra Sasnovich |6–3, 1–6, 7–10 |- |Wimbledon |Grand Slam |Damo |Eva Lys |Rawnd 1 |Ingrid Gamarra Martins / Quinn Gleason |4–6, 2–6 |- |Birmingham Open |125 |Damo |Rebeka Masarova |Rawnd 1 |Storm Hunter / Ellen Perez |4–6, 4–6 |- |Mumbai Open |125 |Matigas (Konkreto) |Tsao Chia‑yi |Rawnd 1 |Amina Anshba / Elena Pridankina |4–6, 4–6 |- |Oeiras Ladies Open |125 |Luwad |Katie Volynets |Rawnd 1 |Carmen Corley / Olivia Gadecki |3–6, 4–6 |} ==== 2026 ==== ===== '''Larong Isahan ''' ===== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Auckland Open |250 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Wang Xinyu |7–5, 5–7, 6–4 |- |Australian Open |Grand Slam |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Alycia Parks |6–0, 3–6, 2–6 |- |Philippines Womens Open |125 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Camila Osorio |4-6, 4-6 |- |Abu Dhabi Open |500 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Ekaterina Alexandrova |3-6, 3-6 |- |Qatar Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Tereza Valentová |6-7 (6), 1-6 |- |Dubai Tennis Kampeonships |1000 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Coco Gauff |0-6, 2-6 |- |Indian Wells Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 4 |Linda Noskova |2-6, 0-6 |- |Miami Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 4 |Karolína Muchová |0-6,2-6 |- |Linz Open |500 |Luwad |Rawnd 2 |Jelena Ostapenko |4-6, 5-7 |- |Stuttgart Open |500 |Luwad |Rawnd 1 |Leylah Fernandez |1-6, 4-6 |- |Madrid Open |1000 |Luwad |Rawnd 2 |Elise Mertens |2-6, 1-6 |- |Italian Open |1000 |Luwad |Rawnd 3 |Elena Rybakina |4-6, 3-6 |- |Strasbourg International |500 |Luwad |Rawnd 1 |Oleksandra Oliynykova |6-3, 5-7, 3-6 |- |French Open |Grand Slam |Luwad |Rawnd 1 |Iva Jovic |4-6, 2-6 |- |Birmingham Open |125 |Damo |Kampeon |Nikola Bartůňková |5-7, 6-3, 7-5 |- |Queen's Club Kampeonships |500 |Damo |Rawnd 2 |Iva Jovic |2-6, 2-6 |- |Berlin Open |500 |Damo |''Semifinal'' |Linda Nosková |2-6, 4-6 |- |Bad Homburg Open |500 |Damo |Rawnd 1 |Elise Mertens |3-6, 3-6 |- |Wimbledon |Grand Slam |Damo |Unang Rawnd |Renata Zarazúa | |} ===== '''Larong Dalawahan''' ===== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Mga kalaban !Tala |- |Auckland Open |250 |Matigas (Konkreto) |Iva Jovic |''Semifinal'' |Xu Yifan / Yang Zhaoxuan |5–7, 3–6 |- |Australian Open |Grand Slam |Matigas (Konkreto) |Ingrid Martins |Rawnd 1 |Shuko Aoyama / Magda Linette |6–7(3), 6–2, 3–6 |- |Abu Dhabi Open |500 |Matigas (Konkreto) |Janice Tjen |''Semifinal'' |Tereza Mihalíková / Olivia Nicholls |4-6, 2-6 |- |Indian Wells Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Iva Jovic |Rawnd 1 |Hailey Baptiste / Jelena Ostapenko |2-6, 2-6 |- |Madrid Open |1000 |Luwad |Zeynep Sönmez |Rawnd 2 |Taylor Townsend / Katerina Siniakova |1-6, 5-7 |- |Italian Open |1000 |Luwad |Hailey Baptiste |Rawnd 1 |Taylor Townsend / Katerina Siniakova |2-6, 1-6 |- |Birmingham Open |125 |Damo |Nikola Bartůňková |Rawnd 1 |Harriet Dart / Maia Lumsden |4-6, 6-2, 9-11 |- |Bad Homburg Open |500 |Damo |Venus Williams |Quarterfinals |Tereza Mihalikova / Olivia Nicholles |3-6, 2-6 |- |Wimbledon |Grand Slam |Damo |Nikola Bartůňková |Unang Rawnd |Sofia Kenin / Jelena Ostapenko | |} === Rekord laban sa Pinakamataas na 20 na Manlalaro === ==== '''Panalo''' ==== {| class="wikitable" ! Kategorya !! Karaniwan |- | Ace% || ~2.3% |- | ''Double Fault''% || ~3.4% |- | Unang Pumasok na Serve || ~65.0% |- | Unang Panalong Puntos ng Serve || ~62.0% |- | Pangalawang Panalong Puntos ng Serve || ~50.0% |- | Nailigtas na BP o ''Break Points''|| ~47% |- | [[Rasyo]] ng Pangingibabaw || ~1.20 |} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Kalaban !! Torneo !! Lebel !! Palaruan !! Rawnd !! Ranggo ng Kalaban !! Iskor !! DR !! Ace% !! DF% !! Unang pasok !! Unang panalo !! Ikalawang panalo !! Naligtas na BP |- | Madison Keys || Miami || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || R32 || Blg. 5 || 6–4, 6–2 || 1.32 || 1.6% || 1.6% || 66.1% || 58.5% || 52.4% || 40.0% (2/5) |- | Iga Swiatek || Miami || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || QF || Blg. 2 || 6–2, 7–5 || 1.27 || 1.5% || 4.5% || 66.7% || 52.3% || 50.0% || 44.4% (4/9) |- | Jelena Ostapenko || Eastbourne || WTA 500 || Damo || R16 || Blg. 3 || 0–6, 6–2, 3–2 RET || 1.08 || 0.0% || 3.8% || 63.5% || 57.6% || 63.2% || – |- | Clara Tauson || US Open || Grand Slam || Matigas (Konkreto) || R128 || Blg. 14 || 6–3, 2–6, 7–6(11) || 0.97 || 0.0% || 5.3% || 68.1% || 59.4% || 43.3% || 44.4% (4/9) |- | Jasmine Paolini || Dubai || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || R32 || Blg. 6 || 6–1, 7–6(5) || 1.32 || 3.1% || 3.1% || 63.1% || 73.2% || 50.0% || 50.0% (2/4) |- | Coco Gauff || Indian Wells || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || R32 || Blg. 4 || 6–2, 2–0 RET || 1.46 || 0.0% || 0.0% || 68.0% || 58.8% || 50.0% || 33.3% (1/3) |- | Elena Rybakina || Berlin || WTA 500 || Damo || R16 || Blg. 2 || 7–5, 6–4 || 1.19 || 6.0% || 4.5% || 68.7% || 71.7% || 57.1% || 50.0% (1/2) |- | Elina Svitolina || Berlin || WTA 500 || Damo || QF || Blg. 6 || 6–3, 6–4 || 1.16 || 5.3% || 3.5% || 50.9% || 79.3% || 32.1% || 50.0% (3/6) |} ==== '''Talo''' ==== {| class="wikitable" ! Estadistika !! Karaniwan |- | Ace% || ~1.7% |- | Double Fault% || ~4.3% |- | Unang Serve In || ~62.5% |- | Unang Serve Points Won || ~50.0% |- | Pangalawang Serve Points Won || ~41.0% |- | Break Points Saved || ~39% |- | Ratio ng Pangingibabaw || ~0.65 |} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Kalaban !! Torneo !! Lebel !! Korte !! Rawnd !! Ranggo ng Kalaban !! Iskor !! DR !! Ace% !! DF% !! Unang pasok !! Unang panalo !! Ikalawang panalo !! Naligtas na BP |- | Jessica Pegula || Miami || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || SF || Blg. 4 || 7–6(3), 5–7, 3–6 || 0.87 || 2.0% || 3.9% || 72.5% || 62.2% || 42.9% || 28.6% (2/7) |- | Iga Swiatek || Madrid || WTA 1000 || Luwad || R64 || Blg. 2 || 6–4, 4–6, 2–6 || 0.77 || 3.0% || 5.0% || 69.0% || 50.7% || 41.9% || 56.3% (9/16) |- | Barbora Krejcikova || Wimbledon || Grand Slam || Damo || R128 || Blg. 17 || 6–3, 2–6, 1–6 || 0.82 || 1.1% || 1.1% || 54.3% || 50.0% || 50.0% || 62.5% (10/16) |- | Ekaterina Alexandrova || Abu Dhabi || WTA 500 || Matigas (Konkreto) || QF || Blg. 11 || 3–6, 3–6 || 0.79 || 0.0% || 1.6% || 69.8% || 45.5% || 52.6% || 44.4% (4/9) |- | Coco Gauff || Dubai || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || QF || Blg. 3 || 0–6, 2–6 || 0.61 || 0.0% || 2.5% || 57.5% || 30.4% || 41.2% || 33.3% (3/9) |- | Linda Noskova || Indian Wells || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || R16 || Blg. 14 || 2–6, 0–6 || 0.36 || 0.0% || 6.8% || 56.8% || 36.0% || 47.4% || 37.5% (3/8) |- | Karolina Muchova || Miami || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || R16 || Blg. 13 || 0–6, 2–6 || 0.39 || 0.0% || 4.8% || 52.4% || 36.4% || 50.0% || 0.0% (0/4) |- | Elena Rybakina || Rome || WTA 1000 || Luwad || R32 || Blg. 2 || 4–6, 3–6 || 0.80 || 1.3% || 6.6% || 67.1% || 56.9% || 44.0% || 42.9% (3/7) |- | Iva Jovic || Roland Garros || Grand Slam || Luwad || R128 || Blg. 17 || 4–6, 2–6 || – || – || – || – || – || – || – |- | Iva Jovic || Queen’s Club || WTA 500 || Damo || R16 || Blg. 19 || 2–6, 2–6 || 0.56 || 2.0% || 2.0% || 66.0% || 51.5% || 29.4% || 28.6% (2/7) |- | Linda Noskova || Berlin || WTA 500 || Damo || SF || Blg. 8 || 2–6, 4–6 || 0.60 || 4.1% || 6.1% || 51.0% || 52.0% || 37.5% || 16.7% (1/6) |} Si Eala ay nakapagtala ng 18 laban laban sa mga Top 20 na manlalaro, kung saan siya ay nanalo ng 7 at natalo ng 11. Noong 2025, nakamit niya ang unang malaking tagumpay sa Miami Open 1000 matapos talunin sina Keys at Świątek bago matalo kay Pegula sa ''semifinal'', at nagwagi rin laban kay Tauson sa US Open, ngunit nabigo kina Krejčíková sa Wimbledon at Świątek sa Madrid. Noong 2026, tinalo niya sina Paolini sa Dubai at Rybakina at Svitolina sa Berlin, subalit natalo kina Gauff, Nosková, Muchová, Rybakina sa Rome, at Jovic sa Roland Garros at Queen’s Club. Ang kanyang pinakamalakas na kampanya ay sa Berlin Open 500, kung saan tinalo niya ang dalawang Top 10 na manlalaro bago matalo kay Nosková sa ''semifinal''.<ref name=":1">{{Cite web |date=Hunyo 22, 2026 |title=Tennis Abstract: Alexandra Eala Rekord laban sa Pinakamataas na 20 na Manlalaro |url=https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&f=ACareerqqITop_20qqv1 |access-date=Hunyo 22, 2026 |website=Tennis Abstract|language=en}}</ref> Sa kanyang mga panalo, ang katamtamang [[estadistika]] ng laban ay: 2.3% aces, 3.4% double faults, 65% first serve in, 62% first-serve points won, 50% second-serve points won, at 47% break points saved, na may rasyo ng pagdomina na ~1.20. Sa kanyang mga pagkatalo, ang average ay: 1.7% aces, 4.3% double faults, 62.5% first serve in, 50% first-serve points won, 41% second-serve points won, at 39% break points saved, na may dominance ratio na ~0.65.<ref name=":1" /> ==Mga pananda== {{noteslist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga panlabas na link== * [https://www.instagram.com/alex.eala/ Pahinang opisyal ni Alex Eala sa Instagram] * [https://www.wtatennis.com/players/330332/- Pahinang opisyal sa WTA ni Alex Eala] * [https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/overview/ Pahinang opisyal sa ITF Women’s World Tennis ni Alex Eala] * [https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&f=v1 Alex Eala sa Tennis Abstract] * [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/Alex_Eala Alex Eala sa Fandom (sa wikang ingles)] * [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches Mga listahan ng torneo ni Alex Eala sa Fandom (sa wikang ingles)] {{DEFAULTSORT:Eala, Alexandra}} [[Kategorya:Manlalaro ng tennis mula Pilipinas]] byq1w9x3jpoya57pzb6bzpizu4qusr2 2213591 2213590 2026-06-27T18:55:39Z Tabilay 153890 /* Larong Isahan */ 2213591 wikitext text/x-wiki {{Infobox tennis biography |name = Alexandra Eala |image = Ealas and Patrick Gregorio (cropped Alexandra Eala).jpg |image_upright = .8 |caption = Si Eala sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya]] |fullname = Alexandra Maniego Eala |country = {{PHI}} |residence = [[Kalakhang Maynila]], Pilipinas<br>[[Mallorca]], Espanya |birth_date = {{birth date and age|2005|5|23}} |birth_place = [[Lungsod Quezon]], Pilipinas |height = {{height|m=1.75}} |turnedpro = Marso 2020 |plays = Kaliwete (dalawahang-kamay na ''backhand'') |coach = Joan Bosch<br> Alexandro Viaene<br>Lluc Bauza (Tagasanay sa Kalakasan ng Katawan) |careerprizemoney = [[Dolyar ng Estados Unidos|$]] 2,216,543 |singlesrecord = {{tennis record|won=221|lost=133}} |singlestitles = 2 WTA 125 |highestsinglesranking = Blg. 29 (Marso 16, 2026) |currentsinglesranking = Blg. 30 (Hunyo 22, 2026) |doublesrecord = {{tennis record|won=48|lost=47}} |doublestitles = 0 |highestdoublesranking = Blg. 88 (Mayo 4, 2026) |currentdoublesranking = Blg. 151 (Hunyo 15, 2026) |updated = Hunyo 22, 2026 |AustralianOpenresult = 1R (2026) |FrenchOpenresult = 1R (2025, 2026) |Wimbledonresult = 1R (2025) |USOpenresult = 2R (2025) |AustralianOpenDoublesresult = 1R (2026) |FrenchOpenDoublesresult = 2R (2025) |WimbledonDoublesresult = 1R (2025) | medaltemplates-expand = no | medaltemplates = {{MedalCountry |{{PHI}}}} {{Medal|Sport|[[Palaro ng Timog Silangang Asya]]}} {{MedalGold | 2025 sa Taylandiya | Isahan }} {{MedalBronze | 2025 sa Taylandiya | Koponan }} {{MedalBronze | 2025 sa Taylandiya | Magkahalong dalawahan }} {{MedalBronze | 2021 sa Biyetnam | Isahan }} {{MedalBronze | 2021 sa Taylandiya | Magkahalong dalawahan }} {{MedalBronze | 2021 sa Taylandiya | Koponan }} {{Medal|Sport|[[Palarong Asyano]]}} {{MedalBronze | 2022 sa Hangzhou | Isahan }} {{MedalBronze|2022 sa Hangzhou|Magkahalong dalawahan}} }} Si '''Alexandra "Alex" Maniego Eala'''{{Efn|1=Pagbigkas sa Ingles: /iːˈɑːlɑː/<br> /iː/ = "ii" gaya ng sa ''see''; /ˈɑː/ = diin na "ah" gaya ng sa ''father''; /l/ = "l" gaya ng sa ''light''; /ɑː/ = mahaba na "ah" gaya ng sa ''spa''. <br> Binibigkas bilang ''ii-AH-lah'' <br><br> Pagbigkas sa Filipino: /ɛˈjalɐ/<br> /ɛ/ = "eh" gaya ng sa ''bed''; /ˈja/ = diin na "ya" gaya ng sa ''yard''; /l/ = "l" gaya ng sa ''light''; /ɐ/ = maikling "uh/ah" tunog, katulad ng huling patinig sa ''sofa'' o ''comma''. <br> Binibigkas bilang ''eh-YA-lah''}} (isinilang Mayo 23, 2005 sa [[Lungsod ng Quezon]]) ay isang Pilipinang propesyonal na manlalaro ng [[Tennis|tenis]]. Naabot niya ang pinakamataas na puwesto sa kanyang karera sa isahan (''singles''), bilang ika-29 sa mundo ayon sa WTA noong Marso 16, 2026, na naging dahilan upang siya ang pinakamataas na nirangguhang Pilipina sa kasaysayan ng Paligsahang WTA. Nagwagi siya ng mga titulong dyunyor na ''Grand Slam'': dalawahan sa Australian Open ng 2020 at French Open ng 2021, at isahan sa US Open ng 2022. Mayroon siyang limang pangisahan at tatlong pangdalawahan na titulo sa circuitong ITF, at mula 2025 hanggang 2026 ay nagtala ng mahahalagang tagumpay kabilang ang semifinal sa Miami Open WTA 1000, final sa Eastbourne Open WTA 250, at dalawang kampeonato sa Guadalajara Open 2025 at Birmingham Open 2026 parehong WTA 125. == Maagang buhay == Si Alex Eala ay ipinanganak noong Mayo 23, 2005 sa [[Lungsod Quezon]], Pilipinas, kina Michael Eala, isang ehekutibo sa negosyo,<ref>{{cite web |last1=Jara-Puyod |first1=Mariecar |title=‘Eala’s grit, humility and passion have captured every Filipino’s heart,' says Philippine Ambassador Alfonso Ver |url=https://www.gulftoday.ae/sport/2026/02/20/ealas-grit-humility-and-passion-have-captured-every-filipinos-heart-says-philippine-ambassador-alfonso-ver |website=Gulf Today |publisher=Gulf Today |access-date=26 Marso 2026|language=en}}</ref> at Rosemarie Maniego-Eala, dating CFO ng Globe Telecom hanggang 2024 at dating pambansang manlalangoy na nagwagi ng tansong medalya sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya 1985|Palaro ng Timog Silangang Asya ng 1985]]. Ang kanyang mga tiyuhin ay sina Noli Eala, dating tagapangulo ng Komisyon sa Isports ng Pilipinas at komisyoner ng [[Philippine Basketball Association]],<ref name="Philstar">{{cite news |last1=Acebuche |first1=Yoniel |title=Alex Eala: What to know about the tennis phenom making history on the court |url=https://www.philstarlife.com/celebrity/828326-what-to-know-alex-eala |access-date=Agosto 28, 2025 |work=[[The Philippine Star]] |date=Marso 28, 2025|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Cordero |first=Abac |date=Agosto 30, 2022 |title=Noli Eala named new Philippine Sports Commission chairman |url=https://www.philstar.com/sports/2022/08/30/2206206/noli-eala-named-new-philippine-sports-commission-chairman |access-date=Nobyembre 5, 2025 |work=[[The Philippine Star]]|language=en}}</ref> at ang tagadisenyo ng moda na si Rhett Eala.<ref>{{cite news |last1=Tunac |first1=Hermes Joy |title=Alex Eala reveals uncle Rhett Eala designed the elegant Filipiniana she wore at Laureus Awards 2026 |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/shoppingandfashion/985027/alex-eala-reveals-uncle-rhett-eala-designed-the-elegant-filipiniana-she-wore-at-laureus-awar/story/ |work=[[GMA News]] |date=Abril 23, 2026|language=en}}</ref> Ang kanyang kapatid na si Michael Francis "Miko" Eala ay naglaro ng tenis para sa Penn State Nittany Lions mula 2020 hanggang 2024.<ref>{{Cite news |author1=Castillejo, Dyan |date=Mayo 6, 2024 |title=Filipino athletes graduate as part of Penn State's class of 2024 |url=https://www.abs-cbn.com/sports/2024/5/6/filipino-athletes-graduate-as-part-of-penn-state-s-class-of-2024-1839 |work=[[ABS-CBN News]]|language=en}}</ref><ref name="PEP2">{{Cite news |last1=Bravo |date=Marso 27, 2025 |title=Who is Alex Eala, Pinoy tennis player at 2025 Miami Open? |url=https://www.pep.ph/peptionary/186040/alex-eala-a5128-20250327 |website=Philippine Entertainment Portal|language=en}}</ref> Nagsimula si Eala sa tenis sa edad na apat,<ref>{{cite news |last1=Hilotin |title=Alex Eala: Rapid rise in tennis rankings, what's next? |url=https://gulfnews.com/sport/tennis/alex-eala-rapid-rise-in-tennis-rankings-whats-next-1.500248201 |work=Gulf News |date=Agosto 28, 2025|language=en}}</ref> ipinakilala ng kanyang lolo sa ina na si Roberto Maniego, na siya ring unang tagasanay.<ref>{{Cite web |date=Nobyembre 30, 2022 |title=The rise of Alexandra Eala making headlines in the Philippines and beyond |url=https://www.wtatennis.com/news/2921343/alexandra-eala |website=Women's Tennis Association|language=en}}</ref><ref>{{cite news |last=Payo |date=Agosto 31, 2025 |title=Alex Eala and the guts to be first |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-guts-first-philippine-tennis/ |work=[[Rappler]]|language=en}}</ref> Nag-aral siya sa Immaculate Conception Academy sa [[San Juan, Metro Manila|San Juan]] at Colegio San Agustin sa [[Makati]], bago lumipat sa Rafa Nadal Academy sa Manacor, [[Espanya]], kung saan siya nagtapos noong 2023.<ref>{{cite news |last1=Mina |title=How Alex Eala became a world-class tennis champion |url=https://www.abs-cbn.com/sports/10/22/22/what-it-took-for-alex-eala-to-become-a-tennis-world-champ |work=[[ABS-CBN News]] |date=Oktubre 22, 2022|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=Disyembre 19, 2025 |title=Alex Eala Biography: Acing Her Path to the Tennis Court |url=https://www.globe.com.ph/blog/alex-eala-journey-to-pro |website=[[Globe Telecom|Globe]]|language=en}}</ref> == Estilo ng paglalaro == Si Eala ay kilala bilang isang agresibong ''baseliner'' (manlalaro sa likod ng korte) na gumagamit ng kanyang ''forehand'' (harapang palo) at matatag na dalawahang kamay na ''backhand'' (likurang palo) upang kontrolin ang mga palitan,<ref>{{Cite web |last=Tignor |first=Steve |date=Marso 26, 2025 |title=Is Nadal Academy prodigy Alexandra Eala the next tennis star? |url=https://www.tennis.com/news/articles/nadal-academy-prodigy-alexandra-eala-next-tennis-star |access-date=Enero 24, 2026 |website=Tennis.com |language=en}}</ref> habang ang kaliwang kamay na ''topspin'' (paakyat na ikot) ay nagtutulak sa mga kalaban nang malalim. Bagaman mahusay ang kanyang larong pagbabalik at pagganap sa ''hard court'' (o palaruang matigas), nananatiling kahinaan ang kanyang ''serve'' na kulang sa bilis at pagbabago.<ref>{{Cite web |last=Caramoan |first=Miguel Alfonso |date=Enero 19, 2026 |title=What’s next for Alex Eala after 2026 Australian Open first-round exit? |url=https://www.espn.ph/tennis/story/_/id/47658308/what-next-alex-eala-2026-australian-open-first-round-exit |access-date=Enero 24, 2026 |website=ESPN |language=en}}</ref> Nakamit na niya ang makasaysayang tagumpay bilang unang Pilipino sa WTA 1000 ''semis'' at tinalo ang tatlong pangunahing kampeon sa Miami Open ng 2025, ngunit binibigyang-diin ng mga eksperto at dating propesyonal sa larangan ng tenis na ang pagpapaayos ng kanyang ''serve'', sa bilis at taktikal na pagkakaiba-iba, at pagpapalakas ng kanyang pisikal na kondisyon ang susi sa kanyang pangmatagalang tagumpay. Itinampok nina dating mga propesyonal na manlalaro ng tenis na sina Greg Rusedski, Andrea Petkovic, at Martina Navratilova ang pangangailangan para sa higit na lakas, pagiging maaasahan, at pagkakaiba-iba sa kanyang ''serve'', kasabay ng mas mahusay na pangangatawan at kondisyon.<ref>{{Cite web |date=Marso 10, 2026 |title=Alex Eala told where she can improve: Martina Navratilova offers advice |url=https://www.tennis365.com/tennis-news/alex-eala-told-where-she-can-improve-martina-navratilova-offers-advice |access-date=Marso 11, 2026 |website=Tennis365 |language=en}}</ref> == Karera == === Dyunyor === Noong 2013, naging kampeon si Eala sa 8-at mas batang dibisyon ng ''Little Mo International Tennis Grand Slam'' sa [[Estados Unidos]].<ref>{{Cite news |date=January 12, 2014 |title=Eala siblings sizzle in Little Mo tennis |language=en-US |website=Inquirer.net |url=https://sports.inquirer.net/139387/eala-siblings-sizzle-in-little-mo-tennis |access-date=May 31, 2026}}</ref> Noong 2015, nagwagi siya sa ''Dubrovnik Dub Bowl'' para sa 11-at mas batang palaro na naganap sa [[Croatia]].<ref>{{Cite news |title=Dubrovnik Dub Bowl 2015 Recap |website=Dubrovnik Tennis Center |url=https://tenisdubrovnik.com/others/dubrovnik-dub-bowl-2015-recap/}}</ref> Noong 2018, nakamit niya ang kampeonato sa ''Les Petits As – Le Mondial Lacoste'' sa [[Pransiya]], bilang kauna-unahang kampeon na nakapasok sa torneo sa pamamagitan ng ''wild card''.<ref>{{Cite web |date=January 28, 2018 |title=Lilov & Eala win at Les Petits As |url=https://www.tenniseurope.org/news/117748/Lilov-Eala-win-at-Les-Petits-As}}</ref> Noong 2019, napanalunan niya ang titulo sa dalawahang pambabae ng ''Orange Bowl'' kasama si Laskevich.<ref>{{Cite news |date=Disyembre 17, 2019 |title=Better chemistry sparked teen tennis star Alex Eala's win at Orange Bowl Doubles |website=Spin.ph |url=https://www.spin.ph/life/guide/alex-eala-caps-off-2019-with-orange-bowl-doubles-title-a2442-20191217}}</ref> Noong 2020, nagwagi siya sa dalawahang pambabae ng ''Australian Open'' kasama si Nugroho. Noong 2021, nakuha niya ang titulong dalawahan sa ''French Open'' kasama si Selekhmeteva,<ref>{{Cite news |date=Hunyo 12, 2021 |title=Alex Eala, Selekhmeteva crowned 2021 French Open girls doubles champions |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-oksana-selekhmeteva-2021-french-open-juniors-girls-doubles-champions}}</ref> at nagwagi ng isahan at dalawahan sa ''Trofeo Bonfiglio'' sa [[Milan]].<ref>{{Cite news |last=Mina|first=Rosy|date=Hulyo 17, 2021|title=Alex Eala clinches doubles crown, to play singles final in Milan juniors|work=ABS CBN News|url=https://www.abs-cbn.com/sports/07/17/21/alex-eala-tennis-milan|language=en}}</ref> Noong 2022, gumawa siya ng kasaysayan bilang unang Pilipinong nagwagi ng junior singles na ''Grand Slam'' sa ''US Open'', matapos talunin si Havlíčková sa final.<ref>{{Cite web |date=Setyembre 10, 2022 |title=Alexandra Eala becomes first Filipina to win a junior Grand Slam singles title |website=US Open |url=https://www.usopen.org/en_US/news/articles/2022-09-10/alexandra_eala_becomes_first_filipina_to_win_a_junior_grand_slam_singles_title_at_the_2022_us_open.html}}</ref> === Propesyonal na karera === ==== 2020 ==== ===== '''Isahan''' ===== [[File:Alex_Eala_2024_US_Open_2b.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Alex_Eala_2024_US_Open_2b.jpg|thumb|Si Eala habang nagsasanay bilang paghahanda para sa US Open ng 2024.]] Noong 2020, lumahok si Eala sa limang paligsahan ng ITF sa isahan. Umabot siya sa pangalawang yugto ng W25 Las Palmas, W15 Castellón, at W15 Monastir, habang nagtapos sa unang yugto ng W15 Las Palmas at W15 Melilla.<ref name="WTA-AE">{{cite web |title=WTA Official: Alexandra Eala |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala/matches |access-date=Oktubre 5, 2025 |publisher=Women's Tennis Association|language=en}}</ref> ==== 2021 ==== ===== '''Isahan''' ===== Sa WTA, unang sumabak si Eala sa Miami Open ngunit hindi nakalusot sa pagpapakuwalipika. Sa Cluj-Napoca 250, nakapasok siya sa pangunahing torneo at umabot hanggang sa pangalawang yugto.<ref name="WTA-AE" /> ===== '''Dalawahan''' ===== Noong 2021, lumahok si Eala sa dalawang torneo ng ITF sa dalawahan. Sa W25 Madrid, nakarating siya sa ''quarterfinal'', at sa W25 Platja d’Aro, umabot siya sa ''final''.<ref name="WTA-AE" /> ==== 2022 ==== ===== '''Isahan''' ===== Sa WTA, lumahok siya sa Miami 1000 at Madrid 1000 ngunit natalo sa unang yugto at sa pagpapakuwalipika.<ref name="WTA-AE" /> Sa ITF, nagwagi siya sa W25 Chiang Rai at naging ikalawang puwesto sa W60 Madrid 2. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W80 Poitiers, W60 Vitoria‑Gasteiz, at W25 El Espinar, at sa ''quarterfinal'' ng W80 Rancho Santa Fe, W60 Templeton, W25 Madrid, at W25 Chiang Rai 2.<ref name="WTA-AE" /> ===== '''Dalawahan''' ===== Sa WTA, nakapaglaro siya sa Miami 1000 at sa pagpapakuwalipika ng Madrid 1000.<ref name=":0">{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Bumalik si Alex Eala sa Miami Open, kung saan nagsimula ang kanyang pangarap na naging tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 Marso 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times|language=en}}</ref> Sa ITF, lumahok siya sa sampung torneo. Ang pinakamataas na narating niya ay ang ''semifinal'' sa W25 Palma del Río. Nakarating din siya sa ''quarterfinal'' ng pitong torneo, habang dalawang torneo ang nagtapos sa maagang yugto.<ref name=":0" /> ==== 2023 ==== ===== '''Isahan''' ===== Lumahok siya sa rawnd ng pagpapakuwalipika ng Australian Open ngunit nabigo. Natalo rin siya sa unang yugto ng Thailand 250, Osaka 250, Guangzhou 250, at Monastir 250. Lumaban din siya bilang ''wildcard'' sa Miami 1000 at Madrid 1000.<ref name="WTA-AE" /> Sa sirkitong ITF, nakamit niya ang dalawang pinakamalalaking tagumpay sa isahan: una sa W15 Yecla at kasunod sa W25 Roehampton.<ref name="WTA-AE" /> Nakarating siya sa ''final'' ng W25 Aldershot at W40 Petange; sa ''semifinal'' ng W100 Vitoria-Gasteiz at W60 Nantes; at sa ''quarterfinal'' ng W60 Barcelona at W100 Tokyo.<ref name="WTA-AE" /> ===== '''Dalawahan''' ===== Noong 2023, lumahok si Eala sa mga torneo ng ITF at WTA sa dalawahan.<ref name="WTA-AE" /> Umabot siya sa apat na ''semifinal'' (W60 Trnava, W100 Tokyo, W25 Aldershot, W40 Petange) at apat na ''quarterfinal'' (W25 Zaragoza, W100 Vitoria-Gasteiz, W25 Roehampton, W60 Glasgow). Nakarating din siya sa ilang pangalawang yugto kabilang ang Monastir 250. Karamihan sa mga torneo ay ginanap sa matitigas na palaruan, maliban sa W60 Chiasso na ginanap sa luwad.<ref name="WTA-AE" /> ==== 2024 ==== ===== '''Isahan''' ===== Noong 2024, hindi nakalusot si Eala sa nagkuwalipika ng apat na ''Grand Slam'' (Australian Open, French Open, Wimbledon, US Open). Ang pinakamagandang resulta niya ay ang ''quarterfinal'' sa Veneto 125.<ref name="WTA-AE" /> Sa WTA Tour, umabot siya sa ikalawang yugto ng Miami 1000, ngunit natalo sa unang yugto ng Madrid 1000, Wuhan 1000, Guadalajara 500, Abu Dhabi 500, at sa pagpapakuwalipika ng Ningbo 500. Nabigo rin sa pagpapakuwalipika ng Nottingham 250, at sa unang yugto ng Guangzhou 250 at Jiangxi 250. Bukod sa ''semifinal'' sa Canberra 125, umabot siya sa ikalawang yugto ng Oeiras 125 at Guadalajara 125, ngunit natalo sa unang yugto ng Makarska 125 at Warsaw 125.<ref name="WTA-AE" /> Nakuha niya ang unang malaking titulo sa W100 Vitoria-Gasteiz. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W100 Dubai at W50 Indore, at sa ''quarterfinal'' ng W100 Takasaki, W100 Cary, W100 Landisville, W75 Porto, at W75 Trnava. Nabigo naman siya nang maaga sa W75 Zagreb at W60 Bellinzona.<ref name="WTA-AE" /> ===== '''Dalawahan''' ===== Noong 2024, nagpakita si Eala ng matatag na kampanya sa dalawahan.<ref name="WTA-AE" /> Pinakamahusay ang kanyang resulta sa ''semifinal'' ng Canberra 125. Nagtala rin siya ng limang ''quarterfinal'': sa Ningbo 500, Warsaw 125, Guadalajara 125, W100 Dubai, at W75 Porto 3.<ref name="WTA-AE" /> Nagtala si Eala ng tatlong titulo: una sa W50 Pune, sinundan ng magkasunod na panalo sa W75 Croissy-Beaubourg at W100 Vitoria-Gasteiz—ang pinakamataas na titulo niya sa ITF. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W75 Trnava.<ref name="WTA-AE" /> Bukod dito, nagtapos siya sa unang yugto ng Oeiras 125.<ref name="WTA-AE" /> ==== 2025 ==== ===== '''Isahan''' ===== Noong 2025, ang pinakamalaking tagumpay ni Eala ay sa Miami 1000, kung saan umabot siya sa ''semifinal'' matapos talunin ang Blg. 2 sa mundo. Sa damuhan, nakarating siya sa unang pangwakas ng WTA sa Eastbourne 250. Sa US Open, nakamit niya ang unang panalo sa ''main draw'' at umabot sa ikalawang yugto. Pagkaraan nito, tinamo ang unang propesyonal na titulo sa Guadalajara 125.<ref name="WTA-AE" /> Nagtala rin siya ng matatag na hinatnan sa mga sumusunod na paligsahan: ''quarterfinal'' sa São Paulo 250, Ilkley 125, at Suzhou 125; ''semifinal'' sa Jingshan 125 at Canberra 125. Umabot siya sa pangalawang yugto ng Madrid 1000, Hong Kong 250, Mumbai 125, at Oeiras 125.<ref name="WTA-AE" /> Gayunpaman, marami ring maagang pagkabigo ang natala niya sa taon. Natalo siya sa unang yugto ng French Open, Wimbledon, at Australian Open (sa pagpapakuwalipika). Nabigo rin sa unang yugto ng Rome 1000, Montreal 1000, at sa pagpapakuwalipika ng Wuhan 1000. Natalo siya sa unang yugto ng Nottingham 250, Singapore 250, Osaka 250, Guangzhou 250, at Birmingham 250.<ref name="WTA-AE" /> Sa ITF, tatlong torneo ang nilaro ngunit lahat ay nagtapos sa pangalawang yugto: W100 Bengaluru, W75 Trnava 1, at W75 Trnava 2.<ref name="WTA-AE" /> ===== '''Dalawahan''' ===== Noong 2025, lumahok si Eala sa iba’t ibang antas ng WTA Tour sa dalawahan.<ref name="WTA-AE" /> Pinakamahusay ang kanyang kampanya sa Guangzhou 250, kung saan umabot siya sa ''semifinal''. Nakarating din siya sa ''quarterfinal'' ng Italian 1000.<ref name="WTA-AE" /> Sa mga Grand Slam, umabot siya sa ikalawang yugto ng French Open, at natalo sa unang yugto ng Wimbledon.<ref name="WTA-AE" /> Lumahok din siya sa Birmingham 250 at Hong Kong 250, kapwa nagtapos sa unang yugto. Sa mga naghahamon, nakapaglaro siya sa Mumbai 125 at Oeiras 125, na kapwa nagtapos sa unang yugto.<ref name="WTA-AE" /> ==== 2026 ==== ===== '''Isahan''' ===== Sinimulan ni Eala ang kanyang 2026 ''season'' sa Auckland 250, umabot sa ''semifinal''. Nabigo siya sa unang yugto ng Australian Open.<ref>{{cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=Enero 19, 2026 |title=Alex Eala exits Australian Open first round |work=Inquirer.net |url=https://sports.inquirer.net/659094/alex-eala-exits-australian-open-first-round-falls-to-alycia-parks|language=en}}</ref> Sa Philippines 125, nakapasok siya sa ''quarterfinal''. Umabot din siya sa ''quarterfinal'' ng Abu Dhabi 1000, Dubai 1000, at ika-apat na rawnd ng Indian Wells at Miami 1000.<ref name="WTA-AE" /> Sa Europa, nakarating siya sa ikalawang yugto ng Linz 500, unang yugto ng Stuttgart 500, ikalawang yugto ng Madrid 1000, ikatlong yugto ng Rome 1000, at unang rawnd ng Strasbourg 500. Sa French Open, natalo siya sa unang rawnd.<ref name="WTA-AE" /> Sa damuhan, nakamit niya ang ikalawang WTA 125 na titulo sa Birmingham. Pagkaraan nito, nabigo siya sa ikalawang yugto ng Queen's Club 500.<ref name="WTA-AE" /> Sa Berlin 500, bilang wild card, umabot siya sa ''semifinal'' matapos talunin ang ilang seeded players, ngunit natalo sa kalaunang kampeon.<ref>{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=June 21, 2026 |title=Alex Eala's Berlin Open campaign ends in loss to Linda Nosková |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/6/21/alex-eala-s-berlin-open-campaign-ends-in-loss-to-linda-noskov-0118 |work=ABS-CBN News}}</ref> Pagkatapos, nagtamo siya ng maagang pagkatalo sa unang round ng Bad Homburg 500.<ref>{{Cite news |title=Maagang nabigo si Eala sa Bad Homburg matapos matalo kay Mertens |url=https://www.spin.ph/tennis/eala-drops-out-of-bad-homburg-early-after-falling-to-mertens-a6035-20260623 |access-date=Hunyo 22, 2026 |website=Spin.ph |language=tl |date=Hunyo 22, 2026 |last=Reyes |first=Kate}}</ref> ===== '''Dalawahan''' ===== Sa Auckland 250, nakipagtambal si Eala kay Jović at umabot sila sa ''semifinal''.<ref>{{Cite news|url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/1/9/tennis-alex-eala-iva-jovic-exit-asb-classic-doubles-1819|title=Alex Eala, Iva Jovic exit ASB Classic doubles|last=Castillejo|first=Dyan|date=Enero 9, 2026|access-date=Enero 9, 2026|work=ABS-CBN News|language=en}}</ref> Sa Australian Open, nakipares siya kay Martins ngunit natalo sa unang rawnd.<ref>{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=Enero 20, 2026 |title=Eala, Martins ousted in first round of Australian Open doubles |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/1/20/tennis-eala-martins-ousted-in-first-round-of-australian-open-doubles-1839 |access-date=Enero 20, 2026 |work=ABS-CBN News|language=en}}</ref> Sa Abu Dhabi 1000, kasama si Tjen, umabot sila sa ''semifinal''.<ref>{{Cite news |last=Villanueva |first=Ralph Edwin |date=Pebrero 6, 2026 |title=Eala, Tjen get boot in Abu Dhabi Open semis |website=Philstar.com |url=https://www.philstar.com/sports/2026/02/06/2506287/eala-tjen-get-boot-abu-dhabi-open-semis |access-date=Pebrero 6, 2026|language=en}}</ref> Kasama si Sönmez, naalis siya sa ikalawang yugto ng Madrid 1000,<ref>{{cite news |last=Reyes |first=Kate M. |date=25 Abril 2026 |title=Alex Eala, Zeynep Sonmez ousted in Madrid Open doubles |website=SPIN.ph |url=https://www.spin.ph/tennis/alex-eala-zeynep-sonmez-ousted-in-madrid-open-doubles-a5019-20260425 |access-date=25 Abril 2026|language=en}}</ref> at kasama si Baptiste, natalo rin sa unang yugto ng Rome 1000.<ref name="WTA-AE" /> Sa Birmingham 125, natalo sila sa unang yugto ng dalawahan.<ref name="WTA-AE" /> Umabot sila ni Williams sa quarterfinals ng Bad Homburg 500.<ref>{{Cite news |last=Flores-Colina|first=Celest|date=June 25, 2026|title=Alex Eala-Venus Williams tandem exits Bad Homburg Open doubles|url=https://sports.inquirer.net/683552/alex-eala-venus-williams-tandem-exits-bad-homburg-open-doubles|access-date=June 25, 2026|website=INQUIRER.net|language=en}}</ref> == Ibang larangan == === Pambansang koponan === [[File:Alex_Eala_(cropped).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Alex_Eala_(cropped).jpg|thumb|Si Eala kasama ang mga tansong medalya na napanalunan niya sa Palaro ng Timog Silangang Asya ng 2021.]] Kinatawan ni Eala ang [[Pilipinas]] sa iba’t ibang pandaigdigang torneo. Nakakuha siya ng mga medalya sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya 2021|Palaro ng Timog Silangang Asya ng 2021]] ([[bronse]] sa isahan, koponan, at magkahalong dalawahan) sa [[Palarong Asyano 2022|Palarong Asyano ng 2022]] (bronse sa magkahalong dalawahan at isahang pangkababaihan).<ref name=":7">{{cite news |last1=Carandang |first1=Justin Kenneth |date=Mayo 20, 2022 |title=Si Alex Eala ay nakuntento sa tansong medalya sa women’s singles. |work=GMA News |url=https://www.gmanetwork.com/news/sports/othersports/832339/tennis-ace-alex-eala-settles-for-bronze-in-women-s-singles/story/ |url-status=live |access-date=Mayo 20, 2022|language=en}}</ref><ref name=":8">{{cite news |last=Payo |first=Jasmine |date=Setyembre 29, 2023 |title=Si Alex Eala ay nakakuha ng ikalawang tansong medalya sa Palarong Asya kasama si Alcantara sa dalawan. |language=en-US |work=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/tennis-semifinal-results-mixed-doubles-alex-eala-francis-casey-alcantara-asian-games-september-29-2023/ |url-status=live |access-date=Setyembre 29, 2023}}</ref> Noong 2024, pinangunahan niya ang koponan sa 5–0 panalo sa pangatlong pangkat na nagresulta sa promosyon sa pangalawang pangkat ng Kopang Billie Jean.<ref>{{cite news |last=Morales |first=Luisa |date=Disyembre 2, 2024 |title=Si Alex Eala ay nagagalak na pamunuan ang Team Philippines sa pag-angat sa BJK Cup sa Bahrain. |language=en |website=One Sports |url=https://onesports.ph/more-sports/article/26898/alex-eala-relishes-leading-team-philippines-to-bjk-cup-promotion-in-bahrain |url-status=live |access-date=Disyembre 2, 2024 |archive-url= |archive-date=}}</ref> Sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya 2025|Palaro ng Timog Silangang Asya ng 2025]], nagwagi siya ng gintong medalya sa isahang pangkababaihan, pati tansong medalya sa ipinaghalong dalawahan at koponan.<ref name=":13">{{cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=Disyembre 18, 2025 |title=Si Alex Eala ay nagwagi ng gintong medalya sa tennis sa SEA Games, at tinapos ang mahabang tagtuyot para sa Pilipinas. |url=https://sports.inquirer.net/655069/alex-eala-wins-sea-games-tennis-gold-ends-long-drought-for-ph |access-date=Disyembre 18, 2025 |website=INQUIRER.net |language=en}}</ref> === Mga isponsorsip === Simula pagkabata, sinuportahan si Eala ng [[Globe Telecom]],<ref>{{Cite web |date=Hulyo 25, 2025 |title=Nagbubukas si Alex Eala Tungkol sa Buhay |url=https://www.globe.com.ph/about-us/newsroom/corporate/alex-eala-meet-and-greet|access-date=Hulyo 25, 2025|language=en}}</ref> at kalaunan ay nagkaroon ng mga pag-endorso mula sa Babolat, Nike, at [[Bangko ng Kapuluang Pilipinas|BPI]],<ref>{{Cite web|title=Si Alex Eala ay pumirma bilang pinakabagong endorser ng BPI.|url=https://bilyonaryo.com/2023/01/25/champs-choice-alex-eala-signs-up-as-bpis-newest-endorser/money/|language=en}}</ref> bago naging tagapagsulong ng tatak ng [[Milo (inumin)|Milo]] noong 2026.<ref>{{Cite web |date=Pebrero 23, 2026 |title=Inilunsad ang MILO Active Pilipinas kasama si Eala bilang bagong ambassador. |url=https://manilastandard.net/sports/314707229/milo-active-pilipinas-launched-with-eala-as-new-ambassador.html|access-date=Pebrero 23, 2026|language=en}}</ref> === Kagamitan === Si Alex Eala ay nauugnay sa iba’t ibang henerasyon ng raket na Babolat Pure Aero sa buong kanyang karera. Sa kanyang kabataan, nakipagkompetensya siya sa Les Petit As gamit ang Pure Aero 2016, isang raket na kilala sa mas matigas na pakiramdam at mas bukas na pattern ng string, na nagbigay ng mas mataas na launch angle at spin ngunit mas kaunting kontrol. Nang siya ay nagwagi sa US Open junior Grand Slam, gumamit siya ng 2019 cosmetic version ng Pure Aero, na bahagyang lumambot ang pakiramdam ngunit nanatiling bukas ang string bed.<ref name=":Babolat0">{{Cite web |last=Jonsson |first=Stefan |date=2025-03-27 |title=Alexandra Eala's Racquet - Player Profile |url=https://www.tennisnerd.net/gear/racquets/pro-player-racquets/alexandra-ealas-racquet-player-profile/46135 |access-date=2026-06-27 |website=Tennisnerd.net |language=en-US}}</ref> Noong 2023, madalas siyang inilalarawan na gumagamit ng Pure Aero (2023), na malamang ay naka-string gamit ang Babolat RPM Blast. Ang henerasyong ito ay nagpakilala ng NF²-Tech na may flax fibres upang mabawasan ang panginginig at mapabuti ang ginhawa. Ang pinakamahalagang pagbabago kumpara sa mga naunang modelo ay ang mas siksik na pattern ng string, na nagbawas ng paggalaw ng string at nagbigay ng mas malaking kontrol. May ilang nagsasabing maaaring ginagamit pa rin niya ang geometry ng 2016 frame na may 2023 cosmetics, ngunit hindi ito nakumpirma.<ref name=":Babolat0" /> Ang Pure Aero 2023 ay may 100 sq in (645 sq cm) na head size, 27 in (68.58 cm) na haba, 300 g na timbang na hindi naka-string, 32.0 cm na balanse, 318 swingweight, 23/26/23 mm na lapad ng beam, at 65 RA stiffness. Ang 16×19 na string bed nito ay mas siksik kaysa sa mga naunang bersyon, na nagbibigay sa mga manlalaro ng mas malaking kumpiyansa na umatake nang agresibo nang hindi lumalampas ang bola.<ref name=":Babolat1" /> Ipinapakita ng mga independiyenteng pagsusuri ang ebolusyon ng raket: * Ang Tennis Warehouse ay naglarawan sa Pure Aero 2023 bilang mas mapagpatawad at mas kontrolado, na may mas madaling pagmamaniobra at mas pinahusay na katumpakan dahil sa muling idinisenyong string spacing. Pinuri ng mga playtester ang kakayahan nitong mag-produce ng spin at user-friendly na handling, bagaman napansin nila ang bahagyang mas kaunting “free” power kumpara sa mga naunang bersyon.<ref name=":1">{{Cite web |title=Babolat Pure Aero 2023 Racquet Review - Tennis Warehouse |url=https://www.tennis-warehouse.com/learning_center/racquet_reviews/BAROreview.html |access-date=2026-06-27 |website=www.tennis-warehouse.com}}</ref> * Ang Tennisnerd ay nagbigay-diin sa mas siksik na string bed na nagbigay ng mas mahusay na kontrol at konsistensya, habang nagbabala na ang matitigas na poly strings sa mataas na tension ay maaaring magdulot ng pananakit ng braso. Ang NF² flax inserts ay kinilala sa pagpapahusay ng pakiramdam, at inihambing ang raket sa mga Aero Pro Drive models mula 2010–2013.<ref>{{Cite web |last=Eriksson |first=Jonas |date=2022-08-03 |title=Babolat Pure Aero 2023 Review |url=https://www.tennisnerd.net/gear/racquets/racquet-reviews/babolat-pure-aero-2023-review/27564 |access-date=2026-06-27 |website=Tennisnerd.net |language=en-US}}</ref> * Ang Mijnracket ay nag-ulat na ang raket ay nagbigay ng kontroladong baseline power at spin, na may pinahusay na pakiramdam at dampening. Napansin ng reviewer ang mas mataas na launch angle na nangangailangan ng pagbabago sa grip, epektibong performance sa serve, at pangkalahatang pagkakahawig sa Aero Pro Drive (2013).<ref>{{Cite web |date=2022-09-18 |title=Babolat Pure Aero 2023 tested |url=https://mijnracket.nl/en/blogs/news/babolat-pure-aero-2023-getest |access-date=2026-06-27 |website=Mijnracket |language=en}}</ref> Sa kabuuan, ipinapakita ng kasaysayan ng raket ni Eala ang paglipat mula sa hilaw na spin at power ng mga naunang Pure Aero patungo sa mas kontrolado at mas dampened na tugon ng modelong 2023, na umaayon sa kanyang pag-unlad tungo sa mas tiyak at mas matured na istilo ng paglalaro.<ref name=":Babolat0" /> == Pansariling buhay == Ang paboritong pagkaing nagbibigay-ginhawa (''comfort food'') ni Eala ay [[Kaldereta (pagkain)|kaldereta]], at mas gusto niya ang [[matcha]] kaysa [[kape]].<ref>{{Cite web |last=Mina |first=Inna |date=Pebrero 3, 2026 |title=Are you a Kare-Kare person? Alex Eala's Filipino food rankings might surprise you |url=https://onesports.ph/more-sports/article/40770/are-you-a-kare-kare-person-alex-eala-s-filipino-food-rankings-might-surprise-you |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=One Sports |language=en}}</ref><ref>{{cite web |last1=Castillejo |first1=Dyan |title=Alex Eala, fellow pros reveal off-court personalities on the Players Box Podcast |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/4/1/alex-eala-joins-fellow-players-on-the-players-box-podcast-0007 |access-date=31 Marso 2026 |website=ABS-CBN Sports |publisher=ABS-CBN Network |language=en}}</ref> Nagsasalita siya ng [[Wikang Ingles|Ingles]], [[Wikang Kastila|Kastila]], at [[Wikang Tagalog|Tagalog]], at ang paborito niyang torneo ay ang [[Mga Kampeonatong Wimbledon|Wimbledon]].<ref>{{Cite web |last=Dioquino |first=Delfin |date=Hulyo 3, 2025 |title='Living my dream': Alex Eala revels in historic Wimbledon stint |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-revels-historic-wimbledon-stint-2025/ |access-date=Hulyo 3, 2025 |website=Rappler |language=en-US}}</ref> Itinuturing niya si [[Maria Sharapova]] bilang isa sa kanyang mga impluwensiya, at nagsanay siya kasama sina [[Rafael Nadal]] at ang kanyang kapatid na si Miko.<ref>{{Cite web |last=Atencio |first=Peter |date=Hulyo 19, 2025 |title=Sharapova's influence drives Alex Eala’s aggressive game |url=https://manilastandard.net/sports/sports-plus/314618107/sharapovas-influence-drives-alex-ealas-aggressive-game.html |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=Manila Standard |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Agcaoili |first=Lance |date=Nobyembre 20, 2025 |title=Alex Eala hits the court with Rafael Nadal |url=https://sports.inquirer.net/649046/alex-eala-trains-with-rafael-nadal-in-his-return-to-court |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=Inquirer |language=en}}</ref> Ang kanyang pambihirang pag-usbong sa Miami Open ng 2025 ay nagtatag sa kanya bilang isa sa mga pinakatanyag na atleta ng Pilipinas, na nagbunsod ng paghahambing sa kanya kay [[Manny Pacquiao]]. Sa pakikipag-usap niya sa mga tagahanga sa wikang Tagalog, nakatulong siya sa pagpapalaganap ng kasikatan ng tenis sa mga Pilipino sa loob at labas ng bansa.<ref name="mo">{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Alex Eala returns to the Miami Open, where a dream run launched a tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 Marso 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times |language=en}}</ref> == Mga parangal == [[Talaksan:Alexandra_Eala_and_Ambassador_Philippe_Lhuillier.jpg|thumb|Si Eala at si Philippe Lhuillier, Embahador ng Pilipinas sa Espanya, noong Abril 2025.]] Si Eala ay nakatanggap ng maraming pagkilala sa loob at labas ng bansa, kabilang ang pagkilala ng Philippine Sportswriters Association na walong ulit na pinarangalan (2019–2026) dahil sa kanyang mga "natatanging" tagumpay sa tenis sa taunang Gawad PSA (PSA Annual Awards).<ref>Sipi para sa Taunang Gawad PSA ni Eala: * {{Cite news |last=Dioquino |first=Delfin |date=Pebrero 25, 2019 |title=Top PH athletes share limelight in PSA Awards 2019 |language=en-US |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/224351-philippine-athletes-sportswriters-association-awards-2019/ |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |last=Gionco |first=Mark |date=Pebrero 29, 2020 |title=PH tennis rising star Alex Eala to be feted at PSA Awards |language=en |url=https://sports.inquirer.net/387640/ph-tennis-rising-star-alex-eala-to-be-feted-at-psa-awards |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |date=Marso 12, 2021 |title=PSA to honor tennis star Eala, boxing champs Casimero, Taduran |language=en |work=Manila Bulletin |url=https://mb.com.ph/2021/3/12/psa-to-honor-tennis-star-eala-boxing-champs-casimero-taduran |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |date=Pebrero 27, 2022 |title=Scribes fete world-class PH boxers |language=en |website=Manila Bulletin |url=https://mb.com.ph/2022/02/27/scribes-fete-world-class-ph-boxers/ |url-status=live |access-date=Oktubre 12, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230507021421/https://mb.com.ph/2022/02/27/scribes-fete-world-class-ph-boxers/ |archive-date=Mayo 7, 2023}} * {{Cite news |date=Pebrero 12, 2023 |title=PSA Awards: Young Alex Eala to be recognized with President's Award |language=en-US |website=Tiebreaker Times |url=https://tiebreakertimes.com.ph/tbt/psa-awards-young-alex-eala-to-be-recognized-with-presidents-award/261823 |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |date=Pebrero 10, 2023 |title=Eala recipient of PSA Prexy Awards |language=en |work=The Philippine Star |url=https://www.philstar.com/sports/2023/02/10/2243942/eala-recipient-psa-prexy-awards |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |date=Enero 24, 2024 |title=Alex Eala, Tots Carlos to be recognized in PSA Awards |language=en |website=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/01/15/24/alex-eala-tots-carlos-to-be-recognized-in-psa-awards |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |last=Malanum |first=Jean |date=Oktubre 9, 2025 |title=Eala tops PSA achievers for September |language=en |website=Philippine News Agency |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1260619 |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |date=Oktubre 9, 2025 |title=Eala leads PSA's September honorees |language=en |website=SunStar Publishing Inc. |url=https://www.sunstar.com.ph/davao/sports/eala-leads-psas-september-honorees |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |last=Dioquino |first=Delfin |date=Pebrero 17, 2026 |title=Alex Eala hails PSA Athlete of the Year award a proof of PH tennis' rise |language=en-US |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/people/athletes/alex-eala-hails-athlete-of-year-award-proof-tennis-rise-philippines/ |access-date=Pebrero 17, 2026}}</ref> Isinama siya ng Asyang Tatler sa listahan ng Pinakamakapangyarihan sa Asya noong 2021.<ref>{{Cite magazine |date= |title=Tatler Asia's Most Influential: Philippines |url=https://www.tatlerasia.com/list/ami/ph?page=3&industry=all&region=ph&year=2021 |access-date=Oktubre 20, 2025 |magazine=Tatler Asia |language=en}}</ref> Ginawaran siya ng Mga Gantimpalang Tanglaw ng [[Misyong diplomatiko ng Pilipinas|Embahada ng Pilipinas]] sa [[Madrid]] noong 2025 bilang pagkilala sa kanyang ambag sa ugnayan ng Pilipinas at Espanya.<ref>{{cite news |author=Castillejo |first=Dyan |date=Abril 28, 2025 |title=Tennis: Alex Eala honored by PH ambassador to Spain |language=en |work=[[ABS-CBN]] |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2025/4/28/tennis-alex-eala-honored-by-ph-ambassador-to-spain-1257 |url-status=live |access-date=Abril 28, 2025 |archive-url= |archive-date=}}</ref> Kinilala rin siya ng Asyang Forbes sa kanilang talang Tatlongpung na Wala Pang Tatlumpung Taong Gulang na mga ikono sa Libangan at Palakasan dahil sa kanyang papel sa pag-angat ng Pilipinas sa pandaigdigang tenis.<ref>{{Cite news |last=Watson |first=Rana Wehbe |date=Mayo 27, 2026 |title=30 Under 30 Asia’s Next Icons: The Gen Z Athletes And Music Artists Rewriting The Playbook |language=en |work=Forbes Asia |url=https://www.forbes.com/sites/ranawehbe/2026/05/27/30-under-30-asias-next-icons-the-gen-z-athletes-and-music-artists-rewriting-the-playbook/ |access-date=Mayo 27, 2026}}</ref> == Taunang ranggo ng WTA == Mula 2021 hanggang 2025, makikita ang malinaw na pagbaba ng bilang ng panalo ni Alexandra Eala sa parehong isahan at dalawahan. Noong 2021, nagtala siya ng pinakamataas na rekord na 529 panalo sa isahan at 780 sa dalawahan, ngunit taon-taon ay bumaba ang mga bilang na ito: 219 at 594 noong 2022, 205 at 436 noong 2023, 158 at 239 noong 2024, at umabot na lamang sa 50 at 161 pagsapit ng 2025. Ang pagkahilig na ito ay nagpapahiwatig ng pagbabago sa kanyang pagganap at posibleng mas nakatuon siya sa piling mga torneo at mas mataas na antas ng kompetisyon kaysa sa dami ng laban.<ref name="WTA-AE" /> == Mga torneyong sinalihan ni Eala == Ito ang mga torneo na sinalihan ni Eala.<ref>{{Cite web |last=Teodoro Robert |first=Abilay |date=June 15, 2026 |title=Alex Eala Tournaments |url=https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches |access-date=June 15, 2026 |website=TV Philippines Wiki |language=en}}</ref> === Djunyor === {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" |+Larong Isahan !Palaro !2019 !2020 !2021 !2022 |- |Australian Open |R2 |R3 |A |A |- |French Open |A |SF |A |A |- |Wimbledon |A |A |R2 |A |- |US Open |A |A |A |W |} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" |+Larong Dalawahang !Palaro !2019 !2020 !2021 !2022 |- |Australian Open |A |W |A |A |- |French Open |A |A |W |A |- |Wimbledon |A |A |R2 |A |- |US Open |A |A |SF |– |} === Pandaigdigang Torneo ng Kababaihan ng ITF === ==== Titulo sa ITF==== {| class="wikitable" !Year !Palaro !Lebel !Uri !Katuwang |- |2021 |W15 Manacor |ITF |Larong Isahan |– |- |2022 |W25 Chiang Rai |ITF |Larong Isahan |– |- |2023 |W25 Yecla |ITF |Larong Isahan |– |- |2023 |W25 Roehampton |ITF |Larong Isahan |– |- |2024 |W100 Vitoria-Gasteiz |ITF |Larong Isahan |– |- |2024 |W50 Pune |ITF |Larong Dalawahang |Darja Semeņistaja |- |2024 |W75 Croissy-Beaubourg |ITF |Larong Dalawahang |Estelle Cascino |- |2024 |W100 Vitoria-Gasteiz |ITF |Larong Dalawahang |Estelle Cascino |} ===== Larong Isahan ng ITF ===== ====== '''2020 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Las Palmas de Gran Canaria 2 |W15 |Luwad |Rawnd 1 |Anna Zarycka |2–6, 4–6 |- |Las Palmas de Gran Canaria |W25 |Luwad |Rawnd 2 |Lara Salden |0–6, 6–2, 2–6 |- |Melilla |W15 |Luwad |Rawnd 1 |Anastasia Charaeva |3–6, 3–6 |- |Monastir 9 |W15 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Nina Stadler |6–4, 6–7, 5–7 |} ====== ''' 2021 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |W15 Manacor |W15 |Matigas (Konkreto) |Kampeon |Yvonne Cavalle-Reimers |5–7, 6–1, 6–2 |- |W15 Manacor 2 |W15 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Ylena In-Albon |0–6, 3–6 |- |W15 Manacor 3 |W15 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Oksana Selekhmeteva |2–6, 3–6 |- |W25 Grenoble |W25 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Maja Chwalińska |0–6, 4–6 |- |W25 Manacor 4 |W25 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Jana Fett |6–4, 3–6, 5–7 |- |W15 Manacor 5 |W15 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Simona Waltert |4–6, 6–2, 5–7 |- |W60 Bellinzona |W60 |Luwad |Rawnd 2 |Simona Waltert |5–7, 6–3, 2–6 |- |W25 Platja d’Aro |W25 |Luwad |Rawnd 2 |Irene Burillo Escorihuela |2–6, 4–6 |- |W25 Madrid 2 |W25 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Andrea Lázaro García |6–2, 4–6, 4–6 |- |W25 Milovice |W25 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Daria Astakhova |2–6, 2–6 |} ====== ''' 2022 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |W25 Chiang Rai |W25 |Matigas (Konkreto) |Kampeon |Luksika Kumkhum |6–4, 6–2 |- |W25 Chiang Rai 2 |W25 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Erika Sema |3–6, 6–2, 3–6 |- |W25 Madrid 1 |W25 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Anna-Lena Robbe |6–7(3), 3–6 |- |W60 Madrid 2 |W60 |Matigas (Konkreto) |''Runner-up'' |Marina Bassols Ribera |4–6, 5–7 |- |W60 Vitoria-Gasteiz |W60 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Jessika Ponchet |4–6, 4–6 |- |W25 El Espinar |W25 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Eva Guerrero Alvarez |2–6, 6–3, 2–6 |- |W100 Grodzisk Mazowiecki |W100 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Katharina Hobgarski |4–6, 3–6 |- |W60 Templeton |W60 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Katarzyna Kawa |6–2, 4–6, 0–6 |- |W80 Rancho Santa Fe |W80 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Marcela Zacarías |2–6, 5–7 |- |W60 Hamburg |W60 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Ysaline Bonaventure |4–6, 0–6 |- |W80 PoiLebels |W80 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Ysaline Bonaventure |1–6, 6–3, 3–6 |- |W100 Shrewsbury |W100 |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 2 |Maia Lumsden |1–6, 5–7 |} ====== ''' 2023 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |W25 Yecla |W25 |Matigas (Konkreto) |Kampeon |Valentina Ryser |6–3, 7–5 |- |W25 Roehampton |W25 |Matigas (Konkreto) |Kampeon |Arina Rodionova |6–2, 6–3 |- |W25 Aldershot |W25 |Matigas (Konkreto) |''Runner-up'' |Destanee Aiava |6–3, 4–6, 1–6 |- |W40 Petange |W40 |Matigas (Konkreto) |''Runner-up'' |Océane Dodin |1–6, 5–7 |} ====== ''' 2024 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |W100 Vitoria-Gasteiz |W100 |Matigas (Konkreto) |Kampeon |Victoria Jiménez Kasintseva |6–4, 6–4 |- |W100 Dubai |W100 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Polina Kudermetova |6–4, 2–6, 2–6 |- |W100 Takasaki |W100 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Mananchaya Sawangkaew |6–4, 1–6, 2–6 |- |W100 Cary |W100 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Renata Zarazúa |6–3, 4–6, 3–6 |- |W100 Landisville |W100 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Olivia Gadecki |1–6, 6–0, 3–6 |- |W75 Porto |W75 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Anna Bondar |4–6, 7–6, 1–6 |- |W75 Trnava 1 |W75 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Anastasia Gureva |2–6, 6–3, 6–7 |- |W75 Trnava 2 |W75 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Tereza Martincová |6–3, 4–6, 6–7 |- |W75 Croissy-Beaubourg |W75 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Mona Barthel |6–4, 4–6, 1–6 |- |W75 Zagreb |W75 |Luwad |Rawnd 1 |Tena Lukas |5–7, 6–3, 4–6 |- |W60 Bellinzona |W60 |Luwad |Rawnd 1 |Selena Janicijevic |3–6, 1–6 |- |W50 Indore |W50 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Polina Kudermetova |4–6, 7–6, 2–6 |- |W50 Pune |W50 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Darja Semenistaja |6–7, 0–6 |} ===== Larong Dalawahan ng ITF ===== ====== ''' 2021 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Mga Kalaban !Tala |- |W25 Madrid |W25 |Matigas (Konkreto) |Victoria Jiménez Kasintseva |''Quarterfinal'' |Olivia Tjandramulia / Ashley Lahey |5–7, 6–4, 6–10 |- |W25 Platja d’Aro |W25 |Luwad |Oksana Selekhmeteva |''Runner-up'' |Justina Mikulskytė / Oana Simion |3–6, 5–7 |} ====== ''' 2022 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Mga Kalaban !Tala |- |W25 Manacor |W25 |Matigas (Konkreto) |Elsa Jacquemot |''Quarterfinal'' |Olga Parres Azcoitia / Aurora Zantedeschi |6–2, 4–6, 3–10 |- |W25 Macon |W25 |Matigas (Konkreto) |Jéssica Bouzas Maneiro |''Quarterfinal'' |Audrey Albie / Aubane Droguet |4–6, 2–6 |- |W25 Chiang Rai 1 |W25 |Matigas (Konkreto) |Indy De Vroome |Rawnd 1 |Patcharin Cheapchandej / Punnin Kovapitukted |6–4, 5–7, 6–10 |- |W25 Chiang Rai 2 |W25 |Matigas (Konkreto) |Kyōka Okamura |''Quarterfinal'' |Pimrada Jattavapornvanit / Gozal Ainitdinova |6–4, 7–6(4), 2–6 |- |W25 Madrid 1 |W25 |Matigas (Konkreto) |Jéssica Bouzas Maneiro |''Quarterfinal'' |Olga Helmi / Adithya Karunaratne |0–6, 4–6 |- |W60 Madrid 2 |W60 |Matigas (Konkreto) |Liang En-shuo |''Quarterfinal'' |Tímea Babos / Valeria Savinykh |2–6, 4–6 |- |W25 Palma del Río |W25 |Luwad |Marina Bassols Ribera |''Semifinal'' |Valeria Savinykh / Fanny Stollár |2–6, 0–6 |- |W25 Corroios-Seixal |W25 |Matigas (Konkreto) |Lizette Cabrera |''Quarterfinal'' |Justina Mikulskytė / Hong Yi Cody Wong |5–7, 4–6 |- |W60 Templeton |W60 |Matigas (Konkreto) |Annaëlle Robbe |Rawnd 2 |Madison Brengle |6–3, 6–7, 6–10 |- |W80 PoiLebels |W80 |Matigas (Konkreto) |Petra Marcinko |''Quarterfinal'' |Miriam Skoch / Markéta Vondroušová |5–7, 2–6 |} ====== ''' 2023 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Mga Kalaban !Tala |- |W60 Trnava 2 |W60 |Matigas (Konkreto) |Justina Mikulskyte |''Semifinal'' |Alicia Barnett / Olivia Nicholls |4–6, 1–6 |- |W60 Chiasso |W60 |Luwad |Barbora Palicova |Rawnd 1 |Beatrice Gumulya / Anna Sisková |3–6, 6–4, 11–13 |- |W25 Zaragoza |W25 |Matigas (Konkreto) |Beatrice Gumulya |''Quarterfinal'' |Alana Parnaby / Victoria Rodríguez |6–4, 3–6, 6–10 |- |W100 Vitoria-Gasteiz |W100 |Matigas (Konkreto) |Marina Bassols Ribera |''Quarterfinal'' |Estelle Cascino / Diāna Marcinkēviča |5–7, 6–1, 9–11 |- |W60 Barcelona |W60 |Matigas (Konkreto) |Emilie Lindh Gallagher |Rawnd 1 |Estelle Cascino / Diāna Marcinkēviča |6–4, 3–6, 3–10 |- |W25 Roehampton 2 |W25 |Matigas (Konkreto) |Destanee Aiava |''Quarterfinal'' |Talia Gibson / Petra Hule |1–6, 5–7 |- |W25 Aldershot |W25 |Matigas (Konkreto) |Urszula Radwanska |''Semifinal'' |Erina Hayashi / Saki Imamura |4–6, 4–6 |- |W100 Tokyo 2 |W100 |Matigas (Konkreto) |Natsumi Kawaguchi |''Semifinal'' |Alicia Barnett / Olivia Nicholls |0–6, 7–5, 6–10 |- |W60 Glasgow 2 |W60 |Matigas (Konkreto) |Barbora Palicova |''Quarterfinal'' |Freya Christie / Olivia Gadecki |— |- |W60 Nantes |W60 |Matigas (Konkreto) |Jessy Rompies |Rawnd 1 |Ekaterina Maklakova / Ekaterina Reyngold |6–1, 3–6, 6–10 |- |W40 Petange |W40 |Matigas (Konkreto) |Zeynep Sonmez |''Semifinal'' |Danielle Collins / Isabelle Haverlag |2–6, 4–7 |} ====== ''' 2024 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Mga Kalaban !Tala |- |W50 Pune |W50 |Matigas (Konkreto) |Darja Semeņistaja |Kampeon |Naiktha Bains / Fanny Stollár |7–6(8), 6–3 |- |W75 Croissy-Beaubourg |W75 |Matigas (Konkreto) |Estelle Cascino |Kampeon |Maia Lumsden / Jessika Ponchet |7–5, 7–6(4) |- |W100 Vitoria-Gasteiz |W100 |Matigas (Konkreto) |Estelle Cascino |Kampeon |Lia Karatancheva / Diāna Marcinkēviča |6–3, 2–6, 10–4 |- |W75 Porto 3 |W75 |Matigas (Konkreto) |Alicia Barnett |''Quarterfinal'' |Anna-Lena Friedsam / Aliccia Barnett |3–6, 4–6 |- |W75 Trnava |W75 |Matigas (Konkreto) |Zeynep Sönmez |''Semifinal'' |Lulu Sun / Moyuka Uchijima |2–6, 2–6 |- |W100 Dubai |W100 |Matigas (Konkreto) |Valentini Grammatikopoulou |''Quarterfinal'' |Isabelle Haverlag / Erika Pridankina |7–5, 4–6, 3–10 |} === Mga pangunahing torneo === ==== 2021 ==== {| class="wikitable" !Palaro !Palaruan !Lebel !Kalaban !Yugto (Rawnd) !Tala |- |Miami Open |Matigas (Konkreto) |1000 |Viktória Hrunčáková |Qualipikasyon Rawnd 1 |6–4, 4–6, 2–6 |- |Romanian Open (Cluj-Napoca) |Luwad |250 |Mayar Sherif |Rawnd 2 |2–6, 2–6 |} ==== 2022 ==== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Miami Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Madison Brengle |2–6, 1–6 |- |Madrid Open |1000 |Luwad |Kuwalipikasyon 1 |Anna Bondár |0–6, 0–6 |} ==== 2023 ==== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Australian Open |''Grand Slam'' |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 1 |Misaki Doi |6–4, 1–6, 3–6 |- |Thailand Open (Hua Hin) |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Tatjana Maria (6) |2–6, 2–6 |- |Miami Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Irina-Camelia Begu |2–6, 5–7 |- |Mutua Madrid Open |1000 |Luwad |Rawnd 1 |Tatjana Maria |1–6, 1–6 |- |Japan Open (Osaka) |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Himari Sakatsume (Q) |0–6, 3–6 |- |Guangzhou Open |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Tatjana Maria (3) |3–6, 0–6 |- |Jasmin Open (Monastir) |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Elise Mertens (2) |5–7, 0–6 |} ===== '''Larong Dalawahan''' ===== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Katambal !Kalaban !Tala |- |Jasmin Open (Monastir) |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Oana Gavrila |Cristina Bucșa / Bibiane Schoofs |3–6, 4–6 |} ==== 2024 ==== ===== '''Larong Isahan ''' ===== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Australian Open |Grand Slam |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 1 |Rebecca Peterson (18) |2–6, 5–7 |- |French Open |Grand Slam |Luwad |Kuwalipikasyon 3 |Julia Riera (2) |6–4, 6–7, 4–6 |- |Wimbledon |Grand Slam |Damo |Kuwalipikasyon 3 |Lulu Sun (23) |6–7, 5–7 |- |US Open |Grand Slam |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 3 |Elena-Gabriela Ruse (20) |6–3, 1–6, 4–6 |- |Miami Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 2 |Emiliana Arango |6–2, 5–7, 1–6 |- |Madrid Open |1000 |Luwad |Rawnd 1 |Sorana Cîrstea (27) |3–6, 7–6, 4–6 |- |Wuhan Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Kateřina Siniaková |3–6, 1–6 |- |Abu Dhabi Open |500 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Magda Linette |6–7, 1–6 |- |Guadalajara Open |500 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Marie Bouzková (6) |2–6, 2–6 |- |Ningbo Open |500 |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 1 |Priscilla Hon |4–6, 3–6 |- |Jiangxi Open |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Marie Bouzková (1) |5–7, 6–7 |- |Guangzhou Open |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Bernarda Pera |0–6, 3–6 |- |Nottingham Open |250 |Damo |Kuwalipikasyon 2 |Ena Shibahara |7–6, 0–6, 2–6 |- |Canberra International |125 |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 1 |Céline Naef (5) |4–6, 5–7 |- |Guadalajara 125 Open |125 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Tatjana Maria (4) |5–7, 2–6 |- |Polish Open (Warsaw) |125 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Isabella Shinikova |2–6, 4–6 |- |Veneto Open (Gaiba) |125 |Damo |''Quarterfinal'' |Sara Errani (4) |0–6, 6–7 |- |Makarska Open |125 |Luwad |Rawnd 1 |Maria Timofeeva (Q) |6–1, 3–6, 2–6 |} ===== '''Larong Dalawahan''' ===== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%;" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Canberra International |125 |Matigas (Konkreto) |Laura Pigossi |''Semifinal'' |Kaylah McP / Astra Sharma |6–7(1), 3–6 |- |Oeiras Ladies Open |125 |Luwad |Taylah Preston |Rawnd 1 |Valeria Lepchenko / Anna Falei |4–6, 4–6 |- |Polish Open |125 |Matigas (Konkreto) |Daniela Semenistaja |''Quarterfinal'' |Weronika Falkowska / Martyna Kubka |4–6, 5–7 |- |Guadalajara 125 Open |125 |Matigas (Konkreto) |Kimberly Birrell |''Quarterfinal'' |Katarzyna Piter / Fanny Stollar |4–6, 4–6 |- |Ningbo Open |500 |Matigas (Konkreto) |En Shuo Liang |''Quarterfinal'' |Giuliana Olmos / Alexandra Panova |1–6, 2–6 |} ==== 2025 ==== ===== '''Larong Isahan ''' ===== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Australian Open |Grand Slam |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 1 |Jana Fett (133) |5–7, 2–6 |- |Singapore Open |250 |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 2 |Simona Waltert (179) |3–6, 2–6 |- |Miami Open |1000 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Jessica Pegula (4) |6–7, 7–5, 3–6 |- |Madrid Open |1000 |Luwad |Rawnd 2 |Iga Świątek (2) |6–4, 4–6, 2–6 |- |Italian Open |1000 |Luwad |Rawnd 1 |Marta Kostyuk (27) |0–6, 1–6 |- |French Open |Grand Slam |Luwad |Rawnd 1 |Emiliana Arango (85) |0–6, 6–2, 3–6 |- |Birmingham Open |125 |Damo |Rawnd 1 |Linda Fruhvirtová |5-7, 7-6(5), 1-6 |- |Nottingham Open |250 |Damo |Rawnd 1 |Magda Linette (31) |4–6, 3–6 |- |Eastbourne Open |250 |Damo |''Runner-up'' |Maya Joint |4–6, 6–1, 6–7 (10–12) |- |Wimbledon |Grand Slam |Damo |Rawnd 1 |Barbora Krejčíková (16) |6–3, 2–6, 1–6 |- |National Bank Open (Montreal) |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Markéta Vondroušová (63) |6–3, 1–6, 2–6 |- |US Open |Grand Slam |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Cristina Bucșa (95) |4–6, 3–6 |- |São Paulo Open |250 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Janice Tjen (130) |4–6, 1–6 |- |China Open (Wuhan) |1000 |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 1 |Moyuka Uchijima (91) |4–6, 6–3, 2–6 |- |Japan Women's Open (Osaka) |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Tereza Valentová (78) |1–6, 2–6 |- |Guangzhou Open |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Claire Liu (305) |6–2, 4–6, 4–6 |- |Hong Kong Tennis Open |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Victoria Mboko (21) |6–3, 3–6, 4–6 |- |Canberra International |125 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Shuai Wei (134) |5–7, 2–6 |- |Mumbai Open |125 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Mai Hontama (166) |6–7, 2–6 |- |Oeiras Ladies Open |125 |Luwad |Rawnd 2 |Panna Udvardy (137) |6–7, 4–6 |- |Birmingham Open |125 |Damo |Rawnd 1 |Linda Fruhvirtová (152) |5–7, 7–6, 1–6 |- |Ilkley Open |125 |Damo |''Quarterfinal'' |Rebecca Marino (107) |6–1, 0–6, 6–7 |- |Guadalajara 125 Open |125 |Matigas (Konkreto) |Kampeon |Panna Udvardy (134) |1–6, 7–5, 6–3 |- |Jingshan Tennis Open |125 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Lulu Sun (146) |6–3, 4–6, 2–6 |- |Suzhou Open |125 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Viktorija Golubic (70) |6–2, 2–6, 6–7 |} ===== '''Mga pag-atras''' ===== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Palaro !Lebel !Palaruan !Dahilan |- |Cincinnati Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Pinsala sa balikat |- |Monterrey Open |500 |Matigas (Konkreto) |Pinsala sa balikat |} ===== '''Larong Dalawahan ''' ===== {| class="wikitable" style="text-align:center" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Mga kalaban !Tala |- |Guangzhou Open |250 |Matigas (Konkreto) |Nadiia Kichenok |''Semifinal'' |Katarzyna Piter / Janice Tjen |7–6(4), 3–6, 5–10 |- |Italian Open |1000 |Luwad |Coco Gauff |''Quarterfinal'' |Jasmine Paolini / Sara Errani |5–7, 6–3, 7–10 |- |French Open |Grand Slam |Luwad |Renata Zarazúa |Rawnd 2 |Olga Danilović / Anastasia Potapova |1–6, 3–6 |- |Hong Kong Open |250 |Matigas (Konkreto) |Chan Hao‑ching |Rawnd 1 |Kamilla Rakhimova / Aliaksandra Sasnovich |6–3, 1–6, 7–10 |- |Wimbledon |Grand Slam |Damo |Eva Lys |Rawnd 1 |Ingrid Gamarra Martins / Quinn Gleason |4–6, 2–6 |- |Birmingham Open |125 |Damo |Rebeka Masarova |Rawnd 1 |Storm Hunter / Ellen Perez |4–6, 4–6 |- |Mumbai Open |125 |Matigas (Konkreto) |Tsao Chia‑yi |Rawnd 1 |Amina Anshba / Elena Pridankina |4–6, 4–6 |- |Oeiras Ladies Open |125 |Luwad |Katie Volynets |Rawnd 1 |Carmen Corley / Olivia Gadecki |3–6, 4–6 |} ==== 2026 ==== ===== '''Larong Isahan ''' ===== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Auckland Open |250 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Wang Xinyu |7–5, 5–7, 6–4 |- |Australian Open |Grand Slam |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Alycia Parks |6–0, 3–6, 2–6 |- |Philippines Womens Open |125 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Camila Osorio |4-6, 4-6 |- |Abu Dhabi Open |500 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Ekaterina Alexandrova |3-6, 3-6 |- |Qatar Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Tereza Valentová |6-7 (6), 1-6 |- |Dubai Tennis Kampeonships |1000 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Coco Gauff |0-6, 2-6 |- |Indian Wells Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 4 |Linda Noskova |2-6, 0-6 |- |Miami Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 4 |Karolína Muchová |0-6,2-6 |- |Linz Open |500 |Luwad |Rawnd 2 |Jelena Ostapenko |4-6, 5-7 |- |Stuttgart Open |500 |Luwad |Rawnd 1 |Leylah Fernandez |1-6, 4-6 |- |Madrid Open |1000 |Luwad |Rawnd 2 |Elise Mertens |2-6, 1-6 |- |Italian Open |1000 |Luwad |Rawnd 3 |Elena Rybakina |4-6, 3-6 |- |Strasbourg International |500 |Luwad |Rawnd 1 |Oleksandra Oliynykova |6-3, 5-7, 3-6 |- |French Open |Grand Slam |Luwad |Rawnd 1 |Iva Jovic |4-6, 2-6 |- |Birmingham Open |125 |Damo |Kampeon |Nikola Bartůňková |5-7, 6-3, 7-5 |- |Queen's Club Kampeonships |500 |Damo |Rawnd 2 |Iva Jovic |2-6, 2-6 |- |Berlin Open |500 |Damo |''Semifinal'' |Linda Nosková |2-6, 4-6 |- |Bad Homburg Open |500 |Damo |Rawnd 1 |Elise Mertens |3-6, 3-6 |- |Wimbledon |Grand Slam |Damo |Rawnd 1 |Renata Zarazúa | |} ===== '''Larong Dalawahan''' ===== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Mga kalaban !Tala |- |Auckland Open |250 |Matigas (Konkreto) |Iva Jovic |''Semifinal'' |Xu Yifan / Yang Zhaoxuan |5–7, 3–6 |- |Australian Open |Grand Slam |Matigas (Konkreto) |Ingrid Martins |Rawnd 1 |Shuko Aoyama / Magda Linette |6–7(3), 6–2, 3–6 |- |Abu Dhabi Open |500 |Matigas (Konkreto) |Janice Tjen |''Semifinal'' |Tereza Mihalíková / Olivia Nicholls |4-6, 2-6 |- |Indian Wells Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Iva Jovic |Rawnd 1 |Hailey Baptiste / Jelena Ostapenko |2-6, 2-6 |- |Madrid Open |1000 |Luwad |Zeynep Sönmez |Rawnd 2 |Taylor Townsend / Katerina Siniakova |1-6, 5-7 |- |Italian Open |1000 |Luwad |Hailey Baptiste |Rawnd 1 |Taylor Townsend / Katerina Siniakova |2-6, 1-6 |- |Birmingham Open |125 |Damo |Nikola Bartůňková |Rawnd 1 |Harriet Dart / Maia Lumsden |4-6, 6-2, 9-11 |- |Bad Homburg Open |500 |Damo |Venus Williams |Quarterfinals |Tereza Mihalikova / Olivia Nicholles |3-6, 2-6 |- |Wimbledon |Grand Slam |Damo |Nikola Bartůňková |Unang Rawnd |Sofia Kenin / Jelena Ostapenko | |} === Rekord laban sa Pinakamataas na 20 na Manlalaro === ==== '''Panalo''' ==== {| class="wikitable" ! Kategorya !! Karaniwan |- | Ace% || ~2.3% |- | ''Double Fault''% || ~3.4% |- | Unang Pumasok na Serve || ~65.0% |- | Unang Panalong Puntos ng Serve || ~62.0% |- | Pangalawang Panalong Puntos ng Serve || ~50.0% |- | Nailigtas na BP o ''Break Points''|| ~47% |- | [[Rasyo]] ng Pangingibabaw || ~1.20 |} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Kalaban !! Torneo !! Lebel !! Palaruan !! Rawnd !! Ranggo ng Kalaban !! Iskor !! DR !! Ace% !! DF% !! Unang pasok !! Unang panalo !! Ikalawang panalo !! Naligtas na BP |- | Madison Keys || Miami || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || R32 || Blg. 5 || 6–4, 6–2 || 1.32 || 1.6% || 1.6% || 66.1% || 58.5% || 52.4% || 40.0% (2/5) |- | Iga Swiatek || Miami || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || QF || Blg. 2 || 6–2, 7–5 || 1.27 || 1.5% || 4.5% || 66.7% || 52.3% || 50.0% || 44.4% (4/9) |- | Jelena Ostapenko || Eastbourne || WTA 500 || Damo || R16 || Blg. 3 || 0–6, 6–2, 3–2 RET || 1.08 || 0.0% || 3.8% || 63.5% || 57.6% || 63.2% || – |- | Clara Tauson || US Open || Grand Slam || Matigas (Konkreto) || R128 || Blg. 14 || 6–3, 2–6, 7–6(11) || 0.97 || 0.0% || 5.3% || 68.1% || 59.4% || 43.3% || 44.4% (4/9) |- | Jasmine Paolini || Dubai || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || R32 || Blg. 6 || 6–1, 7–6(5) || 1.32 || 3.1% || 3.1% || 63.1% || 73.2% || 50.0% || 50.0% (2/4) |- | Coco Gauff || Indian Wells || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || R32 || Blg. 4 || 6–2, 2–0 RET || 1.46 || 0.0% || 0.0% || 68.0% || 58.8% || 50.0% || 33.3% (1/3) |- | Elena Rybakina || Berlin || WTA 500 || Damo || R16 || Blg. 2 || 7–5, 6–4 || 1.19 || 6.0% || 4.5% || 68.7% || 71.7% || 57.1% || 50.0% (1/2) |- | Elina Svitolina || Berlin || WTA 500 || Damo || QF || Blg. 6 || 6–3, 6–4 || 1.16 || 5.3% || 3.5% || 50.9% || 79.3% || 32.1% || 50.0% (3/6) |} ==== '''Talo''' ==== {| class="wikitable" ! Estadistika !! Karaniwan |- | Ace% || ~1.7% |- | Double Fault% || ~4.3% |- | Unang Serve In || ~62.5% |- | Unang Serve Points Won || ~50.0% |- | Pangalawang Serve Points Won || ~41.0% |- | Break Points Saved || ~39% |- | Ratio ng Pangingibabaw || ~0.65 |} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Kalaban !! Torneo !! Lebel !! Korte !! Rawnd !! Ranggo ng Kalaban !! Iskor !! DR !! Ace% !! DF% !! Unang pasok !! Unang panalo !! Ikalawang panalo !! Naligtas na BP |- | Jessica Pegula || Miami || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || SF || Blg. 4 || 7–6(3), 5–7, 3–6 || 0.87 || 2.0% || 3.9% || 72.5% || 62.2% || 42.9% || 28.6% (2/7) |- | Iga Swiatek || Madrid || WTA 1000 || Luwad || R64 || Blg. 2 || 6–4, 4–6, 2–6 || 0.77 || 3.0% || 5.0% || 69.0% || 50.7% || 41.9% || 56.3% (9/16) |- | Barbora Krejcikova || Wimbledon || Grand Slam || Damo || R128 || Blg. 17 || 6–3, 2–6, 1–6 || 0.82 || 1.1% || 1.1% || 54.3% || 50.0% || 50.0% || 62.5% (10/16) |- | Ekaterina Alexandrova || Abu Dhabi || WTA 500 || Matigas (Konkreto) || QF || Blg. 11 || 3–6, 3–6 || 0.79 || 0.0% || 1.6% || 69.8% || 45.5% || 52.6% || 44.4% (4/9) |- | Coco Gauff || Dubai || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || QF || Blg. 3 || 0–6, 2–6 || 0.61 || 0.0% || 2.5% || 57.5% || 30.4% || 41.2% || 33.3% (3/9) |- | Linda Noskova || Indian Wells || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || R16 || Blg. 14 || 2–6, 0–6 || 0.36 || 0.0% || 6.8% || 56.8% || 36.0% || 47.4% || 37.5% (3/8) |- | Karolina Muchova || Miami || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || R16 || Blg. 13 || 0–6, 2–6 || 0.39 || 0.0% || 4.8% || 52.4% || 36.4% || 50.0% || 0.0% (0/4) |- | Elena Rybakina || Rome || WTA 1000 || Luwad || R32 || Blg. 2 || 4–6, 3–6 || 0.80 || 1.3% || 6.6% || 67.1% || 56.9% || 44.0% || 42.9% (3/7) |- | Iva Jovic || Roland Garros || Grand Slam || Luwad || R128 || Blg. 17 || 4–6, 2–6 || – || – || – || – || – || – || – |- | Iva Jovic || Queen’s Club || WTA 500 || Damo || R16 || Blg. 19 || 2–6, 2–6 || 0.56 || 2.0% || 2.0% || 66.0% || 51.5% || 29.4% || 28.6% (2/7) |- | Linda Noskova || Berlin || WTA 500 || Damo || SF || Blg. 8 || 2–6, 4–6 || 0.60 || 4.1% || 6.1% || 51.0% || 52.0% || 37.5% || 16.7% (1/6) |} Si Eala ay nakapagtala ng 18 laban laban sa mga Top 20 na manlalaro, kung saan siya ay nanalo ng 7 at natalo ng 11. Noong 2025, nakamit niya ang unang malaking tagumpay sa Miami Open 1000 matapos talunin sina Keys at Świątek bago matalo kay Pegula sa ''semifinal'', at nagwagi rin laban kay Tauson sa US Open, ngunit nabigo kina Krejčíková sa Wimbledon at Świątek sa Madrid. Noong 2026, tinalo niya sina Paolini sa Dubai at Rybakina at Svitolina sa Berlin, subalit natalo kina Gauff, Nosková, Muchová, Rybakina sa Rome, at Jovic sa Roland Garros at Queen’s Club. Ang kanyang pinakamalakas na kampanya ay sa Berlin Open 500, kung saan tinalo niya ang dalawang Top 10 na manlalaro bago matalo kay Nosková sa ''semifinal''.<ref name=":1">{{Cite web |date=Hunyo 22, 2026 |title=Tennis Abstract: Alexandra Eala Rekord laban sa Pinakamataas na 20 na Manlalaro |url=https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&f=ACareerqqITop_20qqv1 |access-date=Hunyo 22, 2026 |website=Tennis Abstract|language=en}}</ref> Sa kanyang mga panalo, ang katamtamang [[estadistika]] ng laban ay: 2.3% aces, 3.4% double faults, 65% first serve in, 62% first-serve points won, 50% second-serve points won, at 47% break points saved, na may rasyo ng pagdomina na ~1.20. Sa kanyang mga pagkatalo, ang average ay: 1.7% aces, 4.3% double faults, 62.5% first serve in, 50% first-serve points won, 41% second-serve points won, at 39% break points saved, na may dominance ratio na ~0.65.<ref name=":1" /> ==Mga pananda== {{noteslist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga panlabas na link== * [https://www.instagram.com/alex.eala/ Pahinang opisyal ni Alex Eala sa Instagram] * [https://www.wtatennis.com/players/330332/- Pahinang opisyal sa WTA ni Alex Eala] * [https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/overview/ Pahinang opisyal sa ITF Women’s World Tennis ni Alex Eala] * [https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&f=v1 Alex Eala sa Tennis Abstract] * [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/Alex_Eala Alex Eala sa Fandom (sa wikang ingles)] * [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches Mga listahan ng torneo ni Alex Eala sa Fandom (sa wikang ingles)] {{DEFAULTSORT:Eala, Alexandra}} [[Kategorya:Manlalaro ng tennis mula Pilipinas]] ofxij5yy7iwig8iskg9346rpxh2i2h6 2213592 2213591 2026-06-27T18:56:11Z Tabilay 153890 /* Larong Dalawahan */ 2213592 wikitext text/x-wiki {{Infobox tennis biography |name = Alexandra Eala |image = Ealas and Patrick Gregorio (cropped Alexandra Eala).jpg |image_upright = .8 |caption = Si Eala sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya]] |fullname = Alexandra Maniego Eala |country = {{PHI}} |residence = [[Kalakhang Maynila]], Pilipinas<br>[[Mallorca]], Espanya |birth_date = {{birth date and age|2005|5|23}} |birth_place = [[Lungsod Quezon]], Pilipinas |height = {{height|m=1.75}} |turnedpro = Marso 2020 |plays = Kaliwete (dalawahang-kamay na ''backhand'') |coach = Joan Bosch<br> Alexandro Viaene<br>Lluc Bauza (Tagasanay sa Kalakasan ng Katawan) |careerprizemoney = [[Dolyar ng Estados Unidos|$]] 2,216,543 |singlesrecord = {{tennis record|won=221|lost=133}} |singlestitles = 2 WTA 125 |highestsinglesranking = Blg. 29 (Marso 16, 2026) |currentsinglesranking = Blg. 30 (Hunyo 22, 2026) |doublesrecord = {{tennis record|won=48|lost=47}} |doublestitles = 0 |highestdoublesranking = Blg. 88 (Mayo 4, 2026) |currentdoublesranking = Blg. 151 (Hunyo 15, 2026) |updated = Hunyo 22, 2026 |AustralianOpenresult = 1R (2026) |FrenchOpenresult = 1R (2025, 2026) |Wimbledonresult = 1R (2025) |USOpenresult = 2R (2025) |AustralianOpenDoublesresult = 1R (2026) |FrenchOpenDoublesresult = 2R (2025) |WimbledonDoublesresult = 1R (2025) | medaltemplates-expand = no | medaltemplates = {{MedalCountry |{{PHI}}}} {{Medal|Sport|[[Palaro ng Timog Silangang Asya]]}} {{MedalGold | 2025 sa Taylandiya | Isahan }} {{MedalBronze | 2025 sa Taylandiya | Koponan }} {{MedalBronze | 2025 sa Taylandiya | Magkahalong dalawahan }} {{MedalBronze | 2021 sa Biyetnam | Isahan }} {{MedalBronze | 2021 sa Taylandiya | Magkahalong dalawahan }} {{MedalBronze | 2021 sa Taylandiya | Koponan }} {{Medal|Sport|[[Palarong Asyano]]}} {{MedalBronze | 2022 sa Hangzhou | Isahan }} {{MedalBronze|2022 sa Hangzhou|Magkahalong dalawahan}} }} Si '''Alexandra "Alex" Maniego Eala'''{{Efn|1=Pagbigkas sa Ingles: /iːˈɑːlɑː/<br> /iː/ = "ii" gaya ng sa ''see''; /ˈɑː/ = diin na "ah" gaya ng sa ''father''; /l/ = "l" gaya ng sa ''light''; /ɑː/ = mahaba na "ah" gaya ng sa ''spa''. <br> Binibigkas bilang ''ii-AH-lah'' <br><br> Pagbigkas sa Filipino: /ɛˈjalɐ/<br> /ɛ/ = "eh" gaya ng sa ''bed''; /ˈja/ = diin na "ya" gaya ng sa ''yard''; /l/ = "l" gaya ng sa ''light''; /ɐ/ = maikling "uh/ah" tunog, katulad ng huling patinig sa ''sofa'' o ''comma''. <br> Binibigkas bilang ''eh-YA-lah''}} (isinilang Mayo 23, 2005 sa [[Lungsod ng Quezon]]) ay isang Pilipinang propesyonal na manlalaro ng [[Tennis|tenis]]. Naabot niya ang pinakamataas na puwesto sa kanyang karera sa isahan (''singles''), bilang ika-29 sa mundo ayon sa WTA noong Marso 16, 2026, na naging dahilan upang siya ang pinakamataas na nirangguhang Pilipina sa kasaysayan ng Paligsahang WTA. Nagwagi siya ng mga titulong dyunyor na ''Grand Slam'': dalawahan sa Australian Open ng 2020 at French Open ng 2021, at isahan sa US Open ng 2022. Mayroon siyang limang pangisahan at tatlong pangdalawahan na titulo sa circuitong ITF, at mula 2025 hanggang 2026 ay nagtala ng mahahalagang tagumpay kabilang ang semifinal sa Miami Open WTA 1000, final sa Eastbourne Open WTA 250, at dalawang kampeonato sa Guadalajara Open 2025 at Birmingham Open 2026 parehong WTA 125. == Maagang buhay == Si Alex Eala ay ipinanganak noong Mayo 23, 2005 sa [[Lungsod Quezon]], Pilipinas, kina Michael Eala, isang ehekutibo sa negosyo,<ref>{{cite web |last1=Jara-Puyod |first1=Mariecar |title=‘Eala’s grit, humility and passion have captured every Filipino’s heart,' says Philippine Ambassador Alfonso Ver |url=https://www.gulftoday.ae/sport/2026/02/20/ealas-grit-humility-and-passion-have-captured-every-filipinos-heart-says-philippine-ambassador-alfonso-ver |website=Gulf Today |publisher=Gulf Today |access-date=26 Marso 2026|language=en}}</ref> at Rosemarie Maniego-Eala, dating CFO ng Globe Telecom hanggang 2024 at dating pambansang manlalangoy na nagwagi ng tansong medalya sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya 1985|Palaro ng Timog Silangang Asya ng 1985]]. Ang kanyang mga tiyuhin ay sina Noli Eala, dating tagapangulo ng Komisyon sa Isports ng Pilipinas at komisyoner ng [[Philippine Basketball Association]],<ref name="Philstar">{{cite news |last1=Acebuche |first1=Yoniel |title=Alex Eala: What to know about the tennis phenom making history on the court |url=https://www.philstarlife.com/celebrity/828326-what-to-know-alex-eala |access-date=Agosto 28, 2025 |work=[[The Philippine Star]] |date=Marso 28, 2025|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Cordero |first=Abac |date=Agosto 30, 2022 |title=Noli Eala named new Philippine Sports Commission chairman |url=https://www.philstar.com/sports/2022/08/30/2206206/noli-eala-named-new-philippine-sports-commission-chairman |access-date=Nobyembre 5, 2025 |work=[[The Philippine Star]]|language=en}}</ref> at ang tagadisenyo ng moda na si Rhett Eala.<ref>{{cite news |last1=Tunac |first1=Hermes Joy |title=Alex Eala reveals uncle Rhett Eala designed the elegant Filipiniana she wore at Laureus Awards 2026 |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/shoppingandfashion/985027/alex-eala-reveals-uncle-rhett-eala-designed-the-elegant-filipiniana-she-wore-at-laureus-awar/story/ |work=[[GMA News]] |date=Abril 23, 2026|language=en}}</ref> Ang kanyang kapatid na si Michael Francis "Miko" Eala ay naglaro ng tenis para sa Penn State Nittany Lions mula 2020 hanggang 2024.<ref>{{Cite news |author1=Castillejo, Dyan |date=Mayo 6, 2024 |title=Filipino athletes graduate as part of Penn State's class of 2024 |url=https://www.abs-cbn.com/sports/2024/5/6/filipino-athletes-graduate-as-part-of-penn-state-s-class-of-2024-1839 |work=[[ABS-CBN News]]|language=en}}</ref><ref name="PEP2">{{Cite news |last1=Bravo |date=Marso 27, 2025 |title=Who is Alex Eala, Pinoy tennis player at 2025 Miami Open? |url=https://www.pep.ph/peptionary/186040/alex-eala-a5128-20250327 |website=Philippine Entertainment Portal|language=en}}</ref> Nagsimula si Eala sa tenis sa edad na apat,<ref>{{cite news |last1=Hilotin |title=Alex Eala: Rapid rise in tennis rankings, what's next? |url=https://gulfnews.com/sport/tennis/alex-eala-rapid-rise-in-tennis-rankings-whats-next-1.500248201 |work=Gulf News |date=Agosto 28, 2025|language=en}}</ref> ipinakilala ng kanyang lolo sa ina na si Roberto Maniego, na siya ring unang tagasanay.<ref>{{Cite web |date=Nobyembre 30, 2022 |title=The rise of Alexandra Eala making headlines in the Philippines and beyond |url=https://www.wtatennis.com/news/2921343/alexandra-eala |website=Women's Tennis Association|language=en}}</ref><ref>{{cite news |last=Payo |date=Agosto 31, 2025 |title=Alex Eala and the guts to be first |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-guts-first-philippine-tennis/ |work=[[Rappler]]|language=en}}</ref> Nag-aral siya sa Immaculate Conception Academy sa [[San Juan, Metro Manila|San Juan]] at Colegio San Agustin sa [[Makati]], bago lumipat sa Rafa Nadal Academy sa Manacor, [[Espanya]], kung saan siya nagtapos noong 2023.<ref>{{cite news |last1=Mina |title=How Alex Eala became a world-class tennis champion |url=https://www.abs-cbn.com/sports/10/22/22/what-it-took-for-alex-eala-to-become-a-tennis-world-champ |work=[[ABS-CBN News]] |date=Oktubre 22, 2022|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=Disyembre 19, 2025 |title=Alex Eala Biography: Acing Her Path to the Tennis Court |url=https://www.globe.com.ph/blog/alex-eala-journey-to-pro |website=[[Globe Telecom|Globe]]|language=en}}</ref> == Estilo ng paglalaro == Si Eala ay kilala bilang isang agresibong ''baseliner'' (manlalaro sa likod ng korte) na gumagamit ng kanyang ''forehand'' (harapang palo) at matatag na dalawahang kamay na ''backhand'' (likurang palo) upang kontrolin ang mga palitan,<ref>{{Cite web |last=Tignor |first=Steve |date=Marso 26, 2025 |title=Is Nadal Academy prodigy Alexandra Eala the next tennis star? |url=https://www.tennis.com/news/articles/nadal-academy-prodigy-alexandra-eala-next-tennis-star |access-date=Enero 24, 2026 |website=Tennis.com |language=en}}</ref> habang ang kaliwang kamay na ''topspin'' (paakyat na ikot) ay nagtutulak sa mga kalaban nang malalim. Bagaman mahusay ang kanyang larong pagbabalik at pagganap sa ''hard court'' (o palaruang matigas), nananatiling kahinaan ang kanyang ''serve'' na kulang sa bilis at pagbabago.<ref>{{Cite web |last=Caramoan |first=Miguel Alfonso |date=Enero 19, 2026 |title=What’s next for Alex Eala after 2026 Australian Open first-round exit? |url=https://www.espn.ph/tennis/story/_/id/47658308/what-next-alex-eala-2026-australian-open-first-round-exit |access-date=Enero 24, 2026 |website=ESPN |language=en}}</ref> Nakamit na niya ang makasaysayang tagumpay bilang unang Pilipino sa WTA 1000 ''semis'' at tinalo ang tatlong pangunahing kampeon sa Miami Open ng 2025, ngunit binibigyang-diin ng mga eksperto at dating propesyonal sa larangan ng tenis na ang pagpapaayos ng kanyang ''serve'', sa bilis at taktikal na pagkakaiba-iba, at pagpapalakas ng kanyang pisikal na kondisyon ang susi sa kanyang pangmatagalang tagumpay. Itinampok nina dating mga propesyonal na manlalaro ng tenis na sina Greg Rusedski, Andrea Petkovic, at Martina Navratilova ang pangangailangan para sa higit na lakas, pagiging maaasahan, at pagkakaiba-iba sa kanyang ''serve'', kasabay ng mas mahusay na pangangatawan at kondisyon.<ref>{{Cite web |date=Marso 10, 2026 |title=Alex Eala told where she can improve: Martina Navratilova offers advice |url=https://www.tennis365.com/tennis-news/alex-eala-told-where-she-can-improve-martina-navratilova-offers-advice |access-date=Marso 11, 2026 |website=Tennis365 |language=en}}</ref> == Karera == === Dyunyor === Noong 2013, naging kampeon si Eala sa 8-at mas batang dibisyon ng ''Little Mo International Tennis Grand Slam'' sa [[Estados Unidos]].<ref>{{Cite news |date=January 12, 2014 |title=Eala siblings sizzle in Little Mo tennis |language=en-US |website=Inquirer.net |url=https://sports.inquirer.net/139387/eala-siblings-sizzle-in-little-mo-tennis |access-date=May 31, 2026}}</ref> Noong 2015, nagwagi siya sa ''Dubrovnik Dub Bowl'' para sa 11-at mas batang palaro na naganap sa [[Croatia]].<ref>{{Cite news |title=Dubrovnik Dub Bowl 2015 Recap |website=Dubrovnik Tennis Center |url=https://tenisdubrovnik.com/others/dubrovnik-dub-bowl-2015-recap/}}</ref> Noong 2018, nakamit niya ang kampeonato sa ''Les Petits As – Le Mondial Lacoste'' sa [[Pransiya]], bilang kauna-unahang kampeon na nakapasok sa torneo sa pamamagitan ng ''wild card''.<ref>{{Cite web |date=January 28, 2018 |title=Lilov & Eala win at Les Petits As |url=https://www.tenniseurope.org/news/117748/Lilov-Eala-win-at-Les-Petits-As}}</ref> Noong 2019, napanalunan niya ang titulo sa dalawahang pambabae ng ''Orange Bowl'' kasama si Laskevich.<ref>{{Cite news |date=Disyembre 17, 2019 |title=Better chemistry sparked teen tennis star Alex Eala's win at Orange Bowl Doubles |website=Spin.ph |url=https://www.spin.ph/life/guide/alex-eala-caps-off-2019-with-orange-bowl-doubles-title-a2442-20191217}}</ref> Noong 2020, nagwagi siya sa dalawahang pambabae ng ''Australian Open'' kasama si Nugroho. Noong 2021, nakuha niya ang titulong dalawahan sa ''French Open'' kasama si Selekhmeteva,<ref>{{Cite news |date=Hunyo 12, 2021 |title=Alex Eala, Selekhmeteva crowned 2021 French Open girls doubles champions |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-oksana-selekhmeteva-2021-french-open-juniors-girls-doubles-champions}}</ref> at nagwagi ng isahan at dalawahan sa ''Trofeo Bonfiglio'' sa [[Milan]].<ref>{{Cite news |last=Mina|first=Rosy|date=Hulyo 17, 2021|title=Alex Eala clinches doubles crown, to play singles final in Milan juniors|work=ABS CBN News|url=https://www.abs-cbn.com/sports/07/17/21/alex-eala-tennis-milan|language=en}}</ref> Noong 2022, gumawa siya ng kasaysayan bilang unang Pilipinong nagwagi ng junior singles na ''Grand Slam'' sa ''US Open'', matapos talunin si Havlíčková sa final.<ref>{{Cite web |date=Setyembre 10, 2022 |title=Alexandra Eala becomes first Filipina to win a junior Grand Slam singles title |website=US Open |url=https://www.usopen.org/en_US/news/articles/2022-09-10/alexandra_eala_becomes_first_filipina_to_win_a_junior_grand_slam_singles_title_at_the_2022_us_open.html}}</ref> === Propesyonal na karera === ==== 2020 ==== ===== '''Isahan''' ===== [[File:Alex_Eala_2024_US_Open_2b.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Alex_Eala_2024_US_Open_2b.jpg|thumb|Si Eala habang nagsasanay bilang paghahanda para sa US Open ng 2024.]] Noong 2020, lumahok si Eala sa limang paligsahan ng ITF sa isahan. Umabot siya sa pangalawang yugto ng W25 Las Palmas, W15 Castellón, at W15 Monastir, habang nagtapos sa unang yugto ng W15 Las Palmas at W15 Melilla.<ref name="WTA-AE">{{cite web |title=WTA Official: Alexandra Eala |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala/matches |access-date=Oktubre 5, 2025 |publisher=Women's Tennis Association|language=en}}</ref> ==== 2021 ==== ===== '''Isahan''' ===== Sa WTA, unang sumabak si Eala sa Miami Open ngunit hindi nakalusot sa pagpapakuwalipika. Sa Cluj-Napoca 250, nakapasok siya sa pangunahing torneo at umabot hanggang sa pangalawang yugto.<ref name="WTA-AE" /> ===== '''Dalawahan''' ===== Noong 2021, lumahok si Eala sa dalawang torneo ng ITF sa dalawahan. Sa W25 Madrid, nakarating siya sa ''quarterfinal'', at sa W25 Platja d’Aro, umabot siya sa ''final''.<ref name="WTA-AE" /> ==== 2022 ==== ===== '''Isahan''' ===== Sa WTA, lumahok siya sa Miami 1000 at Madrid 1000 ngunit natalo sa unang yugto at sa pagpapakuwalipika.<ref name="WTA-AE" /> Sa ITF, nagwagi siya sa W25 Chiang Rai at naging ikalawang puwesto sa W60 Madrid 2. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W80 Poitiers, W60 Vitoria‑Gasteiz, at W25 El Espinar, at sa ''quarterfinal'' ng W80 Rancho Santa Fe, W60 Templeton, W25 Madrid, at W25 Chiang Rai 2.<ref name="WTA-AE" /> ===== '''Dalawahan''' ===== Sa WTA, nakapaglaro siya sa Miami 1000 at sa pagpapakuwalipika ng Madrid 1000.<ref name=":0">{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Bumalik si Alex Eala sa Miami Open, kung saan nagsimula ang kanyang pangarap na naging tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 Marso 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times|language=en}}</ref> Sa ITF, lumahok siya sa sampung torneo. Ang pinakamataas na narating niya ay ang ''semifinal'' sa W25 Palma del Río. Nakarating din siya sa ''quarterfinal'' ng pitong torneo, habang dalawang torneo ang nagtapos sa maagang yugto.<ref name=":0" /> ==== 2023 ==== ===== '''Isahan''' ===== Lumahok siya sa rawnd ng pagpapakuwalipika ng Australian Open ngunit nabigo. Natalo rin siya sa unang yugto ng Thailand 250, Osaka 250, Guangzhou 250, at Monastir 250. Lumaban din siya bilang ''wildcard'' sa Miami 1000 at Madrid 1000.<ref name="WTA-AE" /> Sa sirkitong ITF, nakamit niya ang dalawang pinakamalalaking tagumpay sa isahan: una sa W15 Yecla at kasunod sa W25 Roehampton.<ref name="WTA-AE" /> Nakarating siya sa ''final'' ng W25 Aldershot at W40 Petange; sa ''semifinal'' ng W100 Vitoria-Gasteiz at W60 Nantes; at sa ''quarterfinal'' ng W60 Barcelona at W100 Tokyo.<ref name="WTA-AE" /> ===== '''Dalawahan''' ===== Noong 2023, lumahok si Eala sa mga torneo ng ITF at WTA sa dalawahan.<ref name="WTA-AE" /> Umabot siya sa apat na ''semifinal'' (W60 Trnava, W100 Tokyo, W25 Aldershot, W40 Petange) at apat na ''quarterfinal'' (W25 Zaragoza, W100 Vitoria-Gasteiz, W25 Roehampton, W60 Glasgow). Nakarating din siya sa ilang pangalawang yugto kabilang ang Monastir 250. Karamihan sa mga torneo ay ginanap sa matitigas na palaruan, maliban sa W60 Chiasso na ginanap sa luwad.<ref name="WTA-AE" /> ==== 2024 ==== ===== '''Isahan''' ===== Noong 2024, hindi nakalusot si Eala sa nagkuwalipika ng apat na ''Grand Slam'' (Australian Open, French Open, Wimbledon, US Open). Ang pinakamagandang resulta niya ay ang ''quarterfinal'' sa Veneto 125.<ref name="WTA-AE" /> Sa WTA Tour, umabot siya sa ikalawang yugto ng Miami 1000, ngunit natalo sa unang yugto ng Madrid 1000, Wuhan 1000, Guadalajara 500, Abu Dhabi 500, at sa pagpapakuwalipika ng Ningbo 500. Nabigo rin sa pagpapakuwalipika ng Nottingham 250, at sa unang yugto ng Guangzhou 250 at Jiangxi 250. Bukod sa ''semifinal'' sa Canberra 125, umabot siya sa ikalawang yugto ng Oeiras 125 at Guadalajara 125, ngunit natalo sa unang yugto ng Makarska 125 at Warsaw 125.<ref name="WTA-AE" /> Nakuha niya ang unang malaking titulo sa W100 Vitoria-Gasteiz. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W100 Dubai at W50 Indore, at sa ''quarterfinal'' ng W100 Takasaki, W100 Cary, W100 Landisville, W75 Porto, at W75 Trnava. Nabigo naman siya nang maaga sa W75 Zagreb at W60 Bellinzona.<ref name="WTA-AE" /> ===== '''Dalawahan''' ===== Noong 2024, nagpakita si Eala ng matatag na kampanya sa dalawahan.<ref name="WTA-AE" /> Pinakamahusay ang kanyang resulta sa ''semifinal'' ng Canberra 125. Nagtala rin siya ng limang ''quarterfinal'': sa Ningbo 500, Warsaw 125, Guadalajara 125, W100 Dubai, at W75 Porto 3.<ref name="WTA-AE" /> Nagtala si Eala ng tatlong titulo: una sa W50 Pune, sinundan ng magkasunod na panalo sa W75 Croissy-Beaubourg at W100 Vitoria-Gasteiz—ang pinakamataas na titulo niya sa ITF. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W75 Trnava.<ref name="WTA-AE" /> Bukod dito, nagtapos siya sa unang yugto ng Oeiras 125.<ref name="WTA-AE" /> ==== 2025 ==== ===== '''Isahan''' ===== Noong 2025, ang pinakamalaking tagumpay ni Eala ay sa Miami 1000, kung saan umabot siya sa ''semifinal'' matapos talunin ang Blg. 2 sa mundo. Sa damuhan, nakarating siya sa unang pangwakas ng WTA sa Eastbourne 250. Sa US Open, nakamit niya ang unang panalo sa ''main draw'' at umabot sa ikalawang yugto. Pagkaraan nito, tinamo ang unang propesyonal na titulo sa Guadalajara 125.<ref name="WTA-AE" /> Nagtala rin siya ng matatag na hinatnan sa mga sumusunod na paligsahan: ''quarterfinal'' sa São Paulo 250, Ilkley 125, at Suzhou 125; ''semifinal'' sa Jingshan 125 at Canberra 125. Umabot siya sa pangalawang yugto ng Madrid 1000, Hong Kong 250, Mumbai 125, at Oeiras 125.<ref name="WTA-AE" /> Gayunpaman, marami ring maagang pagkabigo ang natala niya sa taon. Natalo siya sa unang yugto ng French Open, Wimbledon, at Australian Open (sa pagpapakuwalipika). Nabigo rin sa unang yugto ng Rome 1000, Montreal 1000, at sa pagpapakuwalipika ng Wuhan 1000. Natalo siya sa unang yugto ng Nottingham 250, Singapore 250, Osaka 250, Guangzhou 250, at Birmingham 250.<ref name="WTA-AE" /> Sa ITF, tatlong torneo ang nilaro ngunit lahat ay nagtapos sa pangalawang yugto: W100 Bengaluru, W75 Trnava 1, at W75 Trnava 2.<ref name="WTA-AE" /> ===== '''Dalawahan''' ===== Noong 2025, lumahok si Eala sa iba’t ibang antas ng WTA Tour sa dalawahan.<ref name="WTA-AE" /> Pinakamahusay ang kanyang kampanya sa Guangzhou 250, kung saan umabot siya sa ''semifinal''. Nakarating din siya sa ''quarterfinal'' ng Italian 1000.<ref name="WTA-AE" /> Sa mga Grand Slam, umabot siya sa ikalawang yugto ng French Open, at natalo sa unang yugto ng Wimbledon.<ref name="WTA-AE" /> Lumahok din siya sa Birmingham 250 at Hong Kong 250, kapwa nagtapos sa unang yugto. Sa mga naghahamon, nakapaglaro siya sa Mumbai 125 at Oeiras 125, na kapwa nagtapos sa unang yugto.<ref name="WTA-AE" /> ==== 2026 ==== ===== '''Isahan''' ===== Sinimulan ni Eala ang kanyang 2026 ''season'' sa Auckland 250, umabot sa ''semifinal''. Nabigo siya sa unang yugto ng Australian Open.<ref>{{cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=Enero 19, 2026 |title=Alex Eala exits Australian Open first round |work=Inquirer.net |url=https://sports.inquirer.net/659094/alex-eala-exits-australian-open-first-round-falls-to-alycia-parks|language=en}}</ref> Sa Philippines 125, nakapasok siya sa ''quarterfinal''. Umabot din siya sa ''quarterfinal'' ng Abu Dhabi 1000, Dubai 1000, at ika-apat na rawnd ng Indian Wells at Miami 1000.<ref name="WTA-AE" /> Sa Europa, nakarating siya sa ikalawang yugto ng Linz 500, unang yugto ng Stuttgart 500, ikalawang yugto ng Madrid 1000, ikatlong yugto ng Rome 1000, at unang rawnd ng Strasbourg 500. Sa French Open, natalo siya sa unang rawnd.<ref name="WTA-AE" /> Sa damuhan, nakamit niya ang ikalawang WTA 125 na titulo sa Birmingham. Pagkaraan nito, nabigo siya sa ikalawang yugto ng Queen's Club 500.<ref name="WTA-AE" /> Sa Berlin 500, bilang wild card, umabot siya sa ''semifinal'' matapos talunin ang ilang seeded players, ngunit natalo sa kalaunang kampeon.<ref>{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=June 21, 2026 |title=Alex Eala's Berlin Open campaign ends in loss to Linda Nosková |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/6/21/alex-eala-s-berlin-open-campaign-ends-in-loss-to-linda-noskov-0118 |work=ABS-CBN News}}</ref> Pagkatapos, nagtamo siya ng maagang pagkatalo sa unang round ng Bad Homburg 500.<ref>{{Cite news |title=Maagang nabigo si Eala sa Bad Homburg matapos matalo kay Mertens |url=https://www.spin.ph/tennis/eala-drops-out-of-bad-homburg-early-after-falling-to-mertens-a6035-20260623 |access-date=Hunyo 22, 2026 |website=Spin.ph |language=tl |date=Hunyo 22, 2026 |last=Reyes |first=Kate}}</ref> ===== '''Dalawahan''' ===== Sa Auckland 250, nakipagtambal si Eala kay Jović at umabot sila sa ''semifinal''.<ref>{{Cite news|url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/1/9/tennis-alex-eala-iva-jovic-exit-asb-classic-doubles-1819|title=Alex Eala, Iva Jovic exit ASB Classic doubles|last=Castillejo|first=Dyan|date=Enero 9, 2026|access-date=Enero 9, 2026|work=ABS-CBN News|language=en}}</ref> Sa Australian Open, nakipares siya kay Martins ngunit natalo sa unang rawnd.<ref>{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=Enero 20, 2026 |title=Eala, Martins ousted in first round of Australian Open doubles |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/1/20/tennis-eala-martins-ousted-in-first-round-of-australian-open-doubles-1839 |access-date=Enero 20, 2026 |work=ABS-CBN News|language=en}}</ref> Sa Abu Dhabi 1000, kasama si Tjen, umabot sila sa ''semifinal''.<ref>{{Cite news |last=Villanueva |first=Ralph Edwin |date=Pebrero 6, 2026 |title=Eala, Tjen get boot in Abu Dhabi Open semis |website=Philstar.com |url=https://www.philstar.com/sports/2026/02/06/2506287/eala-tjen-get-boot-abu-dhabi-open-semis |access-date=Pebrero 6, 2026|language=en}}</ref> Kasama si Sönmez, naalis siya sa ikalawang yugto ng Madrid 1000,<ref>{{cite news |last=Reyes |first=Kate M. |date=25 Abril 2026 |title=Alex Eala, Zeynep Sonmez ousted in Madrid Open doubles |website=SPIN.ph |url=https://www.spin.ph/tennis/alex-eala-zeynep-sonmez-ousted-in-madrid-open-doubles-a5019-20260425 |access-date=25 Abril 2026|language=en}}</ref> at kasama si Baptiste, natalo rin sa unang yugto ng Rome 1000.<ref name="WTA-AE" /> Sa Birmingham 125, natalo sila sa unang yugto ng dalawahan.<ref name="WTA-AE" /> Umabot sila ni Williams sa quarterfinals ng Bad Homburg 500.<ref>{{Cite news |last=Flores-Colina|first=Celest|date=June 25, 2026|title=Alex Eala-Venus Williams tandem exits Bad Homburg Open doubles|url=https://sports.inquirer.net/683552/alex-eala-venus-williams-tandem-exits-bad-homburg-open-doubles|access-date=June 25, 2026|website=INQUIRER.net|language=en}}</ref> == Ibang larangan == === Pambansang koponan === [[File:Alex_Eala_(cropped).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Alex_Eala_(cropped).jpg|thumb|Si Eala kasama ang mga tansong medalya na napanalunan niya sa Palaro ng Timog Silangang Asya ng 2021.]] Kinatawan ni Eala ang [[Pilipinas]] sa iba’t ibang pandaigdigang torneo. Nakakuha siya ng mga medalya sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya 2021|Palaro ng Timog Silangang Asya ng 2021]] ([[bronse]] sa isahan, koponan, at magkahalong dalawahan) sa [[Palarong Asyano 2022|Palarong Asyano ng 2022]] (bronse sa magkahalong dalawahan at isahang pangkababaihan).<ref name=":7">{{cite news |last1=Carandang |first1=Justin Kenneth |date=Mayo 20, 2022 |title=Si Alex Eala ay nakuntento sa tansong medalya sa women’s singles. |work=GMA News |url=https://www.gmanetwork.com/news/sports/othersports/832339/tennis-ace-alex-eala-settles-for-bronze-in-women-s-singles/story/ |url-status=live |access-date=Mayo 20, 2022|language=en}}</ref><ref name=":8">{{cite news |last=Payo |first=Jasmine |date=Setyembre 29, 2023 |title=Si Alex Eala ay nakakuha ng ikalawang tansong medalya sa Palarong Asya kasama si Alcantara sa dalawan. |language=en-US |work=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/tennis-semifinal-results-mixed-doubles-alex-eala-francis-casey-alcantara-asian-games-september-29-2023/ |url-status=live |access-date=Setyembre 29, 2023}}</ref> Noong 2024, pinangunahan niya ang koponan sa 5–0 panalo sa pangatlong pangkat na nagresulta sa promosyon sa pangalawang pangkat ng Kopang Billie Jean.<ref>{{cite news |last=Morales |first=Luisa |date=Disyembre 2, 2024 |title=Si Alex Eala ay nagagalak na pamunuan ang Team Philippines sa pag-angat sa BJK Cup sa Bahrain. |language=en |website=One Sports |url=https://onesports.ph/more-sports/article/26898/alex-eala-relishes-leading-team-philippines-to-bjk-cup-promotion-in-bahrain |url-status=live |access-date=Disyembre 2, 2024 |archive-url= |archive-date=}}</ref> Sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya 2025|Palaro ng Timog Silangang Asya ng 2025]], nagwagi siya ng gintong medalya sa isahang pangkababaihan, pati tansong medalya sa ipinaghalong dalawahan at koponan.<ref name=":13">{{cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=Disyembre 18, 2025 |title=Si Alex Eala ay nagwagi ng gintong medalya sa tennis sa SEA Games, at tinapos ang mahabang tagtuyot para sa Pilipinas. |url=https://sports.inquirer.net/655069/alex-eala-wins-sea-games-tennis-gold-ends-long-drought-for-ph |access-date=Disyembre 18, 2025 |website=INQUIRER.net |language=en}}</ref> === Mga isponsorsip === Simula pagkabata, sinuportahan si Eala ng [[Globe Telecom]],<ref>{{Cite web |date=Hulyo 25, 2025 |title=Nagbubukas si Alex Eala Tungkol sa Buhay |url=https://www.globe.com.ph/about-us/newsroom/corporate/alex-eala-meet-and-greet|access-date=Hulyo 25, 2025|language=en}}</ref> at kalaunan ay nagkaroon ng mga pag-endorso mula sa Babolat, Nike, at [[Bangko ng Kapuluang Pilipinas|BPI]],<ref>{{Cite web|title=Si Alex Eala ay pumirma bilang pinakabagong endorser ng BPI.|url=https://bilyonaryo.com/2023/01/25/champs-choice-alex-eala-signs-up-as-bpis-newest-endorser/money/|language=en}}</ref> bago naging tagapagsulong ng tatak ng [[Milo (inumin)|Milo]] noong 2026.<ref>{{Cite web |date=Pebrero 23, 2026 |title=Inilunsad ang MILO Active Pilipinas kasama si Eala bilang bagong ambassador. |url=https://manilastandard.net/sports/314707229/milo-active-pilipinas-launched-with-eala-as-new-ambassador.html|access-date=Pebrero 23, 2026|language=en}}</ref> === Kagamitan === Si Alex Eala ay nauugnay sa iba’t ibang henerasyon ng raket na Babolat Pure Aero sa buong kanyang karera. Sa kanyang kabataan, nakipagkompetensya siya sa Les Petit As gamit ang Pure Aero 2016, isang raket na kilala sa mas matigas na pakiramdam at mas bukas na pattern ng string, na nagbigay ng mas mataas na launch angle at spin ngunit mas kaunting kontrol. Nang siya ay nagwagi sa US Open junior Grand Slam, gumamit siya ng 2019 cosmetic version ng Pure Aero, na bahagyang lumambot ang pakiramdam ngunit nanatiling bukas ang string bed.<ref name=":Babolat0">{{Cite web |last=Jonsson |first=Stefan |date=2025-03-27 |title=Alexandra Eala's Racquet - Player Profile |url=https://www.tennisnerd.net/gear/racquets/pro-player-racquets/alexandra-ealas-racquet-player-profile/46135 |access-date=2026-06-27 |website=Tennisnerd.net |language=en-US}}</ref> Noong 2023, madalas siyang inilalarawan na gumagamit ng Pure Aero (2023), na malamang ay naka-string gamit ang Babolat RPM Blast. Ang henerasyong ito ay nagpakilala ng NF²-Tech na may flax fibres upang mabawasan ang panginginig at mapabuti ang ginhawa. Ang pinakamahalagang pagbabago kumpara sa mga naunang modelo ay ang mas siksik na pattern ng string, na nagbawas ng paggalaw ng string at nagbigay ng mas malaking kontrol. May ilang nagsasabing maaaring ginagamit pa rin niya ang geometry ng 2016 frame na may 2023 cosmetics, ngunit hindi ito nakumpirma.<ref name=":Babolat0" /> Ang Pure Aero 2023 ay may 100 sq in (645 sq cm) na head size, 27 in (68.58 cm) na haba, 300 g na timbang na hindi naka-string, 32.0 cm na balanse, 318 swingweight, 23/26/23 mm na lapad ng beam, at 65 RA stiffness. Ang 16×19 na string bed nito ay mas siksik kaysa sa mga naunang bersyon, na nagbibigay sa mga manlalaro ng mas malaking kumpiyansa na umatake nang agresibo nang hindi lumalampas ang bola.<ref name=":Babolat1" /> Ipinapakita ng mga independiyenteng pagsusuri ang ebolusyon ng raket: * Ang Tennis Warehouse ay naglarawan sa Pure Aero 2023 bilang mas mapagpatawad at mas kontrolado, na may mas madaling pagmamaniobra at mas pinahusay na katumpakan dahil sa muling idinisenyong string spacing. Pinuri ng mga playtester ang kakayahan nitong mag-produce ng spin at user-friendly na handling, bagaman napansin nila ang bahagyang mas kaunting “free” power kumpara sa mga naunang bersyon.<ref name=":1">{{Cite web |title=Babolat Pure Aero 2023 Racquet Review - Tennis Warehouse |url=https://www.tennis-warehouse.com/learning_center/racquet_reviews/BAROreview.html |access-date=2026-06-27 |website=www.tennis-warehouse.com}}</ref> * Ang Tennisnerd ay nagbigay-diin sa mas siksik na string bed na nagbigay ng mas mahusay na kontrol at konsistensya, habang nagbabala na ang matitigas na poly strings sa mataas na tension ay maaaring magdulot ng pananakit ng braso. Ang NF² flax inserts ay kinilala sa pagpapahusay ng pakiramdam, at inihambing ang raket sa mga Aero Pro Drive models mula 2010–2013.<ref>{{Cite web |last=Eriksson |first=Jonas |date=2022-08-03 |title=Babolat Pure Aero 2023 Review |url=https://www.tennisnerd.net/gear/racquets/racquet-reviews/babolat-pure-aero-2023-review/27564 |access-date=2026-06-27 |website=Tennisnerd.net |language=en-US}}</ref> * Ang Mijnracket ay nag-ulat na ang raket ay nagbigay ng kontroladong baseline power at spin, na may pinahusay na pakiramdam at dampening. Napansin ng reviewer ang mas mataas na launch angle na nangangailangan ng pagbabago sa grip, epektibong performance sa serve, at pangkalahatang pagkakahawig sa Aero Pro Drive (2013).<ref>{{Cite web |date=2022-09-18 |title=Babolat Pure Aero 2023 tested |url=https://mijnracket.nl/en/blogs/news/babolat-pure-aero-2023-getest |access-date=2026-06-27 |website=Mijnracket |language=en}}</ref> Sa kabuuan, ipinapakita ng kasaysayan ng raket ni Eala ang paglipat mula sa hilaw na spin at power ng mga naunang Pure Aero patungo sa mas kontrolado at mas dampened na tugon ng modelong 2023, na umaayon sa kanyang pag-unlad tungo sa mas tiyak at mas matured na istilo ng paglalaro.<ref name=":Babolat0" /> == Pansariling buhay == Ang paboritong pagkaing nagbibigay-ginhawa (''comfort food'') ni Eala ay [[Kaldereta (pagkain)|kaldereta]], at mas gusto niya ang [[matcha]] kaysa [[kape]].<ref>{{Cite web |last=Mina |first=Inna |date=Pebrero 3, 2026 |title=Are you a Kare-Kare person? Alex Eala's Filipino food rankings might surprise you |url=https://onesports.ph/more-sports/article/40770/are-you-a-kare-kare-person-alex-eala-s-filipino-food-rankings-might-surprise-you |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=One Sports |language=en}}</ref><ref>{{cite web |last1=Castillejo |first1=Dyan |title=Alex Eala, fellow pros reveal off-court personalities on the Players Box Podcast |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/4/1/alex-eala-joins-fellow-players-on-the-players-box-podcast-0007 |access-date=31 Marso 2026 |website=ABS-CBN Sports |publisher=ABS-CBN Network |language=en}}</ref> Nagsasalita siya ng [[Wikang Ingles|Ingles]], [[Wikang Kastila|Kastila]], at [[Wikang Tagalog|Tagalog]], at ang paborito niyang torneo ay ang [[Mga Kampeonatong Wimbledon|Wimbledon]].<ref>{{Cite web |last=Dioquino |first=Delfin |date=Hulyo 3, 2025 |title='Living my dream': Alex Eala revels in historic Wimbledon stint |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-revels-historic-wimbledon-stint-2025/ |access-date=Hulyo 3, 2025 |website=Rappler |language=en-US}}</ref> Itinuturing niya si [[Maria Sharapova]] bilang isa sa kanyang mga impluwensiya, at nagsanay siya kasama sina [[Rafael Nadal]] at ang kanyang kapatid na si Miko.<ref>{{Cite web |last=Atencio |first=Peter |date=Hulyo 19, 2025 |title=Sharapova's influence drives Alex Eala’s aggressive game |url=https://manilastandard.net/sports/sports-plus/314618107/sharapovas-influence-drives-alex-ealas-aggressive-game.html |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=Manila Standard |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Agcaoili |first=Lance |date=Nobyembre 20, 2025 |title=Alex Eala hits the court with Rafael Nadal |url=https://sports.inquirer.net/649046/alex-eala-trains-with-rafael-nadal-in-his-return-to-court |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=Inquirer |language=en}}</ref> Ang kanyang pambihirang pag-usbong sa Miami Open ng 2025 ay nagtatag sa kanya bilang isa sa mga pinakatanyag na atleta ng Pilipinas, na nagbunsod ng paghahambing sa kanya kay [[Manny Pacquiao]]. Sa pakikipag-usap niya sa mga tagahanga sa wikang Tagalog, nakatulong siya sa pagpapalaganap ng kasikatan ng tenis sa mga Pilipino sa loob at labas ng bansa.<ref name="mo">{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Alex Eala returns to the Miami Open, where a dream run launched a tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 Marso 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times |language=en}}</ref> == Mga parangal == [[Talaksan:Alexandra_Eala_and_Ambassador_Philippe_Lhuillier.jpg|thumb|Si Eala at si Philippe Lhuillier, Embahador ng Pilipinas sa Espanya, noong Abril 2025.]] Si Eala ay nakatanggap ng maraming pagkilala sa loob at labas ng bansa, kabilang ang pagkilala ng Philippine Sportswriters Association na walong ulit na pinarangalan (2019–2026) dahil sa kanyang mga "natatanging" tagumpay sa tenis sa taunang Gawad PSA (PSA Annual Awards).<ref>Sipi para sa Taunang Gawad PSA ni Eala: * {{Cite news |last=Dioquino |first=Delfin |date=Pebrero 25, 2019 |title=Top PH athletes share limelight in PSA Awards 2019 |language=en-US |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/224351-philippine-athletes-sportswriters-association-awards-2019/ |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |last=Gionco |first=Mark |date=Pebrero 29, 2020 |title=PH tennis rising star Alex Eala to be feted at PSA Awards |language=en |url=https://sports.inquirer.net/387640/ph-tennis-rising-star-alex-eala-to-be-feted-at-psa-awards |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |date=Marso 12, 2021 |title=PSA to honor tennis star Eala, boxing champs Casimero, Taduran |language=en |work=Manila Bulletin |url=https://mb.com.ph/2021/3/12/psa-to-honor-tennis-star-eala-boxing-champs-casimero-taduran |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |date=Pebrero 27, 2022 |title=Scribes fete world-class PH boxers |language=en |website=Manila Bulletin |url=https://mb.com.ph/2022/02/27/scribes-fete-world-class-ph-boxers/ |url-status=live |access-date=Oktubre 12, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230507021421/https://mb.com.ph/2022/02/27/scribes-fete-world-class-ph-boxers/ |archive-date=Mayo 7, 2023}} * {{Cite news |date=Pebrero 12, 2023 |title=PSA Awards: Young Alex Eala to be recognized with President's Award |language=en-US |website=Tiebreaker Times |url=https://tiebreakertimes.com.ph/tbt/psa-awards-young-alex-eala-to-be-recognized-with-presidents-award/261823 |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |date=Pebrero 10, 2023 |title=Eala recipient of PSA Prexy Awards |language=en |work=The Philippine Star |url=https://www.philstar.com/sports/2023/02/10/2243942/eala-recipient-psa-prexy-awards |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |date=Enero 24, 2024 |title=Alex Eala, Tots Carlos to be recognized in PSA Awards |language=en |website=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/01/15/24/alex-eala-tots-carlos-to-be-recognized-in-psa-awards |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |last=Malanum |first=Jean |date=Oktubre 9, 2025 |title=Eala tops PSA achievers for September |language=en |website=Philippine News Agency |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1260619 |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |date=Oktubre 9, 2025 |title=Eala leads PSA's September honorees |language=en |website=SunStar Publishing Inc. |url=https://www.sunstar.com.ph/davao/sports/eala-leads-psas-september-honorees |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |last=Dioquino |first=Delfin |date=Pebrero 17, 2026 |title=Alex Eala hails PSA Athlete of the Year award a proof of PH tennis' rise |language=en-US |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/people/athletes/alex-eala-hails-athlete-of-year-award-proof-tennis-rise-philippines/ |access-date=Pebrero 17, 2026}}</ref> Isinama siya ng Asyang Tatler sa listahan ng Pinakamakapangyarihan sa Asya noong 2021.<ref>{{Cite magazine |date= |title=Tatler Asia's Most Influential: Philippines |url=https://www.tatlerasia.com/list/ami/ph?page=3&industry=all&region=ph&year=2021 |access-date=Oktubre 20, 2025 |magazine=Tatler Asia |language=en}}</ref> Ginawaran siya ng Mga Gantimpalang Tanglaw ng [[Misyong diplomatiko ng Pilipinas|Embahada ng Pilipinas]] sa [[Madrid]] noong 2025 bilang pagkilala sa kanyang ambag sa ugnayan ng Pilipinas at Espanya.<ref>{{cite news |author=Castillejo |first=Dyan |date=Abril 28, 2025 |title=Tennis: Alex Eala honored by PH ambassador to Spain |language=en |work=[[ABS-CBN]] |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2025/4/28/tennis-alex-eala-honored-by-ph-ambassador-to-spain-1257 |url-status=live |access-date=Abril 28, 2025 |archive-url= |archive-date=}}</ref> Kinilala rin siya ng Asyang Forbes sa kanilang talang Tatlongpung na Wala Pang Tatlumpung Taong Gulang na mga ikono sa Libangan at Palakasan dahil sa kanyang papel sa pag-angat ng Pilipinas sa pandaigdigang tenis.<ref>{{Cite news |last=Watson |first=Rana Wehbe |date=Mayo 27, 2026 |title=30 Under 30 Asia’s Next Icons: The Gen Z Athletes And Music Artists Rewriting The Playbook |language=en |work=Forbes Asia |url=https://www.forbes.com/sites/ranawehbe/2026/05/27/30-under-30-asias-next-icons-the-gen-z-athletes-and-music-artists-rewriting-the-playbook/ |access-date=Mayo 27, 2026}}</ref> == Taunang ranggo ng WTA == Mula 2021 hanggang 2025, makikita ang malinaw na pagbaba ng bilang ng panalo ni Alexandra Eala sa parehong isahan at dalawahan. Noong 2021, nagtala siya ng pinakamataas na rekord na 529 panalo sa isahan at 780 sa dalawahan, ngunit taon-taon ay bumaba ang mga bilang na ito: 219 at 594 noong 2022, 205 at 436 noong 2023, 158 at 239 noong 2024, at umabot na lamang sa 50 at 161 pagsapit ng 2025. Ang pagkahilig na ito ay nagpapahiwatig ng pagbabago sa kanyang pagganap at posibleng mas nakatuon siya sa piling mga torneo at mas mataas na antas ng kompetisyon kaysa sa dami ng laban.<ref name="WTA-AE" /> == Mga torneyong sinalihan ni Eala == Ito ang mga torneo na sinalihan ni Eala.<ref>{{Cite web |last=Teodoro Robert |first=Abilay |date=June 15, 2026 |title=Alex Eala Tournaments |url=https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches |access-date=June 15, 2026 |website=TV Philippines Wiki |language=en}}</ref> === Djunyor === {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" |+Larong Isahan !Palaro !2019 !2020 !2021 !2022 |- |Australian Open |R2 |R3 |A |A |- |French Open |A |SF |A |A |- |Wimbledon |A |A |R2 |A |- |US Open |A |A |A |W |} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" |+Larong Dalawahang !Palaro !2019 !2020 !2021 !2022 |- |Australian Open |A |W |A |A |- |French Open |A |A |W |A |- |Wimbledon |A |A |R2 |A |- |US Open |A |A |SF |– |} === Pandaigdigang Torneo ng Kababaihan ng ITF === ==== Titulo sa ITF==== {| class="wikitable" !Year !Palaro !Lebel !Uri !Katuwang |- |2021 |W15 Manacor |ITF |Larong Isahan |– |- |2022 |W25 Chiang Rai |ITF |Larong Isahan |– |- |2023 |W25 Yecla |ITF |Larong Isahan |– |- |2023 |W25 Roehampton |ITF |Larong Isahan |– |- |2024 |W100 Vitoria-Gasteiz |ITF |Larong Isahan |– |- |2024 |W50 Pune |ITF |Larong Dalawahang |Darja Semeņistaja |- |2024 |W75 Croissy-Beaubourg |ITF |Larong Dalawahang |Estelle Cascino |- |2024 |W100 Vitoria-Gasteiz |ITF |Larong Dalawahang |Estelle Cascino |} ===== Larong Isahan ng ITF ===== ====== '''2020 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Las Palmas de Gran Canaria 2 |W15 |Luwad |Rawnd 1 |Anna Zarycka |2–6, 4–6 |- |Las Palmas de Gran Canaria |W25 |Luwad |Rawnd 2 |Lara Salden |0–6, 6–2, 2–6 |- |Melilla |W15 |Luwad |Rawnd 1 |Anastasia Charaeva |3–6, 3–6 |- |Monastir 9 |W15 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Nina Stadler |6–4, 6–7, 5–7 |} ====== ''' 2021 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |W15 Manacor |W15 |Matigas (Konkreto) |Kampeon |Yvonne Cavalle-Reimers |5–7, 6–1, 6–2 |- |W15 Manacor 2 |W15 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Ylena In-Albon |0–6, 3–6 |- |W15 Manacor 3 |W15 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Oksana Selekhmeteva |2–6, 3–6 |- |W25 Grenoble |W25 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Maja Chwalińska |0–6, 4–6 |- |W25 Manacor 4 |W25 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Jana Fett |6–4, 3–6, 5–7 |- |W15 Manacor 5 |W15 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Simona Waltert |4–6, 6–2, 5–7 |- |W60 Bellinzona |W60 |Luwad |Rawnd 2 |Simona Waltert |5–7, 6–3, 2–6 |- |W25 Platja d’Aro |W25 |Luwad |Rawnd 2 |Irene Burillo Escorihuela |2–6, 4–6 |- |W25 Madrid 2 |W25 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Andrea Lázaro García |6–2, 4–6, 4–6 |- |W25 Milovice |W25 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Daria Astakhova |2–6, 2–6 |} ====== ''' 2022 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |W25 Chiang Rai |W25 |Matigas (Konkreto) |Kampeon |Luksika Kumkhum |6–4, 6–2 |- |W25 Chiang Rai 2 |W25 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Erika Sema |3–6, 6–2, 3–6 |- |W25 Madrid 1 |W25 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Anna-Lena Robbe |6–7(3), 3–6 |- |W60 Madrid 2 |W60 |Matigas (Konkreto) |''Runner-up'' |Marina Bassols Ribera |4–6, 5–7 |- |W60 Vitoria-Gasteiz |W60 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Jessika Ponchet |4–6, 4–6 |- |W25 El Espinar |W25 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Eva Guerrero Alvarez |2–6, 6–3, 2–6 |- |W100 Grodzisk Mazowiecki |W100 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Katharina Hobgarski |4–6, 3–6 |- |W60 Templeton |W60 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Katarzyna Kawa |6–2, 4–6, 0–6 |- |W80 Rancho Santa Fe |W80 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Marcela Zacarías |2–6, 5–7 |- |W60 Hamburg |W60 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Ysaline Bonaventure |4–6, 0–6 |- |W80 PoiLebels |W80 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Ysaline Bonaventure |1–6, 6–3, 3–6 |- |W100 Shrewsbury |W100 |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 2 |Maia Lumsden |1–6, 5–7 |} ====== ''' 2023 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |W25 Yecla |W25 |Matigas (Konkreto) |Kampeon |Valentina Ryser |6–3, 7–5 |- |W25 Roehampton |W25 |Matigas (Konkreto) |Kampeon |Arina Rodionova |6–2, 6–3 |- |W25 Aldershot |W25 |Matigas (Konkreto) |''Runner-up'' |Destanee Aiava |6–3, 4–6, 1–6 |- |W40 Petange |W40 |Matigas (Konkreto) |''Runner-up'' |Océane Dodin |1–6, 5–7 |} ====== ''' 2024 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |W100 Vitoria-Gasteiz |W100 |Matigas (Konkreto) |Kampeon |Victoria Jiménez Kasintseva |6–4, 6–4 |- |W100 Dubai |W100 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Polina Kudermetova |6–4, 2–6, 2–6 |- |W100 Takasaki |W100 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Mananchaya Sawangkaew |6–4, 1–6, 2–6 |- |W100 Cary |W100 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Renata Zarazúa |6–3, 4–6, 3–6 |- |W100 Landisville |W100 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Olivia Gadecki |1–6, 6–0, 3–6 |- |W75 Porto |W75 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Anna Bondar |4–6, 7–6, 1–6 |- |W75 Trnava 1 |W75 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Anastasia Gureva |2–6, 6–3, 6–7 |- |W75 Trnava 2 |W75 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Tereza Martincová |6–3, 4–6, 6–7 |- |W75 Croissy-Beaubourg |W75 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Mona Barthel |6–4, 4–6, 1–6 |- |W75 Zagreb |W75 |Luwad |Rawnd 1 |Tena Lukas |5–7, 6–3, 4–6 |- |W60 Bellinzona |W60 |Luwad |Rawnd 1 |Selena Janicijevic |3–6, 1–6 |- |W50 Indore |W50 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Polina Kudermetova |4–6, 7–6, 2–6 |- |W50 Pune |W50 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Darja Semenistaja |6–7, 0–6 |} ===== Larong Dalawahan ng ITF ===== ====== ''' 2021 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Mga Kalaban !Tala |- |W25 Madrid |W25 |Matigas (Konkreto) |Victoria Jiménez Kasintseva |''Quarterfinal'' |Olivia Tjandramulia / Ashley Lahey |5–7, 6–4, 6–10 |- |W25 Platja d’Aro |W25 |Luwad |Oksana Selekhmeteva |''Runner-up'' |Justina Mikulskytė / Oana Simion |3–6, 5–7 |} ====== ''' 2022 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Mga Kalaban !Tala |- |W25 Manacor |W25 |Matigas (Konkreto) |Elsa Jacquemot |''Quarterfinal'' |Olga Parres Azcoitia / Aurora Zantedeschi |6–2, 4–6, 3–10 |- |W25 Macon |W25 |Matigas (Konkreto) |Jéssica Bouzas Maneiro |''Quarterfinal'' |Audrey Albie / Aubane Droguet |4–6, 2–6 |- |W25 Chiang Rai 1 |W25 |Matigas (Konkreto) |Indy De Vroome |Rawnd 1 |Patcharin Cheapchandej / Punnin Kovapitukted |6–4, 5–7, 6–10 |- |W25 Chiang Rai 2 |W25 |Matigas (Konkreto) |Kyōka Okamura |''Quarterfinal'' |Pimrada Jattavapornvanit / Gozal Ainitdinova |6–4, 7–6(4), 2–6 |- |W25 Madrid 1 |W25 |Matigas (Konkreto) |Jéssica Bouzas Maneiro |''Quarterfinal'' |Olga Helmi / Adithya Karunaratne |0–6, 4–6 |- |W60 Madrid 2 |W60 |Matigas (Konkreto) |Liang En-shuo |''Quarterfinal'' |Tímea Babos / Valeria Savinykh |2–6, 4–6 |- |W25 Palma del Río |W25 |Luwad |Marina Bassols Ribera |''Semifinal'' |Valeria Savinykh / Fanny Stollár |2–6, 0–6 |- |W25 Corroios-Seixal |W25 |Matigas (Konkreto) |Lizette Cabrera |''Quarterfinal'' |Justina Mikulskytė / Hong Yi Cody Wong |5–7, 4–6 |- |W60 Templeton |W60 |Matigas (Konkreto) |Annaëlle Robbe |Rawnd 2 |Madison Brengle |6–3, 6–7, 6–10 |- |W80 PoiLebels |W80 |Matigas (Konkreto) |Petra Marcinko |''Quarterfinal'' |Miriam Skoch / Markéta Vondroušová |5–7, 2–6 |} ====== ''' 2023 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Mga Kalaban !Tala |- |W60 Trnava 2 |W60 |Matigas (Konkreto) |Justina Mikulskyte |''Semifinal'' |Alicia Barnett / Olivia Nicholls |4–6, 1–6 |- |W60 Chiasso |W60 |Luwad |Barbora Palicova |Rawnd 1 |Beatrice Gumulya / Anna Sisková |3–6, 6–4, 11–13 |- |W25 Zaragoza |W25 |Matigas (Konkreto) |Beatrice Gumulya |''Quarterfinal'' |Alana Parnaby / Victoria Rodríguez |6–4, 3–6, 6–10 |- |W100 Vitoria-Gasteiz |W100 |Matigas (Konkreto) |Marina Bassols Ribera |''Quarterfinal'' |Estelle Cascino / Diāna Marcinkēviča |5–7, 6–1, 9–11 |- |W60 Barcelona |W60 |Matigas (Konkreto) |Emilie Lindh Gallagher |Rawnd 1 |Estelle Cascino / Diāna Marcinkēviča |6–4, 3–6, 3–10 |- |W25 Roehampton 2 |W25 |Matigas (Konkreto) |Destanee Aiava |''Quarterfinal'' |Talia Gibson / Petra Hule |1–6, 5–7 |- |W25 Aldershot |W25 |Matigas (Konkreto) |Urszula Radwanska |''Semifinal'' |Erina Hayashi / Saki Imamura |4–6, 4–6 |- |W100 Tokyo 2 |W100 |Matigas (Konkreto) |Natsumi Kawaguchi |''Semifinal'' |Alicia Barnett / Olivia Nicholls |0–6, 7–5, 6–10 |- |W60 Glasgow 2 |W60 |Matigas (Konkreto) |Barbora Palicova |''Quarterfinal'' |Freya Christie / Olivia Gadecki |— |- |W60 Nantes |W60 |Matigas (Konkreto) |Jessy Rompies |Rawnd 1 |Ekaterina Maklakova / Ekaterina Reyngold |6–1, 3–6, 6–10 |- |W40 Petange |W40 |Matigas (Konkreto) |Zeynep Sonmez |''Semifinal'' |Danielle Collins / Isabelle Haverlag |2–6, 4–7 |} ====== ''' 2024 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Mga Kalaban !Tala |- |W50 Pune |W50 |Matigas (Konkreto) |Darja Semeņistaja |Kampeon |Naiktha Bains / Fanny Stollár |7–6(8), 6–3 |- |W75 Croissy-Beaubourg |W75 |Matigas (Konkreto) |Estelle Cascino |Kampeon |Maia Lumsden / Jessika Ponchet |7–5, 7–6(4) |- |W100 Vitoria-Gasteiz |W100 |Matigas (Konkreto) |Estelle Cascino |Kampeon |Lia Karatancheva / Diāna Marcinkēviča |6–3, 2–6, 10–4 |- |W75 Porto 3 |W75 |Matigas (Konkreto) |Alicia Barnett |''Quarterfinal'' |Anna-Lena Friedsam / Aliccia Barnett |3–6, 4–6 |- |W75 Trnava |W75 |Matigas (Konkreto) |Zeynep Sönmez |''Semifinal'' |Lulu Sun / Moyuka Uchijima |2–6, 2–6 |- |W100 Dubai |W100 |Matigas (Konkreto) |Valentini Grammatikopoulou |''Quarterfinal'' |Isabelle Haverlag / Erika Pridankina |7–5, 4–6, 3–10 |} === Mga pangunahing torneo === ==== 2021 ==== {| class="wikitable" !Palaro !Palaruan !Lebel !Kalaban !Yugto (Rawnd) !Tala |- |Miami Open |Matigas (Konkreto) |1000 |Viktória Hrunčáková |Qualipikasyon Rawnd 1 |6–4, 4–6, 2–6 |- |Romanian Open (Cluj-Napoca) |Luwad |250 |Mayar Sherif |Rawnd 2 |2–6, 2–6 |} ==== 2022 ==== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Miami Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Madison Brengle |2–6, 1–6 |- |Madrid Open |1000 |Luwad |Kuwalipikasyon 1 |Anna Bondár |0–6, 0–6 |} ==== 2023 ==== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Australian Open |''Grand Slam'' |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 1 |Misaki Doi |6–4, 1–6, 3–6 |- |Thailand Open (Hua Hin) |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Tatjana Maria (6) |2–6, 2–6 |- |Miami Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Irina-Camelia Begu |2–6, 5–7 |- |Mutua Madrid Open |1000 |Luwad |Rawnd 1 |Tatjana Maria |1–6, 1–6 |- |Japan Open (Osaka) |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Himari Sakatsume (Q) |0–6, 3–6 |- |Guangzhou Open |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Tatjana Maria (3) |3–6, 0–6 |- |Jasmin Open (Monastir) |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Elise Mertens (2) |5–7, 0–6 |} ===== '''Larong Dalawahan''' ===== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Katambal !Kalaban !Tala |- |Jasmin Open (Monastir) |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Oana Gavrila |Cristina Bucșa / Bibiane Schoofs |3–6, 4–6 |} ==== 2024 ==== ===== '''Larong Isahan ''' ===== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Australian Open |Grand Slam |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 1 |Rebecca Peterson (18) |2–6, 5–7 |- |French Open |Grand Slam |Luwad |Kuwalipikasyon 3 |Julia Riera (2) |6–4, 6–7, 4–6 |- |Wimbledon |Grand Slam |Damo |Kuwalipikasyon 3 |Lulu Sun (23) |6–7, 5–7 |- |US Open |Grand Slam |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 3 |Elena-Gabriela Ruse (20) |6–3, 1–6, 4–6 |- |Miami Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 2 |Emiliana Arango |6–2, 5–7, 1–6 |- |Madrid Open |1000 |Luwad |Rawnd 1 |Sorana Cîrstea (27) |3–6, 7–6, 4–6 |- |Wuhan Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Kateřina Siniaková |3–6, 1–6 |- |Abu Dhabi Open |500 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Magda Linette |6–7, 1–6 |- |Guadalajara Open |500 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Marie Bouzková (6) |2–6, 2–6 |- |Ningbo Open |500 |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 1 |Priscilla Hon |4–6, 3–6 |- |Jiangxi Open |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Marie Bouzková (1) |5–7, 6–7 |- |Guangzhou Open |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Bernarda Pera |0–6, 3–6 |- |Nottingham Open |250 |Damo |Kuwalipikasyon 2 |Ena Shibahara |7–6, 0–6, 2–6 |- |Canberra International |125 |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 1 |Céline Naef (5) |4–6, 5–7 |- |Guadalajara 125 Open |125 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Tatjana Maria (4) |5–7, 2–6 |- |Polish Open (Warsaw) |125 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Isabella Shinikova |2–6, 4–6 |- |Veneto Open (Gaiba) |125 |Damo |''Quarterfinal'' |Sara Errani (4) |0–6, 6–7 |- |Makarska Open |125 |Luwad |Rawnd 1 |Maria Timofeeva (Q) |6–1, 3–6, 2–6 |} ===== '''Larong Dalawahan''' ===== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%;" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Canberra International |125 |Matigas (Konkreto) |Laura Pigossi |''Semifinal'' |Kaylah McP / Astra Sharma |6–7(1), 3–6 |- |Oeiras Ladies Open |125 |Luwad |Taylah Preston |Rawnd 1 |Valeria Lepchenko / Anna Falei |4–6, 4–6 |- |Polish Open |125 |Matigas (Konkreto) |Daniela Semenistaja |''Quarterfinal'' |Weronika Falkowska / Martyna Kubka |4–6, 5–7 |- |Guadalajara 125 Open |125 |Matigas (Konkreto) |Kimberly Birrell |''Quarterfinal'' |Katarzyna Piter / Fanny Stollar |4–6, 4–6 |- |Ningbo Open |500 |Matigas (Konkreto) |En Shuo Liang |''Quarterfinal'' |Giuliana Olmos / Alexandra Panova |1–6, 2–6 |} ==== 2025 ==== ===== '''Larong Isahan ''' ===== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Australian Open |Grand Slam |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 1 |Jana Fett (133) |5–7, 2–6 |- |Singapore Open |250 |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 2 |Simona Waltert (179) |3–6, 2–6 |- |Miami Open |1000 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Jessica Pegula (4) |6–7, 7–5, 3–6 |- |Madrid Open |1000 |Luwad |Rawnd 2 |Iga Świątek (2) |6–4, 4–6, 2–6 |- |Italian Open |1000 |Luwad |Rawnd 1 |Marta Kostyuk (27) |0–6, 1–6 |- |French Open |Grand Slam |Luwad |Rawnd 1 |Emiliana Arango (85) |0–6, 6–2, 3–6 |- |Birmingham Open |125 |Damo |Rawnd 1 |Linda Fruhvirtová |5-7, 7-6(5), 1-6 |- |Nottingham Open |250 |Damo |Rawnd 1 |Magda Linette (31) |4–6, 3–6 |- |Eastbourne Open |250 |Damo |''Runner-up'' |Maya Joint |4–6, 6–1, 6–7 (10–12) |- |Wimbledon |Grand Slam |Damo |Rawnd 1 |Barbora Krejčíková (16) |6–3, 2–6, 1–6 |- |National Bank Open (Montreal) |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Markéta Vondroušová (63) |6–3, 1–6, 2–6 |- |US Open |Grand Slam |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Cristina Bucșa (95) |4–6, 3–6 |- |São Paulo Open |250 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Janice Tjen (130) |4–6, 1–6 |- |China Open (Wuhan) |1000 |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 1 |Moyuka Uchijima (91) |4–6, 6–3, 2–6 |- |Japan Women's Open (Osaka) |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Tereza Valentová (78) |1–6, 2–6 |- |Guangzhou Open |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Claire Liu (305) |6–2, 4–6, 4–6 |- |Hong Kong Tennis Open |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Victoria Mboko (21) |6–3, 3–6, 4–6 |- |Canberra International |125 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Shuai Wei (134) |5–7, 2–6 |- |Mumbai Open |125 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Mai Hontama (166) |6–7, 2–6 |- |Oeiras Ladies Open |125 |Luwad |Rawnd 2 |Panna Udvardy (137) |6–7, 4–6 |- |Birmingham Open |125 |Damo |Rawnd 1 |Linda Fruhvirtová (152) |5–7, 7–6, 1–6 |- |Ilkley Open |125 |Damo |''Quarterfinal'' |Rebecca Marino (107) |6–1, 0–6, 6–7 |- |Guadalajara 125 Open |125 |Matigas (Konkreto) |Kampeon |Panna Udvardy (134) |1–6, 7–5, 6–3 |- |Jingshan Tennis Open |125 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Lulu Sun (146) |6–3, 4–6, 2–6 |- |Suzhou Open |125 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Viktorija Golubic (70) |6–2, 2–6, 6–7 |} ===== '''Mga pag-atras''' ===== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Palaro !Lebel !Palaruan !Dahilan |- |Cincinnati Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Pinsala sa balikat |- |Monterrey Open |500 |Matigas (Konkreto) |Pinsala sa balikat |} ===== '''Larong Dalawahan ''' ===== {| class="wikitable" style="text-align:center" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Mga kalaban !Tala |- |Guangzhou Open |250 |Matigas (Konkreto) |Nadiia Kichenok |''Semifinal'' |Katarzyna Piter / Janice Tjen |7–6(4), 3–6, 5–10 |- |Italian Open |1000 |Luwad |Coco Gauff |''Quarterfinal'' |Jasmine Paolini / Sara Errani |5–7, 6–3, 7–10 |- |French Open |Grand Slam |Luwad |Renata Zarazúa |Rawnd 2 |Olga Danilović / Anastasia Potapova |1–6, 3–6 |- |Hong Kong Open |250 |Matigas (Konkreto) |Chan Hao‑ching |Rawnd 1 |Kamilla Rakhimova / Aliaksandra Sasnovich |6–3, 1–6, 7–10 |- |Wimbledon |Grand Slam |Damo |Eva Lys |Rawnd 1 |Ingrid Gamarra Martins / Quinn Gleason |4–6, 2–6 |- |Birmingham Open |125 |Damo |Rebeka Masarova |Rawnd 1 |Storm Hunter / Ellen Perez |4–6, 4–6 |- |Mumbai Open |125 |Matigas (Konkreto) |Tsao Chia‑yi |Rawnd 1 |Amina Anshba / Elena Pridankina |4–6, 4–6 |- |Oeiras Ladies Open |125 |Luwad |Katie Volynets |Rawnd 1 |Carmen Corley / Olivia Gadecki |3–6, 4–6 |} ==== 2026 ==== ===== '''Larong Isahan ''' ===== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Auckland Open |250 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Wang Xinyu |7–5, 5–7, 6–4 |- |Australian Open |Grand Slam |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Alycia Parks |6–0, 3–6, 2–6 |- |Philippines Womens Open |125 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Camila Osorio |4-6, 4-6 |- |Abu Dhabi Open |500 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Ekaterina Alexandrova |3-6, 3-6 |- |Qatar Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Tereza Valentová |6-7 (6), 1-6 |- |Dubai Tennis Kampeonships |1000 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Coco Gauff |0-6, 2-6 |- |Indian Wells Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 4 |Linda Noskova |2-6, 0-6 |- |Miami Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 4 |Karolína Muchová |0-6,2-6 |- |Linz Open |500 |Luwad |Rawnd 2 |Jelena Ostapenko |4-6, 5-7 |- |Stuttgart Open |500 |Luwad |Rawnd 1 |Leylah Fernandez |1-6, 4-6 |- |Madrid Open |1000 |Luwad |Rawnd 2 |Elise Mertens |2-6, 1-6 |- |Italian Open |1000 |Luwad |Rawnd 3 |Elena Rybakina |4-6, 3-6 |- |Strasbourg International |500 |Luwad |Rawnd 1 |Oleksandra Oliynykova |6-3, 5-7, 3-6 |- |French Open |Grand Slam |Luwad |Rawnd 1 |Iva Jovic |4-6, 2-6 |- |Birmingham Open |125 |Damo |Kampeon |Nikola Bartůňková |5-7, 6-3, 7-5 |- |Queen's Club Kampeonships |500 |Damo |Rawnd 2 |Iva Jovic |2-6, 2-6 |- |Berlin Open |500 |Damo |''Semifinal'' |Linda Nosková |2-6, 4-6 |- |Bad Homburg Open |500 |Damo |Rawnd 1 |Elise Mertens |3-6, 3-6 |- |Wimbledon |Grand Slam |Damo |Rawnd 1 |Renata Zarazúa | |} ===== '''Larong Dalawahan''' ===== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Mga kalaban !Tala |- |Auckland Open |250 |Matigas (Konkreto) |Iva Jovic |''Semifinal'' |Xu Yifan / Yang Zhaoxuan |5–7, 3–6 |- |Australian Open |Grand Slam |Matigas (Konkreto) |Ingrid Martins |Rawnd 1 |Shuko Aoyama / Magda Linette |6–7(3), 6–2, 3–6 |- |Abu Dhabi Open |500 |Matigas (Konkreto) |Janice Tjen |''Semifinal'' |Tereza Mihalíková / Olivia Nicholls |4-6, 2-6 |- |Indian Wells Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Iva Jovic |Rawnd 1 |Hailey Baptiste / Jelena Ostapenko |2-6, 2-6 |- |Madrid Open |1000 |Luwad |Zeynep Sönmez |Rawnd 2 |Taylor Townsend / Katerina Siniakova |1-6, 5-7 |- |Italian Open |1000 |Luwad |Hailey Baptiste |Rawnd 1 |Taylor Townsend / Katerina Siniakova |2-6, 1-6 |- |Birmingham Open |125 |Damo |Nikola Bartůňková |Rawnd 1 |Harriet Dart / Maia Lumsden |4-6, 6-2, 9-11 |- |Bad Homburg Open |500 |Damo |Venus Williams |Quarterfinals |Tereza Mihalikova / Olivia Nicholles |3-6, 2-6 |- |Wimbledon |Grand Slam |Damo |Nikola Bartůňková |Rawnd 1 |Sofia Kenin / Jelena Ostapenko | |} === Rekord laban sa Pinakamataas na 20 na Manlalaro === ==== '''Panalo''' ==== {| class="wikitable" ! Kategorya !! Karaniwan |- | Ace% || ~2.3% |- | ''Double Fault''% || ~3.4% |- | Unang Pumasok na Serve || ~65.0% |- | Unang Panalong Puntos ng Serve || ~62.0% |- | Pangalawang Panalong Puntos ng Serve || ~50.0% |- | Nailigtas na BP o ''Break Points''|| ~47% |- | [[Rasyo]] ng Pangingibabaw || ~1.20 |} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Kalaban !! Torneo !! Lebel !! Palaruan !! Rawnd !! Ranggo ng Kalaban !! Iskor !! DR !! Ace% !! DF% !! Unang pasok !! Unang panalo !! Ikalawang panalo !! Naligtas na BP |- | Madison Keys || Miami || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || R32 || Blg. 5 || 6–4, 6–2 || 1.32 || 1.6% || 1.6% || 66.1% || 58.5% || 52.4% || 40.0% (2/5) |- | Iga Swiatek || Miami || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || QF || Blg. 2 || 6–2, 7–5 || 1.27 || 1.5% || 4.5% || 66.7% || 52.3% || 50.0% || 44.4% (4/9) |- | Jelena Ostapenko || Eastbourne || WTA 500 || Damo || R16 || Blg. 3 || 0–6, 6–2, 3–2 RET || 1.08 || 0.0% || 3.8% || 63.5% || 57.6% || 63.2% || – |- | Clara Tauson || US Open || Grand Slam || Matigas (Konkreto) || R128 || Blg. 14 || 6–3, 2–6, 7–6(11) || 0.97 || 0.0% || 5.3% || 68.1% || 59.4% || 43.3% || 44.4% (4/9) |- | Jasmine Paolini || Dubai || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || R32 || Blg. 6 || 6–1, 7–6(5) || 1.32 || 3.1% || 3.1% || 63.1% || 73.2% || 50.0% || 50.0% (2/4) |- | Coco Gauff || Indian Wells || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || R32 || Blg. 4 || 6–2, 2–0 RET || 1.46 || 0.0% || 0.0% || 68.0% || 58.8% || 50.0% || 33.3% (1/3) |- | Elena Rybakina || Berlin || WTA 500 || Damo || R16 || Blg. 2 || 7–5, 6–4 || 1.19 || 6.0% || 4.5% || 68.7% || 71.7% || 57.1% || 50.0% (1/2) |- | Elina Svitolina || Berlin || WTA 500 || Damo || QF || Blg. 6 || 6–3, 6–4 || 1.16 || 5.3% || 3.5% || 50.9% || 79.3% || 32.1% || 50.0% (3/6) |} ==== '''Talo''' ==== {| class="wikitable" ! Estadistika !! Karaniwan |- | Ace% || ~1.7% |- | Double Fault% || ~4.3% |- | Unang Serve In || ~62.5% |- | Unang Serve Points Won || ~50.0% |- | Pangalawang Serve Points Won || ~41.0% |- | Break Points Saved || ~39% |- | Ratio ng Pangingibabaw || ~0.65 |} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Kalaban !! Torneo !! Lebel !! Korte !! Rawnd !! Ranggo ng Kalaban !! Iskor !! DR !! Ace% !! DF% !! Unang pasok !! Unang panalo !! Ikalawang panalo !! Naligtas na BP |- | Jessica Pegula || Miami || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || SF || Blg. 4 || 7–6(3), 5–7, 3–6 || 0.87 || 2.0% || 3.9% || 72.5% || 62.2% || 42.9% || 28.6% (2/7) |- | Iga Swiatek || Madrid || WTA 1000 || Luwad || R64 || Blg. 2 || 6–4, 4–6, 2–6 || 0.77 || 3.0% || 5.0% || 69.0% || 50.7% || 41.9% || 56.3% (9/16) |- | Barbora Krejcikova || Wimbledon || Grand Slam || Damo || R128 || Blg. 17 || 6–3, 2–6, 1–6 || 0.82 || 1.1% || 1.1% || 54.3% || 50.0% || 50.0% || 62.5% (10/16) |- | Ekaterina Alexandrova || Abu Dhabi || WTA 500 || Matigas (Konkreto) || QF || Blg. 11 || 3–6, 3–6 || 0.79 || 0.0% || 1.6% || 69.8% || 45.5% || 52.6% || 44.4% (4/9) |- | Coco Gauff || Dubai || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || QF || Blg. 3 || 0–6, 2–6 || 0.61 || 0.0% || 2.5% || 57.5% || 30.4% || 41.2% || 33.3% (3/9) |- | Linda Noskova || Indian Wells || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || R16 || Blg. 14 || 2–6, 0–6 || 0.36 || 0.0% || 6.8% || 56.8% || 36.0% || 47.4% || 37.5% (3/8) |- | Karolina Muchova || Miami || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || R16 || Blg. 13 || 0–6, 2–6 || 0.39 || 0.0% || 4.8% || 52.4% || 36.4% || 50.0% || 0.0% (0/4) |- | Elena Rybakina || Rome || WTA 1000 || Luwad || R32 || Blg. 2 || 4–6, 3–6 || 0.80 || 1.3% || 6.6% || 67.1% || 56.9% || 44.0% || 42.9% (3/7) |- | Iva Jovic || Roland Garros || Grand Slam || Luwad || R128 || Blg. 17 || 4–6, 2–6 || – || – || – || – || – || – || – |- | Iva Jovic || Queen’s Club || WTA 500 || Damo || R16 || Blg. 19 || 2–6, 2–6 || 0.56 || 2.0% || 2.0% || 66.0% || 51.5% || 29.4% || 28.6% (2/7) |- | Linda Noskova || Berlin || WTA 500 || Damo || SF || Blg. 8 || 2–6, 4–6 || 0.60 || 4.1% || 6.1% || 51.0% || 52.0% || 37.5% || 16.7% (1/6) |} Si Eala ay nakapagtala ng 18 laban laban sa mga Top 20 na manlalaro, kung saan siya ay nanalo ng 7 at natalo ng 11. Noong 2025, nakamit niya ang unang malaking tagumpay sa Miami Open 1000 matapos talunin sina Keys at Świątek bago matalo kay Pegula sa ''semifinal'', at nagwagi rin laban kay Tauson sa US Open, ngunit nabigo kina Krejčíková sa Wimbledon at Świątek sa Madrid. Noong 2026, tinalo niya sina Paolini sa Dubai at Rybakina at Svitolina sa Berlin, subalit natalo kina Gauff, Nosková, Muchová, Rybakina sa Rome, at Jovic sa Roland Garros at Queen’s Club. Ang kanyang pinakamalakas na kampanya ay sa Berlin Open 500, kung saan tinalo niya ang dalawang Top 10 na manlalaro bago matalo kay Nosková sa ''semifinal''.<ref name=":1">{{Cite web |date=Hunyo 22, 2026 |title=Tennis Abstract: Alexandra Eala Rekord laban sa Pinakamataas na 20 na Manlalaro |url=https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&f=ACareerqqITop_20qqv1 |access-date=Hunyo 22, 2026 |website=Tennis Abstract|language=en}}</ref> Sa kanyang mga panalo, ang katamtamang [[estadistika]] ng laban ay: 2.3% aces, 3.4% double faults, 65% first serve in, 62% first-serve points won, 50% second-serve points won, at 47% break points saved, na may rasyo ng pagdomina na ~1.20. Sa kanyang mga pagkatalo, ang average ay: 1.7% aces, 4.3% double faults, 62.5% first serve in, 50% first-serve points won, 41% second-serve points won, at 39% break points saved, na may dominance ratio na ~0.65.<ref name=":1" /> ==Mga pananda== {{noteslist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga panlabas na link== * [https://www.instagram.com/alex.eala/ Pahinang opisyal ni Alex Eala sa Instagram] * [https://www.wtatennis.com/players/330332/- Pahinang opisyal sa WTA ni Alex Eala] * [https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/overview/ Pahinang opisyal sa ITF Women’s World Tennis ni Alex Eala] * [https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&f=v1 Alex Eala sa Tennis Abstract] * [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/Alex_Eala Alex Eala sa Fandom (sa wikang ingles)] * [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches Mga listahan ng torneo ni Alex Eala sa Fandom (sa wikang ingles)] {{DEFAULTSORT:Eala, Alexandra}} [[Kategorya:Manlalaro ng tennis mula Pilipinas]] 7rqmnu2qq4jjx10plxeqep2cijdhees 2213595 2213592 2026-06-27T21:43:48Z Tabilay 153890 /* Kagamitan */ Raket specs 2213595 wikitext text/x-wiki {{Infobox tennis biography |name = Alexandra Eala |image = Ealas and Patrick Gregorio (cropped Alexandra Eala).jpg |image_upright = .8 |caption = Si Eala sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya]] |fullname = Alexandra Maniego Eala |country = {{PHI}} |residence = [[Kalakhang Maynila]], Pilipinas<br>[[Mallorca]], Espanya |birth_date = {{birth date and age|2005|5|23}} |birth_place = [[Lungsod Quezon]], Pilipinas |height = {{height|m=1.75}} |turnedpro = Marso 2020 |plays = Kaliwete (dalawahang-kamay na ''backhand'') |coach = Joan Bosch<br> Alexandro Viaene<br>Lluc Bauza (Tagasanay sa Kalakasan ng Katawan) |careerprizemoney = [[Dolyar ng Estados Unidos|$]] 2,216,543 |singlesrecord = {{tennis record|won=221|lost=133}} |singlestitles = 2 WTA 125 |highestsinglesranking = Blg. 29 (Marso 16, 2026) |currentsinglesranking = Blg. 30 (Hunyo 22, 2026) |doublesrecord = {{tennis record|won=48|lost=47}} |doublestitles = 0 |highestdoublesranking = Blg. 88 (Mayo 4, 2026) |currentdoublesranking = Blg. 151 (Hunyo 15, 2026) |updated = Hunyo 22, 2026 |AustralianOpenresult = 1R (2026) |FrenchOpenresult = 1R (2025, 2026) |Wimbledonresult = 1R (2025) |USOpenresult = 2R (2025) |AustralianOpenDoublesresult = 1R (2026) |FrenchOpenDoublesresult = 2R (2025) |WimbledonDoublesresult = 1R (2025) | medaltemplates-expand = no | medaltemplates = {{MedalCountry |{{PHI}}}} {{Medal|Sport|[[Palaro ng Timog Silangang Asya]]}} {{MedalGold | 2025 sa Taylandiya | Isahan }} {{MedalBronze | 2025 sa Taylandiya | Koponan }} {{MedalBronze | 2025 sa Taylandiya | Magkahalong dalawahan }} {{MedalBronze | 2021 sa Biyetnam | Isahan }} {{MedalBronze | 2021 sa Taylandiya | Magkahalong dalawahan }} {{MedalBronze | 2021 sa Taylandiya | Koponan }} {{Medal|Sport|[[Palarong Asyano]]}} {{MedalBronze | 2022 sa Hangzhou | Isahan }} {{MedalBronze|2022 sa Hangzhou|Magkahalong dalawahan}} }} Si '''Alexandra "Alex" Maniego Eala'''{{Efn|1=Pagbigkas sa Ingles: /iːˈɑːlɑː/<br> /iː/ = "ii" gaya ng sa ''see''; /ˈɑː/ = diin na "ah" gaya ng sa ''father''; /l/ = "l" gaya ng sa ''light''; /ɑː/ = mahaba na "ah" gaya ng sa ''spa''. <br> Binibigkas bilang ''ii-AH-lah'' <br><br> Pagbigkas sa Filipino: /ɛˈjalɐ/<br> /ɛ/ = "eh" gaya ng sa ''bed''; /ˈja/ = diin na "ya" gaya ng sa ''yard''; /l/ = "l" gaya ng sa ''light''; /ɐ/ = maikling "uh/ah" tunog, katulad ng huling patinig sa ''sofa'' o ''comma''. <br> Binibigkas bilang ''eh-YA-lah''}} (isinilang Mayo 23, 2005 sa [[Lungsod ng Quezon]]) ay isang Pilipinang propesyonal na manlalaro ng [[Tennis|tenis]]. Naabot niya ang pinakamataas na puwesto sa kanyang karera sa isahan (''singles''), bilang ika-29 sa mundo ayon sa WTA noong Marso 16, 2026, na naging dahilan upang siya ang pinakamataas na nirangguhang Pilipina sa kasaysayan ng Paligsahang WTA. Nagwagi siya ng mga titulong dyunyor na ''Grand Slam'': dalawahan sa Australian Open ng 2020 at French Open ng 2021, at isahan sa US Open ng 2022. Mayroon siyang limang pangisahan at tatlong pangdalawahan na titulo sa circuitong ITF, at mula 2025 hanggang 2026 ay nagtala ng mahahalagang tagumpay kabilang ang semifinal sa Miami Open WTA 1000, final sa Eastbourne Open WTA 250, at dalawang kampeonato sa Guadalajara Open 2025 at Birmingham Open 2026 parehong WTA 125. == Maagang buhay == Si Alex Eala ay ipinanganak noong Mayo 23, 2005 sa [[Lungsod Quezon]], Pilipinas, kina Michael Eala, isang ehekutibo sa negosyo,<ref>{{cite web |last1=Jara-Puyod |first1=Mariecar |title=‘Eala’s grit, humility and passion have captured every Filipino’s heart,' says Philippine Ambassador Alfonso Ver |url=https://www.gulftoday.ae/sport/2026/02/20/ealas-grit-humility-and-passion-have-captured-every-filipinos-heart-says-philippine-ambassador-alfonso-ver |website=Gulf Today |publisher=Gulf Today |access-date=26 Marso 2026|language=en}}</ref> at Rosemarie Maniego-Eala, dating CFO ng Globe Telecom hanggang 2024 at dating pambansang manlalangoy na nagwagi ng tansong medalya sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya 1985|Palaro ng Timog Silangang Asya ng 1985]]. Ang kanyang mga tiyuhin ay sina Noli Eala, dating tagapangulo ng Komisyon sa Isports ng Pilipinas at komisyoner ng [[Philippine Basketball Association]],<ref name="Philstar">{{cite news |last1=Acebuche |first1=Yoniel |title=Alex Eala: What to know about the tennis phenom making history on the court |url=https://www.philstarlife.com/celebrity/828326-what-to-know-alex-eala |access-date=Agosto 28, 2025 |work=[[The Philippine Star]] |date=Marso 28, 2025|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Cordero |first=Abac |date=Agosto 30, 2022 |title=Noli Eala named new Philippine Sports Commission chairman |url=https://www.philstar.com/sports/2022/08/30/2206206/noli-eala-named-new-philippine-sports-commission-chairman |access-date=Nobyembre 5, 2025 |work=[[The Philippine Star]]|language=en}}</ref> at ang tagadisenyo ng moda na si Rhett Eala.<ref>{{cite news |last1=Tunac |first1=Hermes Joy |title=Alex Eala reveals uncle Rhett Eala designed the elegant Filipiniana she wore at Laureus Awards 2026 |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/shoppingandfashion/985027/alex-eala-reveals-uncle-rhett-eala-designed-the-elegant-filipiniana-she-wore-at-laureus-awar/story/ |work=[[GMA News]] |date=Abril 23, 2026|language=en}}</ref> Ang kanyang kapatid na si Michael Francis "Miko" Eala ay naglaro ng tenis para sa Penn State Nittany Lions mula 2020 hanggang 2024.<ref>{{Cite news |author1=Castillejo, Dyan |date=Mayo 6, 2024 |title=Filipino athletes graduate as part of Penn State's class of 2024 |url=https://www.abs-cbn.com/sports/2024/5/6/filipino-athletes-graduate-as-part-of-penn-state-s-class-of-2024-1839 |work=[[ABS-CBN News]]|language=en}}</ref><ref name="PEP2">{{Cite news |last1=Bravo |date=Marso 27, 2025 |title=Who is Alex Eala, Pinoy tennis player at 2025 Miami Open? |url=https://www.pep.ph/peptionary/186040/alex-eala-a5128-20250327 |website=Philippine Entertainment Portal|language=en}}</ref> Nagsimula si Eala sa tenis sa edad na apat,<ref>{{cite news |last1=Hilotin |title=Alex Eala: Rapid rise in tennis rankings, what's next? |url=https://gulfnews.com/sport/tennis/alex-eala-rapid-rise-in-tennis-rankings-whats-next-1.500248201 |work=Gulf News |date=Agosto 28, 2025|language=en}}</ref> ipinakilala ng kanyang lolo sa ina na si Roberto Maniego, na siya ring unang tagasanay.<ref>{{Cite web |date=Nobyembre 30, 2022 |title=The rise of Alexandra Eala making headlines in the Philippines and beyond |url=https://www.wtatennis.com/news/2921343/alexandra-eala |website=Women's Tennis Association|language=en}}</ref><ref>{{cite news |last=Payo |date=Agosto 31, 2025 |title=Alex Eala and the guts to be first |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-guts-first-philippine-tennis/ |work=[[Rappler]]|language=en}}</ref> Nag-aral siya sa Immaculate Conception Academy sa [[San Juan, Metro Manila|San Juan]] at Colegio San Agustin sa [[Makati]], bago lumipat sa Rafa Nadal Academy sa Manacor, [[Espanya]], kung saan siya nagtapos noong 2023.<ref>{{cite news |last1=Mina |title=How Alex Eala became a world-class tennis champion |url=https://www.abs-cbn.com/sports/10/22/22/what-it-took-for-alex-eala-to-become-a-tennis-world-champ |work=[[ABS-CBN News]] |date=Oktubre 22, 2022|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=Disyembre 19, 2025 |title=Alex Eala Biography: Acing Her Path to the Tennis Court |url=https://www.globe.com.ph/blog/alex-eala-journey-to-pro |website=[[Globe Telecom|Globe]]|language=en}}</ref> == Estilo ng paglalaro == Si Eala ay kilala bilang isang agresibong ''baseliner'' (manlalaro sa likod ng korte) na gumagamit ng kanyang ''forehand'' (harapang palo) at matatag na dalawahang kamay na ''backhand'' (likurang palo) upang kontrolin ang mga palitan,<ref>{{Cite web |last=Tignor |first=Steve |date=Marso 26, 2025 |title=Is Nadal Academy prodigy Alexandra Eala the next tennis star? |url=https://www.tennis.com/news/articles/nadal-academy-prodigy-alexandra-eala-next-tennis-star |access-date=Enero 24, 2026 |website=Tennis.com |language=en}}</ref> habang ang kaliwang kamay na ''topspin'' (paakyat na ikot) ay nagtutulak sa mga kalaban nang malalim. Bagaman mahusay ang kanyang larong pagbabalik at pagganap sa ''hard court'' (o palaruang matigas), nananatiling kahinaan ang kanyang ''serve'' na kulang sa bilis at pagbabago.<ref>{{Cite web |last=Caramoan |first=Miguel Alfonso |date=Enero 19, 2026 |title=What’s next for Alex Eala after 2026 Australian Open first-round exit? |url=https://www.espn.ph/tennis/story/_/id/47658308/what-next-alex-eala-2026-australian-open-first-round-exit |access-date=Enero 24, 2026 |website=ESPN |language=en}}</ref> Nakamit na niya ang makasaysayang tagumpay bilang unang Pilipino sa WTA 1000 ''semis'' at tinalo ang tatlong pangunahing kampeon sa Miami Open ng 2025, ngunit binibigyang-diin ng mga eksperto at dating propesyonal sa larangan ng tenis na ang pagpapaayos ng kanyang ''serve'', sa bilis at taktikal na pagkakaiba-iba, at pagpapalakas ng kanyang pisikal na kondisyon ang susi sa kanyang pangmatagalang tagumpay. Itinampok nina dating mga propesyonal na manlalaro ng tenis na sina Greg Rusedski, Andrea Petkovic, at Martina Navratilova ang pangangailangan para sa higit na lakas, pagiging maaasahan, at pagkakaiba-iba sa kanyang ''serve'', kasabay ng mas mahusay na pangangatawan at kondisyon.<ref>{{Cite web |date=Marso 10, 2026 |title=Alex Eala told where she can improve: Martina Navratilova offers advice |url=https://www.tennis365.com/tennis-news/alex-eala-told-where-she-can-improve-martina-navratilova-offers-advice |access-date=Marso 11, 2026 |website=Tennis365 |language=en}}</ref> == Karera == === Dyunyor === Noong 2013, naging kampeon si Eala sa 8-at mas batang dibisyon ng ''Little Mo International Tennis Grand Slam'' sa [[Estados Unidos]].<ref>{{Cite news |date=January 12, 2014 |title=Eala siblings sizzle in Little Mo tennis |language=en-US |website=Inquirer.net |url=https://sports.inquirer.net/139387/eala-siblings-sizzle-in-little-mo-tennis |access-date=May 31, 2026}}</ref> Noong 2015, nagwagi siya sa ''Dubrovnik Dub Bowl'' para sa 11-at mas batang palaro na naganap sa [[Croatia]].<ref>{{Cite news |title=Dubrovnik Dub Bowl 2015 Recap |website=Dubrovnik Tennis Center |url=https://tenisdubrovnik.com/others/dubrovnik-dub-bowl-2015-recap/}}</ref> Noong 2018, nakamit niya ang kampeonato sa ''Les Petits As – Le Mondial Lacoste'' sa [[Pransiya]], bilang kauna-unahang kampeon na nakapasok sa torneo sa pamamagitan ng ''wild card''.<ref>{{Cite web |date=January 28, 2018 |title=Lilov & Eala win at Les Petits As |url=https://www.tenniseurope.org/news/117748/Lilov-Eala-win-at-Les-Petits-As}}</ref> Noong 2019, napanalunan niya ang titulo sa dalawahang pambabae ng ''Orange Bowl'' kasama si Laskevich.<ref>{{Cite news |date=Disyembre 17, 2019 |title=Better chemistry sparked teen tennis star Alex Eala's win at Orange Bowl Doubles |website=Spin.ph |url=https://www.spin.ph/life/guide/alex-eala-caps-off-2019-with-orange-bowl-doubles-title-a2442-20191217}}</ref> Noong 2020, nagwagi siya sa dalawahang pambabae ng ''Australian Open'' kasama si Nugroho. Noong 2021, nakuha niya ang titulong dalawahan sa ''French Open'' kasama si Selekhmeteva,<ref>{{Cite news |date=Hunyo 12, 2021 |title=Alex Eala, Selekhmeteva crowned 2021 French Open girls doubles champions |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-oksana-selekhmeteva-2021-french-open-juniors-girls-doubles-champions}}</ref> at nagwagi ng isahan at dalawahan sa ''Trofeo Bonfiglio'' sa [[Milan]].<ref>{{Cite news |last=Mina|first=Rosy|date=Hulyo 17, 2021|title=Alex Eala clinches doubles crown, to play singles final in Milan juniors|work=ABS CBN News|url=https://www.abs-cbn.com/sports/07/17/21/alex-eala-tennis-milan|language=en}}</ref> Noong 2022, gumawa siya ng kasaysayan bilang unang Pilipinong nagwagi ng junior singles na ''Grand Slam'' sa ''US Open'', matapos talunin si Havlíčková sa final.<ref>{{Cite web |date=Setyembre 10, 2022 |title=Alexandra Eala becomes first Filipina to win a junior Grand Slam singles title |website=US Open |url=https://www.usopen.org/en_US/news/articles/2022-09-10/alexandra_eala_becomes_first_filipina_to_win_a_junior_grand_slam_singles_title_at_the_2022_us_open.html}}</ref> === Propesyonal na karera === ==== 2020 ==== ===== '''Isahan''' ===== [[File:Alex_Eala_2024_US_Open_2b.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Alex_Eala_2024_US_Open_2b.jpg|thumb|Si Eala habang nagsasanay bilang paghahanda para sa US Open ng 2024.]] Noong 2020, lumahok si Eala sa limang paligsahan ng ITF sa isahan. Umabot siya sa pangalawang yugto ng W25 Las Palmas, W15 Castellón, at W15 Monastir, habang nagtapos sa unang yugto ng W15 Las Palmas at W15 Melilla.<ref name="WTA-AE">{{cite web |title=WTA Official: Alexandra Eala |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala/matches |access-date=Oktubre 5, 2025 |publisher=Women's Tennis Association|language=en}}</ref> ==== 2021 ==== ===== '''Isahan''' ===== Sa WTA, unang sumabak si Eala sa Miami Open ngunit hindi nakalusot sa pagpapakuwalipika. Sa Cluj-Napoca 250, nakapasok siya sa pangunahing torneo at umabot hanggang sa pangalawang yugto.<ref name="WTA-AE" /> ===== '''Dalawahan''' ===== Noong 2021, lumahok si Eala sa dalawang torneo ng ITF sa dalawahan. Sa W25 Madrid, nakarating siya sa ''quarterfinal'', at sa W25 Platja d’Aro, umabot siya sa ''final''.<ref name="WTA-AE" /> ==== 2022 ==== ===== '''Isahan''' ===== Sa WTA, lumahok siya sa Miami 1000 at Madrid 1000 ngunit natalo sa unang yugto at sa pagpapakuwalipika.<ref name="WTA-AE" /> Sa ITF, nagwagi siya sa W25 Chiang Rai at naging ikalawang puwesto sa W60 Madrid 2. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W80 Poitiers, W60 Vitoria‑Gasteiz, at W25 El Espinar, at sa ''quarterfinal'' ng W80 Rancho Santa Fe, W60 Templeton, W25 Madrid, at W25 Chiang Rai 2.<ref name="WTA-AE" /> ===== '''Dalawahan''' ===== Sa WTA, nakapaglaro siya sa Miami 1000 at sa pagpapakuwalipika ng Madrid 1000.<ref name=":0">{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Bumalik si Alex Eala sa Miami Open, kung saan nagsimula ang kanyang pangarap na naging tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 Marso 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times|language=en}}</ref> Sa ITF, lumahok siya sa sampung torneo. Ang pinakamataas na narating niya ay ang ''semifinal'' sa W25 Palma del Río. Nakarating din siya sa ''quarterfinal'' ng pitong torneo, habang dalawang torneo ang nagtapos sa maagang yugto.<ref name=":0" /> ==== 2023 ==== ===== '''Isahan''' ===== Lumahok siya sa rawnd ng pagpapakuwalipika ng Australian Open ngunit nabigo. Natalo rin siya sa unang yugto ng Thailand 250, Osaka 250, Guangzhou 250, at Monastir 250. Lumaban din siya bilang ''wildcard'' sa Miami 1000 at Madrid 1000.<ref name="WTA-AE" /> Sa sirkitong ITF, nakamit niya ang dalawang pinakamalalaking tagumpay sa isahan: una sa W15 Yecla at kasunod sa W25 Roehampton.<ref name="WTA-AE" /> Nakarating siya sa ''final'' ng W25 Aldershot at W40 Petange; sa ''semifinal'' ng W100 Vitoria-Gasteiz at W60 Nantes; at sa ''quarterfinal'' ng W60 Barcelona at W100 Tokyo.<ref name="WTA-AE" /> ===== '''Dalawahan''' ===== Noong 2023, lumahok si Eala sa mga torneo ng ITF at WTA sa dalawahan.<ref name="WTA-AE" /> Umabot siya sa apat na ''semifinal'' (W60 Trnava, W100 Tokyo, W25 Aldershot, W40 Petange) at apat na ''quarterfinal'' (W25 Zaragoza, W100 Vitoria-Gasteiz, W25 Roehampton, W60 Glasgow). Nakarating din siya sa ilang pangalawang yugto kabilang ang Monastir 250. Karamihan sa mga torneo ay ginanap sa matitigas na palaruan, maliban sa W60 Chiasso na ginanap sa luwad.<ref name="WTA-AE" /> ==== 2024 ==== ===== '''Isahan''' ===== Noong 2024, hindi nakalusot si Eala sa nagkuwalipika ng apat na ''Grand Slam'' (Australian Open, French Open, Wimbledon, US Open). Ang pinakamagandang resulta niya ay ang ''quarterfinal'' sa Veneto 125.<ref name="WTA-AE" /> Sa WTA Tour, umabot siya sa ikalawang yugto ng Miami 1000, ngunit natalo sa unang yugto ng Madrid 1000, Wuhan 1000, Guadalajara 500, Abu Dhabi 500, at sa pagpapakuwalipika ng Ningbo 500. Nabigo rin sa pagpapakuwalipika ng Nottingham 250, at sa unang yugto ng Guangzhou 250 at Jiangxi 250. Bukod sa ''semifinal'' sa Canberra 125, umabot siya sa ikalawang yugto ng Oeiras 125 at Guadalajara 125, ngunit natalo sa unang yugto ng Makarska 125 at Warsaw 125.<ref name="WTA-AE" /> Nakuha niya ang unang malaking titulo sa W100 Vitoria-Gasteiz. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W100 Dubai at W50 Indore, at sa ''quarterfinal'' ng W100 Takasaki, W100 Cary, W100 Landisville, W75 Porto, at W75 Trnava. Nabigo naman siya nang maaga sa W75 Zagreb at W60 Bellinzona.<ref name="WTA-AE" /> ===== '''Dalawahan''' ===== Noong 2024, nagpakita si Eala ng matatag na kampanya sa dalawahan.<ref name="WTA-AE" /> Pinakamahusay ang kanyang resulta sa ''semifinal'' ng Canberra 125. Nagtala rin siya ng limang ''quarterfinal'': sa Ningbo 500, Warsaw 125, Guadalajara 125, W100 Dubai, at W75 Porto 3.<ref name="WTA-AE" /> Nagtala si Eala ng tatlong titulo: una sa W50 Pune, sinundan ng magkasunod na panalo sa W75 Croissy-Beaubourg at W100 Vitoria-Gasteiz—ang pinakamataas na titulo niya sa ITF. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W75 Trnava.<ref name="WTA-AE" /> Bukod dito, nagtapos siya sa unang yugto ng Oeiras 125.<ref name="WTA-AE" /> ==== 2025 ==== ===== '''Isahan''' ===== Noong 2025, ang pinakamalaking tagumpay ni Eala ay sa Miami 1000, kung saan umabot siya sa ''semifinal'' matapos talunin ang Blg. 2 sa mundo. Sa damuhan, nakarating siya sa unang pangwakas ng WTA sa Eastbourne 250. Sa US Open, nakamit niya ang unang panalo sa ''main draw'' at umabot sa ikalawang yugto. Pagkaraan nito, tinamo ang unang propesyonal na titulo sa Guadalajara 125.<ref name="WTA-AE" /> Nagtala rin siya ng matatag na hinatnan sa mga sumusunod na paligsahan: ''quarterfinal'' sa São Paulo 250, Ilkley 125, at Suzhou 125; ''semifinal'' sa Jingshan 125 at Canberra 125. Umabot siya sa pangalawang yugto ng Madrid 1000, Hong Kong 250, Mumbai 125, at Oeiras 125.<ref name="WTA-AE" /> Gayunpaman, marami ring maagang pagkabigo ang natala niya sa taon. Natalo siya sa unang yugto ng French Open, Wimbledon, at Australian Open (sa pagpapakuwalipika). Nabigo rin sa unang yugto ng Rome 1000, Montreal 1000, at sa pagpapakuwalipika ng Wuhan 1000. Natalo siya sa unang yugto ng Nottingham 250, Singapore 250, Osaka 250, Guangzhou 250, at Birmingham 250.<ref name="WTA-AE" /> Sa ITF, tatlong torneo ang nilaro ngunit lahat ay nagtapos sa pangalawang yugto: W100 Bengaluru, W75 Trnava 1, at W75 Trnava 2.<ref name="WTA-AE" /> ===== '''Dalawahan''' ===== Noong 2025, lumahok si Eala sa iba’t ibang antas ng WTA Tour sa dalawahan.<ref name="WTA-AE" /> Pinakamahusay ang kanyang kampanya sa Guangzhou 250, kung saan umabot siya sa ''semifinal''. Nakarating din siya sa ''quarterfinal'' ng Italian 1000.<ref name="WTA-AE" /> Sa mga Grand Slam, umabot siya sa ikalawang yugto ng French Open, at natalo sa unang yugto ng Wimbledon.<ref name="WTA-AE" /> Lumahok din siya sa Birmingham 250 at Hong Kong 250, kapwa nagtapos sa unang yugto. Sa mga naghahamon, nakapaglaro siya sa Mumbai 125 at Oeiras 125, na kapwa nagtapos sa unang yugto.<ref name="WTA-AE" /> ==== 2026 ==== ===== '''Isahan''' ===== Sinimulan ni Eala ang kanyang 2026 ''season'' sa Auckland 250, umabot sa ''semifinal''. Nabigo siya sa unang yugto ng Australian Open.<ref>{{cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=Enero 19, 2026 |title=Alex Eala exits Australian Open first round |work=Inquirer.net |url=https://sports.inquirer.net/659094/alex-eala-exits-australian-open-first-round-falls-to-alycia-parks|language=en}}</ref> Sa Philippines 125, nakapasok siya sa ''quarterfinal''. Umabot din siya sa ''quarterfinal'' ng Abu Dhabi 1000, Dubai 1000, at ika-apat na rawnd ng Indian Wells at Miami 1000.<ref name="WTA-AE" /> Sa Europa, nakarating siya sa ikalawang yugto ng Linz 500, unang yugto ng Stuttgart 500, ikalawang yugto ng Madrid 1000, ikatlong yugto ng Rome 1000, at unang rawnd ng Strasbourg 500. Sa French Open, natalo siya sa unang rawnd.<ref name="WTA-AE" /> Sa damuhan, nakamit niya ang ikalawang WTA 125 na titulo sa Birmingham. Pagkaraan nito, nabigo siya sa ikalawang yugto ng Queen's Club 500.<ref name="WTA-AE" /> Sa Berlin 500, bilang wild card, umabot siya sa ''semifinal'' matapos talunin ang ilang seeded players, ngunit natalo sa kalaunang kampeon.<ref>{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=June 21, 2026 |title=Alex Eala's Berlin Open campaign ends in loss to Linda Nosková |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/6/21/alex-eala-s-berlin-open-campaign-ends-in-loss-to-linda-noskov-0118 |work=ABS-CBN News}}</ref> Pagkatapos, nagtamo siya ng maagang pagkatalo sa unang round ng Bad Homburg 500.<ref>{{Cite news |title=Maagang nabigo si Eala sa Bad Homburg matapos matalo kay Mertens |url=https://www.spin.ph/tennis/eala-drops-out-of-bad-homburg-early-after-falling-to-mertens-a6035-20260623 |access-date=Hunyo 22, 2026 |website=Spin.ph |language=tl |date=Hunyo 22, 2026 |last=Reyes |first=Kate}}</ref> ===== '''Dalawahan''' ===== Sa Auckland 250, nakipagtambal si Eala kay Jović at umabot sila sa ''semifinal''.<ref>{{Cite news|url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/1/9/tennis-alex-eala-iva-jovic-exit-asb-classic-doubles-1819|title=Alex Eala, Iva Jovic exit ASB Classic doubles|last=Castillejo|first=Dyan|date=Enero 9, 2026|access-date=Enero 9, 2026|work=ABS-CBN News|language=en}}</ref> Sa Australian Open, nakipares siya kay Martins ngunit natalo sa unang rawnd.<ref>{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=Enero 20, 2026 |title=Eala, Martins ousted in first round of Australian Open doubles |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/1/20/tennis-eala-martins-ousted-in-first-round-of-australian-open-doubles-1839 |access-date=Enero 20, 2026 |work=ABS-CBN News|language=en}}</ref> Sa Abu Dhabi 1000, kasama si Tjen, umabot sila sa ''semifinal''.<ref>{{Cite news |last=Villanueva |first=Ralph Edwin |date=Pebrero 6, 2026 |title=Eala, Tjen get boot in Abu Dhabi Open semis |website=Philstar.com |url=https://www.philstar.com/sports/2026/02/06/2506287/eala-tjen-get-boot-abu-dhabi-open-semis |access-date=Pebrero 6, 2026|language=en}}</ref> Kasama si Sönmez, naalis siya sa ikalawang yugto ng Madrid 1000,<ref>{{cite news |last=Reyes |first=Kate M. |date=25 Abril 2026 |title=Alex Eala, Zeynep Sonmez ousted in Madrid Open doubles |website=SPIN.ph |url=https://www.spin.ph/tennis/alex-eala-zeynep-sonmez-ousted-in-madrid-open-doubles-a5019-20260425 |access-date=25 Abril 2026|language=en}}</ref> at kasama si Baptiste, natalo rin sa unang yugto ng Rome 1000.<ref name="WTA-AE" /> Sa Birmingham 125, natalo sila sa unang yugto ng dalawahan.<ref name="WTA-AE" /> Umabot sila ni Williams sa quarterfinals ng Bad Homburg 500.<ref>{{Cite news |last=Flores-Colina|first=Celest|date=June 25, 2026|title=Alex Eala-Venus Williams tandem exits Bad Homburg Open doubles|url=https://sports.inquirer.net/683552/alex-eala-venus-williams-tandem-exits-bad-homburg-open-doubles|access-date=June 25, 2026|website=INQUIRER.net|language=en}}</ref> == Ibang larangan == === Pambansang koponan === [[File:Alex_Eala_(cropped).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Alex_Eala_(cropped).jpg|thumb|Si Eala kasama ang mga tansong medalya na napanalunan niya sa Palaro ng Timog Silangang Asya ng 2021.]] Kinatawan ni Eala ang [[Pilipinas]] sa iba’t ibang pandaigdigang torneo. Nakakuha siya ng mga medalya sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya 2021|Palaro ng Timog Silangang Asya ng 2021]] ([[bronse]] sa isahan, koponan, at magkahalong dalawahan) sa [[Palarong Asyano 2022|Palarong Asyano ng 2022]] (bronse sa magkahalong dalawahan at isahang pangkababaihan).<ref name=":7">{{cite news |last1=Carandang |first1=Justin Kenneth |date=Mayo 20, 2022 |title=Si Alex Eala ay nakuntento sa tansong medalya sa women’s singles. |work=GMA News |url=https://www.gmanetwork.com/news/sports/othersports/832339/tennis-ace-alex-eala-settles-for-bronze-in-women-s-singles/story/ |url-status=live |access-date=Mayo 20, 2022|language=en}}</ref><ref name=":8">{{cite news |last=Payo |first=Jasmine |date=Setyembre 29, 2023 |title=Si Alex Eala ay nakakuha ng ikalawang tansong medalya sa Palarong Asya kasama si Alcantara sa dalawan. |language=en-US |work=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/tennis-semifinal-results-mixed-doubles-alex-eala-francis-casey-alcantara-asian-games-september-29-2023/ |url-status=live |access-date=Setyembre 29, 2023}}</ref> Noong 2024, pinangunahan niya ang koponan sa 5–0 panalo sa pangatlong pangkat na nagresulta sa promosyon sa pangalawang pangkat ng Kopang Billie Jean.<ref>{{cite news |last=Morales |first=Luisa |date=Disyembre 2, 2024 |title=Si Alex Eala ay nagagalak na pamunuan ang Team Philippines sa pag-angat sa BJK Cup sa Bahrain. |language=en |website=One Sports |url=https://onesports.ph/more-sports/article/26898/alex-eala-relishes-leading-team-philippines-to-bjk-cup-promotion-in-bahrain |url-status=live |access-date=Disyembre 2, 2024 |archive-url= |archive-date=}}</ref> Sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya 2025|Palaro ng Timog Silangang Asya ng 2025]], nagwagi siya ng gintong medalya sa isahang pangkababaihan, pati tansong medalya sa ipinaghalong dalawahan at koponan.<ref name=":13">{{cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=Disyembre 18, 2025 |title=Si Alex Eala ay nagwagi ng gintong medalya sa tennis sa SEA Games, at tinapos ang mahabang tagtuyot para sa Pilipinas. |url=https://sports.inquirer.net/655069/alex-eala-wins-sea-games-tennis-gold-ends-long-drought-for-ph |access-date=Disyembre 18, 2025 |website=INQUIRER.net |language=en}}</ref> === Mga isponsorsip === Simula pagkabata, sinuportahan si Eala ng [[Globe Telecom]],<ref>{{Cite web |date=Hulyo 25, 2025 |title=Nagbubukas si Alex Eala Tungkol sa Buhay |url=https://www.globe.com.ph/about-us/newsroom/corporate/alex-eala-meet-and-greet|access-date=Hulyo 25, 2025|language=en}}</ref> at kalaunan ay nagkaroon ng mga pag-endorso mula sa Babolat, Nike, at [[Bangko ng Kapuluang Pilipinas|BPI]],<ref>{{Cite web|title=Si Alex Eala ay pumirma bilang pinakabagong endorser ng BPI.|url=https://bilyonaryo.com/2023/01/25/champs-choice-alex-eala-signs-up-as-bpis-newest-endorser/money/|language=en}}</ref> bago naging tagapagsulong ng tatak ng [[Milo (inumin)|Milo]] noong 2026.<ref>{{Cite web |date=Pebrero 23, 2026 |title=Inilunsad ang MILO Active Pilipinas kasama si Eala bilang bagong ambassador. |url=https://manilastandard.net/sports/314707229/milo-active-pilipinas-launched-with-eala-as-new-ambassador.html|access-date=Pebrero 23, 2026|language=en}}</ref> === Kagamitan === Si Alex Eala ay nauugnay sa iba’t ibang henerasyon ng raket na Babolat Pure Aero sa buong kanyang karera. Sa kanyang kabataan, nakipagkompetensya siya sa Les Petit As gamit ang Pure Aero 2016, isang raket na kilala sa mas matigas na pakiramdam at mas bukas na pattern ng string, na nagbigay ng mas mataas na launch angle at spin ngunit mas kaunting kontrol. Nang siya ay nagwagi sa US Open junior Grand Slam, gumamit siya ng 2019 cosmetic version ng Pure Aero, na bahagyang lumambot ang pakiramdam ngunit nanatiling bukas ang string bed.<ref name=":Babolat0">{{Cite web |last=Jonsson |first=Stefan |date=2025-03-27 |title=Alexandra Eala's Racquet - Player Profile |url=https://www.tennisnerd.net/gear/racquets/pro-player-racquets/alexandra-ealas-racquet-player-profile/46135 |access-date=2026-06-27 |website=Tennisnerd.net |language=en-US}}</ref> Noong 2023, madalas siyang inilalarawan na gumagamit ng Pure Aero (2023), na malamang ay naka-string gamit ang Babolat RPM Blast. Ang henerasyong ito ay nagpakilala ng NF²-Tech na may flax fibres upang mabawasan ang panginginig at mapabuti ang ginhawa. Ang pinakamahalagang pagbabago kumpara sa mga naunang modelo ay ang mas siksik na pattern ng string, na nagbawas ng paggalaw ng string at nagbigay ng mas malaking kontrol. May ilang nagsasabing maaaring ginagamit pa rin niya ang geometry ng 2016 frame na may 2023 cosmetics, ngunit hindi ito nakumpirma.<ref name=":Babolat0" /> Ang Pure Aero 2023 ay may 100 sq in (645 sq cm) na laki ng ulo, 27 in (68.58 cm) na haba, 300 g na timbang na hindi naka-string, 32.0 cm na balanse (mas magaan sa dulo ng ulo), 318 g na swingweight (bigat ng raketa kapag ito ay nakalapag sa mesa at di gumagalaw), 23/26/23 mm na lapad ng beam (side profile profile ng raketa kung saan makapat sa gitna ng ulo), at 65 RA stiffness (tumutukoy sa lambot/kakayahang yumuko ng racket ''')''' Ang 16×19 na string bed nito ay mas siksik kaysa sa mga naunang bersyon, na nagbibigay sa mga manlalaro ng mas malaking kumpiyansa na umatake nang agresibo nang hindi lumalampas ang bola.<ref name=":Babolat1" /> Ipinapakita ng mga independiyenteng pagsusuri ang ebolusyon ng raket: * Ang Tennis Warehouse ay naglarawan sa Pure Aero 2023 bilang mas mapagpatawad at mas kontrolado, na may mas madaling pagmamaniobra at mas pinahusay na katumpakan dahil sa muling idinisenyong string spacing. Pinuri ng mga playtester ang kakayahan nitong mag-produce ng spin at "user-friendly" na handling, bagaman napansin nila ang bahagyang mas kaunting “dagdag” na power kumpara sa mga naunang bersyon.<ref name=":1">{{Cite web |title=Babolat Pure Aero 2023 Racquet Review - Tennis Warehouse |url=https://www.tennis-warehouse.com/learning_center/racquet_reviews/BAROreview.html |access-date=2026-06-27 |website=www.tennis-warehouse.com}}</ref> * Ang Tennisnerd ay nagbigay-diin sa mas siksik na string bed na nagbigay ng mas mahusay na kontrol at konsistensya, habang nagbabala na ang matitigas na poly strings sa mataas na tension ay maaaring magdulot ng pananakit ng braso. Ang NF² flax inserts ay kinilala sa pagpapahusay ng pakiramdam, at inihambing ang raket sa mga Aero Pro Drive models mula 2010–2013.<ref>{{Cite web |last=Eriksson |first=Jonas |date=2022-08-03 |title=Babolat Pure Aero 2023 Review |url=https://www.tennisnerd.net/gear/racquets/racquet-reviews/babolat-pure-aero-2023-review/27564 |access-date=2026-06-27 |website=Tennisnerd.net |language=en-US}}</ref> * Ang Mijnracket ay nag-ulat na ang raket ay nagbigay ng kontroladong lakas sa baseline at ikot (RPM) na may pinahusay na pakiramdam at dampening. Napansin ng reviewer ang mas mataas na l"aunch angle "na nangangailangan ng pagbabago sa grip, epektibong performance sa serve, at pangkalahatang pagkakahawig sa Aero Pro Drive (2013).<ref>{{Cite web |date=2022-09-18 |title=Babolat Pure Aero 2023 tested |url=https://mijnracket.nl/en/blogs/news/babolat-pure-aero-2023-getest |access-date=2026-06-27 |website=Mijnracket |language=en}}</ref> Sa kabuuan, ipinapakita ng kasaysayan ng raket ni Eala ang paglipat mula sa hilaw na spin at power ng mga naunang Pure Aero patungo sa mas kontrolado at mas dampened na tugon ng modelong 2023, na umaayon sa kanyang pag-unlad tungo sa mas tiyak at mas matured na istilo ng paglalaro.<ref name=":Babolat0" /> == Pansariling buhay == Ang paboritong pagkaing nagbibigay-ginhawa (''comfort food'') ni Eala ay [[Kaldereta (pagkain)|kaldereta]], at mas gusto niya ang [[matcha]] kaysa [[kape]].<ref>{{Cite web |last=Mina |first=Inna |date=Pebrero 3, 2026 |title=Are you a Kare-Kare person? Alex Eala's Filipino food rankings might surprise you |url=https://onesports.ph/more-sports/article/40770/are-you-a-kare-kare-person-alex-eala-s-filipino-food-rankings-might-surprise-you |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=One Sports |language=en}}</ref><ref>{{cite web |last1=Castillejo |first1=Dyan |title=Alex Eala, fellow pros reveal off-court personalities on the Players Box Podcast |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/4/1/alex-eala-joins-fellow-players-on-the-players-box-podcast-0007 |access-date=31 Marso 2026 |website=ABS-CBN Sports |publisher=ABS-CBN Network |language=en}}</ref> Nagsasalita siya ng [[Wikang Ingles|Ingles]], [[Wikang Kastila|Kastila]], at [[Wikang Tagalog|Tagalog]], at ang paborito niyang torneo ay ang [[Mga Kampeonatong Wimbledon|Wimbledon]].<ref>{{Cite web |last=Dioquino |first=Delfin |date=Hulyo 3, 2025 |title='Living my dream': Alex Eala revels in historic Wimbledon stint |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-revels-historic-wimbledon-stint-2025/ |access-date=Hulyo 3, 2025 |website=Rappler |language=en-US}}</ref> Itinuturing niya si [[Maria Sharapova]] bilang isa sa kanyang mga impluwensiya, at nagsanay siya kasama sina [[Rafael Nadal]] at ang kanyang kapatid na si Miko.<ref>{{Cite web |last=Atencio |first=Peter |date=Hulyo 19, 2025 |title=Sharapova's influence drives Alex Eala’s aggressive game |url=https://manilastandard.net/sports/sports-plus/314618107/sharapovas-influence-drives-alex-ealas-aggressive-game.html |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=Manila Standard |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Agcaoili |first=Lance |date=Nobyembre 20, 2025 |title=Alex Eala hits the court with Rafael Nadal |url=https://sports.inquirer.net/649046/alex-eala-trains-with-rafael-nadal-in-his-return-to-court |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=Inquirer |language=en}}</ref> Ang kanyang pambihirang pag-usbong sa Miami Open ng 2025 ay nagtatag sa kanya bilang isa sa mga pinakatanyag na atleta ng Pilipinas, na nagbunsod ng paghahambing sa kanya kay [[Manny Pacquiao]]. Sa pakikipag-usap niya sa mga tagahanga sa wikang Tagalog, nakatulong siya sa pagpapalaganap ng kasikatan ng tenis sa mga Pilipino sa loob at labas ng bansa.<ref name="mo">{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Alex Eala returns to the Miami Open, where a dream run launched a tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 Marso 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times |language=en}}</ref> == Mga parangal == [[Talaksan:Alexandra_Eala_and_Ambassador_Philippe_Lhuillier.jpg|thumb|Si Eala at si Philippe Lhuillier, Embahador ng Pilipinas sa Espanya, noong Abril 2025.]] Si Eala ay nakatanggap ng maraming pagkilala sa loob at labas ng bansa, kabilang ang pagkilala ng Philippine Sportswriters Association na walong ulit na pinarangalan (2019–2026) dahil sa kanyang mga "natatanging" tagumpay sa tenis sa taunang Gawad PSA (PSA Annual Awards).<ref>Sipi para sa Taunang Gawad PSA ni Eala: * {{Cite news |last=Dioquino |first=Delfin |date=Pebrero 25, 2019 |title=Top PH athletes share limelight in PSA Awards 2019 |language=en-US |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/224351-philippine-athletes-sportswriters-association-awards-2019/ |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |last=Gionco |first=Mark |date=Pebrero 29, 2020 |title=PH tennis rising star Alex Eala to be feted at PSA Awards |language=en |url=https://sports.inquirer.net/387640/ph-tennis-rising-star-alex-eala-to-be-feted-at-psa-awards |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |date=Marso 12, 2021 |title=PSA to honor tennis star Eala, boxing champs Casimero, Taduran |language=en |work=Manila Bulletin |url=https://mb.com.ph/2021/3/12/psa-to-honor-tennis-star-eala-boxing-champs-casimero-taduran |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |date=Pebrero 27, 2022 |title=Scribes fete world-class PH boxers |language=en |website=Manila Bulletin |url=https://mb.com.ph/2022/02/27/scribes-fete-world-class-ph-boxers/ |url-status=live |access-date=Oktubre 12, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230507021421/https://mb.com.ph/2022/02/27/scribes-fete-world-class-ph-boxers/ |archive-date=Mayo 7, 2023}} * {{Cite news |date=Pebrero 12, 2023 |title=PSA Awards: Young Alex Eala to be recognized with President's Award |language=en-US |website=Tiebreaker Times |url=https://tiebreakertimes.com.ph/tbt/psa-awards-young-alex-eala-to-be-recognized-with-presidents-award/261823 |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |date=Pebrero 10, 2023 |title=Eala recipient of PSA Prexy Awards |language=en |work=The Philippine Star |url=https://www.philstar.com/sports/2023/02/10/2243942/eala-recipient-psa-prexy-awards |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |date=Enero 24, 2024 |title=Alex Eala, Tots Carlos to be recognized in PSA Awards |language=en |website=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/01/15/24/alex-eala-tots-carlos-to-be-recognized-in-psa-awards |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |last=Malanum |first=Jean |date=Oktubre 9, 2025 |title=Eala tops PSA achievers for September |language=en |website=Philippine News Agency |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1260619 |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |date=Oktubre 9, 2025 |title=Eala leads PSA's September honorees |language=en |website=SunStar Publishing Inc. |url=https://www.sunstar.com.ph/davao/sports/eala-leads-psas-september-honorees |access-date=Oktubre 12, 2025}} * {{Cite news |last=Dioquino |first=Delfin |date=Pebrero 17, 2026 |title=Alex Eala hails PSA Athlete of the Year award a proof of PH tennis' rise |language=en-US |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/people/athletes/alex-eala-hails-athlete-of-year-award-proof-tennis-rise-philippines/ |access-date=Pebrero 17, 2026}}</ref> Isinama siya ng Asyang Tatler sa listahan ng Pinakamakapangyarihan sa Asya noong 2021.<ref>{{Cite magazine |date= |title=Tatler Asia's Most Influential: Philippines |url=https://www.tatlerasia.com/list/ami/ph?page=3&industry=all&region=ph&year=2021 |access-date=Oktubre 20, 2025 |magazine=Tatler Asia |language=en}}</ref> Ginawaran siya ng Mga Gantimpalang Tanglaw ng [[Misyong diplomatiko ng Pilipinas|Embahada ng Pilipinas]] sa [[Madrid]] noong 2025 bilang pagkilala sa kanyang ambag sa ugnayan ng Pilipinas at Espanya.<ref>{{cite news |author=Castillejo |first=Dyan |date=Abril 28, 2025 |title=Tennis: Alex Eala honored by PH ambassador to Spain |language=en |work=[[ABS-CBN]] |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2025/4/28/tennis-alex-eala-honored-by-ph-ambassador-to-spain-1257 |url-status=live |access-date=Abril 28, 2025 |archive-url= |archive-date=}}</ref> Kinilala rin siya ng Asyang Forbes sa kanilang talang Tatlongpung na Wala Pang Tatlumpung Taong Gulang na mga ikono sa Libangan at Palakasan dahil sa kanyang papel sa pag-angat ng Pilipinas sa pandaigdigang tenis.<ref>{{Cite news |last=Watson |first=Rana Wehbe |date=Mayo 27, 2026 |title=30 Under 30 Asia’s Next Icons: The Gen Z Athletes And Music Artists Rewriting The Playbook |language=en |work=Forbes Asia |url=https://www.forbes.com/sites/ranawehbe/2026/05/27/30-under-30-asias-next-icons-the-gen-z-athletes-and-music-artists-rewriting-the-playbook/ |access-date=Mayo 27, 2026}}</ref> == Taunang ranggo ng WTA == Mula 2021 hanggang 2025, makikita ang malinaw na pagbaba ng bilang ng panalo ni Alexandra Eala sa parehong isahan at dalawahan. Noong 2021, nagtala siya ng pinakamataas na rekord na 529 panalo sa isahan at 780 sa dalawahan, ngunit taon-taon ay bumaba ang mga bilang na ito: 219 at 594 noong 2022, 205 at 436 noong 2023, 158 at 239 noong 2024, at umabot na lamang sa 50 at 161 pagsapit ng 2025. Ang pagkahilig na ito ay nagpapahiwatig ng pagbabago sa kanyang pagganap at posibleng mas nakatuon siya sa piling mga torneo at mas mataas na antas ng kompetisyon kaysa sa dami ng laban.<ref name="WTA-AE" /> == Mga torneyong sinalihan ni Eala == Ito ang mga torneo na sinalihan ni Eala.<ref>{{Cite web |last=Teodoro Robert |first=Abilay |date=June 15, 2026 |title=Alex Eala Tournaments |url=https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches |access-date=June 15, 2026 |website=TV Philippines Wiki |language=en}}</ref> === Djunyor === {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" |+Larong Isahan !Palaro !2019 !2020 !2021 !2022 |- |Australian Open |R2 |R3 |A |A |- |French Open |A |SF |A |A |- |Wimbledon |A |A |R2 |A |- |US Open |A |A |A |W |} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" |+Larong Dalawahang !Palaro !2019 !2020 !2021 !2022 |- |Australian Open |A |W |A |A |- |French Open |A |A |W |A |- |Wimbledon |A |A |R2 |A |- |US Open |A |A |SF |– |} === Pandaigdigang Torneo ng Kababaihan ng ITF === ==== Titulo sa ITF==== {| class="wikitable" !Year !Palaro !Lebel !Uri !Katuwang |- |2021 |W15 Manacor |ITF |Larong Isahan |– |- |2022 |W25 Chiang Rai |ITF |Larong Isahan |– |- |2023 |W25 Yecla |ITF |Larong Isahan |– |- |2023 |W25 Roehampton |ITF |Larong Isahan |– |- |2024 |W100 Vitoria-Gasteiz |ITF |Larong Isahan |– |- |2024 |W50 Pune |ITF |Larong Dalawahang |Darja Semeņistaja |- |2024 |W75 Croissy-Beaubourg |ITF |Larong Dalawahang |Estelle Cascino |- |2024 |W100 Vitoria-Gasteiz |ITF |Larong Dalawahang |Estelle Cascino |} ===== Larong Isahan ng ITF ===== ====== '''2020 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Las Palmas de Gran Canaria 2 |W15 |Luwad |Rawnd 1 |Anna Zarycka |2–6, 4–6 |- |Las Palmas de Gran Canaria |W25 |Luwad |Rawnd 2 |Lara Salden |0–6, 6–2, 2–6 |- |Melilla |W15 |Luwad |Rawnd 1 |Anastasia Charaeva |3–6, 3–6 |- |Monastir 9 |W15 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Nina Stadler |6–4, 6–7, 5–7 |} ====== ''' 2021 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |W15 Manacor |W15 |Matigas (Konkreto) |Kampeon |Yvonne Cavalle-Reimers |5–7, 6–1, 6–2 |- |W15 Manacor 2 |W15 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Ylena In-Albon |0–6, 3–6 |- |W15 Manacor 3 |W15 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Oksana Selekhmeteva |2–6, 3–6 |- |W25 Grenoble |W25 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Maja Chwalińska |0–6, 4–6 |- |W25 Manacor 4 |W25 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Jana Fett |6–4, 3–6, 5–7 |- |W15 Manacor 5 |W15 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Simona Waltert |4–6, 6–2, 5–7 |- |W60 Bellinzona |W60 |Luwad |Rawnd 2 |Simona Waltert |5–7, 6–3, 2–6 |- |W25 Platja d’Aro |W25 |Luwad |Rawnd 2 |Irene Burillo Escorihuela |2–6, 4–6 |- |W25 Madrid 2 |W25 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Andrea Lázaro García |6–2, 4–6, 4–6 |- |W25 Milovice |W25 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Daria Astakhova |2–6, 2–6 |} ====== ''' 2022 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |W25 Chiang Rai |W25 |Matigas (Konkreto) |Kampeon |Luksika Kumkhum |6–4, 6–2 |- |W25 Chiang Rai 2 |W25 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Erika Sema |3–6, 6–2, 3–6 |- |W25 Madrid 1 |W25 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Anna-Lena Robbe |6–7(3), 3–6 |- |W60 Madrid 2 |W60 |Matigas (Konkreto) |''Runner-up'' |Marina Bassols Ribera |4–6, 5–7 |- |W60 Vitoria-Gasteiz |W60 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Jessika Ponchet |4–6, 4–6 |- |W25 El Espinar |W25 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Eva Guerrero Alvarez |2–6, 6–3, 2–6 |- |W100 Grodzisk Mazowiecki |W100 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Katharina Hobgarski |4–6, 3–6 |- |W60 Templeton |W60 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Katarzyna Kawa |6–2, 4–6, 0–6 |- |W80 Rancho Santa Fe |W80 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Marcela Zacarías |2–6, 5–7 |- |W60 Hamburg |W60 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Ysaline Bonaventure |4–6, 0–6 |- |W80 PoiLebels |W80 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Ysaline Bonaventure |1–6, 6–3, 3–6 |- |W100 Shrewsbury |W100 |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 2 |Maia Lumsden |1–6, 5–7 |} ====== ''' 2023 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |W25 Yecla |W25 |Matigas (Konkreto) |Kampeon |Valentina Ryser |6–3, 7–5 |- |W25 Roehampton |W25 |Matigas (Konkreto) |Kampeon |Arina Rodionova |6–2, 6–3 |- |W25 Aldershot |W25 |Matigas (Konkreto) |''Runner-up'' |Destanee Aiava |6–3, 4–6, 1–6 |- |W40 Petange |W40 |Matigas (Konkreto) |''Runner-up'' |Océane Dodin |1–6, 5–7 |} ====== ''' 2024 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |W100 Vitoria-Gasteiz |W100 |Matigas (Konkreto) |Kampeon |Victoria Jiménez Kasintseva |6–4, 6–4 |- |W100 Dubai |W100 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Polina Kudermetova |6–4, 2–6, 2–6 |- |W100 Takasaki |W100 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Mananchaya Sawangkaew |6–4, 1–6, 2–6 |- |W100 Cary |W100 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Renata Zarazúa |6–3, 4–6, 3–6 |- |W100 Landisville |W100 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Olivia Gadecki |1–6, 6–0, 3–6 |- |W75 Porto |W75 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Anna Bondar |4–6, 7–6, 1–6 |- |W75 Trnava 1 |W75 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Anastasia Gureva |2–6, 6–3, 6–7 |- |W75 Trnava 2 |W75 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Tereza Martincová |6–3, 4–6, 6–7 |- |W75 Croissy-Beaubourg |W75 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Mona Barthel |6–4, 4–6, 1–6 |- |W75 Zagreb |W75 |Luwad |Rawnd 1 |Tena Lukas |5–7, 6–3, 4–6 |- |W60 Bellinzona |W60 |Luwad |Rawnd 1 |Selena Janicijevic |3–6, 1–6 |- |W50 Indore |W50 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Polina Kudermetova |4–6, 7–6, 2–6 |- |W50 Pune |W50 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Darja Semenistaja |6–7, 0–6 |} ===== Larong Dalawahan ng ITF ===== ====== ''' 2021 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Mga Kalaban !Tala |- |W25 Madrid |W25 |Matigas (Konkreto) |Victoria Jiménez Kasintseva |''Quarterfinal'' |Olivia Tjandramulia / Ashley Lahey |5–7, 6–4, 6–10 |- |W25 Platja d’Aro |W25 |Luwad |Oksana Selekhmeteva |''Runner-up'' |Justina Mikulskytė / Oana Simion |3–6, 5–7 |} ====== ''' 2022 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Mga Kalaban !Tala |- |W25 Manacor |W25 |Matigas (Konkreto) |Elsa Jacquemot |''Quarterfinal'' |Olga Parres Azcoitia / Aurora Zantedeschi |6–2, 4–6, 3–10 |- |W25 Macon |W25 |Matigas (Konkreto) |Jéssica Bouzas Maneiro |''Quarterfinal'' |Audrey Albie / Aubane Droguet |4–6, 2–6 |- |W25 Chiang Rai 1 |W25 |Matigas (Konkreto) |Indy De Vroome |Rawnd 1 |Patcharin Cheapchandej / Punnin Kovapitukted |6–4, 5–7, 6–10 |- |W25 Chiang Rai 2 |W25 |Matigas (Konkreto) |Kyōka Okamura |''Quarterfinal'' |Pimrada Jattavapornvanit / Gozal Ainitdinova |6–4, 7–6(4), 2–6 |- |W25 Madrid 1 |W25 |Matigas (Konkreto) |Jéssica Bouzas Maneiro |''Quarterfinal'' |Olga Helmi / Adithya Karunaratne |0–6, 4–6 |- |W60 Madrid 2 |W60 |Matigas (Konkreto) |Liang En-shuo |''Quarterfinal'' |Tímea Babos / Valeria Savinykh |2–6, 4–6 |- |W25 Palma del Río |W25 |Luwad |Marina Bassols Ribera |''Semifinal'' |Valeria Savinykh / Fanny Stollár |2–6, 0–6 |- |W25 Corroios-Seixal |W25 |Matigas (Konkreto) |Lizette Cabrera |''Quarterfinal'' |Justina Mikulskytė / Hong Yi Cody Wong |5–7, 4–6 |- |W60 Templeton |W60 |Matigas (Konkreto) |Annaëlle Robbe |Rawnd 2 |Madison Brengle |6–3, 6–7, 6–10 |- |W80 PoiLebels |W80 |Matigas (Konkreto) |Petra Marcinko |''Quarterfinal'' |Miriam Skoch / Markéta Vondroušová |5–7, 2–6 |} ====== ''' 2023 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Mga Kalaban !Tala |- |W60 Trnava 2 |W60 |Matigas (Konkreto) |Justina Mikulskyte |''Semifinal'' |Alicia Barnett / Olivia Nicholls |4–6, 1–6 |- |W60 Chiasso |W60 |Luwad |Barbora Palicova |Rawnd 1 |Beatrice Gumulya / Anna Sisková |3–6, 6–4, 11–13 |- |W25 Zaragoza |W25 |Matigas (Konkreto) |Beatrice Gumulya |''Quarterfinal'' |Alana Parnaby / Victoria Rodríguez |6–4, 3–6, 6–10 |- |W100 Vitoria-Gasteiz |W100 |Matigas (Konkreto) |Marina Bassols Ribera |''Quarterfinal'' |Estelle Cascino / Diāna Marcinkēviča |5–7, 6–1, 9–11 |- |W60 Barcelona |W60 |Matigas (Konkreto) |Emilie Lindh Gallagher |Rawnd 1 |Estelle Cascino / Diāna Marcinkēviča |6–4, 3–6, 3–10 |- |W25 Roehampton 2 |W25 |Matigas (Konkreto) |Destanee Aiava |''Quarterfinal'' |Talia Gibson / Petra Hule |1–6, 5–7 |- |W25 Aldershot |W25 |Matigas (Konkreto) |Urszula Radwanska |''Semifinal'' |Erina Hayashi / Saki Imamura |4–6, 4–6 |- |W100 Tokyo 2 |W100 |Matigas (Konkreto) |Natsumi Kawaguchi |''Semifinal'' |Alicia Barnett / Olivia Nicholls |0–6, 7–5, 6–10 |- |W60 Glasgow 2 |W60 |Matigas (Konkreto) |Barbora Palicova |''Quarterfinal'' |Freya Christie / Olivia Gadecki |— |- |W60 Nantes |W60 |Matigas (Konkreto) |Jessy Rompies |Rawnd 1 |Ekaterina Maklakova / Ekaterina Reyngold |6–1, 3–6, 6–10 |- |W40 Petange |W40 |Matigas (Konkreto) |Zeynep Sonmez |''Semifinal'' |Danielle Collins / Isabelle Haverlag |2–6, 4–7 |} ====== ''' 2024 ''' ====== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Mga Kalaban !Tala |- |W50 Pune |W50 |Matigas (Konkreto) |Darja Semeņistaja |Kampeon |Naiktha Bains / Fanny Stollár |7–6(8), 6–3 |- |W75 Croissy-Beaubourg |W75 |Matigas (Konkreto) |Estelle Cascino |Kampeon |Maia Lumsden / Jessika Ponchet |7–5, 7–6(4) |- |W100 Vitoria-Gasteiz |W100 |Matigas (Konkreto) |Estelle Cascino |Kampeon |Lia Karatancheva / Diāna Marcinkēviča |6–3, 2–6, 10–4 |- |W75 Porto 3 |W75 |Matigas (Konkreto) |Alicia Barnett |''Quarterfinal'' |Anna-Lena Friedsam / Aliccia Barnett |3–6, 4–6 |- |W75 Trnava |W75 |Matigas (Konkreto) |Zeynep Sönmez |''Semifinal'' |Lulu Sun / Moyuka Uchijima |2–6, 2–6 |- |W100 Dubai |W100 |Matigas (Konkreto) |Valentini Grammatikopoulou |''Quarterfinal'' |Isabelle Haverlag / Erika Pridankina |7–5, 4–6, 3–10 |} === Mga pangunahing torneo === ==== 2021 ==== {| class="wikitable" !Palaro !Palaruan !Lebel !Kalaban !Yugto (Rawnd) !Tala |- |Miami Open |Matigas (Konkreto) |1000 |Viktória Hrunčáková |Qualipikasyon Rawnd 1 |6–4, 4–6, 2–6 |- |Romanian Open (Cluj-Napoca) |Luwad |250 |Mayar Sherif |Rawnd 2 |2–6, 2–6 |} ==== 2022 ==== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Miami Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Madison Brengle |2–6, 1–6 |- |Madrid Open |1000 |Luwad |Kuwalipikasyon 1 |Anna Bondár |0–6, 0–6 |} ==== 2023 ==== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Australian Open |''Grand Slam'' |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 1 |Misaki Doi |6–4, 1–6, 3–6 |- |Thailand Open (Hua Hin) |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Tatjana Maria (6) |2–6, 2–6 |- |Miami Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Irina-Camelia Begu |2–6, 5–7 |- |Mutua Madrid Open |1000 |Luwad |Rawnd 1 |Tatjana Maria |1–6, 1–6 |- |Japan Open (Osaka) |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Himari Sakatsume (Q) |0–6, 3–6 |- |Guangzhou Open |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Tatjana Maria (3) |3–6, 0–6 |- |Jasmin Open (Monastir) |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Elise Mertens (2) |5–7, 0–6 |} ===== '''Larong Dalawahan''' ===== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Katambal !Kalaban !Tala |- |Jasmin Open (Monastir) |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Oana Gavrila |Cristina Bucșa / Bibiane Schoofs |3–6, 4–6 |} ==== 2024 ==== ===== '''Larong Isahan ''' ===== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Australian Open |Grand Slam |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 1 |Rebecca Peterson (18) |2–6, 5–7 |- |French Open |Grand Slam |Luwad |Kuwalipikasyon 3 |Julia Riera (2) |6–4, 6–7, 4–6 |- |Wimbledon |Grand Slam |Damo |Kuwalipikasyon 3 |Lulu Sun (23) |6–7, 5–7 |- |US Open |Grand Slam |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 3 |Elena-Gabriela Ruse (20) |6–3, 1–6, 4–6 |- |Miami Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 2 |Emiliana Arango |6–2, 5–7, 1–6 |- |Madrid Open |1000 |Luwad |Rawnd 1 |Sorana Cîrstea (27) |3–6, 7–6, 4–6 |- |Wuhan Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Kateřina Siniaková |3–6, 1–6 |- |Abu Dhabi Open |500 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Magda Linette |6–7, 1–6 |- |Guadalajara Open |500 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Marie Bouzková (6) |2–6, 2–6 |- |Ningbo Open |500 |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 1 |Priscilla Hon |4–6, 3–6 |- |Jiangxi Open |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Marie Bouzková (1) |5–7, 6–7 |- |Guangzhou Open |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Bernarda Pera |0–6, 3–6 |- |Nottingham Open |250 |Damo |Kuwalipikasyon 2 |Ena Shibahara |7–6, 0–6, 2–6 |- |Canberra International |125 |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 1 |Céline Naef (5) |4–6, 5–7 |- |Guadalajara 125 Open |125 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Tatjana Maria (4) |5–7, 2–6 |- |Polish Open (Warsaw) |125 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Isabella Shinikova |2–6, 4–6 |- |Veneto Open (Gaiba) |125 |Damo |''Quarterfinal'' |Sara Errani (4) |0–6, 6–7 |- |Makarska Open |125 |Luwad |Rawnd 1 |Maria Timofeeva (Q) |6–1, 3–6, 2–6 |} ===== '''Larong Dalawahan''' ===== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%;" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Canberra International |125 |Matigas (Konkreto) |Laura Pigossi |''Semifinal'' |Kaylah McP / Astra Sharma |6–7(1), 3–6 |- |Oeiras Ladies Open |125 |Luwad |Taylah Preston |Rawnd 1 |Valeria Lepchenko / Anna Falei |4–6, 4–6 |- |Polish Open |125 |Matigas (Konkreto) |Daniela Semenistaja |''Quarterfinal'' |Weronika Falkowska / Martyna Kubka |4–6, 5–7 |- |Guadalajara 125 Open |125 |Matigas (Konkreto) |Kimberly Birrell |''Quarterfinal'' |Katarzyna Piter / Fanny Stollar |4–6, 4–6 |- |Ningbo Open |500 |Matigas (Konkreto) |En Shuo Liang |''Quarterfinal'' |Giuliana Olmos / Alexandra Panova |1–6, 2–6 |} ==== 2025 ==== ===== '''Larong Isahan ''' ===== {| class="wikitable" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Australian Open |Grand Slam |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 1 |Jana Fett (133) |5–7, 2–6 |- |Singapore Open |250 |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 2 |Simona Waltert (179) |3–6, 2–6 |- |Miami Open |1000 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Jessica Pegula (4) |6–7, 7–5, 3–6 |- |Madrid Open |1000 |Luwad |Rawnd 2 |Iga Świątek (2) |6–4, 4–6, 2–6 |- |Italian Open |1000 |Luwad |Rawnd 1 |Marta Kostyuk (27) |0–6, 1–6 |- |French Open |Grand Slam |Luwad |Rawnd 1 |Emiliana Arango (85) |0–6, 6–2, 3–6 |- |Birmingham Open |125 |Damo |Rawnd 1 |Linda Fruhvirtová |5-7, 7-6(5), 1-6 |- |Nottingham Open |250 |Damo |Rawnd 1 |Magda Linette (31) |4–6, 3–6 |- |Eastbourne Open |250 |Damo |''Runner-up'' |Maya Joint |4–6, 6–1, 6–7 (10–12) |- |Wimbledon |Grand Slam |Damo |Rawnd 1 |Barbora Krejčíková (16) |6–3, 2–6, 1–6 |- |National Bank Open (Montreal) |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Markéta Vondroušová (63) |6–3, 1–6, 2–6 |- |US Open |Grand Slam |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Cristina Bucșa (95) |4–6, 3–6 |- |São Paulo Open |250 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Janice Tjen (130) |4–6, 1–6 |- |China Open (Wuhan) |1000 |Matigas (Konkreto) |Kuwalipikasyon 1 |Moyuka Uchijima (91) |4–6, 6–3, 2–6 |- |Japan Women's Open (Osaka) |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Tereza Valentová (78) |1–6, 2–6 |- |Guangzhou Open |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Claire Liu (305) |6–2, 4–6, 4–6 |- |Hong Kong Tennis Open |250 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Victoria Mboko (21) |6–3, 3–6, 4–6 |- |Canberra International |125 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Shuai Wei (134) |5–7, 2–6 |- |Mumbai Open |125 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 2 |Mai Hontama (166) |6–7, 2–6 |- |Oeiras Ladies Open |125 |Luwad |Rawnd 2 |Panna Udvardy (137) |6–7, 4–6 |- |Birmingham Open |125 |Damo |Rawnd 1 |Linda Fruhvirtová (152) |5–7, 7–6, 1–6 |- |Ilkley Open |125 |Damo |''Quarterfinal'' |Rebecca Marino (107) |6–1, 0–6, 6–7 |- |Guadalajara 125 Open |125 |Matigas (Konkreto) |Kampeon |Panna Udvardy (134) |1–6, 7–5, 6–3 |- |Jingshan Tennis Open |125 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Lulu Sun (146) |6–3, 4–6, 2–6 |- |Suzhou Open |125 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Viktorija Golubic (70) |6–2, 2–6, 6–7 |} ===== '''Mga pag-atras''' ===== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Palaro !Lebel !Palaruan !Dahilan |- |Cincinnati Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Pinsala sa balikat |- |Monterrey Open |500 |Matigas (Konkreto) |Pinsala sa balikat |} ===== '''Larong Dalawahan ''' ===== {| class="wikitable" style="text-align:center" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Mga kalaban !Tala |- |Guangzhou Open |250 |Matigas (Konkreto) |Nadiia Kichenok |''Semifinal'' |Katarzyna Piter / Janice Tjen |7–6(4), 3–6, 5–10 |- |Italian Open |1000 |Luwad |Coco Gauff |''Quarterfinal'' |Jasmine Paolini / Sara Errani |5–7, 6–3, 7–10 |- |French Open |Grand Slam |Luwad |Renata Zarazúa |Rawnd 2 |Olga Danilović / Anastasia Potapova |1–6, 3–6 |- |Hong Kong Open |250 |Matigas (Konkreto) |Chan Hao‑ching |Rawnd 1 |Kamilla Rakhimova / Aliaksandra Sasnovich |6–3, 1–6, 7–10 |- |Wimbledon |Grand Slam |Damo |Eva Lys |Rawnd 1 |Ingrid Gamarra Martins / Quinn Gleason |4–6, 2–6 |- |Birmingham Open |125 |Damo |Rebeka Masarova |Rawnd 1 |Storm Hunter / Ellen Perez |4–6, 4–6 |- |Mumbai Open |125 |Matigas (Konkreto) |Tsao Chia‑yi |Rawnd 1 |Amina Anshba / Elena Pridankina |4–6, 4–6 |- |Oeiras Ladies Open |125 |Luwad |Katie Volynets |Rawnd 1 |Carmen Corley / Olivia Gadecki |3–6, 4–6 |} ==== 2026 ==== ===== '''Larong Isahan ''' ===== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Palaro !Lebel !Palaruan !Yugto (Rawnd) !Kalaban !Tala |- |Auckland Open |250 |Matigas (Konkreto) |''Semifinal'' |Wang Xinyu |7–5, 5–7, 6–4 |- |Australian Open |Grand Slam |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Alycia Parks |6–0, 3–6, 2–6 |- |Philippines Womens Open |125 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Camila Osorio |4-6, 4-6 |- |Abu Dhabi Open |500 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Ekaterina Alexandrova |3-6, 3-6 |- |Qatar Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 1 |Tereza Valentová |6-7 (6), 1-6 |- |Dubai Tennis Kampeonships |1000 |Matigas (Konkreto) |''Quarterfinal'' |Coco Gauff |0-6, 2-6 |- |Indian Wells Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 4 |Linda Noskova |2-6, 0-6 |- |Miami Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Rawnd 4 |Karolína Muchová |0-6,2-6 |- |Linz Open |500 |Luwad |Rawnd 2 |Jelena Ostapenko |4-6, 5-7 |- |Stuttgart Open |500 |Luwad |Rawnd 1 |Leylah Fernandez |1-6, 4-6 |- |Madrid Open |1000 |Luwad |Rawnd 2 |Elise Mertens |2-6, 1-6 |- |Italian Open |1000 |Luwad |Rawnd 3 |Elena Rybakina |4-6, 3-6 |- |Strasbourg International |500 |Luwad |Rawnd 1 |Oleksandra Oliynykova |6-3, 5-7, 3-6 |- |French Open |Grand Slam |Luwad |Rawnd 1 |Iva Jovic |4-6, 2-6 |- |Birmingham Open |125 |Damo |Kampeon |Nikola Bartůňková |5-7, 6-3, 7-5 |- |Queen's Club Kampeonships |500 |Damo |Rawnd 2 |Iva Jovic |2-6, 2-6 |- |Berlin Open |500 |Damo |''Semifinal'' |Linda Nosková |2-6, 4-6 |- |Bad Homburg Open |500 |Damo |Rawnd 1 |Elise Mertens |3-6, 3-6 |- |Wimbledon |Grand Slam |Damo |Rawnd 1 |Renata Zarazúa | |} ===== '''Larong Dalawahan''' ===== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Palaro !Lebel !Palaruan !Katambal !Yugto (Rawnd) !Mga kalaban !Tala |- |Auckland Open |250 |Matigas (Konkreto) |Iva Jovic |''Semifinal'' |Xu Yifan / Yang Zhaoxuan |5–7, 3–6 |- |Australian Open |Grand Slam |Matigas (Konkreto) |Ingrid Martins |Rawnd 1 |Shuko Aoyama / Magda Linette |6–7(3), 6–2, 3–6 |- |Abu Dhabi Open |500 |Matigas (Konkreto) |Janice Tjen |''Semifinal'' |Tereza Mihalíková / Olivia Nicholls |4-6, 2-6 |- |Indian Wells Open |1000 |Matigas (Konkreto) |Iva Jovic |Rawnd 1 |Hailey Baptiste / Jelena Ostapenko |2-6, 2-6 |- |Madrid Open |1000 |Luwad |Zeynep Sönmez |Rawnd 2 |Taylor Townsend / Katerina Siniakova |1-6, 5-7 |- |Italian Open |1000 |Luwad |Hailey Baptiste |Rawnd 1 |Taylor Townsend / Katerina Siniakova |2-6, 1-6 |- |Birmingham Open |125 |Damo |Nikola Bartůňková |Rawnd 1 |Harriet Dart / Maia Lumsden |4-6, 6-2, 9-11 |- |Bad Homburg Open |500 |Damo |Venus Williams |Quarterfinals |Tereza Mihalikova / Olivia Nicholles |3-6, 2-6 |- |Wimbledon |Grand Slam |Damo |Nikola Bartůňková |Rawnd 1 |Sofia Kenin / Jelena Ostapenko | |} === Rekord laban sa Pinakamataas na 20 na Manlalaro === ==== '''Panalo''' ==== {| class="wikitable" ! Kategorya !! Karaniwan |- | Ace% || ~2.3% |- | ''Double Fault''% || ~3.4% |- | Unang Pumasok na Serve || ~65.0% |- | Unang Panalong Puntos ng Serve || ~62.0% |- | Pangalawang Panalong Puntos ng Serve || ~50.0% |- | Nailigtas na BP o ''Break Points''|| ~47% |- | [[Rasyo]] ng Pangingibabaw || ~1.20 |} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Kalaban !! Torneo !! Lebel !! Palaruan !! Rawnd !! Ranggo ng Kalaban !! Iskor !! DR !! Ace% !! DF% !! Unang pasok !! Unang panalo !! Ikalawang panalo !! Naligtas na BP |- | Madison Keys || Miami || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || R32 || Blg. 5 || 6–4, 6–2 || 1.32 || 1.6% || 1.6% || 66.1% || 58.5% || 52.4% || 40.0% (2/5) |- | Iga Swiatek || Miami || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || QF || Blg. 2 || 6–2, 7–5 || 1.27 || 1.5% || 4.5% || 66.7% || 52.3% || 50.0% || 44.4% (4/9) |- | Jelena Ostapenko || Eastbourne || WTA 500 || Damo || R16 || Blg. 3 || 0–6, 6–2, 3–2 RET || 1.08 || 0.0% || 3.8% || 63.5% || 57.6% || 63.2% || – |- | Clara Tauson || US Open || Grand Slam || Matigas (Konkreto) || R128 || Blg. 14 || 6–3, 2–6, 7–6(11) || 0.97 || 0.0% || 5.3% || 68.1% || 59.4% || 43.3% || 44.4% (4/9) |- | Jasmine Paolini || Dubai || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || R32 || Blg. 6 || 6–1, 7–6(5) || 1.32 || 3.1% || 3.1% || 63.1% || 73.2% || 50.0% || 50.0% (2/4) |- | Coco Gauff || Indian Wells || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || R32 || Blg. 4 || 6–2, 2–0 RET || 1.46 || 0.0% || 0.0% || 68.0% || 58.8% || 50.0% || 33.3% (1/3) |- | Elena Rybakina || Berlin || WTA 500 || Damo || R16 || Blg. 2 || 7–5, 6–4 || 1.19 || 6.0% || 4.5% || 68.7% || 71.7% || 57.1% || 50.0% (1/2) |- | Elina Svitolina || Berlin || WTA 500 || Damo || QF || Blg. 6 || 6–3, 6–4 || 1.16 || 5.3% || 3.5% || 50.9% || 79.3% || 32.1% || 50.0% (3/6) |} ==== '''Talo''' ==== {| class="wikitable" ! Estadistika !! Karaniwan |- | Ace% || ~1.7% |- | Double Fault% || ~4.3% |- | Unang Serve In || ~62.5% |- | Unang Serve Points Won || ~50.0% |- | Pangalawang Serve Points Won || ~41.0% |- | Break Points Saved || ~39% |- | Ratio ng Pangingibabaw || ~0.65 |} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Kalaban !! Torneo !! Lebel !! Korte !! Rawnd !! Ranggo ng Kalaban !! Iskor !! DR !! Ace% !! DF% !! Unang pasok !! Unang panalo !! Ikalawang panalo !! Naligtas na BP |- | Jessica Pegula || Miami || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || SF || Blg. 4 || 7–6(3), 5–7, 3–6 || 0.87 || 2.0% || 3.9% || 72.5% || 62.2% || 42.9% || 28.6% (2/7) |- | Iga Swiatek || Madrid || WTA 1000 || Luwad || R64 || Blg. 2 || 6–4, 4–6, 2–6 || 0.77 || 3.0% || 5.0% || 69.0% || 50.7% || 41.9% || 56.3% (9/16) |- | Barbora Krejcikova || Wimbledon || Grand Slam || Damo || R128 || Blg. 17 || 6–3, 2–6, 1–6 || 0.82 || 1.1% || 1.1% || 54.3% || 50.0% || 50.0% || 62.5% (10/16) |- | Ekaterina Alexandrova || Abu Dhabi || WTA 500 || Matigas (Konkreto) || QF || Blg. 11 || 3–6, 3–6 || 0.79 || 0.0% || 1.6% || 69.8% || 45.5% || 52.6% || 44.4% (4/9) |- | Coco Gauff || Dubai || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || QF || Blg. 3 || 0–6, 2–6 || 0.61 || 0.0% || 2.5% || 57.5% || 30.4% || 41.2% || 33.3% (3/9) |- | Linda Noskova || Indian Wells || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || R16 || Blg. 14 || 2–6, 0–6 || 0.36 || 0.0% || 6.8% || 56.8% || 36.0% || 47.4% || 37.5% (3/8) |- | Karolina Muchova || Miami || WTA 1000 || Matigas (Konkreto) || R16 || Blg. 13 || 0–6, 2–6 || 0.39 || 0.0% || 4.8% || 52.4% || 36.4% || 50.0% || 0.0% (0/4) |- | Elena Rybakina || Rome || WTA 1000 || Luwad || R32 || Blg. 2 || 4–6, 3–6 || 0.80 || 1.3% || 6.6% || 67.1% || 56.9% || 44.0% || 42.9% (3/7) |- | Iva Jovic || Roland Garros || Grand Slam || Luwad || R128 || Blg. 17 || 4–6, 2–6 || – || – || – || – || – || – || – |- | Iva Jovic || Queen’s Club || WTA 500 || Damo || R16 || Blg. 19 || 2–6, 2–6 || 0.56 || 2.0% || 2.0% || 66.0% || 51.5% || 29.4% || 28.6% (2/7) |- | Linda Noskova || Berlin || WTA 500 || Damo || SF || Blg. 8 || 2–6, 4–6 || 0.60 || 4.1% || 6.1% || 51.0% || 52.0% || 37.5% || 16.7% (1/6) |} Si Eala ay nakapagtala ng 18 laban laban sa mga Top 20 na manlalaro, kung saan siya ay nanalo ng 7 at natalo ng 11. Noong 2025, nakamit niya ang unang malaking tagumpay sa Miami Open 1000 matapos talunin sina Keys at Świątek bago matalo kay Pegula sa ''semifinal'', at nagwagi rin laban kay Tauson sa US Open, ngunit nabigo kina Krejčíková sa Wimbledon at Świątek sa Madrid. Noong 2026, tinalo niya sina Paolini sa Dubai at Rybakina at Svitolina sa Berlin, subalit natalo kina Gauff, Nosková, Muchová, Rybakina sa Rome, at Jovic sa Roland Garros at Queen’s Club. Ang kanyang pinakamalakas na kampanya ay sa Berlin Open 500, kung saan tinalo niya ang dalawang Top 10 na manlalaro bago matalo kay Nosková sa ''semifinal''.<ref name=":1">{{Cite web |date=Hunyo 22, 2026 |title=Tennis Abstract: Alexandra Eala Rekord laban sa Pinakamataas na 20 na Manlalaro |url=https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&f=ACareerqqITop_20qqv1 |access-date=Hunyo 22, 2026 |website=Tennis Abstract|language=en}}</ref> Sa kanyang mga panalo, ang katamtamang [[estadistika]] ng laban ay: 2.3% aces, 3.4% double faults, 65% first serve in, 62% first-serve points won, 50% second-serve points won, at 47% break points saved, na may rasyo ng pagdomina na ~1.20. Sa kanyang mga pagkatalo, ang average ay: 1.7% aces, 4.3% double faults, 62.5% first serve in, 50% first-serve points won, 41% second-serve points won, at 39% break points saved, na may dominance ratio na ~0.65.<ref name=":1" /> ==Mga pananda== {{noteslist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga panlabas na link== * [https://www.instagram.com/alex.eala/ Pahinang opisyal ni Alex Eala sa Instagram] * [https://www.wtatennis.com/players/330332/- Pahinang opisyal sa WTA ni Alex Eala] * [https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/overview/ Pahinang opisyal sa ITF Women’s World Tennis ni Alex Eala] * [https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&f=v1 Alex Eala sa Tennis Abstract] * [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/Alex_Eala Alex Eala sa Fandom (sa wikang ingles)] * [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches Mga listahan ng torneo ni Alex Eala sa Fandom (sa wikang ingles)] {{DEFAULTSORT:Eala, Alexandra}} [[Kategorya:Manlalaro ng tennis mula Pilipinas]] ij880a3lm879xj1d3u31uewkle7l84i 0 335023 2213744 2188086 2026-06-28T06:14:29Z Allyriana000 119761 2213744 wikitext text/x-wiki {{Infobox beauty pageant|name=Miss World 2026|image=|caption=|venue=|date=2026|broadcaster=|presenters=|entrants=|placements=|debuts=|withdrawals=|returns={{hlist|Kapuluang Cook|Kosta Rika|Kosobo|Noruwega}}|before=[[Miss World 2025|2025]]|next=}} Ang '''Miss World 2026''' ang magiging ika-73 edisyon ng [[Miss World]] pageant. Kokoronahan ni [[Suchata Chuangsri]] ng Taylandiya ang kaniyang kahalili sa pagtatapos ng kompetisyon. == Mga kandidata == Ang mga sumusunod ay mga kumpirmadong kalahok:<ref>{{Cite web |last=Dhakal |first=Rishika |date=3 Agosto 2024 |title=Ashma Kumari KC crowned Miss Nepal 2024 |url=https://kathmandupost.com/national/2024/08/03/ashma-kumari-crowned-miss-nepal-2024 |access-date=10 Hulyo 2025 |website=Kathmandu Post |language=en}}</ref> {| class="sortable wikitable" style="font-size:95%" !Bansa/Teritoryo !Kandidata !Edad{{efn|Mga edad sa panahon ng kompetisyon|group=A}} !Bayan |- |{{flagicon|ALB}} [[Albanya]] |{{sortname|Alba|Tirtja|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Lam |first=Duy |date=8 Hunyo 2026 |title=Lộ diện nhiều đối thủ của Bảo Ngọc ở Hoa hậu Thế giới |language=vi |trans-title=Many of Bảo Ngọc's rivals at Miss World have emerged |website=Tiền Phong |url=https://tienphong.vn/lo-dien-nhieu-doi-thu-cua-bao-ngoc-o-hoa-hau-the-gioi-post1849660.tpo |url-status=live |access-date=28 Hunyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260608082221/https://tienphong.vn/vu-tau-hoa-dam-xe-tai-o-ha-noi-cuc-csgt-de-nghi-xem-xet-trach-nhiem-cua-tai-xe-o-to-post1849670.tpo |archive-date=8 Hunyo 2026}}</ref> |25 |[[Tirana]] |- |{{flagicon|CIV}} [[Côte d'Ivoire|Baybaying Garing]] |{{sortname|Fatima|Koné|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last= |first= |date=29 Hunyo 2025 |title=Beauté: Koné Fatima élue Miss Côte d’Ivoire 2025 |trans-title=Beauty: Koné Fatima elected Miss Côte d’Ivoire 2025 |url=https://www.linfodrome.com/culture/110869-beaute-kone-fatima-elue-miss-cote-d-ivoire-2025 |access-date=29 Hunyo 2025 |website=Linfodrome |language=fr}}</ref> |23 |Azaguié |- |{{flagicon|BIZ}} [[Belize|Belis]] |{{sortname|Faith|Edgar|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Keme-Palacio |first=Benita |date=17 Hunyo 2025 |title=Faith Edgar Crowned Miss World Belize 2025 |url=https://www.greaterbelize.com/faith-edgar-crowned-miss-world-belize-2025/ |access-date=9 Hulyo 2025 |website=Greater Belize Media |language=en-US}}</ref> |24 |San Pedro |- |{{flagicon|VEN}} [[Venezuela|Beneswela]] |{{sortname|Mística|Núñez|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Primicia |first=Redacción |date=12 Nobyembre 2025 |title=Miss Falcón gana el Miss World Venezuela 2025 |url=https://primicia.com.ve/placeres/miss-falcon-gana-el-miss-world-venezuela-2025/|access-date=13 Nobyembre 2025 |website=Primicia|language=es}}</ref> |24 |Punto Fijo |- |{{flagdeco|VIE}} [[Vietnam|Biyetnam]] |{{sortname|Bảo Ngọc|Nguyễn|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=8 Agosto 2025 |title=Hoa hậu Bảo Ngọc thi Miss World |language=vi |trans-title=Miss Bảo Ngọc competes in Miss World |website=VnExpress |url=https://vnexpress.net/hoa-hau-bao-ngoc-thi-miss-world-4924166.html |access-date=10 Setyembre 2025}}</ref> |24 |Cần Thơ |- |{{flagicon|BOT}} [[Botswana]] |{{sortname|Ruth|Thomas|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Kgamanyane |first=Nnasaretha |date=25 March 2025 |title=Thomas prophecy on winning Miss Botswana comes to pass |url=https://www.mmegi.bw/lifestyle/thomas-prophecy-on-winning-miss-botswana-comes-to-pass/news |access-date=9 May 2025 |website=Mmegi Online |language=en}}</ref> |24 |Masunga |- |{{flagicon|BOL}} [[Bolivia|Bulibya]] |{{sortname|Vanessa|Kraljevic|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Ruiz |first=Melvy |date=28 Hunyo 2025 |title=La cruceña Vanessa Kraljevic es la nueva Miss Bolivia Mundo 2025 |trans-title=Vanessa Kraljevic from Santa Cruz is the new Miss Bolivia World 2025 |url=https://eju.tv/2025/06/la-crucena-vanessa-kraljevic-es-la-nueva-miss-bolivia-mundo-2025/ |access-date=10 Hulyo 2025 |website=Eju.tv |language=es}}</ref> |23 |[[Santa Cruz de la Sierra]] |- |{{flagdeco|ESA}} [[:en:Miss_El_Salvador|El Salvador]] |{{sortname|Andrea|Rivas|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Palacios |first=Marcella |date=1 Oktubre 2025 |title=Adriana Rivas, Miss Usulután, es la nueva Miss World El Salvador 2025/26 |trans-title=Adriana Rivas, Miss Usulután, is the new Miss World El Salvador 2025/26 |url=https://www.elsalvador.com/entretenimiento/escena/miss-mundo-2025-usulutan/1244878/2025/ |access-date=16 Oktubre 2025 |website=El Diario de Hoy}}</ref> |23 |[[:en:Usulután|Usulután]] |- |{{flagicon|SLO}} [[Eslobenya]] |{{sortname|Amadea|Zupan|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=13 Enero 2025 |title=Nova Miss Slovenije je postala Amadea Zupan iz Sežane |trans-title=Amadea Zupan from Sežana became the new Miss Slovenia |url=https://svet24.si/novice/kultura/miss-slovenije-2025-zmagovalka-1393630 |access-date=10 Hulyo 2025 |website=Novice Svet24 |language=sl}}</ref> |26 |Sežana |- |{{flagdeco|EST}} [[Estonya]] |{{sortname|Mari-Ann|Rõuk|nolink=1}}<ref>{{Cite news |author=Külm |first=Ülo |date=17 Agosto 2025 |title=FOTOD: tema ongi uus Miss World Estonia 2025! |language=Estonian |trans-title=PHOTOS: She is the new Miss World Estonia 2025! |website=Nelli Teataja |url=https://www.nelli.ee/fotod-tema-ongi-uus-miss-world-estonia-2025 |url-status=live |access-date=10 Setyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250817173439/https://www.nelli.ee/fotod-tema-ongi-uus-miss-world-estonia-2025 |archive-date=17 Agosto 2025}}</ref> |19 |[[Tallin]] |- |{{flagicon|WAL}} [[Wales|Gales]] |{{sortname|Helena|Hawke|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Owens |first=David |date=5 Mayo 2025 |title=Student nurse is crowned Miss Wales 2025 |url=https://nation.cymru/culture/student-nurse-is-crowned-miss-wales-2025/ |access-date=10 Hulyo 2025 |website=Nation Cymru |language=en-GB}}</ref> |20 |Caerleon |- |{{flagdeco|GNQ}} [[Gineang Ekwatoriyal]] |{{sortname|María de los Ángeles|Ndong|nolink=1}}<ref>{{Cite news |author=Nkene |first=Gabriel Ebang Oyono |date=9 Setyembre 2025 |title=Conozca a todas las ganadoras del certamen Miss Guinea Ecuatorial 2024 |language=es |trans-title=Meet all the winners of the Miss Equatorial Guinea 2024 pageant |website=Ahora Equatorial Guinea |url=https://ahoraeg.com/cultura/2024/09/09/conozca-a-todas-las-ganadoras-del-certamen-miss-guinea-ecuatorial-2024/ |url-status=live |access-date=1 Oktubre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250804214509/https://ahoraeg.com/cultura/2024/09/09/conozca-a-todas-las-ganadoras-del-certamen-miss-guinea-ecuatorial-2024/ |archive-date=4 Agosto 2025}}</ref> |— |[[Malabo]] |- |{{flagicon|GLP|local}} [[Guadalupe (Pransya)|Guadalupe]] |{{sortname|Océane|Millitie|nolink=1}} |27 |Petit-Bourg |- |{{flagicon|GUA}} [[Guatemala|Guwatemala]] |{{sortname|Jennifer Andrea|Ortíz|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Guzmán |first=María Alejandra |date=1 Hunyo 2025 |title=Miss Guatemala Contest 2025: ¿Quiénes son las seis ganadoras que representarán a Guatemala en certámenes internacionales? |trans-title=Miss Guatemala Contest 2025: Who are the six winners who will represent Guatemala in international pageants? |url=https://www.prensalibre.com/vida/escenario/miss-guatemala-contest-2025-quienes-son-las-seis-ganadoras-que-representaran-a-guatemala-en-certamenes-internacionales/ |access-date=10 Hulyo 2025 |website=Prensa Libre |language=es-GT}}</ref> |20 |Chiquimula |- |{{flagdeco|JPN}} [[Hapon]] |{{sortname|Yui|Kawana|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last= |date=22 Oktubre 2025 |title=『ミス・ワールド』日本代表に川名祐衣さん、憧れの存在は上戸彩 「刑事ものに出たい」 |trans-title=Yui Kawana is Japan's representative for Miss World, and her idol is Aya Ueto: "I want to be in a detective show" |url=https://www.sankei.com/article/20251022-BFZZXZT6E5LADJ5QA3UQNURWXQ/ |access-date=14 Nobyembre 2025 |website=Sankei Shimbun |language=ja }}{{Dead link|date=Disyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |24 |[[Tokyo]] |- |{{flagdeco|GIB}} [[Gibraltar|Hibraltar]] |{{sortname|Julia|Horne|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=18 Agosto 2025 |title=New Miss Gibraltar looks ahead to a busy year |url=https://www.gbc.gi/news/julia-horne-wins-miss-gibraltar-2025 |access-date=10 Setyembre 2025 |website=Gibraltar Broadcasting Corporation |language=en}}</ref> |26 |[[Gibraltar|Hibraltar]] |- |{{flagicon|NIR}} [[Hilagang Irlanda]] |{{sortname|Carly|Wilson|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=McLaughlin |first=Sophie |date=3 Hunyo 2025 |title=Carly Wilson crowned as Miss Northern Ireland 2025 |url=https://www.belfastlive.co.uk/whats-on/be/gallery/miss-northern-ireland-2025-named-31771078 |access-date=10 Hulyo 2025 |website=Belfast Live |language=en}}</ref> |24 |Rathfriland |- |{{flagicon|IND}} [[Indiya]] |{{sortname|Nikita|Porwal|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Jose |first=Jinta |date=4 Setyembre 2024 |title=Who is Femina Miss India Madhya Pradesh 2024, Nikita Porwal? Learn now! |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-india/who-is-femina-miss-india-madhya-pradesh-2024-nikita-porwal-learn-now/articleshow/113066234.cms |access-date=10 Hulyo 2025 |website=Femina |language=en}}</ref> |24 |Ujjain |- |{{flagicon|INA}} [[Indonesia|Indonesya]] |{{sortname|Audrey Bianca|Callista|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Sukardi |first=Muhammad |date=9 Hulyo 2025 |title=Profil Audrey Bianca, Pemenang Miss Indonesia 2025 |trans-title=Profile of Audrey Bianca, Winner of Miss Indonesia 2025 |url=https://www.inews.id/lifestyle/seleb/profil-audrey-bianca-pemenang-miss-indonesia-2025 |access-date=10 Hulyo 2025 |website=iNews |language=id}}</ref> |22 |[[Jakarta]] |- |{{flagicon|IRL}} [[Republika ng Irlanda|Irlanda]] |{{sortname|Caoimhe|Kenny|nolink=1}}<ref>{{Cite news |last=Barr |first=Caoimhinn |date=16 Hunyo 2025 |title=Former Inishowen schoolgirl crowned Miss Ireland 2025 |language=en |website=Donegal Live |url=https://www.donegallive.ie/news/home/1826756/former-inishowen-schoolgirl-crowned-miss-ireland-2025.html |url-status=live |access-date=10 Hulyo 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250616160846/https://www.donegallive.ie/news/home/1826756/former-inishowen-schoolgirl-crowned-miss-ireland-2025.html |archive-date=16 Hunyo 2025}}</ref> |25 |[[Dublin]] |- |{{flagicon|ITA}} [[Italya]] |{{sortname|Lucrezia|Mangilli|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=18 Hunyo 2024 |title=Chi è Lucrezia Mangilli, la nuova Miss Mondo Italia 2024 |trans-title=Who is Lucrezia Mangilli, the new Miss World Italy 2024 |url=https://www.ilgiornale.it/news/personaggi/chi-lucrezia-mangilli-nuova-miss-mondo-italia-2024-2335831.html |access-date=10 Hulyo 2025 |website=Il Giornale |language=it}}</ref> |26 |[[Udine]] |- |{{flagdeco|CMR}} [[Cameroon|Kamerun]] |{{sortname|Noura|Njikam|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Mbassi |first=Jean |date=28 Hunyo 2024 |title=Miss Cameroun 2024 : Noura Raïssa Njikam remporte la couronne |trans-title=Miss Cameroon 2024: Noura Raïssa Njikam wins the crown |url=https://www.lebledparle.com/miss-cameroun-2024-noura-raissa-njikam-sur-le-toit-du-cameroun/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20241108231921/https://www.lebledparle.com/miss-cameroun-2024-noura-raissa-njikam-sur-le-toit-du-cameroun/ |archive-date=8 Nobyembre 2024 |access-date=29 Hunyo 2024 |website=Le Bled Parle |language=fr-FR}}</ref> |25 |[[Yaoundé]] |- |{{flagicon|CAN}} [[Canada|Kanada]] |{{sortname|Angelina|Fan|nolink=1}} | 24 | Toronto |- |{{flagicon|KAZ}} [[Kasakistan]] |{{sortname|Bagim|Baltabaeva|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=5 Disyembre 2024 |title="Қазақстан аруы - 2024" байқауының жеңімпазы анықталды (фото) |trans-title=The winner of the "Miss Kazakhstan - 2024" contest has been announced |url=https://kaz.nur.kz/lady/2196852-qazaqstan-aruy-2024-baiqauynyng-zhengimpazy-anyqtaldy/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241207013424/https://kaz.nur.kz/lady/2196852-qazaqstan-aruy-2024-baiqauynyng-zhengimpazy-anyqtaldy/ |archive-date=7 Disyembre 2024 |access-date=14 Pebrero 2025 |website=Nur.kz |language=kk}}</ref> |23 |Oskemen |- |{{flagdeco|KOS}} [[Kosovo|Kosobo]] |{{sortname|Marigona|Musshabani|nolink=1}} |22 |Gjakova |- |{{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]] |{{sortname|Andrea|Romero|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Morales |first=Carolina |date=6 Agosto 2024 |title=Quién es Andrea Romero, la nueva Miss Mundo Colombia 2024: tiene una anécdota con Iván Duque |trans-title=Who is Andrea Romero, the new Miss World Colombia 2024? She has an anecdote with Iván Duque |url=https://colombia.as.com/actualidad/quien-es-andrea-romero-la-nueva-miss-mundo-colombia-2024-tiene-una-anecdota-con-ivan-duque-n/ |access-date=10 Hulyo 2025 |website=Diario AS |language=es-co}}</ref> |19 |[[Atlántico (Colombia)|Atlántico]] |- |{{flagdeco|LBN}} [[Lebanon|Libano]] |{{sortname|Perla|Harb|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=5 Oktubre 2025 |title=Perla Harb wins Miss Lebanon 2025 crown in star-studded ceremony |url=https://www.lbcgroup.tv/news/lebanon-news/882325/perla-harb-wins-miss-lebanon-2025-crown-in-star-studded-ceremony/en |access-date=21 Oktubre 2025 |website=Lebanese Broadcasting Corporation International |language=en}}|</ref> |22 |[[:en:Al-Maamriyah|Al-Maamriyah]] |- |{{flagdeco|MYS}} [[Malaysia]] |{{sortname|Taanusiya|Chetty|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Sokial |first=Sandra |date=4 Disyembre 2024 |title=Taanusiya Chetty wins Miss World Malaysia 2024 |url=https://www.thestar.com.my/news/nation/2024/12/04/taanusiya-chetty-wins-miss-world-malaysia-2024#goog_rewarded |access-date=10 Hulyo 2025 |website=The Star |language=en}}</ref> |24 |[[Kuala Lumpur]] |- |{{flagdeco|MLT}} [[Malta]] |{{sortname|Nicole|Spiteri|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=4 Hulyo 2024 |title=Nicole Spiteri wins Miss World Malta contest |url=https://tvmnews.mt/en/news/nicole-spiteri-wins-miss-world-malta-contest/ |access-date=10 Hulyo 2025 |website=TVM News |language=en-GB}}</ref> |23 |[[:en:Marsa,_Malta|Marsa]] |- |{{flagicon|MGL}} [[Mongolya]] |{{sortname|Enkhtuul|Bayarsaikhan|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last= |date=24 Setyembre 2025 |title=“Miss World Mongolia-2026” фестивалийн үндэсний ялагчаар Б.Энхтуул шалгарлаа |url=https://ikon.mn/n/3i1p |access-date=25 Setyembre 2025 |website=Ikon.mn |language=mn}}</ref> |— |[[Ulan Bator]] |- |{{NPL}} |{{sortname|Luna|Luitel|nolink=1}}<ref>{{Cite news |author=Sanskriti Pokharel |date=31 Agosto 2025 |title=Luna Luitel crowned Miss Nepal World 2025 |language=en |website=The Kathmandu Post |url=https://kathmandupost.com/art-culture/2025/08/31/luna-luitel-crowned-miss-nepal-world-2025 |url-status=live |access-date=21 Oktubre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250902041014/https://kathmandupost.com/art-culture/2025/08/31/luna-luitel-crowned-miss-nepal-world-2025 |archive-date=2 Setyembre 2025}}</ref> |26 |[[Katmandu]] |- |{{flagicon|NED}} [[Holland|Olanda]] |{{sortname|Charlotte|Boonstra|nolink=1}}<ref>{{Cite news |author=Reitsma |first=Martin |date=7 Oktubre 2025 |title=Miss World Nederland, Beauty with A Purpose op Kasteel de Wittenburg |language=nl |website=Delft op Zondag |url=https://www.delftopzondag.nl/nieuws/algemeen/108121/miss-world-nederland-beauty-with-a-purpose-op-kasteel-de-witt |url-status=live |access-date=16 Oktubre 2025}}</ref> |26 |[[Ang Haya]] |- |{{flagicon|POL}} [[Polonya]] |{{sortname|Maja|Todd|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=22 Hunyo 2025 |title=Maja Todd została Miss Polonia 2025! Co wiemy o laureatce? |trans-title=Maja Todd is Miss Polonia 2025! What do we know about the winner? |url=https://wloclawek.naszemiasto.pl/maja-todd-zostala-miss-polonia-2025-co-wiemy-o-laureatce/ar/c6p2-27711799 |access-date=10 Hulyo 2025 |website=Włocławek Nasze Miasto |language=pl-PL}}</ref> |21 |Katowice |- |{{flagicon|DOM}} [[Republikang Dominikano]] |{{sortname|Joheirry|Mola|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Albuez |first=Maholi |date=12 Oktubre 2025 |title=Joheirry Mola es coronada Miss Mundo Dominicana 2025 |trans-title=Joheirry Mola is crowned Miss Mundo Dominicana 2025 |url=https://elnacional.com.do/joheirry-mola-es-coronada-miss-mundo-dominicana/ |access-date=16 Oktubre 2025 |website=El Nacional |language=es}}</ref> |24 |[[Santo Domingo, Republikang Dominikano|Santo Domingo]] |- |{{flagicon|CZE}} [[Republikang Tseko]] |{{sortname|Linda|Górecká|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Soukup |first=Jaroslav |date=3 Mayo 2025 |title=Vítězkou Miss Czech Republic se stala Linda Górecká |trans-title=Linda Górecká was crowned Miss Czech Republic |url=https://www.novinky.cz/clanek/koktejl-vitezkou-miss-czech-republic-2025-se-stala-linda-gorecka-40519702 |access-date=10 Hulyo 2025 |website=Novinky |language=cs}}</ref> |22 |[[Praga]] |- |{{flagicon|CHN}} [[Tsina]] |{{sortname|Rongfei|Gan|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last= |date=30 Disyembre 2024 |title=第73届世界小姐中国区总冠军诞生 中国地质大学研究生：网友称美的有气质！ |trans-title=The champion of the 73rd Miss World China was born. A graduate student from China University of Geosciences: Netizens said she is beautiful and has great temperament! |url=https://finance.sina.com.cn/tech/roll/2024-12-30/doc-ineceyfc1498477.shtml |access-date=10 Hulyo 2025 |website=Sina}}</ref> |23 |[[Zibo]] |- |{{flagicon|UGA}} [[Uganda]] |{{sortname|Elle|Muhoza|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=22 Setyembre 2025 |title=Who is Miss Uganda 2025, Elle Trivia Muhoza? |url=https://www.newtimes.co.rw/article/29907/entertainment/who-is-miss-uganda-2025-elle-trivia-muhoza |access-date=25 Setyembre 2025 |website=The New Times |language=en}}</ref> |22 |Bukomansimbi |- |{{flagicon|HUN}} [[Unggriya]] |{{sortname|Janka|Végvári|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=22 Hunyo 2025 |title=Végvári Janka lett a Miss World Hungary győztese |trans-title=Here is the beautiful winner! Janka Végvári became the winner of Miss World Hungary |url=https://www.blikk.hu/galeria/miss-world-hungary-gyoztes/w2pggc7 |access-date=10 Hulyo 2025 |website=Blikk |language=hu}}</ref> |18 |Mosonmagyaróvár |} == Mga tala == {{Notelist}} == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Panlabas na kawing == * {{Official website|https://www.missworld.com/}} {{Miss World}} [[Kategorya:Miss World]] lixgzgrfgocsjj7fn4craalxjh5z4bb 10 335626 2213782 2213441 2026-06-28T10:23:46Z KyutKoTalaga 152379 2213782 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = Kapuluan ng Kalayaan | state = {{{state<includeonly>|collapsed</includeonly>}}} | title = [[Kapuluan ng Kalayaan]] | listclass = hlist | image = | group1 = Mga sagupaan | list1 = * [[Pulo ng Pugad#1975 – Pagbawi ng Timog Vietnam sa Pulo ng Pugad|Insidente sa Pulo ng Pugad (1975)]] * [[Kampanya sa Dagat Silangan]] (1975) * [[Sagupaan sa Bahura ng Mabini]] (1988) | group2 = Mga rehiyon | list2 = * [[Dangerous Ground (South China Sea)|Delikadong Karagatan]] * [[Pampang ng Kota]] * [[Bahura ng Quezon]] * [[Bahura ng Hilagang Peligro]] * [[Guyot ng Recto]] * [[Pampang ng Bayani]] * [[Pampang ng Pagkakaisa]] | group3 = Mga sinasakop na pulo/bahura | list3 = {{Navbox|subgroup | groupstyle = text-align: left | group1 = {{flag icon|Brunei}} [[Brunei]] | list1 = * [[Bahura ng Louisa]] | group2 = {{flag icon|China}} [[Tsina]] | list2 = * [[Bahura ng Cuarteron]] * [[Bahura ng Fiery Cross]] * [[Mga Bahura ng Gaven]] * [[Bahura ng Hughes]] * [[Bahura ng Mabini]] * [[Bahura ng Panganiban]] * [[Bahura ng Zamora]] | group3 ={{flag icon|Malaysia}} [[Malaysia]] | list3 = * [[Bahura ng Ardasier]] * [[Bahura ng Dallas]] * [[Bahura ng Erica]] * [[Bahura ng Investigator]] * [[Bahura ng Mariveles]] * [[Bahura ng Swallow]] | group4 = {{flag icon|Philippines}} [[Pilipinas]] | list4 = * [[Bahura ng Rizal]] * [[Pulo Patag]] * [[Bahura ng Irving]] * [[Cayos del Bajo de Lankiam|Kiyos Lankiam]] * [[Cayos del Bajo de Loaita|Kiyos Loaita]] * [[Pulo ng Loaita]] * [[Pulo ng Lawak]] * [[Pulo ng Parola]] * [[Buhanginan ng Ayungin|Bahura ng Ayungin]] * [[Pulo ng Pag-asa]] * [[Pulo ng Likas]] | group5 = {{flag icon|Republic of China}} [[Taiwan]] | list5 = * [[Pulo ng Ligaw]] * [[Bahura ng Silangang Ligaw]] | group6 = {{flag icon|Vietnam}} [[Biyetnam]] | list6 = * [[Bahura ng Alison]] * [[Pulo ng Amboyna Cay]] * [[Bahura ng Barque Canada]] * [[Bahura ng Bombay Castle]] * [[Bahura ng Central London]] * [[Bahura ng Collins]] * [[Bahura ng Cornwallis South]] * [[Bahura ng Discovery Great]] * [[Bahura ng East London]] * [[Bahura ng Grierson]] * [[Bahura ng Ladd]] * [[Bahura ng Lansdowne]] * [[Pulo ng Namyit]] * [[Bahura ng Pearson]] * [[Bahura ng Petley]] * [[Pulo ng Bailan]] * [[Pulo ng Rurok]] * [[Bahura ng South Reef]] * [[Pulo ng Pugad]] * [[Pulo ng Lagos]] * [[Bahura ng Tennent]] * [[Bahura ng West London]] }} | group4 = Mga 'di sinasakop | list4 = * [[Bahura ng Unang Tomas]] * [[Bahura ng Kalahating Buwan]] * [[Mga Bahura ng Luconia]] * [[Bahura ng Hilagang-Silangan Investigator]] * [[Bahura ng Royal Captain]] * [[Buhanginan ng Escoda|Bahura ng Escoda]] * [[Bahura ng Ikatlong Tomas]] * [[Bahura ng Kanluranin]] * [[Bahura ng Julian Felipe]] | group5 = Kaugnay na artikulo | list5 = * [[Alitan sa Kapuluan ng Kalayaan]] * [[Malayang Teritoryo ng Freedomland]] * "[[Dakilang Pader ng Buhangin]]" * [[Listahan ng mga paliparan sa Kapuluan ng Spratly]] * [[Listahan ng mga tampok na pandagat sa Kapuluan ng Spratly]] * [[Pilipinas at ang Kapuluan ng Kalayaan]] * [[Republika ng Morac-Songhrati-Meads]] * [[Mga alitang teritoryal sa Dagat Timog Tsina]] * [[Siyam na gatlang na guhit|Siyam na gatlang na guhit (Nine-dash line)]] }} <noinclude> {{Navbox documentation}} [[Category:Mga sulating may alitang teritoryo sa Asya]] [[Category:Mga kahon ng nabigasyon ng pulo]] </noinclude> s1kha5mfxyn9z3aihgxilf1pojbt3c9 2213784 2213782 2026-06-28T10:29:12Z KyutKoTalaga 152379 2213784 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = Kapuluan ng Kalayaan | state = {{{state<includeonly>|collapsed</includeonly>}}} | title = [[Kapuluan ng Kalayaan]] | listclass = hlist | image = | group1 = Mga sagupaan | list1 = * [[Pulo ng Pugad#1975 – Pagbawi ng Timog Vietnam sa Pulo ng Pugad|Insidente sa Pulo ng Pugad (1975)]] * [[Kampanya sa Dagat Silangan]] (1975) * [[Sagupaan sa Bahura ng Mabini]] (1988) | group2 = Mga rehiyon | list2 = * [[Dangerous Ground (South China Sea)|Delikadong Karagatan]] * [[Pampang ng Kota]] * [[Bahura ng Quezon]] * [[Bahura ng Hilagang Peligro]] * [[Guyot ng Recto]] * [[Pampang ng Bayani]] * [[Pampang ng Pagkakaisa]] | group3 = Mga sinasakop na pulo/bahura | list3 = {{Navbox|subgroup | groupstyle = text-align: left | group1 = {{flag icon|Brunei}} [[Brunei]] | list1 = * [[Bahura ng Louisa]] | group2 = {{flag icon|China}} [[Tsina]] | list2 = * [[Bahura ng Cuarteron]] * [[Bahura ng Fiery Cross]] * [[Mga Bahura ng Gaven]] * [[Bahura ng Hughes]] * [[Bahura ng Mabini]] * [[Bahura ng Panganiban]] * [[Bahura ng Zamora]] | group3 ={{flag icon|Malaysia}} [[Malaysia]] | list3 = * [[Bahura ng Ardasier]] * [[Bahura ng Dallas]] * [[Bahura ng Erica]] * [[Bahura ng Investigator]] * [[Bahura ng Mariveles]] * [[Bahura ng Swallow]] | group4 = {{flag icon|Philippines}} [[Pilipinas]] | list4 = * [[Bahura ng Rizal]] * [[Pulo ng Patag]] * [[Bahura ng Balagtas]] * [[Pulo ng Panata]] * [[Pulo ng Melchora Aquino]] * [[Pulo ng Loaita]] * [[Pulo ng Lawak]] * [[Pulo ng Parola]] * [[Buhanginan ng Ayungin|Bahura ng Ayungin]] * [[Pulo ng Pag-asa]] * [[Pulo ng Likas]] | group5 = {{flag icon|Republic of China}} [[Taiwan]] | list5 = * [[Pulo ng Ligaw]] * [[Bahura ng Silangang Ligaw]] | group6 = {{flag icon|Vietnam}} [[Biyetnam]] | list6 = * [[Bahura ng Alison]] * [[Pulo ng Amboyna Cay]] * [[Bahura ng Barque Canada]] * [[Bahura ng Bombay Castle]] * [[Bahura ng Central London]] * [[Bahura ng Collins]] * [[Bahura ng Cornwallis South]] * [[Bahura ng Discovery Great]] * [[Bahura ng East London]] * [[Bahura ng Grierson]] * [[Bahura ng Ladd]] * [[Bahura ng Lansdowne]] * [[Pulo ng Namyit]] * [[Bahura ng Pearson]] * [[Bahura ng Petley]] * [[Pulo ng Bailan]] * [[Pulo ng Rurok]] * [[Bahura ng South Reef]] * [[Pulo ng Pugad]] * [[Pulo ng Lagos]] * [[Bahura ng Tennent]] * [[Bahura ng West London]] }} | group4 = Mga 'di sinasakop | list4 = * [[Bahura ng Unang Tomas]] * [[Bahura ng Kalahating Buwan]] * [[Mga Bahura ng Luconia]] * [[Bahura ng Hilagang-Silangan Investigator]] * [[Bahura ng Royal Captain]] * [[Buhanginan ng Escoda|Bahura ng Escoda]] * [[Bahura ng Ikatlong Tomas]] * [[Bahura ng Kanluranin]] * [[Bahura ng Julian Felipe]] | group5 = Kaugnay na artikulo | list5 = * [[Alitan sa Kapuluan ng Kalayaan]] * [[Malayang Teritoryo ng Freedomland]] * "[[Dakilang Pader ng Buhangin]]" * [[Listahan ng mga paliparan sa Kapuluan ng Spratly]] * [[Listahan ng mga tampok na pandagat sa Kapuluan ng Spratly]] * [[Pilipinas at ang Kapuluan ng Kalayaan]] * [[Republika ng Morac-Songhrati-Meads]] * [[Mga alitang teritoryal sa Dagat Timog Tsina]] * [[Siyam na gatlang na guhit|Siyam na gatlang na guhit (Nine-dash line)]] }} <noinclude> {{Navbox documentation}} [[Category:Mga sulating may alitang teritoryo sa Asya]] [[Category:Mga kahon ng nabigasyon ng pulo]] </noinclude> 7rwn9ik68o4a97wqn2kemsv3trpjp0n 0 337205 2213597 2213031 2026-06-27T23:55:36Z Ivan P. Clarin 84769 2213597 wikitext text/x-wiki {{Infobox company | name= {{Color|gold|𝑒kpi}} | logo = | traded_as = ({{Color|red|EKPI DKSH}}) | logo_size = | caption = | image = | image_caption = | foundation = [[Zurich]], {{flag|Switzerland}}<br>({{start date|1887}}) | key_people = Edward Anton Keller | area_served = [[Zenith Foods Corporation|Zenith Foods: C3 & CBF]] | industry = [[Pagkain]], Food & beverages | products = [[Sustansyang kemikal]], [[harina]] | homepage = Ekpi Philippines, Inc. | divisions = {{Color box|red|{{white|DKSH}}}} Group | subsid = {{Color box|gold|{{white|ekpi}}}} Productions | affiliation = DKSH Holdings. Ltd Co. | revenue = CHF 11.0 bilyon noong 2017 | net_income = ₱10.37 milyon | num_employees = ~500 | tagline = We Share Your Passion to Deliver An Exceptional Taste Experience! | location_country = [[Pilipinas]] | location_city = Prosperity Ave. CIP-1, [[Canlubang]], [[Calamba, Laguna]] (1990) | website = {{URL|http://ekpifood.ph/}} }} Ang '''{{Color|gold|EDWARD KELLER PHILIPPINES INC.}} ({{Color|yellow|EKPI}})''', ay isang kompanya ng mga [[pagkain]] na nakabase sa [[Manila]], Pilipinas na itinatag sa [[Canlubang]], [[Calamba, Laguna]] na pagmamayari ng Swiss entrepreneur na si Edward Anton Keller.<ref>https://www.dnb.com/business-directory/company-profiles.edward_keller_(philippines)_inc.fb6b40488b77e22d51144e11e215c45a.html</ref> ==Kompanya== Ang kompanya ay nagseserbisyo na mga pagkain [[Sustansiyang kimikal]], [[Katas (inumin)]], [[harina]], [[kakaw]], etc.<ref>https://www.dkshdiscover.com/medias/EKPI-Quick-Overview-Introduction.pdf?context=bWFzdGVyfHJvb3R8MTE2OTA0NnxhcHBsaWNhdGlvbi9wZGZ8YURFekwyZzFZeTg1T0RNek9EYzROemd4T1RneUwwVkxVRWtnVVhWcFkyc2dUM1psY25acFpYY2dTVzUwY205a2RXTjBhVzl1TG5Ca1pnfGFmNWViZmJlMGMyY2JjYzA4NThhODA2M2ZlMDQxN2Q1YjY5NjNiZjhmN2QxOWZlOTk4MzE4MDMwZWY2ODE2Y2Y</ref> ====Direkta==== * {{Color|red|DKSH}} {{Color|gold|ekpi}} ====Ahensya at kooperatiba==== * {{Color|blue|asiapro}} multi-purpose cooperative * {{Color|green|Job Clean Inc.}} * {{Color|darkblue|Megatekton Manufacturing Corporation}} * {{Color|green|Philman Power Center., Inc.–Laguna}} ==Larawan== <gallery> File:Flours.jpg|[[harina]] File:Olympus EP3 - Mang Inasal Roasted Chicken (14456257212).jpg|[[Mang Inasal]] File:KFC Hot Wings Fries.jpg|[[KFC]] File:Swiss MIss Chocolate Vanilla Swirl pudding cup.jpg|Swiss Miss File:McDonalds-Chicken-McNuggets.jpg|[[McDonald's]] nuggets File:2pcs Chicken Joy Bohol.jpg|[[Jollibee]] meals </gallery> ==Tignan ito== * [[Newly Weds Foods]] * [[Tolman Manufacturing Inc.]] {{Mga kompanya sa Laguna}} ==Sanggunian== {{reflist}} {{stub|Pagkain|Pilipinas}} [[Kategorya:Mga kompanya ng pagkain]] [[Kategorya:Mga kompanya sa Pilipinas]] [[Kategorya:Mga kompanya sa Aleman]] hhgn94n7y05b7zk9vdmg8xt3seqvmy0 2213702 2213597 2026-06-28T04:54:14Z Ivan P. Clarin 84769 2213702 wikitext text/x-wiki {{Infobox company | name= {{Color|gold|𝑒kpi}} | logo = | traded_as = ({{Color|red|EKPI DKSH}}) | logo_size = | caption = | image = | image_caption = | foundation = [[Zurich]], {{flag|Switzerland}}<br>({{start date|1887}}) | key_people = [[Edward Keller|Edward Anton Keller]] | area_served = [[Zenith Foods Corporation|Zenith Foods: C3 & CBF]] | industry = [[Pagkain]], Food & beverages | products = [[Sustansyang kemikal]], [[harina]] | homepage = Ekpi Philippines, Inc. | divisions = {{Color box|red|{{white|DKSH}}}} Group | subsid = {{Color box|gold|{{white|ekpi}}}} Productions | affiliation = DKSH Holdings. Ltd Co. | revenue = CHF 11.0 bilyon noong 2017 | net_income = ₱10.37 milyon | num_employees = ~500 | tagline = We Share Your Passion to Deliver An Exceptional Taste Experience! | location_country = [[Pilipinas]] | location_city = Prosperity Ave. CIP-1, [[Canlubang]], [[Calamba, Laguna]] (1990) | website = {{URL|http://ekpifood.ph/}} }} Ang '''{{Color|gold|EDWARD KELLER PHILIPPINES INC.}} ({{Color|yellow|EKPI}})''', ay isang kompanya ng mga [[pagkain]] na nakabase sa [[Manila]], Pilipinas na itinatag sa [[Canlubang]], [[Calamba, Laguna]] na pagmamayari ng Swiss entrepreneur na si [[Edward Keller|Edward Anton Keller]].<ref>https://www.dnb.com/business-directory/company-profiles.edward_keller_(philippines)_inc.fb6b40488b77e22d51144e11e215c45a.html</ref> ==Kompanya== Ang kompanya ay nagseserbisyo na mga pagkain [[Sustansiyang kimikal]], [[Katas (inumin)]], [[harina]], [[kakaw]], etc.<ref>https://www.dkshdiscover.com/medias/EKPI-Quick-Overview-Introduction.pdf?context=bWFzdGVyfHJvb3R8MTE2OTA0NnxhcHBsaWNhdGlvbi9wZGZ8YURFekwyZzFZeTg1T0RNek9EYzROemd4T1RneUwwVkxVRWtnVVhWcFkyc2dUM1psY25acFpYY2dTVzUwY205a2RXTjBhVzl1TG5Ca1pnfGFmNWViZmJlMGMyY2JjYzA4NThhODA2M2ZlMDQxN2Q1YjY5NjNiZjhmN2QxOWZlOTk4MzE4MDMwZWY2ODE2Y2Y</ref> ====Direkta==== * {{Color|red|DKSH}} {{Color|gold|ekpi}} ====Ahensya at kooperatiba==== * {{Color|blue|asiapro}} multi-purpose cooperative * {{Color|green|Job Clean Inc.}} * {{Color|darkblue|Megatekton Manufacturing Corporation}} * {{Color|green|Philman Power Center., Inc.–Laguna}} ==Larawan== <gallery> File:Flours.jpg|[[harina]] File:Olympus EP3 - Mang Inasal Roasted Chicken (14456257212).jpg|[[Mang Inasal]] File:KFC Hot Wings Fries.jpg|[[KFC]] File:Swiss MIss Chocolate Vanilla Swirl pudding cup.jpg|Swiss Miss File:McDonalds-Chicken-McNuggets.jpg|[[McDonald's]] nuggets File:2pcs Chicken Joy Bohol.jpg|[[Jollibee]] meals </gallery> ==Tignan ito== * [[Newly Weds Foods]] * [[Tolman Manufacturing Inc.]] {{Mga kompanya sa Laguna}} ==Sanggunian== {{reflist}} {{stub|Pagkain|Pilipinas}} [[Kategorya:Mga kompanya ng pagkain]] [[Kategorya:Mga kompanya sa Pilipinas]] [[Kategorya:Mga kompanya sa Aleman]] iv116oklh9e909agmbqqx5qn5r5qvj7 2213729 2213702 2026-06-28T05:43:49Z Ivan P. Clarin 84769 2213729 wikitext text/x-wiki {{Infobox company | name= {{Color|gold|𝑒kpi}} | logo = | traded_as = ({{Color|red|EKPI DKSH}}) | logo_size = | caption = | image = | image_caption = | foundation = [[Zurich]], {{flag|Switzerland}}<br>({{start date|1887}}) | key_people = [[Edward Keller|Edward Anton Keller]]<br>Wilhelm Heinrich Keller | area_served = [[Zenith Foods Corporation|Zenith Foods: C3 & CBF]] | industry = [[Pagkain]], Food & beverages | products = [[Sustansyang kemikal]], [[harina]] | homepage = Ekpi Philippines, Inc. | divisions = {{Color box|red|{{white|DKSH}}}} Group | subsid = {{Color box|gold|{{white|ekpi}}}} Productions | affiliation = DKSH Holdings. Ltd Co. | revenue = CHF 11.0 bilyon noong 2017 | net_income = ₱10.37 milyon | num_employees = ~500 | tagline = We Share Your Passion to Deliver An Exceptional Taste Experience! | location_country = [[Pilipinas]] | location_city = Prosperity Ave. CIP-1, [[Canlubang]], [[Calamba, Laguna]] (1990) | website = {{URL|http://ekpifood.ph/}} }} Ang '''{{Color|gold|EDWARD KELLER PHILIPPINES INC.}} ({{Color|yellow|EKPI}})''', ay isang kompanya ng mga [[pagkain]] na nakabase sa [[Manila]], Pilipinas na itinatag sa [[Canlubang]], [[Calamba, Laguna]] na pagmamayari ng Swiss entrepreneur na si [[Edward Keller|Edward Anton Keller]].<ref>https://www.dnb.com/business-directory/company-profiles.edward_keller_(philippines)_inc.fb6b40488b77e22d51144e11e215c45a.html</ref> ==Kompanya== Ang kompanya ay nagseserbisyo na mga pagkain [[Sustansiyang kimikal]], [[Katas (inumin)]], [[harina]], [[kakaw]], etc.<ref>https://www.dkshdiscover.com/medias/EKPI-Quick-Overview-Introduction.pdf?context=bWFzdGVyfHJvb3R8MTE2OTA0NnxhcHBsaWNhdGlvbi9wZGZ8YURFekwyZzFZeTg1T0RNek9EYzROemd4T1RneUwwVkxVRWtnVVhWcFkyc2dUM1psY25acFpYY2dTVzUwY205a2RXTjBhVzl1TG5Ca1pnfGFmNWViZmJlMGMyY2JjYzA4NThhODA2M2ZlMDQxN2Q1YjY5NjNiZjhmN2QxOWZlOTk4MzE4MDMwZWY2ODE2Y2Y</ref> ====Direkta==== * {{Color|red|DKSH}} {{Color|gold|ekpi}} ====Ahensya at kooperatiba==== * {{Color|blue|asiapro}} multi-purpose cooperative * {{Color|green|Job Clean Inc.}} * {{Color|darkblue|Megatekton Manufacturing Corporation}} * {{Color|green|Philman Power Center., Inc.–Laguna}} ==Larawan== <gallery> File:Flours.jpg|[[harina]] File:Olympus EP3 - Mang Inasal Roasted Chicken (14456257212).jpg|[[Mang Inasal]] File:KFC Hot Wings Fries.jpg|[[KFC]] File:Swiss MIss Chocolate Vanilla Swirl pudding cup.jpg|Swiss Miss File:McDonalds-Chicken-McNuggets.jpg|[[McDonald's]] nuggets File:2pcs Chicken Joy Bohol.jpg|[[Jollibee]] meals </gallery> ==Tignan ito== * [[Newly Weds Foods]] * [[Tolman Manufacturing Inc.]] {{Mga kompanya sa Laguna}} ==Sanggunian== {{reflist}} {{stub|Pagkain|Pilipinas}} [[Kategorya:Mga kompanya ng pagkain]] [[Kategorya:Mga kompanya sa Pilipinas]] [[Kategorya:Mga kompanya sa Aleman]] q2ii28hi3klxb7w2ymk9rn7hgl90q04 2213786 2213729 2026-06-28T10:48:37Z Ivan P. Clarin 84769 /* Ahensya at kooperatiba */ 2213786 wikitext text/x-wiki {{Infobox company | name= {{Color|gold|𝑒kpi}} | logo = | traded_as = ({{Color|red|EKPI DKSH}}) | logo_size = | caption = | image = | image_caption = | foundation = [[Zurich]], {{flag|Switzerland}}<br>({{start date|1887}}) | key_people = [[Edward Keller|Edward Anton Keller]]<br>Wilhelm Heinrich Keller | area_served = [[Zenith Foods Corporation|Zenith Foods: C3 & CBF]] | industry = [[Pagkain]], Food & beverages | products = [[Sustansyang kemikal]], [[harina]] | homepage = Ekpi Philippines, Inc. | divisions = {{Color box|red|{{white|DKSH}}}} Group | subsid = {{Color box|gold|{{white|ekpi}}}} Productions | affiliation = DKSH Holdings. Ltd Co. | revenue = CHF 11.0 bilyon noong 2017 | net_income = ₱10.37 milyon | num_employees = ~500 | tagline = We Share Your Passion to Deliver An Exceptional Taste Experience! | location_country = [[Pilipinas]] | location_city = Prosperity Ave. CIP-1, [[Canlubang]], [[Calamba, Laguna]] (1990) | website = {{URL|http://ekpifood.ph/}} }} Ang '''{{Color|gold|EDWARD KELLER PHILIPPINES INC.}} ({{Color|yellow|EKPI}})''', ay isang kompanya ng mga [[pagkain]] na nakabase sa [[Manila]], Pilipinas na itinatag sa [[Canlubang]], [[Calamba, Laguna]] na pagmamayari ng Swiss entrepreneur na si [[Edward Keller|Edward Anton Keller]].<ref>https://www.dnb.com/business-directory/company-profiles.edward_keller_(philippines)_inc.fb6b40488b77e22d51144e11e215c45a.html</ref> ==Kompanya== Ang kompanya ay nagseserbisyo na mga pagkain [[Sustansiyang kimikal]], [[Katas (inumin)]], [[harina]], [[kakaw]], etc.<ref>https://www.dkshdiscover.com/medias/EKPI-Quick-Overview-Introduction.pdf?context=bWFzdGVyfHJvb3R8MTE2OTA0NnxhcHBsaWNhdGlvbi9wZGZ8YURFekwyZzFZeTg1T0RNek9EYzROemd4T1RneUwwVkxVRWtnVVhWcFkyc2dUM1psY25acFpYY2dTVzUwY205a2RXTjBhVzl1TG5Ca1pnfGFmNWViZmJlMGMyY2JjYzA4NThhODA2M2ZlMDQxN2Q1YjY5NjNiZjhmN2QxOWZlOTk4MzE4MDMwZWY2ODE2Y2Y</ref> ====Direkta==== * {{Color|red|DKSH}} {{Color|gold|ekpi}} ====Ahensya at kooperatiba==== * {{Color|steelblue|asiapro}} * {{Color|green|Job Clean Inc.}} * {{Color|darkblue|Megatekton Manufacturing Corporation}} * {{Color|green|Philman Power Center., Inc.–Laguna}} ==Larawan== <gallery> File:Flours.jpg|[[harina]] File:Olympus EP3 - Mang Inasal Roasted Chicken (14456257212).jpg|[[Mang Inasal]] File:KFC Hot Wings Fries.jpg|[[KFC]] File:Swiss MIss Chocolate Vanilla Swirl pudding cup.jpg|Swiss Miss File:McDonalds-Chicken-McNuggets.jpg|[[McDonald's]] nuggets File:2pcs Chicken Joy Bohol.jpg|[[Jollibee]] meals </gallery> ==Tignan ito== * [[Newly Weds Foods]] * [[Tolman Manufacturing Inc.]] {{Mga kompanya sa Laguna}} ==Sanggunian== {{reflist}} {{stub|Pagkain|Pilipinas}} [[Kategorya:Mga kompanya ng pagkain]] [[Kategorya:Mga kompanya sa Pilipinas]] [[Kategorya:Mga kompanya sa Aleman]] 72o9qiit0ies6y7rh87tnx6wfb5cj5r 0 338533 2213674 2211512 2026-06-28T03:36:09Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2213674 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=Sophia Laforteza|image=Katseye Sophia in Seattle (cropped).jpg|caption=Laforteza in 2025|birth_name=Sophia Elizabeth Guevara Laforteza|birth_date={{Birth date and age|2002|12|31}}|birth_place=[[Lungsod ng New York]], U.S.|citizenship={{hlist|United States|Pilipinas}}|occupation=Mang-aawit|years_active=2024–kasalukuyan|mother=[[Carla Guevara Laforteza]]|signature=Sophia Laforteza Signature.svg|module={{Infobox musical artist|embed=yes | genre = [[Pop music|Pop]] | instrument = Vocals | label = {{hlist|[[Hybe UMG]]|[[Geffen Records|Geffen]]}} | current_member_of = [[Katseye]] }}}} Si '''Sophia Elizabeth Guevara Laforteza''' (ipinanganak noong Disyembre 31, 2002) ay isang Pilipinong mang-aawit. Noong 2024, ginawa niya ang kanyang debut bilang pinuno ng [[girl group]] na [[Katseye]], na nabuo sa pamamagitan ng 2023 reality show na Dream Academy na nilikha ng Hybe at Geffen Records. == Maagang buhay at edukasyon == Si Sophia Elizabeth Guevara Laforteza<ref>{{Cite web |date=2025-03-29 |title=KATSEYE（キャッツアイ）のプロフィール＆ビジュアルを総まとめ！HYBEのオーディションから誕生した新グループに注目 |url=https://www.ellegirl.jp/celeb/g62015776/katseye-profile-24-0913/ |access-date=2026-06-11 |website=ELLEgirl |language=ja-JP}}</ref> ay ipinanganak noong Disyembre 31, 2002, sa Jamaica Hospital Medical Center sa [[Lungsod ng New York]], at lumaki sa Maynila.<ref>{{Cite web |last=Tan |first=Kim Shelly |date=2023-09-05 |title=10 Sophia Laforteza Facts: Filipino Contestant On HYBE'S Audition Show |url=https://thesmartlocal.ph/sophia-laforteza-facts/ |access-date=2026-06-11 |website=TheSmartLocal Philippines - Travel, Lifestyle, Culture & Language Guide |language=en-US}}</ref> Ang kanyang ina, si [[Carla Guevara Laforteza]], ay isang artista at mang-aawit,<ref>{{Cite web |last=Sibal |first=Gianna |date=2024-09-28 |title=Carla Guevara Talks KATSEYE Daughter and New Success |url=https://mega-asia.com/beauty/exclusive-the-mom-of-katseyes-sophia-laforteza-on-sharing-the-same-singing-prowess/ |access-date=2026-06-11 |website=mega-asia.com |language=en-US}}</ref> habang ang kanyang ama, si Godfrey Laforteza, ay isang executive chef sa [[Newport World Resorts]]. Siya ay may isang nakatatandang kapatid na lalaki at isang nakababatang kapatid.<ref>{{Cite web |last=Lo |first=Ricky |title=Theater (not school) is where Carla’s heart is |url=https://www.philstar.com/entertainment/2016/08/15/1613490/theater-not-school-where-carlas-heart-is |access-date=2026-06-11 |website=Philstar.com}}</ref> Si Laforteza ay kumakanta mula noong siya ay tatlong taong gulang. Sa edad na lima, kumuha siya ng ilang klase sa ballet, jazz, musical theater, hip hop, at tap dancing.<ref>{{Cite news |last=Wickes |first=Hanna |date=2024-08-20 |title=Meet Sophia Laforteza, Leader of KATSYE: Age, Nationality, More |language=en-US |work=J-14 |url=https://www.j-14.com/posts/meet-sophia-laforteza-leader-of-katsye-age-nationality-more/ |access-date=2026-06-11 |archive-date=2024-08-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240821001106/https://www.j-14.com/posts/meet-sophia-laforteza-leader-of-katsye-age-nationality-more/ |url-status=dead }}</ref> Nagtapos siya ng pinakamataas na akademikong karangalan mula sa [[Multiple Intelligence International School]] sa [[Lungsod Quezon]] noong Hunyo 2021. == Karera == Mula Agosto 19 hanggang Nobyembre 17, 2023, kinatawan ni Laforteza ang Pilipinas sa reality television show na Dream Academy, na nilikha sa pakikipagtulungan ng Hybe at Geffen Records upang matukoy ang mga miyembro ng isang inilarawang "global" girl group.<ref>{{Cite web |last=Instagram |first=sophia_laforteza / |title=Filipino talent Sophia Laforteza secures spot in 'The Debut: Dream Academy' finale |url=https://philstarlife.com/celebrity/368333-sophia-laforteza-secures-spot-the-debut-dream-academy-finale? |access-date=2026-06-11 |website=Philstar Life}}</ref><ref>{{Cite web |last=Aniftos |first=Rania |date=2023-08-29 |title=Meet the 20 Finalists for HYBE x Geffen ‘Dream Academy’ Global Girl Group Contest |url=https://www.billboard.com/lists/hybe-geffen-dream-academy-girl-group-contest-finalists/ |access-date=2026-06-11 |website=Billboard |language=en-US}}</ref> Napili si Laforteza mula sa mahigit 120,000 aplikante sa buong mundo para maging isa sa dalawampung finalists sa palabas. Sa buong kompetisyon, si Laforteza ay patuloy na nagraranggo ng mataas sa mga misyon ng pagboto ng mga tagahanga.<ref>{{Cite web |last=Medel |first=Meryl |date=2023-08-31 |title=Sophia Laforteza: Fast Facts About the Dream Academy Candidate |url=https://8list.ph/sophia-laforteza-dream-academy/ |access-date=2026-06-11 |website=8List.ph |language=en-US}}</ref> Sa live na finale noong Nobyembre 17, 2023, inanunsyo siya bilang unang miyembro ng grupo (na kalaunan ay pinangalanang Katseye) at itinalaga rin bilang pinuno ng grupo. Bilang miyembro ng Katseye, si Laforteza ang naging unang Filipino artist na pumirma gamit ang isang Hybe label.<ref>{{Cite web |last=Zee |first=Michaela |date=2023-11-18 |title=Hybe, Geffen Records Unveil New Girl Group Katseye |url=https://variety.com/2023/music/news/katseye-hybe-geffen-records-new-girl-group-1235798986/ |access-date=2026-06-11 |website=Variety |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Hicap |first=Jonathan |date=2023-11-09 |title=Pinoy bet Sophia Laforteza makes it to finals of ‘Dream Academy’ global girl group program |url=https://mb.com.ph//2023/11/8/pinoy-bet-sophia-laforteza-makes-it-to-finals-of-dream-academy-global-girl-group-program |access-date=2026-06-11 |website=Manila Bulletin |language=en }}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Diskograpiya == Bilang contestant ng Dream Academy, lumahok si Laforteza sa promotional release ng mga ibinahaging kanta ng mga contestant para sa kompetisyon. Ginawa ang mga ito noong Nobyembre 17, 2023, at inilabas sa mga streaming platform noong Agosto 21, 2024.<ref name="time">{{Cite magazine |last=Burt |first=Kayti |date=August 23, 2024 |title=Netflix's Pop Star Academy: Katseye Reveals What it Takes to Make a Global Girl Group |url=https://time.com/7014036/pop-star-academy-katseye-explained-netflix/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241003165012/https://time.com/7014036/pop-star-academy-katseye-explained-netflix/ |archive-date=October 3, 2024 |access-date=November 22, 2024 |magazine=[[Time (magazine)|Time]]}}</ref> {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center" ! scope="col" |Titulo ! scope="col" | Taon ! scope="col" | Album |- ! scope="row" |"Dirty Water" | rowspan="2" | 2024 | rowspan="2" | |- ! scope="row" |"All the Same" |} == Filmograpiya == {| class="wikitable plainrowheaders sortable" ! scope="col" |Taon ! scope="col" |Titulo ! scope="col" | Papel ! class="unsortable" scope="col" | {{Abbr|Ref.|Reference(s)}} |- ! scope="row" | 2008 |She Said, She Said | rowspan="4" |Herself | style="text-align:center" | <ref name="10things">{{Cite magazine |last=Glorioso |first=Nica |date=September 4, 2023 |title=10 Things You Need To Know About Dream Academy's Sophia Laforteza |url=https://nylonmanila.com/pop-culture/10-things-you-need-to-know-about-dream-academys-sophia-laforteza/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241202125909/https://nylonmanila.com/pop-culture/10-things-you-need-to-know-about-dream-academys-sophia-laforteza/ |archive-date=December 2, 2024 |access-date=December 2, 2024 |magazine=[[Nylon Manila]]}}</ref> |- ! scope="row" | 2022 |[[Family Feud (game show sa Pilipinas ng 2008)|Family Feud]] | style="text-align:center" | <ref name="ibt">{{Cite news |last=Teodoro |first=Floralyn |date=August 30, 2023 |title=Who Is Sophia Laforteza? Filipina Joins Hybe x Geffen 'Dream Academy' As A Trainee |language=en |work=[[International Business Times]] |url=https://www.ibtimes.com/who-sophia-laforteza-filipina-joins-hybe-x-geffen-dream-academy-trainee-3710103 |url-status=live |access-date=August 30, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230830053459/https://www.ibtimes.com/who-sophia-laforteza-filipina-joins-hybe-x-geffen-dream-academy-trainee-3710103 |archive-date=August 30, 2023}}</ref> |- ! scope="row" | 2023 |Dream Academy | style="text-align:center" | <ref name="bbcont">{{Cite magazine |last=Aniftos |first=Rania |date=August 28, 2023 |title=Meet the 20 Finalists for HYBE x Geffen 'Dream Academy' Global Girl Group Contest |url=https://www.billboard.com/lists/hybe-geffen-dream-academy-girl-group-contest-finalists/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108063259/https://www.billboard.com/lists/hybe-geffen-dream-academy-girl-group-contest-finalists/ |archive-date=November 8, 2023 |access-date=September 5, 2024 |magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]}}</ref> |- ! scope="row" | 2024 |Pop Star Academy: Katseye | style="text-align:center" | <ref name="time"/> |} == Nota == [[Kategorya:Mga aktibistang Pilipina]] [[Kategorya:Pilipinong Katoliko Romano]] [[Kategorya:Mga Amerikanong liping-Pilipino]] [[Kategorya:Nabubuhay na mga tao]] [[Kategorya:Ipinanganak noong 2002]] [[Kategorya:Articles with hCards]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] sxqcgxmmacadgppv5azxq2cz3apk3hn 0 338611 2213700 2213573 2026-06-28T04:49:49Z KyutKoTalaga 152379 /* Kasaysayan */ 2213700 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | disputed = yes | name = Pulo ng Pugad | type = island | other_names = Southwest Cay ''(Ingles)''<br/>Pugad Island ''(Ingles ng Pilipinas)''<br/>Đảo Song Tử Tây ''(Vietnamese)''<br/>南子島 / 南子岛 Nánzi Dǎo ''(Tsino)'' | image_name = File:Song_Tu_Tay_2022-08-29-00_00_2022-08-29-23_59_Sentinel-2_L2A_True_color.jpg | image_caption = Pulo ng Pugad | pushpin_map = Spratly Islands relief | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{Coord|11|25|46|N|114|19|53|E|display=inline,title}} | archipelago = [[Kapuluan ng Kalayaan]] | area_ha = 19 | country = {{VNM}} | country_admin_divisions_title_1 = [[Mga distrito ng Vietnam|Distrito]] | country_admin_divisions_1 = [[Distrito ng Trường Sa]], [[Khánh Hòa]] | country_admin_divisions_title_2 = [[Mga komuna ng Vietnam|Komuna]] | country_admin_divisions_2 = Komuna ng Song Tử Tây | country1 = {{CHN}} | country2 = {{PHL}} | country3 = {{TWN}} | country4 = {{VNM}} | population = 32 }} [[File:Song tu tay (Southwest Cay).jpg|thumb|upright=1.5]] [[File:North Danger Reef-Landsat 7-April 2000.jpg|upright=1.5|thumb|Larawan mula sa [[Landsat 7]] (2000)]] [[File:North Danger Reef nautical chart of 1911 (cropped).jpg|upright=1.5|thumb|Mapa pandagat (1911)]] Ang '''Pulo ng Pugad''' ({{lang-en|Pugad Island}}), o '''Southwest Cay''' ([[Wikang Ingles|Ingles]]); '''Đảo Song Tử Tây''' ({{lang-vi|Đảo Song Tử Tây}}); '''Nanzi Dao''' ({{zh|t=|s=|p=Nánzi Dǎo|c=南子島/南子岛}}), ay isang [[pulo]] sa hilagang-kanlurang gilid ng [[Kapuluan ng Kalayaan]] sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]. Bahagi ito ng [[atol]] na [[Bahura ng Hilagang Peligro]] at matatagpuan lamang {{convert|1.75|miles|km}} sa timog-kanluran ng [[Pulo ng Parola]]. May likas na lawak itong {{convert|12|ha|acre}}, kaya ito ang ikaanim na pinaka-malaking likás na pulo sa Kapuluan ng Kalayaan at ang ikalawang pinaka-malaking pulong sinasakop ng Vietnam. Matatagpuan sa Pulo ng Pugad ang pinakamataas na punto sa kapuluan, na may taas na 4 na metro mula sa antas ng dagat. Dati itong pinamugaran ng mga ibon at natatakpan ng mga puno at guano; isinagawa rin dito ang pagluwas ng guano sa "malaking sukat".<ref name=Gazetteer>{{cite web | title = Digital Gazetteer of Spratly Islands | url = http://www.southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | accessdate = 2008-03-22 | url-status = dead | archiveurl = https://web.archive.org/web/20100827072842/http://southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | archivedate = 2010-08-27 }}</ref> Inaangkin din ang pulo ng [[Tsina]] (PRC), [[Taiwan]] (ROC), at ng [[Pilipinas]]. ==Kasaysayan== ===1933 – Pag-angkin at Pananakop ng Pransiya=== Noong 1933, inangkin ng [[Pamahalaan ng Pransiya]] ang [[Kapuluan ng Kalayaan]], kabilang ang Pulo ng Pugad at [[Pulo ng Parola]]. Tatlong barko, ang ''Alerte'', ang ''Astrolabe'', at ang ''De Lanessan''—ang lumahok sa ekspedisyon.<ref name="Hancox Prescott 1997">{{cite book | last1=Hancox | first1=D.J. | last2=Prescott | first2=J.R.V. | title=Secret Hydrographic Surveys in the Spratly Islands | publisher=Maritime Institute of Malaysia | series=Mima paper | year=1997 | isbn=978-983-9275-10-0 | url=https://books.google.com/books?id=J5gZAQAAIAAJ | page=86}}</ref> Ang sumusunod ay sipi mula sa ulat ni H. Cucherousset sa ''L'Eveil economique de l'Indochine'' (Blg. 790, 28 Mayo 1933): :"Higit pang pahilaga, sa tapat ng [[Nha Trang]], matatagpuan ang atol na tinatawag na 'North Danger' (Bahura ng Peligro). Inangkin ng ''Alerte'' ang dalawang mabuhanging pulo (''kayo'') kung saan nito natagpuan ang ilang mangingisdang Hapones. Dumating din doon ang ''De Lanessan'' at siniyasat ang maliit na pulo. Ang pulong ito ay kapansin-pansing mas mataas kaysa sa iba, na ang pinakamataas na bahagi ay umaabot sa limang metro. Malalaki ang deposito ng pospeyt (''phosphate'') at malawak itong pinakinabangan ng mga Hapones." Matapos maisagawa ang pananakop, inilathala ng [[Ministri ng Ugnayang Panlabas ng Pransiya]] ang sumusunod na paunawa sa ''Journal Officiel'' ng Pransiya na may petsang Hulyo 26, 1933 (pahina 7837): :"Paunawa hinggil sa pagsakop ng ilang pulo ng hukbong pandagat ng Pransiya. :Ang Pamahalaan ng Pransiya ay sasakupin gamit ang mga Hukbong pandagat nito sa mga sumusunod na pulo at maliliit na pulo: :Ang dalawang pulo na matatagpuan sa latitud na 11°29' hilaga at longhitud na 114°21' silangan ng Greenwich, kasama ang mga nakadependeng maliliit na pulo nito (36). (Isinagawa ang pananakop noong 10 Abril 1933.) :Ang mga nabanggit na pulo at maliliit na pulo ay saklaw na ngayon ng soberanya ng Pransiya. (Pinawawalang-bisa ng paunawang ito ang naunang paunawang inilathala sa ''Journal Officiel (Official Journal)'' noong 25 Hulyo 1933, pahina 7784.) === 1939–1945 – Pananakop ng Hapon === == Mga Sanggunian == {{reflist}} {{Kapuluan ng Kalayaan}} [[Kaurian:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kaurian:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] hijlor2tk9g30urdjluwhkeqz3lfkej 2213701 2213700 2026-06-28T04:50:45Z KyutKoTalaga 152379 /* 1939–1945 – Pananakop ng Hapon */ 2213701 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | disputed = yes | name = Pulo ng Pugad | type = island | other_names = Southwest Cay ''(Ingles)''<br/>Pugad Island ''(Ingles ng Pilipinas)''<br/>Đảo Song Tử Tây ''(Vietnamese)''<br/>南子島 / 南子岛 Nánzi Dǎo ''(Tsino)'' | image_name = File:Song_Tu_Tay_2022-08-29-00_00_2022-08-29-23_59_Sentinel-2_L2A_True_color.jpg | image_caption = Pulo ng Pugad | pushpin_map = Spratly Islands relief | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{Coord|11|25|46|N|114|19|53|E|display=inline,title}} | archipelago = [[Kapuluan ng Kalayaan]] | area_ha = 19 | country = {{VNM}} | country_admin_divisions_title_1 = [[Mga distrito ng Vietnam|Distrito]] | country_admin_divisions_1 = [[Distrito ng Trường Sa]], [[Khánh Hòa]] | country_admin_divisions_title_2 = [[Mga komuna ng Vietnam|Komuna]] | country_admin_divisions_2 = Komuna ng Song Tử Tây | country1 = {{CHN}} | country2 = {{PHL}} | country3 = {{TWN}} | country4 = {{VNM}} | population = 32 }} [[File:Song tu tay (Southwest Cay).jpg|thumb|upright=1.5]] [[File:North Danger Reef-Landsat 7-April 2000.jpg|upright=1.5|thumb|Larawan mula sa [[Landsat 7]] (2000)]] [[File:North Danger Reef nautical chart of 1911 (cropped).jpg|upright=1.5|thumb|Mapa pandagat (1911)]] Ang '''Pulo ng Pugad''' ({{lang-en|Pugad Island}}), o '''Southwest Cay''' ([[Wikang Ingles|Ingles]]); '''Đảo Song Tử Tây''' ({{lang-vi|Đảo Song Tử Tây}}); '''Nanzi Dao''' ({{zh|t=|s=|p=Nánzi Dǎo|c=南子島/南子岛}}), ay isang [[pulo]] sa hilagang-kanlurang gilid ng [[Kapuluan ng Kalayaan]] sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]. Bahagi ito ng [[atol]] na [[Bahura ng Hilagang Peligro]] at matatagpuan lamang {{convert|1.75|miles|km}} sa timog-kanluran ng [[Pulo ng Parola]]. May likas na lawak itong {{convert|12|ha|acre}}, kaya ito ang ikaanim na pinaka-malaking likás na pulo sa Kapuluan ng Kalayaan at ang ikalawang pinaka-malaking pulong sinasakop ng Vietnam. Matatagpuan sa Pulo ng Pugad ang pinakamataas na punto sa kapuluan, na may taas na 4 na metro mula sa antas ng dagat. Dati itong pinamugaran ng mga ibon at natatakpan ng mga puno at guano; isinagawa rin dito ang pagluwas ng guano sa "malaking sukat".<ref name=Gazetteer>{{cite web | title = Digital Gazetteer of Spratly Islands | url = http://www.southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | accessdate = 2008-03-22 | url-status = dead | archiveurl = https://web.archive.org/web/20100827072842/http://southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | archivedate = 2010-08-27 }}</ref> Inaangkin din ang pulo ng [[Tsina]] (PRC), [[Taiwan]] (ROC), at ng [[Pilipinas]]. ==Kasaysayan== ===1933 – Pag-angkin at Pananakop ng Pransiya=== Noong 1933, inangkin ng [[Pamahalaan ng Pransiya]] ang [[Kapuluan ng Kalayaan]], kabilang ang Pulo ng Pugad at [[Pulo ng Parola]]. Tatlong barko, ang ''Alerte'', ang ''Astrolabe'', at ang ''De Lanessan''—ang lumahok sa ekspedisyon.<ref name="Hancox Prescott 1997">{{cite book | last1=Hancox | first1=D.J. | last2=Prescott | first2=J.R.V. | title=Secret Hydrographic Surveys in the Spratly Islands | publisher=Maritime Institute of Malaysia | series=Mima paper | year=1997 | isbn=978-983-9275-10-0 | url=https://books.google.com/books?id=J5gZAQAAIAAJ | page=86}}</ref> Ang sumusunod ay sipi mula sa ulat ni H. Cucherousset sa ''L'Eveil economique de l'Indochine'' (Blg. 790, 28 Mayo 1933): :"Higit pang pahilaga, sa tapat ng [[Nha Trang]], matatagpuan ang atol na tinatawag na 'North Danger' (Bahura ng Peligro). Inangkin ng ''Alerte'' ang dalawang mabuhanging pulo (''kayo'') kung saan nito natagpuan ang ilang mangingisdang Hapones. Dumating din doon ang ''De Lanessan'' at siniyasat ang maliit na pulo. Ang pulong ito ay kapansin-pansing mas mataas kaysa sa iba, na ang pinakamataas na bahagi ay umaabot sa limang metro. Malalaki ang deposito ng pospeyt (''phosphate'') at malawak itong pinakinabangan ng mga Hapones." Matapos maisagawa ang pananakop, inilathala ng [[Ministri ng Ugnayang Panlabas ng Pransiya]] ang sumusunod na paunawa sa ''Journal Officiel'' ng Pransiya na may petsang Hulyo 26, 1933 (pahina 7837): :"Paunawa hinggil sa pagsakop ng ilang pulo ng hukbong pandagat ng Pransiya. :Ang Pamahalaan ng Pransiya ay sasakupin gamit ang mga Hukbong pandagat nito sa mga sumusunod na pulo at maliliit na pulo: :Ang dalawang pulo na matatagpuan sa latitud na 11°29' hilaga at longhitud na 114°21' silangan ng Greenwich, kasama ang mga nakadependeng maliliit na pulo nito (36). (Isinagawa ang pananakop noong 10 Abril 1933.) :Ang mga nabanggit na pulo at maliliit na pulo ay saklaw na ngayon ng soberanya ng Pransiya. (Pinawawalang-bisa ng paunawang ito ang naunang paunawang inilathala sa ''Journal Officiel (Official Journal)'' noong 25 Hulyo 1933, pahina 7784.) === 1939–1945 – Pananakop ng Hapon === Noong 1939, sinakop ng [[Imperyo ng Hapon|Hapon]] ang mga pulo at nanatili roon hanggang sa matapos ang [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]]. == Mga Sanggunian == {{reflist}} {{Kapuluan ng Kalayaan}} [[Kaurian:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kaurian:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] o2f2kjtfvepv3lkslo8ifkg6sgja47y 2213703 2213701 2026-06-28T05:00:05Z KyutKoTalaga 152379 /* 1939–1945 – Pananakop ng Hapon */ 2213703 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | disputed = yes | name = Pulo ng Pugad | type = island | other_names = Southwest Cay ''(Ingles)''<br/>Pugad Island ''(Ingles ng Pilipinas)''<br/>Đảo Song Tử Tây ''(Vietnamese)''<br/>南子島 / 南子岛 Nánzi Dǎo ''(Tsino)'' | image_name = File:Song_Tu_Tay_2022-08-29-00_00_2022-08-29-23_59_Sentinel-2_L2A_True_color.jpg | image_caption = Pulo ng Pugad | pushpin_map = Spratly Islands relief | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{Coord|11|25|46|N|114|19|53|E|display=inline,title}} | archipelago = [[Kapuluan ng Kalayaan]] | area_ha = 19 | country = {{VNM}} | country_admin_divisions_title_1 = [[Mga distrito ng Vietnam|Distrito]] | country_admin_divisions_1 = [[Distrito ng Trường Sa]], [[Khánh Hòa]] | country_admin_divisions_title_2 = [[Mga komuna ng Vietnam|Komuna]] | country_admin_divisions_2 = Komuna ng Song Tử Tây | country1 = {{CHN}} | country2 = {{PHL}} | country3 = {{TWN}} | country4 = {{VNM}} | population = 32 }} [[File:Song tu tay (Southwest Cay).jpg|thumb|upright=1.5]] [[File:North Danger Reef-Landsat 7-April 2000.jpg|upright=1.5|thumb|Larawan mula sa [[Landsat 7]] (2000)]] [[File:North Danger Reef nautical chart of 1911 (cropped).jpg|upright=1.5|thumb|Mapa pandagat (1911)]] Ang '''Pulo ng Pugad''' ({{lang-en|Pugad Island}}), o '''Southwest Cay''' ([[Wikang Ingles|Ingles]]); '''Đảo Song Tử Tây''' ({{lang-vi|Đảo Song Tử Tây}}); '''Nanzi Dao''' ({{zh|t=|s=|p=Nánzi Dǎo|c=南子島/南子岛}}), ay isang [[pulo]] sa hilagang-kanlurang gilid ng [[Kapuluan ng Kalayaan]] sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]. Bahagi ito ng [[atol]] na [[Bahura ng Hilagang Peligro]] at matatagpuan lamang {{convert|1.75|miles|km}} sa timog-kanluran ng [[Pulo ng Parola]]. May likas na lawak itong {{convert|12|ha|acre}}, kaya ito ang ikaanim na pinaka-malaking likás na pulo sa Kapuluan ng Kalayaan at ang ikalawang pinaka-malaking pulong sinasakop ng Vietnam. Matatagpuan sa Pulo ng Pugad ang pinakamataas na punto sa kapuluan, na may taas na 4 na metro mula sa antas ng dagat. Dati itong pinamugaran ng mga ibon at natatakpan ng mga puno at guano; isinagawa rin dito ang pagluwas ng guano sa "malaking sukat".<ref name=Gazetteer>{{cite web | title = Digital Gazetteer of Spratly Islands | url = http://www.southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | accessdate = 2008-03-22 | url-status = dead | archiveurl = https://web.archive.org/web/20100827072842/http://southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | archivedate = 2010-08-27 }}</ref> Inaangkin din ang pulo ng [[Tsina]] (PRC), [[Taiwan]] (ROC), at ng [[Pilipinas]]. ==Kasaysayan== ===1933 – Pag-angkin at Pananakop ng Pransiya=== Noong 1933, inangkin ng [[Pamahalaan ng Pransiya]] ang [[Kapuluan ng Kalayaan]], kabilang ang Pulo ng Pugad at [[Pulo ng Parola]]. Tatlong barko, ang ''Alerte'', ang ''Astrolabe'', at ang ''De Lanessan''—ang lumahok sa ekspedisyon.<ref name="Hancox Prescott 1997">{{cite book | last1=Hancox | first1=D.J. | last2=Prescott | first2=J.R.V. | title=Secret Hydrographic Surveys in the Spratly Islands | publisher=Maritime Institute of Malaysia | series=Mima paper | year=1997 | isbn=978-983-9275-10-0 | url=https://books.google.com/books?id=J5gZAQAAIAAJ | page=86}}</ref> Ang sumusunod ay sipi mula sa ulat ni H. Cucherousset sa ''L'Eveil economique de l'Indochine'' (Blg. 790, 28 Mayo 1933): :"Higit pang pahilaga, sa tapat ng [[Nha Trang]], matatagpuan ang atol na tinatawag na 'North Danger' (Bahura ng Peligro). Inangkin ng ''Alerte'' ang dalawang mabuhanging pulo (''kayo'') kung saan nito natagpuan ang ilang mangingisdang Hapones. Dumating din doon ang ''De Lanessan'' at siniyasat ang maliit na pulo. Ang pulong ito ay kapansin-pansing mas mataas kaysa sa iba, na ang pinakamataas na bahagi ay umaabot sa limang metro. Malalaki ang deposito ng pospeyt (''phosphate'') at malawak itong pinakinabangan ng mga Hapones." Matapos maisagawa ang pananakop, inilathala ng [[Ministri ng Ugnayang Panlabas ng Pransiya]] ang sumusunod na paunawa sa ''Journal Officiel'' ng Pransiya na may petsang Hulyo 26, 1933 (pahina 7837): :"Paunawa hinggil sa pagsakop ng ilang pulo ng hukbong pandagat ng Pransiya. :Ang Pamahalaan ng Pransiya ay sasakupin gamit ang mga Hukbong pandagat nito sa mga sumusunod na pulo at maliliit na pulo: :Ang dalawang pulo na matatagpuan sa latitud na 11°29' hilaga at longhitud na 114°21' silangan ng Greenwich, kasama ang mga nakadependeng maliliit na pulo nito (36). (Isinagawa ang pananakop noong 10 Abril 1933.) :Ang mga nabanggit na pulo at maliliit na pulo ay saklaw na ngayon ng soberanya ng Pransiya. (Pinawawalang-bisa ng paunawang ito ang naunang paunawang inilathala sa ''Journal Officiel (Official Journal)'' noong 25 Hulyo 1933, pahina 7784.) === 1939–1945 – Pananakop ng Hapon === Noong 1939, sinakop ng [[Imperyo ng Hapon|Hapon]] ang mga pulo at nanatili roon hanggang sa matapos ang [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]]. === 1956 – Pananakop ng Timog Vietnam === == Mga Sanggunian == {{reflist}} {{Kapuluan ng Kalayaan}} [[Kaurian:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kaurian:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] at6xibk29l01qu3hcvho5g0ehgy37xk 2213704 2213703 2026-06-28T05:02:03Z KyutKoTalaga 152379 /* 1956 – Pananakop ng Timog Vietnam */ 2213704 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | disputed = yes | name = Pulo ng Pugad | type = island | other_names = Southwest Cay ''(Ingles)''<br/>Pugad Island ''(Ingles ng Pilipinas)''<br/>Đảo Song Tử Tây ''(Vietnamese)''<br/>南子島 / 南子岛 Nánzi Dǎo ''(Tsino)'' | image_name = File:Song_Tu_Tay_2022-08-29-00_00_2022-08-29-23_59_Sentinel-2_L2A_True_color.jpg | image_caption = Pulo ng Pugad | pushpin_map = Spratly Islands relief | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{Coord|11|25|46|N|114|19|53|E|display=inline,title}} | archipelago = [[Kapuluan ng Kalayaan]] | area_ha = 19 | country = {{VNM}} | country_admin_divisions_title_1 = [[Mga distrito ng Vietnam|Distrito]] | country_admin_divisions_1 = [[Distrito ng Trường Sa]], [[Khánh Hòa]] | country_admin_divisions_title_2 = [[Mga komuna ng Vietnam|Komuna]] | country_admin_divisions_2 = Komuna ng Song Tử Tây | country1 = {{CHN}} | country2 = {{PHL}} | country3 = {{TWN}} | country4 = {{VNM}} | population = 32 }} [[File:Song tu tay (Southwest Cay).jpg|thumb|upright=1.5]] [[File:North Danger Reef-Landsat 7-April 2000.jpg|upright=1.5|thumb|Larawan mula sa [[Landsat 7]] (2000)]] [[File:North Danger Reef nautical chart of 1911 (cropped).jpg|upright=1.5|thumb|Mapa pandagat (1911)]] Ang '''Pulo ng Pugad''' ({{lang-en|Pugad Island}}), o '''Southwest Cay''' ([[Wikang Ingles|Ingles]]); '''Đảo Song Tử Tây''' ({{lang-vi|Đảo Song Tử Tây}}); '''Nanzi Dao''' ({{zh|t=|s=|p=Nánzi Dǎo|c=南子島/南子岛}}), ay isang [[pulo]] sa hilagang-kanlurang gilid ng [[Kapuluan ng Kalayaan]] sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]. Bahagi ito ng [[atol]] na [[Bahura ng Hilagang Peligro]] at matatagpuan lamang {{convert|1.75|miles|km}} sa timog-kanluran ng [[Pulo ng Parola]]. May likas na lawak itong {{convert|12|ha|acre}}, kaya ito ang ikaanim na pinaka-malaking likás na pulo sa Kapuluan ng Kalayaan at ang ikalawang pinaka-malaking pulong sinasakop ng Vietnam. Matatagpuan sa Pulo ng Pugad ang pinakamataas na punto sa kapuluan, na may taas na 4 na metro mula sa antas ng dagat. Dati itong pinamugaran ng mga ibon at natatakpan ng mga puno at guano; isinagawa rin dito ang pagluwas ng guano sa "malaking sukat".<ref name=Gazetteer>{{cite web | title = Digital Gazetteer of Spratly Islands | url = http://www.southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | accessdate = 2008-03-22 | url-status = dead | archiveurl = https://web.archive.org/web/20100827072842/http://southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | archivedate = 2010-08-27 }}</ref> Inaangkin din ang pulo ng [[Tsina]] (PRC), [[Taiwan]] (ROC), at ng [[Pilipinas]]. ==Kasaysayan== ===1933 – Pag-angkin at Pananakop ng Pransiya=== Noong 1933, inangkin ng [[Pamahalaan ng Pransiya]] ang [[Kapuluan ng Kalayaan]], kabilang ang Pulo ng Pugad at [[Pulo ng Parola]]. Tatlong barko, ang ''Alerte'', ang ''Astrolabe'', at ang ''De Lanessan''—ang lumahok sa ekspedisyon.<ref name="Hancox Prescott 1997">{{cite book | last1=Hancox | first1=D.J. | last2=Prescott | first2=J.R.V. | title=Secret Hydrographic Surveys in the Spratly Islands | publisher=Maritime Institute of Malaysia | series=Mima paper | year=1997 | isbn=978-983-9275-10-0 | url=https://books.google.com/books?id=J5gZAQAAIAAJ | page=86}}</ref> Ang sumusunod ay sipi mula sa ulat ni H. Cucherousset sa ''L'Eveil economique de l'Indochine'' (Blg. 790, 28 Mayo 1933): :"Higit pang pahilaga, sa tapat ng [[Nha Trang]], matatagpuan ang atol na tinatawag na 'North Danger' (Bahura ng Peligro). Inangkin ng ''Alerte'' ang dalawang mabuhanging pulo (''kayo'') kung saan nito natagpuan ang ilang mangingisdang Hapones. Dumating din doon ang ''De Lanessan'' at siniyasat ang maliit na pulo. Ang pulong ito ay kapansin-pansing mas mataas kaysa sa iba, na ang pinakamataas na bahagi ay umaabot sa limang metro. Malalaki ang deposito ng pospeyt (''phosphate'') at malawak itong pinakinabangan ng mga Hapones." Matapos maisagawa ang pananakop, inilathala ng [[Ministri ng Ugnayang Panlabas ng Pransiya]] ang sumusunod na paunawa sa ''Journal Officiel'' ng Pransiya na may petsang Hulyo 26, 1933 (pahina 7837): :"Paunawa hinggil sa pagsakop ng ilang pulo ng hukbong pandagat ng Pransiya. :Ang Pamahalaan ng Pransiya ay sasakupin gamit ang mga Hukbong pandagat nito sa mga sumusunod na pulo at maliliit na pulo: :Ang dalawang pulo na matatagpuan sa latitud na 11°29' hilaga at longhitud na 114°21' silangan ng Greenwich, kasama ang mga nakadependeng maliliit na pulo nito (36). (Isinagawa ang pananakop noong 10 Abril 1933.) :Ang mga nabanggit na pulo at maliliit na pulo ay saklaw na ngayon ng soberanya ng Pransiya. (Pinawawalang-bisa ng paunawang ito ang naunang paunawang inilathala sa ''Journal Officiel (Official Journal)'' noong 25 Hulyo 1933, pahina 7784.) === 1939–1945 – Pananakop ng Hapon === Noong 1939, sinakop ng [[Imperyo ng Hapon|Hapon]] ang mga pulo at nanatili roon hanggang sa matapos ang [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]]. === 1963 – Pananakop ng Timog Vietnam === Noong 24 Mayo 1963, muling itinayo ng mga tripulante ng tatlong sasakyang-pandagat ng Timog Vietnam—ang ''Huong Giang'', ''Chi Lang'', at ''Ky Hoa''—ang mga estelang pangsoberanya sa [[Pulo ng Parola]] (Song Tử Đông/Northeast Cay) at [[Pulo ng Pugad]] (Song Tử Tây/Southwest Cay).<ref>{{cite web |url=http://eastseastudies.org/en/datbase-on-south-china-sea-study/doc_details/67-white-paper-on-the-hoang-sa-paracel-and-truong-sa-spratly-islands-part-2 |title="White Paper on the Hoang Sa (Paracel) and Truong Sa (Spratly) Islands (1975) |publisher=Ministry of Foreign Affairs (Republic of Vietnam)}}</ref> == Mga Sanggunian == {{reflist}} {{Kapuluan ng Kalayaan}} [[Kaurian:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kaurian:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] lor1ab0jpwh21ch8p7mo2dmoxylhr7v 2213705 2213704 2026-06-28T05:02:33Z KyutKoTalaga 152379 /* 1963 – Pananakop ng Timog Vietnam */ 2213705 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | disputed = yes | name = Pulo ng Pugad | type = island | other_names = Southwest Cay ''(Ingles)''<br/>Pugad Island ''(Ingles ng Pilipinas)''<br/>Đảo Song Tử Tây ''(Vietnamese)''<br/>南子島 / 南子岛 Nánzi Dǎo ''(Tsino)'' | image_name = File:Song_Tu_Tay_2022-08-29-00_00_2022-08-29-23_59_Sentinel-2_L2A_True_color.jpg | image_caption = Pulo ng Pugad | pushpin_map = Spratly Islands relief | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{Coord|11|25|46|N|114|19|53|E|display=inline,title}} | archipelago = [[Kapuluan ng Kalayaan]] | area_ha = 19 | country = {{VNM}} | country_admin_divisions_title_1 = [[Mga distrito ng Vietnam|Distrito]] | country_admin_divisions_1 = [[Distrito ng Trường Sa]], [[Khánh Hòa]] | country_admin_divisions_title_2 = [[Mga komuna ng Vietnam|Komuna]] | country_admin_divisions_2 = Komuna ng Song Tử Tây | country1 = {{CHN}} | country2 = {{PHL}} | country3 = {{TWN}} | country4 = {{VNM}} | population = 32 }} [[File:Song tu tay (Southwest Cay).jpg|thumb|upright=1.5]] [[File:North Danger Reef-Landsat 7-April 2000.jpg|upright=1.5|thumb|Larawan mula sa [[Landsat 7]] (2000)]] [[File:North Danger Reef nautical chart of 1911 (cropped).jpg|upright=1.5|thumb|Mapa pandagat (1911)]] Ang '''Pulo ng Pugad''' ({{lang-en|Pugad Island}}), o '''Southwest Cay''' ([[Wikang Ingles|Ingles]]); '''Đảo Song Tử Tây''' ({{lang-vi|Đảo Song Tử Tây}}); '''Nanzi Dao''' ({{zh|t=|s=|p=Nánzi Dǎo|c=南子島/南子岛}}), ay isang [[pulo]] sa hilagang-kanlurang gilid ng [[Kapuluan ng Kalayaan]] sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]. Bahagi ito ng [[atol]] na [[Bahura ng Hilagang Peligro]] at matatagpuan lamang {{convert|1.75|miles|km}} sa timog-kanluran ng [[Pulo ng Parola]]. May likas na lawak itong {{convert|12|ha|acre}}, kaya ito ang ikaanim na pinaka-malaking likás na pulo sa Kapuluan ng Kalayaan at ang ikalawang pinaka-malaking pulong sinasakop ng Vietnam. Matatagpuan sa Pulo ng Pugad ang pinakamataas na punto sa kapuluan, na may taas na 4 na metro mula sa antas ng dagat. Dati itong pinamugaran ng mga ibon at natatakpan ng mga puno at guano; isinagawa rin dito ang pagluwas ng guano sa "malaking sukat".<ref name=Gazetteer>{{cite web | title = Digital Gazetteer of Spratly Islands | url = http://www.southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | accessdate = 2008-03-22 | url-status = dead | archiveurl = https://web.archive.org/web/20100827072842/http://southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | archivedate = 2010-08-27 }}</ref> Inaangkin din ang pulo ng [[Tsina]] (PRC), [[Taiwan]] (ROC), at ng [[Pilipinas]]. ==Kasaysayan== ===1933 – Pag-angkin at Pananakop ng Pransiya=== Noong 1933, inangkin ng [[Pamahalaan ng Pransiya]] ang [[Kapuluan ng Kalayaan]], kabilang ang Pulo ng Pugad at [[Pulo ng Parola]]. Tatlong barko, ang ''Alerte'', ang ''Astrolabe'', at ang ''De Lanessan''—ang lumahok sa ekspedisyon.<ref name="Hancox Prescott 1997">{{cite book | last1=Hancox | first1=D.J. | last2=Prescott | first2=J.R.V. | title=Secret Hydrographic Surveys in the Spratly Islands | publisher=Maritime Institute of Malaysia | series=Mima paper | year=1997 | isbn=978-983-9275-10-0 | url=https://books.google.com/books?id=J5gZAQAAIAAJ | page=86}}</ref> Ang sumusunod ay sipi mula sa ulat ni H. Cucherousset sa ''L'Eveil economique de l'Indochine'' (Blg. 790, 28 Mayo 1933): :"Higit pang pahilaga, sa tapat ng [[Nha Trang]], matatagpuan ang atol na tinatawag na 'North Danger' (Bahura ng Peligro). Inangkin ng ''Alerte'' ang dalawang mabuhanging pulo (''kayo'') kung saan nito natagpuan ang ilang mangingisdang Hapones. Dumating din doon ang ''De Lanessan'' at siniyasat ang maliit na pulo. Ang pulong ito ay kapansin-pansing mas mataas kaysa sa iba, na ang pinakamataas na bahagi ay umaabot sa limang metro. Malalaki ang deposito ng pospeyt (''phosphate'') at malawak itong pinakinabangan ng mga Hapones." Matapos maisagawa ang pananakop, inilathala ng [[Ministri ng Ugnayang Panlabas ng Pransiya]] ang sumusunod na paunawa sa ''Journal Officiel'' ng Pransiya na may petsang Hulyo 26, 1933 (pahina 7837): :"Paunawa hinggil sa pagsakop ng ilang pulo ng hukbong pandagat ng Pransiya. :Ang Pamahalaan ng Pransiya ay sasakupin gamit ang mga Hukbong pandagat nito sa mga sumusunod na pulo at maliliit na pulo: :Ang dalawang pulo na matatagpuan sa latitud na 11°29' hilaga at longhitud na 114°21' silangan ng Greenwich, kasama ang mga nakadependeng maliliit na pulo nito (36). (Isinagawa ang pananakop noong 10 Abril 1933.) :Ang mga nabanggit na pulo at maliliit na pulo ay saklaw na ngayon ng soberanya ng Pransiya. (Pinawawalang-bisa ng paunawang ito ang naunang paunawang inilathala sa ''Journal Officiel (Official Journal)'' noong 25 Hulyo 1933, pahina 7784.) === 1939–1945 – Pananakop ng Hapon === Noong 1939, sinakop ng [[Imperyo ng Hapon|Hapon]] ang mga pulo at nanatili roon hanggang sa matapos ang [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]]. === 1963 – Pananakop ng Timog Vietnam === Noong 24 Mayo 1963, muling itinayo ng mga tripulante ng tatlong sasakyang-pandagat ng Timog Vietnam—ang ''Huong Giang'', ''Chi Lang'', at ''Ky Hoa''—ang mga estelang pangsoberanya sa [[Pulo ng Parola]] (Song Tử Đông/Northeast Cay) at Pulo ng Pugad (Song Tử Tây/Southwest Cay).<ref>{{cite web |url=http://eastseastudies.org/en/datbase-on-south-china-sea-study/doc_details/67-white-paper-on-the-hoang-sa-paracel-and-truong-sa-spratly-islands-part-2 |title="White Paper on the Hoang Sa (Paracel) and Truong Sa (Spratly) Islands (1975) |publisher=Ministry of Foreign Affairs (Republic of Vietnam)}}</ref> == Mga Sanggunian == {{reflist}} {{Kapuluan ng Kalayaan}} [[Kaurian:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kaurian:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] 4lywcs13bs4i46ducy0uv8qm7fu7y1m 2213706 2213705 2026-06-28T05:03:06Z KyutKoTalaga 152379 /* 1963 – Pananakop ng Timog Vietnam */ 2213706 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | disputed = yes | name = Pulo ng Pugad | type = island | other_names = Southwest Cay ''(Ingles)''<br/>Pugad Island ''(Ingles ng Pilipinas)''<br/>Đảo Song Tử Tây ''(Vietnamese)''<br/>南子島 / 南子岛 Nánzi Dǎo ''(Tsino)'' | image_name = File:Song_Tu_Tay_2022-08-29-00_00_2022-08-29-23_59_Sentinel-2_L2A_True_color.jpg | image_caption = Pulo ng Pugad | pushpin_map = Spratly Islands relief | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{Coord|11|25|46|N|114|19|53|E|display=inline,title}} | archipelago = [[Kapuluan ng Kalayaan]] | area_ha = 19 | country = {{VNM}} | country_admin_divisions_title_1 = [[Mga distrito ng Vietnam|Distrito]] | country_admin_divisions_1 = [[Distrito ng Trường Sa]], [[Khánh Hòa]] | country_admin_divisions_title_2 = [[Mga komuna ng Vietnam|Komuna]] | country_admin_divisions_2 = Komuna ng Song Tử Tây | country1 = {{CHN}} | country2 = {{PHL}} | country3 = {{TWN}} | country4 = {{VNM}} | population = 32 }} [[File:Song tu tay (Southwest Cay).jpg|thumb|upright=1.5]] [[File:North Danger Reef-Landsat 7-April 2000.jpg|upright=1.5|thumb|Larawan mula sa [[Landsat 7]] (2000)]] [[File:North Danger Reef nautical chart of 1911 (cropped).jpg|upright=1.5|thumb|Mapa pandagat (1911)]] Ang '''Pulo ng Pugad''' ({{lang-en|Pugad Island}}), o '''Southwest Cay''' ([[Wikang Ingles|Ingles]]); '''Đảo Song Tử Tây''' ({{lang-vi|Đảo Song Tử Tây}}); '''Nanzi Dao''' ({{zh|t=|s=|p=Nánzi Dǎo|c=南子島/南子岛}}), ay isang [[pulo]] sa hilagang-kanlurang gilid ng [[Kapuluan ng Kalayaan]] sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]. Bahagi ito ng [[atol]] na [[Bahura ng Hilagang Peligro]] at matatagpuan lamang {{convert|1.75|miles|km}} sa timog-kanluran ng [[Pulo ng Parola]]. May likas na lawak itong {{convert|12|ha|acre}}, kaya ito ang ikaanim na pinaka-malaking likás na pulo sa Kapuluan ng Kalayaan at ang ikalawang pinaka-malaking pulong sinasakop ng Vietnam. Matatagpuan sa Pulo ng Pugad ang pinakamataas na punto sa kapuluan, na may taas na 4 na metro mula sa antas ng dagat. Dati itong pinamugaran ng mga ibon at natatakpan ng mga puno at guano; isinagawa rin dito ang pagluwas ng guano sa "malaking sukat".<ref name=Gazetteer>{{cite web | title = Digital Gazetteer of Spratly Islands | url = http://www.southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | accessdate = 2008-03-22 | url-status = dead | archiveurl = https://web.archive.org/web/20100827072842/http://southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | archivedate = 2010-08-27 }}</ref> Inaangkin din ang pulo ng [[Tsina]] (PRC), [[Taiwan]] (ROC), at ng [[Pilipinas]]. ==Kasaysayan== ===1933 – Pag-angkin at Pananakop ng Pransiya=== Noong 1933, inangkin ng [[Pamahalaan ng Pransiya]] ang [[Kapuluan ng Kalayaan]], kabilang ang Pulo ng Pugad at [[Pulo ng Parola]]. Tatlong barko, ang ''Alerte'', ang ''Astrolabe'', at ang ''De Lanessan''—ang lumahok sa ekspedisyon.<ref name="Hancox Prescott 1997">{{cite book | last1=Hancox | first1=D.J. | last2=Prescott | first2=J.R.V. | title=Secret Hydrographic Surveys in the Spratly Islands | publisher=Maritime Institute of Malaysia | series=Mima paper | year=1997 | isbn=978-983-9275-10-0 | url=https://books.google.com/books?id=J5gZAQAAIAAJ | page=86}}</ref> Ang sumusunod ay sipi mula sa ulat ni H. Cucherousset sa ''L'Eveil economique de l'Indochine'' (Blg. 790, 28 Mayo 1933): :"Higit pang pahilaga, sa tapat ng [[Nha Trang]], matatagpuan ang atol na tinatawag na 'North Danger' (Bahura ng Peligro). Inangkin ng ''Alerte'' ang dalawang mabuhanging pulo (''kayo'') kung saan nito natagpuan ang ilang mangingisdang Hapones. Dumating din doon ang ''De Lanessan'' at siniyasat ang maliit na pulo. Ang pulong ito ay kapansin-pansing mas mataas kaysa sa iba, na ang pinakamataas na bahagi ay umaabot sa limang metro. Malalaki ang deposito ng pospeyt (''phosphate'') at malawak itong pinakinabangan ng mga Hapones." Matapos maisagawa ang pananakop, inilathala ng [[Ministri ng Ugnayang Panlabas ng Pransiya]] ang sumusunod na paunawa sa ''Journal Officiel'' ng Pransiya na may petsang Hulyo 26, 1933 (pahina 7837): :"Paunawa hinggil sa pagsakop ng ilang pulo ng hukbong pandagat ng Pransiya. :Ang Pamahalaan ng Pransiya ay sasakupin gamit ang mga Hukbong pandagat nito sa mga sumusunod na pulo at maliliit na pulo: :Ang dalawang pulo na matatagpuan sa latitud na 11°29' hilaga at longhitud na 114°21' silangan ng Greenwich, kasama ang mga nakadependeng maliliit na pulo nito (36). (Isinagawa ang pananakop noong 10 Abril 1933.) :Ang mga nabanggit na pulo at maliliit na pulo ay saklaw na ngayon ng soberanya ng Pransiya. (Pinawawalang-bisa ng paunawang ito ang naunang paunawang inilathala sa ''Journal Officiel (Official Journal)'' noong 25 Hulyo 1933, pahina 7784.) === 1939–1945 – Pananakop ng Hapon === Noong 1939, sinakop ng [[Imperyo ng Hapon|Hapon]] ang mga pulo at nanatili roon hanggang sa matapos ang [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]]. === 1963 – Pananakop ng Timog Vietnam === Noong 24 Mayo 1963, muling itinayo ng mga tripulante ng tatlong sasakyang-pandagat ng [[Timog Vietnam]]—ang ''Huong Giang'', ''Chi Lang'', at ''Ky Hoa''—ang mga estelang pangsoberanya sa [[Pulo ng Parola]] (Song Tử Đông/Northeast Cay) at Pulo ng Pugad (Song Tử Tây/Southwest Cay).<ref>{{cite web |url=http://eastseastudies.org/en/datbase-on-south-china-sea-study/doc_details/67-white-paper-on-the-hoang-sa-paracel-and-truong-sa-spratly-islands-part-2 |title="White Paper on the Hoang Sa (Paracel) and Truong Sa (Spratly) Islands (1975) |publisher=Ministry of Foreign Affairs (Republic of Vietnam)}}</ref> == Mga Sanggunian == {{reflist}} {{Kapuluan ng Kalayaan}} [[Kaurian:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kaurian:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] qipzjk6mbydyxhs3cyq4qf0vbwdrmsg 2213707 2213706 2026-06-28T05:05:08Z KyutKoTalaga 152379 /* 1963 – Pananakop ng Timog Vietnam */ 2213707 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | disputed = yes | name = Pulo ng Pugad | type = island | other_names = Southwest Cay ''(Ingles)''<br/>Pugad Island ''(Ingles ng Pilipinas)''<br/>Đảo Song Tử Tây ''(Vietnamese)''<br/>南子島 / 南子岛 Nánzi Dǎo ''(Tsino)'' | image_name = File:Song_Tu_Tay_2022-08-29-00_00_2022-08-29-23_59_Sentinel-2_L2A_True_color.jpg | image_caption = Pulo ng Pugad | pushpin_map = Spratly Islands relief | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{Coord|11|25|46|N|114|19|53|E|display=inline,title}} | archipelago = [[Kapuluan ng Kalayaan]] | area_ha = 19 | country = {{VNM}} | country_admin_divisions_title_1 = [[Mga distrito ng Vietnam|Distrito]] | country_admin_divisions_1 = [[Distrito ng Trường Sa]], [[Khánh Hòa]] | country_admin_divisions_title_2 = [[Mga komuna ng Vietnam|Komuna]] | country_admin_divisions_2 = Komuna ng Song Tử Tây | country1 = {{CHN}} | country2 = {{PHL}} | country3 = {{TWN}} | country4 = {{VNM}} | population = 32 }} [[File:Song tu tay (Southwest Cay).jpg|thumb|upright=1.5]] [[File:North Danger Reef-Landsat 7-April 2000.jpg|upright=1.5|thumb|Larawan mula sa [[Landsat 7]] (2000)]] [[File:North Danger Reef nautical chart of 1911 (cropped).jpg|upright=1.5|thumb|Mapa pandagat (1911)]] Ang '''Pulo ng Pugad''' ({{lang-en|Pugad Island}}), o '''Southwest Cay''' ([[Wikang Ingles|Ingles]]); '''Đảo Song Tử Tây''' ({{lang-vi|Đảo Song Tử Tây}}); '''Nanzi Dao''' ({{zh|t=|s=|p=Nánzi Dǎo|c=南子島/南子岛}}), ay isang [[pulo]] sa hilagang-kanlurang gilid ng [[Kapuluan ng Kalayaan]] sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]. Bahagi ito ng [[atol]] na [[Bahura ng Hilagang Peligro]] at matatagpuan lamang {{convert|1.75|miles|km}} sa timog-kanluran ng [[Pulo ng Parola]]. May likas na lawak itong {{convert|12|ha|acre}}, kaya ito ang ikaanim na pinaka-malaking likás na pulo sa Kapuluan ng Kalayaan at ang ikalawang pinaka-malaking pulong sinasakop ng Vietnam. Matatagpuan sa Pulo ng Pugad ang pinakamataas na punto sa kapuluan, na may taas na 4 na metro mula sa antas ng dagat. Dati itong pinamugaran ng mga ibon at natatakpan ng mga puno at guano; isinagawa rin dito ang pagluwas ng guano sa "malaking sukat".<ref name=Gazetteer>{{cite web | title = Digital Gazetteer of Spratly Islands | url = http://www.southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | accessdate = 2008-03-22 | url-status = dead | archiveurl = https://web.archive.org/web/20100827072842/http://southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | archivedate = 2010-08-27 }}</ref> Inaangkin din ang pulo ng [[Tsina]] (PRC), [[Taiwan]] (ROC), at ng [[Pilipinas]]. ==Kasaysayan== ===1933 – Pag-angkin at Pananakop ng Pransiya=== Noong 1933, inangkin ng [[Pamahalaan ng Pransiya]] ang [[Kapuluan ng Kalayaan]], kabilang ang Pulo ng Pugad at [[Pulo ng Parola]]. Tatlong barko, ang ''Alerte'', ang ''Astrolabe'', at ang ''De Lanessan''—ang lumahok sa ekspedisyon.<ref name="Hancox Prescott 1997">{{cite book | last1=Hancox | first1=D.J. | last2=Prescott | first2=J.R.V. | title=Secret Hydrographic Surveys in the Spratly Islands | publisher=Maritime Institute of Malaysia | series=Mima paper | year=1997 | isbn=978-983-9275-10-0 | url=https://books.google.com/books?id=J5gZAQAAIAAJ | page=86}}</ref> Ang sumusunod ay sipi mula sa ulat ni H. Cucherousset sa ''L'Eveil economique de l'Indochine'' (Blg. 790, 28 Mayo 1933): :"Higit pang pahilaga, sa tapat ng [[Nha Trang]], matatagpuan ang atol na tinatawag na 'North Danger' (Bahura ng Peligro). Inangkin ng ''Alerte'' ang dalawang mabuhanging pulo (''kayo'') kung saan nito natagpuan ang ilang mangingisdang Hapones. Dumating din doon ang ''De Lanessan'' at siniyasat ang maliit na pulo. Ang pulong ito ay kapansin-pansing mas mataas kaysa sa iba, na ang pinakamataas na bahagi ay umaabot sa limang metro. Malalaki ang deposito ng pospeyt (''phosphate'') at malawak itong pinakinabangan ng mga Hapones." Matapos maisagawa ang pananakop, inilathala ng [[Ministri ng Ugnayang Panlabas ng Pransiya]] ang sumusunod na paunawa sa ''Journal Officiel'' ng Pransiya na may petsang Hulyo 26, 1933 (pahina 7837): :"Paunawa hinggil sa pagsakop ng ilang pulo ng hukbong pandagat ng Pransiya. :Ang Pamahalaan ng Pransiya ay sasakupin gamit ang mga Hukbong pandagat nito sa mga sumusunod na pulo at maliliit na pulo: :Ang dalawang pulo na matatagpuan sa latitud na 11°29' hilaga at longhitud na 114°21' silangan ng Greenwich, kasama ang mga nakadependeng maliliit na pulo nito (36). (Isinagawa ang pananakop noong 10 Abril 1933.) :Ang mga nabanggit na pulo at maliliit na pulo ay saklaw na ngayon ng soberanya ng Pransiya. (Pinawawalang-bisa ng paunawang ito ang naunang paunawang inilathala sa ''Journal Officiel (Official Journal)'' noong 25 Hulyo 1933, pahina 7784.) === 1939–1945 – Pananakop ng Hapon === Noong 1939, sinakop ng [[Imperyo ng Hapon|Hapon]] ang mga pulo at nanatili roon hanggang sa matapos ang [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]]. === 1963 – Pananakop ng Timog Vietnam === Noong 24 Mayo 1963, muling itinayo ng mga tripulante ng tatlong sasakyang-pandagat ng [[Timog Vietnam]]—ang ''Huong Giang'', ''Chi Lang'', at ''Ky Hoa''—ang mga estelang pangsoberanya sa [[Pulo ng Parola]] (Song Tử Đông/Northeast Cay) at Pulo ng Pugad (Song Tử Tây/Southwest Cay).<ref>{{cite web |url=http://eastseastudies.org/en/datbase-on-south-china-sea-study/doc_details/67-white-paper-on-the-hoang-sa-paracel-and-truong-sa-spratly-islands-part-2 |title="White Paper on the Hoang Sa (Paracel) and Truong Sa (Spratly) Islands (1975) |publisher=Ministry of Foreign Affairs (Republic of Vietnam)}}</ref> === 1968 – Pananakop ng Pilipinas === Noong 1968, sinakop ng mga sundalong Pilipino ang [[Pulo ng Parola]] (Northeast Cay, Song Tử Đông) at [[Pulo ng Pugad]] (Southwest Cay, Song Tử Tây).<ref>{{cite web |url=https://amti.csis.org/northeast-cay/ |title = Northeast Cay {{!}} Asia Maritime Transparency Initiative}}</ref> == Mga Sanggunian == {{reflist}} {{Kapuluan ng Kalayaan}} [[Kaurian:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kaurian:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] i4jqgkuw3kdngktbzv98cnbc1838r2p 2213708 2213707 2026-06-28T05:05:28Z KyutKoTalaga 152379 /* 1968 – Pananakop ng Pilipinas */ 2213708 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | disputed = yes | name = Pulo ng Pugad | type = island | other_names = Southwest Cay ''(Ingles)''<br/>Pugad Island ''(Ingles ng Pilipinas)''<br/>Đảo Song Tử Tây ''(Vietnamese)''<br/>南子島 / 南子岛 Nánzi Dǎo ''(Tsino)'' | image_name = File:Song_Tu_Tay_2022-08-29-00_00_2022-08-29-23_59_Sentinel-2_L2A_True_color.jpg | image_caption = Pulo ng Pugad | pushpin_map = Spratly Islands relief | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{Coord|11|25|46|N|114|19|53|E|display=inline,title}} | archipelago = [[Kapuluan ng Kalayaan]] | area_ha = 19 | country = {{VNM}} | country_admin_divisions_title_1 = [[Mga distrito ng Vietnam|Distrito]] | country_admin_divisions_1 = [[Distrito ng Trường Sa]], [[Khánh Hòa]] | country_admin_divisions_title_2 = [[Mga komuna ng Vietnam|Komuna]] | country_admin_divisions_2 = Komuna ng Song Tử Tây | country1 = {{CHN}} | country2 = {{PHL}} | country3 = {{TWN}} | country4 = {{VNM}} | population = 32 }} [[File:Song tu tay (Southwest Cay).jpg|thumb|upright=1.5]] [[File:North Danger Reef-Landsat 7-April 2000.jpg|upright=1.5|thumb|Larawan mula sa [[Landsat 7]] (2000)]] [[File:North Danger Reef nautical chart of 1911 (cropped).jpg|upright=1.5|thumb|Mapa pandagat (1911)]] Ang '''Pulo ng Pugad''' ({{lang-en|Pugad Island}}), o '''Southwest Cay''' ([[Wikang Ingles|Ingles]]); '''Đảo Song Tử Tây''' ({{lang-vi|Đảo Song Tử Tây}}); '''Nanzi Dao''' ({{zh|t=|s=|p=Nánzi Dǎo|c=南子島/南子岛}}), ay isang [[pulo]] sa hilagang-kanlurang gilid ng [[Kapuluan ng Kalayaan]] sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]. Bahagi ito ng [[atol]] na [[Bahura ng Hilagang Peligro]] at matatagpuan lamang {{convert|1.75|miles|km}} sa timog-kanluran ng [[Pulo ng Parola]]. May likas na lawak itong {{convert|12|ha|acre}}, kaya ito ang ikaanim na pinaka-malaking likás na pulo sa Kapuluan ng Kalayaan at ang ikalawang pinaka-malaking pulong sinasakop ng Vietnam. Matatagpuan sa Pulo ng Pugad ang pinakamataas na punto sa kapuluan, na may taas na 4 na metro mula sa antas ng dagat. Dati itong pinamugaran ng mga ibon at natatakpan ng mga puno at guano; isinagawa rin dito ang pagluwas ng guano sa "malaking sukat".<ref name=Gazetteer>{{cite web | title = Digital Gazetteer of Spratly Islands | url = http://www.southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | accessdate = 2008-03-22 | url-status = dead | archiveurl = https://web.archive.org/web/20100827072842/http://southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | archivedate = 2010-08-27 }}</ref> Inaangkin din ang pulo ng [[Tsina]] (PRC), [[Taiwan]] (ROC), at ng [[Pilipinas]]. ==Kasaysayan== ===1933 – Pag-angkin at Pananakop ng Pransiya=== Noong 1933, inangkin ng [[Pamahalaan ng Pransiya]] ang [[Kapuluan ng Kalayaan]], kabilang ang Pulo ng Pugad at [[Pulo ng Parola]]. Tatlong barko, ang ''Alerte'', ang ''Astrolabe'', at ang ''De Lanessan''—ang lumahok sa ekspedisyon.<ref name="Hancox Prescott 1997">{{cite book | last1=Hancox | first1=D.J. | last2=Prescott | first2=J.R.V. | title=Secret Hydrographic Surveys in the Spratly Islands | publisher=Maritime Institute of Malaysia | series=Mima paper | year=1997 | isbn=978-983-9275-10-0 | url=https://books.google.com/books?id=J5gZAQAAIAAJ | page=86}}</ref> Ang sumusunod ay sipi mula sa ulat ni H. Cucherousset sa ''L'Eveil economique de l'Indochine'' (Blg. 790, 28 Mayo 1933): :"Higit pang pahilaga, sa tapat ng [[Nha Trang]], matatagpuan ang atol na tinatawag na 'North Danger' (Bahura ng Peligro). Inangkin ng ''Alerte'' ang dalawang mabuhanging pulo (''kayo'') kung saan nito natagpuan ang ilang mangingisdang Hapones. Dumating din doon ang ''De Lanessan'' at siniyasat ang maliit na pulo. Ang pulong ito ay kapansin-pansing mas mataas kaysa sa iba, na ang pinakamataas na bahagi ay umaabot sa limang metro. Malalaki ang deposito ng pospeyt (''phosphate'') at malawak itong pinakinabangan ng mga Hapones." Matapos maisagawa ang pananakop, inilathala ng [[Ministri ng Ugnayang Panlabas ng Pransiya]] ang sumusunod na paunawa sa ''Journal Officiel'' ng Pransiya na may petsang Hulyo 26, 1933 (pahina 7837): :"Paunawa hinggil sa pagsakop ng ilang pulo ng hukbong pandagat ng Pransiya. :Ang Pamahalaan ng Pransiya ay sasakupin gamit ang mga Hukbong pandagat nito sa mga sumusunod na pulo at maliliit na pulo: :Ang dalawang pulo na matatagpuan sa latitud na 11°29' hilaga at longhitud na 114°21' silangan ng Greenwich, kasama ang mga nakadependeng maliliit na pulo nito (36). (Isinagawa ang pananakop noong 10 Abril 1933.) :Ang mga nabanggit na pulo at maliliit na pulo ay saklaw na ngayon ng soberanya ng Pransiya. (Pinawawalang-bisa ng paunawang ito ang naunang paunawang inilathala sa ''Journal Officiel (Official Journal)'' noong 25 Hulyo 1933, pahina 7784.) === 1939–1945 – Pananakop ng Hapon === Noong 1939, sinakop ng [[Imperyo ng Hapon|Hapon]] ang mga pulo at nanatili roon hanggang sa matapos ang [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]]. === 1963 – Pananakop ng Timog Vietnam === Noong 24 Mayo 1963, muling itinayo ng mga tripulante ng tatlong sasakyang-pandagat ng [[Timog Vietnam]]—ang ''Huong Giang'', ''Chi Lang'', at ''Ky Hoa''—ang mga estelang pangsoberanya sa [[Pulo ng Parola]] (Song Tử Đông/Northeast Cay) at Pulo ng Pugad (Song Tử Tây/Southwest Cay).<ref>{{cite web |url=http://eastseastudies.org/en/datbase-on-south-china-sea-study/doc_details/67-white-paper-on-the-hoang-sa-paracel-and-truong-sa-spratly-islands-part-2 |title="White Paper on the Hoang Sa (Paracel) and Truong Sa (Spratly) Islands (1975) |publisher=Ministry of Foreign Affairs (Republic of Vietnam)}}</ref> === 1968 – Pananakop ng Pilipinas === Noong 1968, sinakop ng mga sundalong Pilipino ang [[Pulo ng Parola]] (Northeast Cay, Song Tử Đông) at Pulo ng Pugad (Southwest Cay, Song Tử Tây).<ref>{{cite web |url=https://amti.csis.org/northeast-cay/ |title = Northeast Cay {{!}} Asia Maritime Transparency Initiative}}</ref> == Mga Sanggunian == {{reflist}} {{Kapuluan ng Kalayaan}} [[Kaurian:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kaurian:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] rwpnc0lzmi1byrt8a54eb116al1j66d 2213709 2213708 2026-06-28T05:09:44Z KyutKoTalaga 152379 /* 1968 – Pananakop ng Pilipinas */ 2213709 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | disputed = yes | name = Pulo ng Pugad | type = island | other_names = Southwest Cay ''(Ingles)''<br/>Pugad Island ''(Ingles ng Pilipinas)''<br/>Đảo Song Tử Tây ''(Vietnamese)''<br/>南子島 / 南子岛 Nánzi Dǎo ''(Tsino)'' | image_name = File:Song_Tu_Tay_2022-08-29-00_00_2022-08-29-23_59_Sentinel-2_L2A_True_color.jpg | image_caption = Pulo ng Pugad | pushpin_map = Spratly Islands relief | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{Coord|11|25|46|N|114|19|53|E|display=inline,title}} | archipelago = [[Kapuluan ng Kalayaan]] | area_ha = 19 | country = {{VNM}} | country_admin_divisions_title_1 = [[Mga distrito ng Vietnam|Distrito]] | country_admin_divisions_1 = [[Distrito ng Trường Sa]], [[Khánh Hòa]] | country_admin_divisions_title_2 = [[Mga komuna ng Vietnam|Komuna]] | country_admin_divisions_2 = Komuna ng Song Tử Tây | country1 = {{CHN}} | country2 = {{PHL}} | country3 = {{TWN}} | country4 = {{VNM}} | population = 32 }} [[File:Song tu tay (Southwest Cay).jpg|thumb|upright=1.5]] [[File:North Danger Reef-Landsat 7-April 2000.jpg|upright=1.5|thumb|Larawan mula sa [[Landsat 7]] (2000)]] [[File:North Danger Reef nautical chart of 1911 (cropped).jpg|upright=1.5|thumb|Mapa pandagat (1911)]] Ang '''Pulo ng Pugad''' ({{lang-en|Pugad Island}}), o '''Southwest Cay''' ([[Wikang Ingles|Ingles]]); '''Đảo Song Tử Tây''' ({{lang-vi|Đảo Song Tử Tây}}); '''Nanzi Dao''' ({{zh|t=|s=|p=Nánzi Dǎo|c=南子島/南子岛}}), ay isang [[pulo]] sa hilagang-kanlurang gilid ng [[Kapuluan ng Kalayaan]] sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]. Bahagi ito ng [[atol]] na [[Bahura ng Hilagang Peligro]] at matatagpuan lamang {{convert|1.75|miles|km}} sa timog-kanluran ng [[Pulo ng Parola]]. May likas na lawak itong {{convert|12|ha|acre}}, kaya ito ang ikaanim na pinaka-malaking likás na pulo sa Kapuluan ng Kalayaan at ang ikalawang pinaka-malaking pulong sinasakop ng Vietnam. Matatagpuan sa Pulo ng Pugad ang pinakamataas na punto sa kapuluan, na may taas na 4 na metro mula sa antas ng dagat. Dati itong pinamugaran ng mga ibon at natatakpan ng mga puno at guano; isinagawa rin dito ang pagluwas ng guano sa "malaking sukat".<ref name=Gazetteer>{{cite web | title = Digital Gazetteer of Spratly Islands | url = http://www.southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | accessdate = 2008-03-22 | url-status = dead | archiveurl = https://web.archive.org/web/20100827072842/http://southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | archivedate = 2010-08-27 }}</ref> Inaangkin din ang pulo ng [[Tsina]] (PRC), [[Taiwan]] (ROC), at ng [[Pilipinas]]. ==Kasaysayan== ===1933 – Pag-angkin at Pananakop ng Pransiya=== Noong 1933, inangkin ng [[Pamahalaan ng Pransiya]] ang [[Kapuluan ng Kalayaan]], kabilang ang Pulo ng Pugad at [[Pulo ng Parola]]. Tatlong barko, ang ''Alerte'', ang ''Astrolabe'', at ang ''De Lanessan''—ang lumahok sa ekspedisyon.<ref name="Hancox Prescott 1997">{{cite book | last1=Hancox | first1=D.J. | last2=Prescott | first2=J.R.V. | title=Secret Hydrographic Surveys in the Spratly Islands | publisher=Maritime Institute of Malaysia | series=Mima paper | year=1997 | isbn=978-983-9275-10-0 | url=https://books.google.com/books?id=J5gZAQAAIAAJ | page=86}}</ref> Ang sumusunod ay sipi mula sa ulat ni H. Cucherousset sa ''L'Eveil economique de l'Indochine'' (Blg. 790, 28 Mayo 1933): :"Higit pang pahilaga, sa tapat ng [[Nha Trang]], matatagpuan ang atol na tinatawag na 'North Danger' (Bahura ng Peligro). Inangkin ng ''Alerte'' ang dalawang mabuhanging pulo (''kayo'') kung saan nito natagpuan ang ilang mangingisdang Hapones. Dumating din doon ang ''De Lanessan'' at siniyasat ang maliit na pulo. Ang pulong ito ay kapansin-pansing mas mataas kaysa sa iba, na ang pinakamataas na bahagi ay umaabot sa limang metro. Malalaki ang deposito ng pospeyt (''phosphate'') at malawak itong pinakinabangan ng mga Hapones." Matapos maisagawa ang pananakop, inilathala ng [[Ministri ng Ugnayang Panlabas ng Pransiya]] ang sumusunod na paunawa sa ''Journal Officiel'' ng Pransiya na may petsang Hulyo 26, 1933 (pahina 7837): :"Paunawa hinggil sa pagsakop ng ilang pulo ng hukbong pandagat ng Pransiya. :Ang Pamahalaan ng Pransiya ay sasakupin gamit ang mga Hukbong pandagat nito sa mga sumusunod na pulo at maliliit na pulo: :Ang dalawang pulo na matatagpuan sa latitud na 11°29' hilaga at longhitud na 114°21' silangan ng Greenwich, kasama ang mga nakadependeng maliliit na pulo nito (36). (Isinagawa ang pananakop noong 10 Abril 1933.) :Ang mga nabanggit na pulo at maliliit na pulo ay saklaw na ngayon ng soberanya ng Pransiya. (Pinawawalang-bisa ng paunawang ito ang naunang paunawang inilathala sa ''Journal Officiel (Official Journal)'' noong 25 Hulyo 1933, pahina 7784.) === 1939–1945 – Pananakop ng Hapon === Noong 1939, sinakop ng [[Imperyo ng Hapon|Hapon]] ang mga pulo at nanatili roon hanggang sa matapos ang [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]]. === 1963 – Pananakop ng Timog Vietnam === Noong 24 Mayo 1963, muling itinayo ng mga tripulante ng tatlong sasakyang-pandagat ng [[Timog Vietnam]]—ang ''Huong Giang'', ''Chi Lang'', at ''Ky Hoa''—ang mga estelang pangsoberanya sa [[Pulo ng Parola]] (Song Tử Đông/Northeast Cay) at Pulo ng Pugad (Song Tử Tây/Southwest Cay).<ref>{{cite web |url=http://eastseastudies.org/en/datbase-on-south-china-sea-study/doc_details/67-white-paper-on-the-hoang-sa-paracel-and-truong-sa-spratly-islands-part-2 |title="White Paper on the Hoang Sa (Paracel) and Truong Sa (Spratly) Islands (1975) |publisher=Ministry of Foreign Affairs (Republic of Vietnam)}}</ref> === 1968 – Pananakop ng Pilipinas === Noong 1968, sinakop ng mga sundalong Pilipino ang [[Pulo ng Parola]] (Northeast Cay, Song Tử Đông) at Pulo ng Pugad (Southwest Cay, Song Tử Tây).<ref>{{cite web |url=https://amti.csis.org/northeast-cay/ |title = Northeast Cay {{!}} Asia Maritime Transparency Initiative}}</ref> May kaugnayan dito si Cloma, na walang natagpuang opisyal na hakbang ng Pamahalaan ng Pilipinas na kasabay at partikular na nagpapatibay sa kaniyang deklarasyon. == Mga Sanggunian == {{reflist}} {{Kapuluan ng Kalayaan}} [[Kaurian:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kaurian:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] c61ziiywk08ct8xvdu5qr8sggdyhcn0 2213710 2213709 2026-06-28T05:11:14Z KyutKoTalaga 152379 /* 1968 – Pananakop ng Pilipinas */ 2213710 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | disputed = yes | name = Pulo ng Pugad | type = island | other_names = Southwest Cay ''(Ingles)''<br/>Pugad Island ''(Ingles ng Pilipinas)''<br/>Đảo Song Tử Tây ''(Vietnamese)''<br/>南子島 / 南子岛 Nánzi Dǎo ''(Tsino)'' | image_name = File:Song_Tu_Tay_2022-08-29-00_00_2022-08-29-23_59_Sentinel-2_L2A_True_color.jpg | image_caption = Pulo ng Pugad | pushpin_map = Spratly Islands relief | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{Coord|11|25|46|N|114|19|53|E|display=inline,title}} | archipelago = [[Kapuluan ng Kalayaan]] | area_ha = 19 | country = {{VNM}} | country_admin_divisions_title_1 = [[Mga distrito ng Vietnam|Distrito]] | country_admin_divisions_1 = [[Distrito ng Trường Sa]], [[Khánh Hòa]] | country_admin_divisions_title_2 = [[Mga komuna ng Vietnam|Komuna]] | country_admin_divisions_2 = Komuna ng Song Tử Tây | country1 = {{CHN}} | country2 = {{PHL}} | country3 = {{TWN}} | country4 = {{VNM}} | population = 32 }} [[File:Song tu tay (Southwest Cay).jpg|thumb|upright=1.5]] [[File:North Danger Reef-Landsat 7-April 2000.jpg|upright=1.5|thumb|Larawan mula sa [[Landsat 7]] (2000)]] [[File:North Danger Reef nautical chart of 1911 (cropped).jpg|upright=1.5|thumb|Mapa pandagat (1911)]] Ang '''Pulo ng Pugad''' ({{lang-en|Pugad Island}}), o '''Southwest Cay''' ([[Wikang Ingles|Ingles]]); '''Đảo Song Tử Tây''' ({{lang-vi|Đảo Song Tử Tây}}); '''Nanzi Dao''' ({{zh|t=|s=|p=Nánzi Dǎo|c=南子島/南子岛}}), ay isang [[pulo]] sa hilagang-kanlurang gilid ng [[Kapuluan ng Kalayaan]] sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]. Bahagi ito ng [[atol]] na [[Bahura ng Hilagang Peligro]] at matatagpuan lamang {{convert|1.75|miles|km}} sa timog-kanluran ng [[Pulo ng Parola]]. May likas na lawak itong {{convert|12|ha|acre}}, kaya ito ang ikaanim na pinaka-malaking likás na pulo sa Kapuluan ng Kalayaan at ang ikalawang pinaka-malaking pulong sinasakop ng Vietnam. Matatagpuan sa Pulo ng Pugad ang pinakamataas na punto sa kapuluan, na may taas na 4 na metro mula sa antas ng dagat. Dati itong pinamugaran ng mga ibon at natatakpan ng mga puno at guano; isinagawa rin dito ang pagluwas ng guano sa "malaking sukat".<ref name=Gazetteer>{{cite web | title = Digital Gazetteer of Spratly Islands | url = http://www.southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | accessdate = 2008-03-22 | url-status = dead | archiveurl = https://web.archive.org/web/20100827072842/http://southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | archivedate = 2010-08-27 }}</ref> Inaangkin din ang pulo ng [[Tsina]] (PRC), [[Taiwan]] (ROC), at ng [[Pilipinas]]. ==Kasaysayan== ===1933 – Pag-angkin at Pananakop ng Pransiya=== Noong 1933, inangkin ng [[Pamahalaan ng Pransiya]] ang [[Kapuluan ng Kalayaan]], kabilang ang Pulo ng Pugad at [[Pulo ng Parola]]. Tatlong barko, ang ''Alerte'', ang ''Astrolabe'', at ang ''De Lanessan''—ang lumahok sa ekspedisyon.<ref name="Hancox Prescott 1997">{{cite book | last1=Hancox | first1=D.J. | last2=Prescott | first2=J.R.V. | title=Secret Hydrographic Surveys in the Spratly Islands | publisher=Maritime Institute of Malaysia | series=Mima paper | year=1997 | isbn=978-983-9275-10-0 | url=https://books.google.com/books?id=J5gZAQAAIAAJ | page=86}}</ref> Ang sumusunod ay sipi mula sa ulat ni H. Cucherousset sa ''L'Eveil economique de l'Indochine'' (Blg. 790, 28 Mayo 1933): :"Higit pang pahilaga, sa tapat ng [[Nha Trang]], matatagpuan ang atol na tinatawag na 'North Danger' (Bahura ng Peligro). Inangkin ng ''Alerte'' ang dalawang mabuhanging pulo (''kayo'') kung saan nito natagpuan ang ilang mangingisdang Hapones. Dumating din doon ang ''De Lanessan'' at siniyasat ang maliit na pulo. Ang pulong ito ay kapansin-pansing mas mataas kaysa sa iba, na ang pinakamataas na bahagi ay umaabot sa limang metro. Malalaki ang deposito ng pospeyt (''phosphate'') at malawak itong pinakinabangan ng mga Hapones." Matapos maisagawa ang pananakop, inilathala ng [[Ministri ng Ugnayang Panlabas ng Pransiya]] ang sumusunod na paunawa sa ''Journal Officiel'' ng Pransiya na may petsang Hulyo 26, 1933 (pahina 7837): :"Paunawa hinggil sa pagsakop ng ilang pulo ng hukbong pandagat ng Pransiya. :Ang Pamahalaan ng Pransiya ay sasakupin gamit ang mga Hukbong pandagat nito sa mga sumusunod na pulo at maliliit na pulo: :Ang dalawang pulo na matatagpuan sa latitud na 11°29' hilaga at longhitud na 114°21' silangan ng Greenwich, kasama ang mga nakadependeng maliliit na pulo nito (36). (Isinagawa ang pananakop noong 10 Abril 1933.) :Ang mga nabanggit na pulo at maliliit na pulo ay saklaw na ngayon ng soberanya ng Pransiya. (Pinawawalang-bisa ng paunawang ito ang naunang paunawang inilathala sa ''Journal Officiel (Official Journal)'' noong 25 Hulyo 1933, pahina 7784.) === 1939–1945 – Pananakop ng Hapon === Noong 1939, sinakop ng [[Imperyo ng Hapon|Hapon]] ang mga pulo at nanatili roon hanggang sa matapos ang [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]]. === 1963 – Pananakop ng Timog Vietnam === Noong 24 Mayo 1963, muling itinayo ng mga tripulante ng tatlong sasakyang-pandagat ng [[Timog Vietnam]]—ang ''Huong Giang'', ''Chi Lang'', at ''Ky Hoa''—ang mga estelang pangsoberanya sa [[Pulo ng Parola]] (Song Tử Đông/Northeast Cay) at Pulo ng Pugad (Song Tử Tây/Southwest Cay).<ref>{{cite web |url=http://eastseastudies.org/en/datbase-on-south-china-sea-study/doc_details/67-white-paper-on-the-hoang-sa-paracel-and-truong-sa-spratly-islands-part-2 |title="White Paper on the Hoang Sa (Paracel) and Truong Sa (Spratly) Islands (1975) |publisher=Ministry of Foreign Affairs (Republic of Vietnam)}}</ref> === 1968 – Pananakop ng Pilipinas === Noong 1968, sinakop ng mga sundalong Pilipino ang [[Pulo ng Parola]] (Northeast Cay, Song Tử Đông) at Pulo ng Pugad (Southwest Cay, Song Tử Tây).<ref>{{cite web |url=https://amti.csis.org/northeast-cay/ |title = Northeast Cay {{!}} Asia Maritime Transparency Initiative}}</ref> May kaugnayan dito si Cloma, na walang natagpuang opisyal na hakbang ng Pamahalaan ng Pilipinas na kasabay at partikular na nagpapatibay sa kaniyang deklarasyon. Gayunpaman, noong 1968, nagsimulang magpadala ang Pamahalaan ng Pilipinas ng mga sundalo upang sakupin ang lugar. Noong 1971, opisyal nitong inihayag na inokupa ng Pilipinas ang ilan sa mga katangian sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] (KIG) dahil sa "mga dahilan ng pambansang seguridad" at upang "pangalagaan ang kapakanan ng estado at ng mga mamamayan nito."<ref>https://www.cna.org/cna_files/pdf/iop-2014-U-008435.pdf, page 27, paragraph 3</ref> == Mga Sanggunian == {{reflist}} {{Kapuluan ng Kalayaan}} [[Kaurian:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kaurian:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] i2n39kugl1cxuwmkxaovtd7nfhdp3z0 2213714 2213710 2026-06-28T05:20:21Z KyutKoTalaga 152379 /* 1968 – Pananakop ng Pilipinas */ 2213714 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | disputed = yes | name = Pulo ng Pugad | type = island | other_names = Southwest Cay ''(Ingles)''<br/>Pugad Island ''(Ingles ng Pilipinas)''<br/>Đảo Song Tử Tây ''(Vietnamese)''<br/>南子島 / 南子岛 Nánzi Dǎo ''(Tsino)'' | image_name = File:Song_Tu_Tay_2022-08-29-00_00_2022-08-29-23_59_Sentinel-2_L2A_True_color.jpg | image_caption = Pulo ng Pugad | pushpin_map = Spratly Islands relief | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{Coord|11|25|46|N|114|19|53|E|display=inline,title}} | archipelago = [[Kapuluan ng Kalayaan]] | area_ha = 19 | country = {{VNM}} | country_admin_divisions_title_1 = [[Mga distrito ng Vietnam|Distrito]] | country_admin_divisions_1 = [[Distrito ng Trường Sa]], [[Khánh Hòa]] | country_admin_divisions_title_2 = [[Mga komuna ng Vietnam|Komuna]] | country_admin_divisions_2 = Komuna ng Song Tử Tây | country1 = {{CHN}} | country2 = {{PHL}} | country3 = {{TWN}} | country4 = {{VNM}} | population = 32 }} [[File:Song tu tay (Southwest Cay).jpg|thumb|upright=1.5]] [[File:North Danger Reef-Landsat 7-April 2000.jpg|upright=1.5|thumb|Larawan mula sa [[Landsat 7]] (2000)]] [[File:North Danger Reef nautical chart of 1911 (cropped).jpg|upright=1.5|thumb|Mapa pandagat (1911)]] Ang '''Pulo ng Pugad''' ({{lang-en|Pugad Island}}), o '''Southwest Cay''' ([[Wikang Ingles|Ingles]]); '''Đảo Song Tử Tây''' ({{lang-vi|Đảo Song Tử Tây}}); '''Nanzi Dao''' ({{zh|t=|s=|p=Nánzi Dǎo|c=南子島/南子岛}}), ay isang [[pulo]] sa hilagang-kanlurang gilid ng [[Kapuluan ng Kalayaan]] sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]. Bahagi ito ng [[atol]] na [[Bahura ng Hilagang Peligro]] at matatagpuan lamang {{convert|1.75|miles|km}} sa timog-kanluran ng [[Pulo ng Parola]]. May likas na lawak itong {{convert|12|ha|acre}}, kaya ito ang ikaanim na pinaka-malaking likás na pulo sa Kapuluan ng Kalayaan at ang ikalawang pinaka-malaking pulong sinasakop ng Vietnam. Matatagpuan sa Pulo ng Pugad ang pinakamataas na punto sa kapuluan, na may taas na 4 na metro mula sa antas ng dagat. Dati itong pinamugaran ng mga ibon at natatakpan ng mga puno at guano; isinagawa rin dito ang pagluwas ng guano sa "malaking sukat".<ref name=Gazetteer>{{cite web | title = Digital Gazetteer of Spratly Islands | url = http://www.southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | accessdate = 2008-03-22 | url-status = dead | archiveurl = https://web.archive.org/web/20100827072842/http://southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | archivedate = 2010-08-27 }}</ref> Inaangkin din ang pulo ng [[Tsina]] (PRC), [[Taiwan]] (ROC), at ng [[Pilipinas]]. ==Kasaysayan== ===1933 – Pag-angkin at Pananakop ng Pransiya=== Noong 1933, inangkin ng [[Pamahalaan ng Pransiya]] ang [[Kapuluan ng Kalayaan]], kabilang ang Pulo ng Pugad at [[Pulo ng Parola]]. Tatlong barko, ang ''Alerte'', ang ''Astrolabe'', at ang ''De Lanessan''—ang lumahok sa ekspedisyon.<ref name="Hancox Prescott 1997">{{cite book | last1=Hancox | first1=D.J. | last2=Prescott | first2=J.R.V. | title=Secret Hydrographic Surveys in the Spratly Islands | publisher=Maritime Institute of Malaysia | series=Mima paper | year=1997 | isbn=978-983-9275-10-0 | url=https://books.google.com/books?id=J5gZAQAAIAAJ | page=86}}</ref> Ang sumusunod ay sipi mula sa ulat ni H. Cucherousset sa ''L'Eveil economique de l'Indochine'' (Blg. 790, 28 Mayo 1933): :"Higit pang pahilaga, sa tapat ng [[Nha Trang]], matatagpuan ang atol na tinatawag na 'North Danger' (Bahura ng Peligro). Inangkin ng ''Alerte'' ang dalawang mabuhanging pulo (''kayo'') kung saan nito natagpuan ang ilang mangingisdang Hapones. Dumating din doon ang ''De Lanessan'' at siniyasat ang maliit na pulo. Ang pulong ito ay kapansin-pansing mas mataas kaysa sa iba, na ang pinakamataas na bahagi ay umaabot sa limang metro. Malalaki ang deposito ng pospeyt (''phosphate'') at malawak itong pinakinabangan ng mga Hapones." Matapos maisagawa ang pananakop, inilathala ng [[Ministri ng Ugnayang Panlabas ng Pransiya]] ang sumusunod na paunawa sa ''Journal Officiel'' ng Pransiya na may petsang Hulyo 26, 1933 (pahina 7837): :"Paunawa hinggil sa pagsakop ng ilang pulo ng hukbong pandagat ng Pransiya. :Ang Pamahalaan ng Pransiya ay sasakupin gamit ang mga Hukbong pandagat nito sa mga sumusunod na pulo at maliliit na pulo: :Ang dalawang pulo na matatagpuan sa latitud na 11°29' hilaga at longhitud na 114°21' silangan ng Greenwich, kasama ang mga nakadependeng maliliit na pulo nito (36). (Isinagawa ang pananakop noong 10 Abril 1933.) :Ang mga nabanggit na pulo at maliliit na pulo ay saklaw na ngayon ng soberanya ng Pransiya. (Pinawawalang-bisa ng paunawang ito ang naunang paunawang inilathala sa ''Journal Officiel (Official Journal)'' noong 25 Hulyo 1933, pahina 7784.) === 1939–1945 – Pananakop ng Hapon === Noong 1939, sinakop ng [[Imperyo ng Hapon|Hapon]] ang mga pulo at nanatili roon hanggang sa matapos ang [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]]. === 1963 – Pananakop ng Timog Vietnam === Noong 24 Mayo 1963, muling itinayo ng mga tripulante ng tatlong sasakyang-pandagat ng [[Timog Vietnam]]—ang ''Huong Giang'', ''Chi Lang'', at ''Ky Hoa''—ang mga estelang pangsoberanya sa [[Pulo ng Parola]] (Song Tử Đông/Northeast Cay) at Pulo ng Pugad (Song Tử Tây/Southwest Cay).<ref>{{cite web |url=http://eastseastudies.org/en/datbase-on-south-china-sea-study/doc_details/67-white-paper-on-the-hoang-sa-paracel-and-truong-sa-spratly-islands-part-2 |title="White Paper on the Hoang Sa (Paracel) and Truong Sa (Spratly) Islands (1975) |publisher=Ministry of Foreign Affairs (Republic of Vietnam)}}</ref> === 1968 – Pananakop ng Pilipinas === Noong 1968, sinakop ng mga sundalong Pilipino ang [[Pulo ng Parola]] (Northeast Cay, Song Tử Đông) at Pulo ng Pugad (Southwest Cay, Song Tử Tây).<ref>{{cite web |url=https://amti.csis.org/northeast-cay/ |title = Northeast Cay {{!}} Asia Maritime Transparency Initiative}}</ref> May kaugnayan dito si Cloma, na walang natagpuang opisyal na hakbang ng Pamahalaan ng Pilipinas na kasabay at partikular na nagpapatibay sa kaniyang deklarasyon. Gayunpaman, noong 1968, nagsimulang magpadala ang Pamahalaan ng Pilipinas ng mga sundalo upang sakupin ang lugar. Noong 1971, opisyal nitong inihayag na inokupa ng Pilipinas ang ilan sa mga katangian sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] (KIG) dahil sa "mga dahilan ng pambansang seguridad" at upang "pangalagaan ang kapakanan ng estado at ng mga mamamayan nito."<ref>https://www.cna.org/cna_files/pdf/iop-2014-U-008435.pdf, page 27, paragraph 3</ref> === 1975 – Pagbawi ng Timog Vietnam sa Pulo ng Pugad === {{Infobox military conflict |conflict= Pugad Island incident |date= 1975 |place= Pulo ng Pugad |result= Nasakop ng Timog Vietnam ang Pulo ng Pugad |combatant1={{flag|Pilipinas}} |combatant2={{flagicon|South Vietnam}} [[Timog Vietnam]] }} == Mga Sanggunian == {{reflist}} {{Kapuluan ng Kalayaan}} [[Kaurian:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kaurian:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] k3cuedoa1mxke42mrzfi3aa5qoel4sm 2213716 2213714 2026-06-28T05:22:10Z KyutKoTalaga 152379 /* 1975 – Pagbawi ng Timog Vietnam sa Pulo ng Pugad */ 2213716 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | disputed = yes | name = Pulo ng Pugad | type = island | other_names = Southwest Cay ''(Ingles)''<br/>Pugad Island ''(Ingles ng Pilipinas)''<br/>Đảo Song Tử Tây ''(Vietnamese)''<br/>南子島 / 南子岛 Nánzi Dǎo ''(Tsino)'' | image_name = File:Song_Tu_Tay_2022-08-29-00_00_2022-08-29-23_59_Sentinel-2_L2A_True_color.jpg | image_caption = Pulo ng Pugad | pushpin_map = Spratly Islands relief | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{Coord|11|25|46|N|114|19|53|E|display=inline,title}} | archipelago = [[Kapuluan ng Kalayaan]] | area_ha = 19 | country = {{VNM}} | country_admin_divisions_title_1 = [[Mga distrito ng Vietnam|Distrito]] | country_admin_divisions_1 = [[Distrito ng Trường Sa]], [[Khánh Hòa]] | country_admin_divisions_title_2 = [[Mga komuna ng Vietnam|Komuna]] | country_admin_divisions_2 = Komuna ng Song Tử Tây | country1 = {{CHN}} | country2 = {{PHL}} | country3 = {{TWN}} | country4 = {{VNM}} | population = 32 }} [[File:Song tu tay (Southwest Cay).jpg|thumb|upright=1.5]] [[File:North Danger Reef-Landsat 7-April 2000.jpg|upright=1.5|thumb|Larawan mula sa [[Landsat 7]] (2000)]] [[File:North Danger Reef nautical chart of 1911 (cropped).jpg|upright=1.5|thumb|Mapa pandagat (1911)]] Ang '''Pulo ng Pugad''' ({{lang-en|Pugad Island}}), o '''Southwest Cay''' ([[Wikang Ingles|Ingles]]); '''Đảo Song Tử Tây''' ({{lang-vi|Đảo Song Tử Tây}}); '''Nanzi Dao''' ({{zh|t=|s=|p=Nánzi Dǎo|c=南子島/南子岛}}), ay isang [[pulo]] sa hilagang-kanlurang gilid ng [[Kapuluan ng Kalayaan]] sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]. Bahagi ito ng [[atol]] na [[Bahura ng Hilagang Peligro]] at matatagpuan lamang {{convert|1.75|miles|km}} sa timog-kanluran ng [[Pulo ng Parola]]. May likas na lawak itong {{convert|12|ha|acre}}, kaya ito ang ikaanim na pinaka-malaking likás na pulo sa Kapuluan ng Kalayaan at ang ikalawang pinaka-malaking pulong sinasakop ng Vietnam. Matatagpuan sa Pulo ng Pugad ang pinakamataas na punto sa kapuluan, na may taas na 4 na metro mula sa antas ng dagat. Dati itong pinamugaran ng mga ibon at natatakpan ng mga puno at guano; isinagawa rin dito ang pagluwas ng guano sa "malaking sukat".<ref name=Gazetteer>{{cite web | title = Digital Gazetteer of Spratly Islands | url = http://www.southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | accessdate = 2008-03-22 | url-status = dead | archiveurl = https://web.archive.org/web/20100827072842/http://southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | archivedate = 2010-08-27 }}</ref> Inaangkin din ang pulo ng [[Tsina]] (PRC), [[Taiwan]] (ROC), at ng [[Pilipinas]]. ==Kasaysayan== ===1933 – Pag-angkin at Pananakop ng Pransiya=== Noong 1933, inangkin ng [[Pamahalaan ng Pransiya]] ang [[Kapuluan ng Kalayaan]], kabilang ang Pulo ng Pugad at [[Pulo ng Parola]]. Tatlong barko, ang ''Alerte'', ang ''Astrolabe'', at ang ''De Lanessan''—ang lumahok sa ekspedisyon.<ref name="Hancox Prescott 1997">{{cite book | last1=Hancox | first1=D.J. | last2=Prescott | first2=J.R.V. | title=Secret Hydrographic Surveys in the Spratly Islands | publisher=Maritime Institute of Malaysia | series=Mima paper | year=1997 | isbn=978-983-9275-10-0 | url=https://books.google.com/books?id=J5gZAQAAIAAJ | page=86}}</ref> Ang sumusunod ay sipi mula sa ulat ni H. Cucherousset sa ''L'Eveil economique de l'Indochine'' (Blg. 790, 28 Mayo 1933): :"Higit pang pahilaga, sa tapat ng [[Nha Trang]], matatagpuan ang atol na tinatawag na 'North Danger' (Bahura ng Peligro). Inangkin ng ''Alerte'' ang dalawang mabuhanging pulo (''kayo'') kung saan nito natagpuan ang ilang mangingisdang Hapones. Dumating din doon ang ''De Lanessan'' at siniyasat ang maliit na pulo. Ang pulong ito ay kapansin-pansing mas mataas kaysa sa iba, na ang pinakamataas na bahagi ay umaabot sa limang metro. Malalaki ang deposito ng pospeyt (''phosphate'') at malawak itong pinakinabangan ng mga Hapones." Matapos maisagawa ang pananakop, inilathala ng [[Ministri ng Ugnayang Panlabas ng Pransiya]] ang sumusunod na paunawa sa ''Journal Officiel'' ng Pransiya na may petsang Hulyo 26, 1933 (pahina 7837): :"Paunawa hinggil sa pagsakop ng ilang pulo ng hukbong pandagat ng Pransiya. :Ang Pamahalaan ng Pransiya ay sasakupin gamit ang mga Hukbong pandagat nito sa mga sumusunod na pulo at maliliit na pulo: :Ang dalawang pulo na matatagpuan sa latitud na 11°29' hilaga at longhitud na 114°21' silangan ng Greenwich, kasama ang mga nakadependeng maliliit na pulo nito (36). (Isinagawa ang pananakop noong 10 Abril 1933.) :Ang mga nabanggit na pulo at maliliit na pulo ay saklaw na ngayon ng soberanya ng Pransiya. (Pinawawalang-bisa ng paunawang ito ang naunang paunawang inilathala sa ''Journal Officiel (Official Journal)'' noong 25 Hulyo 1933, pahina 7784.) === 1939–1945 – Pananakop ng Hapon === Noong 1939, sinakop ng [[Imperyo ng Hapon|Hapon]] ang mga pulo at nanatili roon hanggang sa matapos ang [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]]. === 1963 – Pananakop ng Timog Vietnam === Noong 24 Mayo 1963, muling itinayo ng mga tripulante ng tatlong sasakyang-pandagat ng [[Timog Vietnam]]—ang ''Huong Giang'', ''Chi Lang'', at ''Ky Hoa''—ang mga estelang pangsoberanya sa [[Pulo ng Parola]] (Song Tử Đông/Northeast Cay) at Pulo ng Pugad (Song Tử Tây/Southwest Cay).<ref>{{cite web |url=http://eastseastudies.org/en/datbase-on-south-china-sea-study/doc_details/67-white-paper-on-the-hoang-sa-paracel-and-truong-sa-spratly-islands-part-2 |title="White Paper on the Hoang Sa (Paracel) and Truong Sa (Spratly) Islands (1975) |publisher=Ministry of Foreign Affairs (Republic of Vietnam)}}</ref> === 1968 – Pananakop ng Pilipinas === Noong 1968, sinakop ng mga sundalong Pilipino ang [[Pulo ng Parola]] (Northeast Cay, Song Tử Đông) at Pulo ng Pugad (Southwest Cay, Song Tử Tây).<ref>{{cite web |url=https://amti.csis.org/northeast-cay/ |title = Northeast Cay {{!}} Asia Maritime Transparency Initiative}}</ref> May kaugnayan dito si Cloma, na walang natagpuang opisyal na hakbang ng Pamahalaan ng Pilipinas na kasabay at partikular na nagpapatibay sa kaniyang deklarasyon. Gayunpaman, noong 1968, nagsimulang magpadala ang Pamahalaan ng Pilipinas ng mga sundalo upang sakupin ang lugar. Noong 1971, opisyal nitong inihayag na inokupa ng Pilipinas ang ilan sa mga katangian sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] (KIG) dahil sa "mga dahilan ng pambansang seguridad" at upang "pangalagaan ang kapakanan ng estado at ng mga mamamayan nito."<ref>https://www.cna.org/cna_files/pdf/iop-2014-U-008435.pdf, page 27, paragraph 3</ref> === 1975 – Pagbawi ng Timog Vietnam sa Pulo ng Pugad === {{Infobox military conflict |conflict= Pugad Island incident |date= 1975 |place= Pulo ng Pugad |result= Nasakop ng Timog Vietnam ang Pulo ng Pugad |combatant1={{flag|Pilipinas}} |combatant2={{flagicon|South Vietnam}} [[Timog Vietnam]] }} Matatagpuan ang [[Pulo ng Pugad]] malapit sa hilagang gilid ng [[Kapuluan ng Kalayaan]] sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]. == Mga Sanggunian == {{reflist}} {{Kapuluan ng Kalayaan}} [[Kaurian:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kaurian:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] t2u2yaen70f0meaeczojt61eaa6wvle 2213718 2213716 2026-06-28T05:29:13Z KyutKoTalaga 152379 /* 1975 – Pagbawi ng Timog Vietnam sa Pulo ng Pugad */ 2213718 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | disputed = yes | name = Pulo ng Pugad | type = island | other_names = Southwest Cay ''(Ingles)''<br/>Pugad Island ''(Ingles ng Pilipinas)''<br/>Đảo Song Tử Tây ''(Vietnamese)''<br/>南子島 / 南子岛 Nánzi Dǎo ''(Tsino)'' | image_name = File:Song_Tu_Tay_2022-08-29-00_00_2022-08-29-23_59_Sentinel-2_L2A_True_color.jpg | image_caption = Pulo ng Pugad | pushpin_map = Spratly Islands relief | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{Coord|11|25|46|N|114|19|53|E|display=inline,title}} | archipelago = [[Kapuluan ng Kalayaan]] | area_ha = 19 | country = {{VNM}} | country_admin_divisions_title_1 = [[Mga distrito ng Vietnam|Distrito]] | country_admin_divisions_1 = [[Distrito ng Trường Sa]], [[Khánh Hòa]] | country_admin_divisions_title_2 = [[Mga komuna ng Vietnam|Komuna]] | country_admin_divisions_2 = Komuna ng Song Tử Tây | country1 = {{CHN}} | country2 = {{PHL}} | country3 = {{TWN}} | country4 = {{VNM}} | population = 32 }} [[File:Song tu tay (Southwest Cay).jpg|thumb|upright=1.5]] [[File:North Danger Reef-Landsat 7-April 2000.jpg|upright=1.5|thumb|Larawan mula sa [[Landsat 7]] (2000)]] [[File:North Danger Reef nautical chart of 1911 (cropped).jpg|upright=1.5|thumb|Mapa pandagat (1911)]] Ang '''Pulo ng Pugad''' ({{lang-en|Pugad Island}}), o '''Southwest Cay''' ([[Wikang Ingles|Ingles]]); '''Đảo Song Tử Tây''' ({{lang-vi|Đảo Song Tử Tây}}); '''Nanzi Dao''' ({{zh|t=|s=|p=Nánzi Dǎo|c=南子島/南子岛}}), ay isang [[pulo]] sa hilagang-kanlurang gilid ng [[Kapuluan ng Kalayaan]] sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]. Bahagi ito ng [[atol]] na [[Bahura ng Hilagang Peligro]] at matatagpuan lamang {{convert|1.75|miles|km}} sa timog-kanluran ng [[Pulo ng Parola]]. May likas na lawak itong {{convert|12|ha|acre}}, kaya ito ang ikaanim na pinaka-malaking likás na pulo sa Kapuluan ng Kalayaan at ang ikalawang pinaka-malaking pulong sinasakop ng Vietnam. Matatagpuan sa Pulo ng Pugad ang pinakamataas na punto sa kapuluan, na may taas na 4 na metro mula sa antas ng dagat. Dati itong pinamugaran ng mga ibon at natatakpan ng mga puno at guano; isinagawa rin dito ang pagluwas ng guano sa "malaking sukat".<ref name=Gazetteer>{{cite web | title = Digital Gazetteer of Spratly Islands | url = http://www.southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | accessdate = 2008-03-22 | url-status = dead | archiveurl = https://web.archive.org/web/20100827072842/http://southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | archivedate = 2010-08-27 }}</ref> Inaangkin din ang pulo ng [[Tsina]] (PRC), [[Taiwan]] (ROC), at ng [[Pilipinas]]. ==Kasaysayan== ===1933 – Pag-angkin at Pananakop ng Pransiya=== Noong 1933, inangkin ng [[Pamahalaan ng Pransiya]] ang [[Kapuluan ng Kalayaan]], kabilang ang Pulo ng Pugad at [[Pulo ng Parola]]. Tatlong barko, ang ''Alerte'', ang ''Astrolabe'', at ang ''De Lanessan''—ang lumahok sa ekspedisyon.<ref name="Hancox Prescott 1997">{{cite book | last1=Hancox | first1=D.J. | last2=Prescott | first2=J.R.V. | title=Secret Hydrographic Surveys in the Spratly Islands | publisher=Maritime Institute of Malaysia | series=Mima paper | year=1997 | isbn=978-983-9275-10-0 | url=https://books.google.com/books?id=J5gZAQAAIAAJ | page=86}}</ref> Ang sumusunod ay sipi mula sa ulat ni H. Cucherousset sa ''L'Eveil economique de l'Indochine'' (Blg. 790, 28 Mayo 1933): :"Higit pang pahilaga, sa tapat ng [[Nha Trang]], matatagpuan ang atol na tinatawag na 'North Danger' (Bahura ng Peligro). Inangkin ng ''Alerte'' ang dalawang mabuhanging pulo (''kayo'') kung saan nito natagpuan ang ilang mangingisdang Hapones. Dumating din doon ang ''De Lanessan'' at siniyasat ang maliit na pulo. Ang pulong ito ay kapansin-pansing mas mataas kaysa sa iba, na ang pinakamataas na bahagi ay umaabot sa limang metro. Malalaki ang deposito ng pospeyt (''phosphate'') at malawak itong pinakinabangan ng mga Hapones." Matapos maisagawa ang pananakop, inilathala ng [[Ministri ng Ugnayang Panlabas ng Pransiya]] ang sumusunod na paunawa sa ''Journal Officiel'' ng Pransiya na may petsang Hulyo 26, 1933 (pahina 7837): :"Paunawa hinggil sa pagsakop ng ilang pulo ng hukbong pandagat ng Pransiya. :Ang Pamahalaan ng Pransiya ay sasakupin gamit ang mga Hukbong pandagat nito sa mga sumusunod na pulo at maliliit na pulo: :Ang dalawang pulo na matatagpuan sa latitud na 11°29' hilaga at longhitud na 114°21' silangan ng Greenwich, kasama ang mga nakadependeng maliliit na pulo nito (36). (Isinagawa ang pananakop noong 10 Abril 1933.) :Ang mga nabanggit na pulo at maliliit na pulo ay saklaw na ngayon ng soberanya ng Pransiya. (Pinawawalang-bisa ng paunawang ito ang naunang paunawang inilathala sa ''Journal Officiel (Official Journal)'' noong 25 Hulyo 1933, pahina 7784.) === 1939–1945 – Pananakop ng Hapon === Noong 1939, sinakop ng [[Imperyo ng Hapon|Hapon]] ang mga pulo at nanatili roon hanggang sa matapos ang [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]]. === 1963 – Pananakop ng Timog Vietnam === Noong 24 Mayo 1963, muling itinayo ng mga tripulante ng tatlong sasakyang-pandagat ng [[Timog Vietnam]]—ang ''Huong Giang'', ''Chi Lang'', at ''Ky Hoa''—ang mga estelang pangsoberanya sa [[Pulo ng Parola]] (Song Tử Đông/Northeast Cay) at Pulo ng Pugad (Song Tử Tây/Southwest Cay).<ref>{{cite web |url=http://eastseastudies.org/en/datbase-on-south-china-sea-study/doc_details/67-white-paper-on-the-hoang-sa-paracel-and-truong-sa-spratly-islands-part-2 |title="White Paper on the Hoang Sa (Paracel) and Truong Sa (Spratly) Islands (1975) |publisher=Ministry of Foreign Affairs (Republic of Vietnam)}}</ref> === 1968 – Pananakop ng Pilipinas === Noong 1968, sinakop ng mga sundalong Pilipino ang [[Pulo ng Parola]] (Northeast Cay, Song Tử Đông) at Pulo ng Pugad (Southwest Cay, Song Tử Tây).<ref>{{cite web |url=https://amti.csis.org/northeast-cay/ |title = Northeast Cay {{!}} Asia Maritime Transparency Initiative}}</ref> May kaugnayan dito si Cloma, na walang natagpuang opisyal na hakbang ng Pamahalaan ng Pilipinas na kasabay at partikular na nagpapatibay sa kaniyang deklarasyon. Gayunpaman, noong 1968, nagsimulang magpadala ang Pamahalaan ng Pilipinas ng mga sundalo upang sakupin ang lugar. Noong 1971, opisyal nitong inihayag na inokupa ng Pilipinas ang ilan sa mga katangian sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] (KIG) dahil sa "mga dahilan ng pambansang seguridad" at upang "pangalagaan ang kapakanan ng estado at ng mga mamamayan nito."<ref>https://www.cna.org/cna_files/pdf/iop-2014-U-008435.pdf, page 27, paragraph 3</ref> === 1975 – Pagbawi ng Timog Vietnam sa Pulo ng Pugad === {{Infobox military conflict |conflict= Pugad Island incident |date= 1975 |place= Pulo ng Pugad |result= Nasakop ng Timog Vietnam ang Pulo ng Pugad |combatant1={{flag|Pilipinas}} |combatant2={{flagicon|South Vietnam}} [[Timog Vietnam]] }} Matatagpuan ang [[Pulo ng Pugad]] malapit sa hilagang gilid ng [[Kapuluan ng Kalayaan]] sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]. Matatagpuan ito sa hilagang-kanluran ng [[Delikadong Karagatan]] (''Dangerous Ground''), sa pangkat ng [[Bahura ng Hilagang Peligro]] (''North Danger Reef''), na kinabibilangan din ng [[Pulo ng Parola]] (''Northeast Cay''), na inokupa ng Pilipinas; [[Bahura ng Timog Peligro]] (''South Reef''), na inokupa ng Timog Vietnam; at ng [[Bahura ng Peligro]], na hindi inokupa. == Mga Sanggunian == {{reflist}} {{Kapuluan ng Kalayaan}} [[Kaurian:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kaurian:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] 8eodsxfq1mppahzlebc1gc7lzgvqkth 2213723 2213718 2026-06-28T05:33:22Z KyutKoTalaga 152379 /* 1975 – Pagbawi ng Timog Vietnam sa Pulo ng Pugad */ 2213723 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | disputed = yes | name = Pulo ng Pugad | type = island | other_names = Southwest Cay ''(Ingles)''<br/>Pugad Island ''(Ingles ng Pilipinas)''<br/>Đảo Song Tử Tây ''(Vietnamese)''<br/>南子島 / 南子岛 Nánzi Dǎo ''(Tsino)'' | image_name = File:Song_Tu_Tay_2022-08-29-00_00_2022-08-29-23_59_Sentinel-2_L2A_True_color.jpg | image_caption = Pulo ng Pugad | pushpin_map = Spratly Islands relief | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{Coord|11|25|46|N|114|19|53|E|display=inline,title}} | archipelago = [[Kapuluan ng Kalayaan]] | area_ha = 19 | country = {{VNM}} | country_admin_divisions_title_1 = [[Mga distrito ng Vietnam|Distrito]] | country_admin_divisions_1 = [[Distrito ng Trường Sa]], [[Khánh Hòa]] | country_admin_divisions_title_2 = [[Mga komuna ng Vietnam|Komuna]] | country_admin_divisions_2 = Komuna ng Song Tử Tây | country1 = {{CHN}} | country2 = {{PHL}} | country3 = {{TWN}} | country4 = {{VNM}} | population = 32 }} [[File:Song tu tay (Southwest Cay).jpg|thumb|upright=1.5]] [[File:North Danger Reef-Landsat 7-April 2000.jpg|upright=1.5|thumb|Larawan mula sa [[Landsat 7]] (2000)]] [[File:North Danger Reef nautical chart of 1911 (cropped).jpg|upright=1.5|thumb|Mapa pandagat (1911)]] Ang '''Pulo ng Pugad''' ({{lang-en|Pugad Island}}), o '''Southwest Cay''' ([[Wikang Ingles|Ingles]]); '''Đảo Song Tử Tây''' ({{lang-vi|Đảo Song Tử Tây}}); '''Nanzi Dao''' ({{zh|t=|s=|p=Nánzi Dǎo|c=南子島/南子岛}}), ay isang [[pulo]] sa hilagang-kanlurang gilid ng [[Kapuluan ng Kalayaan]] sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]. Bahagi ito ng [[atol]] na [[Bahura ng Hilagang Peligro]] at matatagpuan lamang {{convert|1.75|miles|km}} sa timog-kanluran ng [[Pulo ng Parola]]. May likas na lawak itong {{convert|12|ha|acre}}, kaya ito ang ikaanim na pinaka-malaking likás na pulo sa Kapuluan ng Kalayaan at ang ikalawang pinaka-malaking pulong sinasakop ng Vietnam. Matatagpuan sa Pulo ng Pugad ang pinakamataas na punto sa kapuluan, na may taas na 4 na metro mula sa antas ng dagat. Dati itong pinamugaran ng mga ibon at natatakpan ng mga puno at guano; isinagawa rin dito ang pagluwas ng guano sa "malaking sukat".<ref name=Gazetteer>{{cite web | title = Digital Gazetteer of Spratly Islands | url = http://www.southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | accessdate = 2008-03-22 | url-status = dead | archiveurl = https://web.archive.org/web/20100827072842/http://southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | archivedate = 2010-08-27 }}</ref> Inaangkin din ang pulo ng [[Tsina]] (PRC), [[Taiwan]] (ROC), at ng [[Pilipinas]]. ==Kasaysayan== ===1933 – Pag-angkin at Pananakop ng Pransiya=== Noong 1933, inangkin ng [[Pamahalaan ng Pransiya]] ang [[Kapuluan ng Kalayaan]], kabilang ang Pulo ng Pugad at [[Pulo ng Parola]]. Tatlong barko, ang ''Alerte'', ang ''Astrolabe'', at ang ''De Lanessan''—ang lumahok sa ekspedisyon.<ref name="Hancox Prescott 1997">{{cite book | last1=Hancox | first1=D.J. | last2=Prescott | first2=J.R.V. | title=Secret Hydrographic Surveys in the Spratly Islands | publisher=Maritime Institute of Malaysia | series=Mima paper | year=1997 | isbn=978-983-9275-10-0 | url=https://books.google.com/books?id=J5gZAQAAIAAJ | page=86}}</ref> Ang sumusunod ay sipi mula sa ulat ni H. Cucherousset sa ''L'Eveil economique de l'Indochine'' (Blg. 790, 28 Mayo 1933): :"Higit pang pahilaga, sa tapat ng [[Nha Trang]], matatagpuan ang atol na tinatawag na 'North Danger' (Bahura ng Peligro). Inangkin ng ''Alerte'' ang dalawang mabuhanging pulo (''kayo'') kung saan nito natagpuan ang ilang mangingisdang Hapones. Dumating din doon ang ''De Lanessan'' at siniyasat ang maliit na pulo. Ang pulong ito ay kapansin-pansing mas mataas kaysa sa iba, na ang pinakamataas na bahagi ay umaabot sa limang metro. Malalaki ang deposito ng pospeyt (''phosphate'') at malawak itong pinakinabangan ng mga Hapones." Matapos maisagawa ang pananakop, inilathala ng [[Ministri ng Ugnayang Panlabas ng Pransiya]] ang sumusunod na paunawa sa ''Journal Officiel'' ng Pransiya na may petsang Hulyo 26, 1933 (pahina 7837): :"Paunawa hinggil sa pagsakop ng ilang pulo ng hukbong pandagat ng Pransiya. :Ang Pamahalaan ng Pransiya ay sasakupin gamit ang mga Hukbong pandagat nito sa mga sumusunod na pulo at maliliit na pulo: :Ang dalawang pulo na matatagpuan sa latitud na 11°29' hilaga at longhitud na 114°21' silangan ng Greenwich, kasama ang mga nakadependeng maliliit na pulo nito (36). (Isinagawa ang pananakop noong 10 Abril 1933.) :Ang mga nabanggit na pulo at maliliit na pulo ay saklaw na ngayon ng soberanya ng Pransiya. (Pinawawalang-bisa ng paunawang ito ang naunang paunawang inilathala sa ''Journal Officiel (Official Journal)'' noong 25 Hulyo 1933, pahina 7784.) === 1939–1945 – Pananakop ng Hapon === Noong 1939, sinakop ng [[Imperyo ng Hapon|Hapon]] ang mga pulo at nanatili roon hanggang sa matapos ang [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]]. === 1963 – Pananakop ng Timog Vietnam === Noong 24 Mayo 1963, muling itinayo ng mga tripulante ng tatlong sasakyang-pandagat ng [[Timog Vietnam]]—ang ''Huong Giang'', ''Chi Lang'', at ''Ky Hoa''—ang mga estelang pangsoberanya sa [[Pulo ng Parola]] (Song Tử Đông/Northeast Cay) at Pulo ng Pugad (Song Tử Tây/Southwest Cay).<ref>{{cite web |url=http://eastseastudies.org/en/datbase-on-south-china-sea-study/doc_details/67-white-paper-on-the-hoang-sa-paracel-and-truong-sa-spratly-islands-part-2 |title="White Paper on the Hoang Sa (Paracel) and Truong Sa (Spratly) Islands (1975) |publisher=Ministry of Foreign Affairs (Republic of Vietnam)}}</ref> === 1968 – Pananakop ng Pilipinas === Noong 1968, sinakop ng mga sundalong Pilipino ang [[Pulo ng Parola]] (Northeast Cay, Song Tử Đông) at Pulo ng Pugad (Southwest Cay, Song Tử Tây).<ref>{{cite web |url=https://amti.csis.org/northeast-cay/ |title = Northeast Cay {{!}} Asia Maritime Transparency Initiative}}</ref> May kaugnayan dito si Cloma, na walang natagpuang opisyal na hakbang ng Pamahalaan ng Pilipinas na kasabay at partikular na nagpapatibay sa kaniyang deklarasyon. Gayunpaman, noong 1968, nagsimulang magpadala ang Pamahalaan ng Pilipinas ng mga sundalo upang sakupin ang lugar. Noong 1971, opisyal nitong inihayag na inokupa ng Pilipinas ang ilan sa mga katangian sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] (KIG) dahil sa "mga dahilan ng pambansang seguridad" at upang "pangalagaan ang kapakanan ng estado at ng mga mamamayan nito."<ref>https://www.cna.org/cna_files/pdf/iop-2014-U-008435.pdf, page 27, paragraph 3</ref> === 1975 – Pagbawi ng Timog Vietnam sa Pulo ng Pugad === {{Infobox military conflict |conflict= Pugad Island incident |date= 1975 |place= Pulo ng Pugad |result= Nasakop ng Timog Vietnam ang Pulo ng Pugad |combatant1={{flag|Pilipinas}} |combatant2={{flagicon|South Vietnam}} [[Timog Vietnam]] }} Matatagpuan ang [[Pulo ng Pugad]] malapit sa hilagang gilid ng [[Kapuluan ng Kalayaan]] sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]. Matatagpuan ito sa hilagang-kanluran ng [[Delikadong Karagatan]] (''Dangerous Ground''), sa pangkat ng [[Bahura ng Hilagang Peligro]] (''North Danger Reef''), na kinabibilangan din ng [[Pulo ng Parola]] (''Northeast Cay''), na inokupa ng Pilipinas; [[Bahura ng Timog Peligro]] (''South Reef''), na inokupa ng Timog Vietnam; at ng [[Bahura ng Peligro]], na hindi inokupa. Magkalayo lamang ng 1.75 milya (2.82 km) ang Pulo ng Pugad (''Southwest Cay'') at [[Pulo ng Parola]] (''Northeast Cay''), at tanaw ang magkabilang pulo sa bawat isa. == Mga Sanggunian == {{reflist}} {{Kapuluan ng Kalayaan}} [[Kaurian:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kaurian:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] kdkp47yjz2u87w4b9wwg72lzg0fcw60 2213725 2213723 2026-06-28T05:37:32Z KyutKoTalaga 152379 /* 1975 – Pagbawi ng Timog Vietnam sa Pulo ng Pugad */ 2213725 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | disputed = yes | name = Pulo ng Pugad | type = island | other_names = Southwest Cay ''(Ingles)''<br/>Pugad Island ''(Ingles ng Pilipinas)''<br/>Đảo Song Tử Tây ''(Vietnamese)''<br/>南子島 / 南子岛 Nánzi Dǎo ''(Tsino)'' | image_name = File:Song_Tu_Tay_2022-08-29-00_00_2022-08-29-23_59_Sentinel-2_L2A_True_color.jpg | image_caption = Pulo ng Pugad | pushpin_map = Spratly Islands relief | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{Coord|11|25|46|N|114|19|53|E|display=inline,title}} | archipelago = [[Kapuluan ng Kalayaan]] | area_ha = 19 | country = {{VNM}} | country_admin_divisions_title_1 = [[Mga distrito ng Vietnam|Distrito]] | country_admin_divisions_1 = [[Distrito ng Trường Sa]], [[Khánh Hòa]] | country_admin_divisions_title_2 = [[Mga komuna ng Vietnam|Komuna]] | country_admin_divisions_2 = Komuna ng Song Tử Tây | country1 = {{CHN}} | country2 = {{PHL}} | country3 = {{TWN}} | country4 = {{VNM}} | population = 32 }} [[File:Song tu tay (Southwest Cay).jpg|thumb|upright=1.5]] [[File:North Danger Reef-Landsat 7-April 2000.jpg|upright=1.5|thumb|Larawan mula sa [[Landsat 7]] (2000)]] [[File:North Danger Reef nautical chart of 1911 (cropped).jpg|upright=1.5|thumb|Mapa pandagat (1911)]] Ang '''Pulo ng Pugad''' ({{lang-en|Pugad Island}}), o '''Southwest Cay''' ([[Wikang Ingles|Ingles]]); '''Đảo Song Tử Tây''' ({{lang-vi|Đảo Song Tử Tây}}); '''Nanzi Dao''' ({{zh|t=|s=|p=Nánzi Dǎo|c=南子島/南子岛}}), ay isang [[pulo]] sa hilagang-kanlurang gilid ng [[Kapuluan ng Kalayaan]] sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]. Bahagi ito ng [[atol]] na [[Bahura ng Hilagang Peligro]] at matatagpuan lamang {{convert|1.75|miles|km}} sa timog-kanluran ng [[Pulo ng Parola]]. May likas na lawak itong {{convert|12|ha|acre}}, kaya ito ang ikaanim na pinaka-malaking likás na pulo sa Kapuluan ng Kalayaan at ang ikalawang pinaka-malaking pulong sinasakop ng Vietnam. Matatagpuan sa Pulo ng Pugad ang pinakamataas na punto sa kapuluan, na may taas na 4 na metro mula sa antas ng dagat. Dati itong pinamugaran ng mga ibon at natatakpan ng mga puno at guano; isinagawa rin dito ang pagluwas ng guano sa "malaking sukat".<ref name=Gazetteer>{{cite web | title = Digital Gazetteer of Spratly Islands | url = http://www.southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | accessdate = 2008-03-22 | url-status = dead | archiveurl = https://web.archive.org/web/20100827072842/http://southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | archivedate = 2010-08-27 }}</ref> Inaangkin din ang pulo ng [[Tsina]] (PRC), [[Taiwan]] (ROC), at ng [[Pilipinas]]. ==Kasaysayan== ===1933 – Pag-angkin at Pananakop ng Pransiya=== Noong 1933, inangkin ng [[Pamahalaan ng Pransiya]] ang [[Kapuluan ng Kalayaan]], kabilang ang Pulo ng Pugad at [[Pulo ng Parola]]. Tatlong barko, ang ''Alerte'', ang ''Astrolabe'', at ang ''De Lanessan''—ang lumahok sa ekspedisyon.<ref name="Hancox Prescott 1997">{{cite book | last1=Hancox | first1=D.J. | last2=Prescott | first2=J.R.V. | title=Secret Hydrographic Surveys in the Spratly Islands | publisher=Maritime Institute of Malaysia | series=Mima paper | year=1997 | isbn=978-983-9275-10-0 | url=https://books.google.com/books?id=J5gZAQAAIAAJ | page=86}}</ref> Ang sumusunod ay sipi mula sa ulat ni H. Cucherousset sa ''L'Eveil economique de l'Indochine'' (Blg. 790, 28 Mayo 1933): :"Higit pang pahilaga, sa tapat ng [[Nha Trang]], matatagpuan ang atol na tinatawag na 'North Danger' (Bahura ng Peligro). Inangkin ng ''Alerte'' ang dalawang mabuhanging pulo (''kayo'') kung saan nito natagpuan ang ilang mangingisdang Hapones. Dumating din doon ang ''De Lanessan'' at siniyasat ang maliit na pulo. Ang pulong ito ay kapansin-pansing mas mataas kaysa sa iba, na ang pinakamataas na bahagi ay umaabot sa limang metro. Malalaki ang deposito ng pospeyt (''phosphate'') at malawak itong pinakinabangan ng mga Hapones." Matapos maisagawa ang pananakop, inilathala ng [[Ministri ng Ugnayang Panlabas ng Pransiya]] ang sumusunod na paunawa sa ''Journal Officiel'' ng Pransiya na may petsang Hulyo 26, 1933 (pahina 7837): :"Paunawa hinggil sa pagsakop ng ilang pulo ng hukbong pandagat ng Pransiya. :Ang Pamahalaan ng Pransiya ay sasakupin gamit ang mga Hukbong pandagat nito sa mga sumusunod na pulo at maliliit na pulo: :Ang dalawang pulo na matatagpuan sa latitud na 11°29' hilaga at longhitud na 114°21' silangan ng Greenwich, kasama ang mga nakadependeng maliliit na pulo nito (36). (Isinagawa ang pananakop noong 10 Abril 1933.) :Ang mga nabanggit na pulo at maliliit na pulo ay saklaw na ngayon ng soberanya ng Pransiya. (Pinawawalang-bisa ng paunawang ito ang naunang paunawang inilathala sa ''Journal Officiel (Official Journal)'' noong 25 Hulyo 1933, pahina 7784.) === 1939–1945 – Pananakop ng Hapon === Noong 1939, sinakop ng [[Imperyo ng Hapon|Hapon]] ang mga pulo at nanatili roon hanggang sa matapos ang [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]]. === 1963 – Pananakop ng Timog Vietnam === Noong 24 Mayo 1963, muling itinayo ng mga tripulante ng tatlong sasakyang-pandagat ng [[Timog Vietnam]]—ang ''Huong Giang'', ''Chi Lang'', at ''Ky Hoa''—ang mga estelang pangsoberanya sa [[Pulo ng Parola]] (Song Tử Đông/Northeast Cay) at Pulo ng Pugad (Song Tử Tây/Southwest Cay).<ref>{{cite web |url=http://eastseastudies.org/en/datbase-on-south-china-sea-study/doc_details/67-white-paper-on-the-hoang-sa-paracel-and-truong-sa-spratly-islands-part-2 |title="White Paper on the Hoang Sa (Paracel) and Truong Sa (Spratly) Islands (1975) |publisher=Ministry of Foreign Affairs (Republic of Vietnam)}}</ref> === 1968 – Pananakop ng Pilipinas === Noong 1968, sinakop ng mga sundalong Pilipino ang [[Pulo ng Parola]] (Northeast Cay, Song Tử Đông) at Pulo ng Pugad (Southwest Cay, Song Tử Tây).<ref>{{cite web |url=https://amti.csis.org/northeast-cay/ |title = Northeast Cay {{!}} Asia Maritime Transparency Initiative}}</ref> May kaugnayan dito si Cloma, na walang natagpuang opisyal na hakbang ng Pamahalaan ng Pilipinas na kasabay at partikular na nagpapatibay sa kaniyang deklarasyon. Gayunpaman, noong 1968, nagsimulang magpadala ang Pamahalaan ng Pilipinas ng mga sundalo upang sakupin ang lugar. Noong 1971, opisyal nitong inihayag na inokupa ng Pilipinas ang ilan sa mga katangian sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] (KIG) dahil sa "mga dahilan ng pambansang seguridad" at upang "pangalagaan ang kapakanan ng estado at ng mga mamamayan nito."<ref>https://www.cna.org/cna_files/pdf/iop-2014-U-008435.pdf, page 27, paragraph 3</ref> === 1975 – Pagbawi ng Timog Vietnam sa Pulo ng Pugad === {{Infobox military conflict |conflict= Pugad Island incident |date= 1975 |place= Pulo ng Pugad |result= Nasakop ng Timog Vietnam ang Pulo ng Pugad |combatant1={{flag|Pilipinas}} |combatant2={{flagicon|South Vietnam}} [[Timog Vietnam]] }} Matatagpuan ang Pulo ng Pugad malapit sa hilagang gilid ng [[Kapuluan ng Kalayaan]] sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]. Matatagpuan ito sa hilagang-kanluran ng [[Delikadong Karagatan]] (''Dangerous Ground''), sa pangkat ng [[Bahura ng Hilagang Peligro]] (''North Danger Reef''), na kinabibilangan din ng [[Pulo ng Parola]] (''Northeast Cay''), na inokupa ng Pilipinas; [[Bahura ng Timog Peligro]] (''South Reef''), na inokupa ng Timog Vietnam; at ng [[Bahura ng Peligro]], na hindi inokupa. Magkalayo lamang ng 1.75 milya (2.82 km) ang Pulo ng Pugad (''Southwest Cay'') at [[Pulo ng Parola]] (''Northeast Cay''), at tanaw ang magkabilang pulo sa bawat isa. == Mga Sanggunian == {{reflist}} {{Kapuluan ng Kalayaan}} [[Kaurian:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kaurian:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] cusgsbsq8jt47uizlaouu51y5d856hs 2213727 2213725 2026-06-28T05:39:17Z KyutKoTalaga 152379 /* 1975 – Pagbawi ng Timog Vietnam sa Pulo ng Pugad */ 2213727 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | disputed = yes | name = Pulo ng Pugad | type = island | other_names = Southwest Cay ''(Ingles)''<br/>Pugad Island ''(Ingles ng Pilipinas)''<br/>Đảo Song Tử Tây ''(Vietnamese)''<br/>南子島 / 南子岛 Nánzi Dǎo ''(Tsino)'' | image_name = File:Song_Tu_Tay_2022-08-29-00_00_2022-08-29-23_59_Sentinel-2_L2A_True_color.jpg | image_caption = Pulo ng Pugad | pushpin_map = Spratly Islands relief | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{Coord|11|25|46|N|114|19|53|E|display=inline,title}} | archipelago = [[Kapuluan ng Kalayaan]] | area_ha = 19 | country = {{VNM}} | country_admin_divisions_title_1 = [[Mga distrito ng Vietnam|Distrito]] | country_admin_divisions_1 = [[Distrito ng Trường Sa]], [[Khánh Hòa]] | country_admin_divisions_title_2 = [[Mga komuna ng Vietnam|Komuna]] | country_admin_divisions_2 = Komuna ng Song Tử Tây | country1 = {{CHN}} | country2 = {{PHL}} | country3 = {{TWN}} | country4 = {{VNM}} | population = 32 }} [[File:Song tu tay (Southwest Cay).jpg|thumb|upright=1.5]] [[File:North Danger Reef-Landsat 7-April 2000.jpg|upright=1.5|thumb|Larawan mula sa [[Landsat 7]] (2000)]] [[File:North Danger Reef nautical chart of 1911 (cropped).jpg|upright=1.5|thumb|Mapa pandagat (1911)]] Ang '''Pulo ng Pugad''' ({{lang-en|Pugad Island}}), o '''Southwest Cay''' ([[Wikang Ingles|Ingles]]); '''Đảo Song Tử Tây''' ({{lang-vi|Đảo Song Tử Tây}}); '''Nanzi Dao''' ({{zh|t=|s=|p=Nánzi Dǎo|c=南子島/南子岛}}), ay isang [[pulo]] sa hilagang-kanlurang gilid ng [[Kapuluan ng Kalayaan]] sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]. Bahagi ito ng [[atol]] na [[Bahura ng Hilagang Peligro]] at matatagpuan lamang {{convert|1.75|miles|km}} sa timog-kanluran ng [[Pulo ng Parola]]. May likas na lawak itong {{convert|12|ha|acre}}, kaya ito ang ikaanim na pinaka-malaking likás na pulo sa Kapuluan ng Kalayaan at ang ikalawang pinaka-malaking pulong sinasakop ng Vietnam. Matatagpuan sa Pulo ng Pugad ang pinakamataas na punto sa kapuluan, na may taas na 4 na metro mula sa antas ng dagat. Dati itong pinamugaran ng mga ibon at natatakpan ng mga puno at guano; isinagawa rin dito ang pagluwas ng guano sa "malaking sukat".<ref name=Gazetteer>{{cite web | title = Digital Gazetteer of Spratly Islands | url = http://www.southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | accessdate = 2008-03-22 | url-status = dead | archiveurl = https://web.archive.org/web/20100827072842/http://southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | archivedate = 2010-08-27 }}</ref> Inaangkin din ang pulo ng [[Tsina]] (PRC), [[Taiwan]] (ROC), at ng [[Pilipinas]]. ==Kasaysayan== ===1933 – Pag-angkin at Pananakop ng Pransiya=== Noong 1933, inangkin ng [[Pamahalaan ng Pransiya]] ang [[Kapuluan ng Kalayaan]], kabilang ang Pulo ng Pugad at [[Pulo ng Parola]]. Tatlong barko, ang ''Alerte'', ang ''Astrolabe'', at ang ''De Lanessan''—ang lumahok sa ekspedisyon.<ref name="Hancox Prescott 1997">{{cite book | last1=Hancox | first1=D.J. | last2=Prescott | first2=J.R.V. | title=Secret Hydrographic Surveys in the Spratly Islands | publisher=Maritime Institute of Malaysia | series=Mima paper | year=1997 | isbn=978-983-9275-10-0 | url=https://books.google.com/books?id=J5gZAQAAIAAJ | page=86}}</ref> Ang sumusunod ay sipi mula sa ulat ni H. Cucherousset sa ''L'Eveil economique de l'Indochine'' (Blg. 790, 28 Mayo 1933): :"Higit pang pahilaga, sa tapat ng [[Nha Trang]], matatagpuan ang atol na tinatawag na 'North Danger' (Bahura ng Peligro). Inangkin ng ''Alerte'' ang dalawang mabuhanging pulo (''kayo'') kung saan nito natagpuan ang ilang mangingisdang Hapones. Dumating din doon ang ''De Lanessan'' at siniyasat ang maliit na pulo. Ang pulong ito ay kapansin-pansing mas mataas kaysa sa iba, na ang pinakamataas na bahagi ay umaabot sa limang metro. Malalaki ang deposito ng pospeyt (''phosphate'') at malawak itong pinakinabangan ng mga Hapones." Matapos maisagawa ang pananakop, inilathala ng [[Ministri ng Ugnayang Panlabas ng Pransiya]] ang sumusunod na paunawa sa ''Journal Officiel'' ng Pransiya na may petsang Hulyo 26, 1933 (pahina 7837): :"Paunawa hinggil sa pagsakop ng ilang pulo ng hukbong pandagat ng Pransiya. :Ang Pamahalaan ng Pransiya ay sasakupin gamit ang mga Hukbong pandagat nito sa mga sumusunod na pulo at maliliit na pulo: :Ang dalawang pulo na matatagpuan sa latitud na 11°29' hilaga at longhitud na 114°21' silangan ng Greenwich, kasama ang mga nakadependeng maliliit na pulo nito (36). (Isinagawa ang pananakop noong 10 Abril 1933.) :Ang mga nabanggit na pulo at maliliit na pulo ay saklaw na ngayon ng soberanya ng Pransiya. (Pinawawalang-bisa ng paunawang ito ang naunang paunawang inilathala sa ''Journal Officiel (Official Journal)'' noong 25 Hulyo 1933, pahina 7784.) === 1939–1945 – Pananakop ng Hapon === Noong 1939, sinakop ng [[Imperyo ng Hapon|Hapon]] ang mga pulo at nanatili roon hanggang sa matapos ang [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]]. === 1963 – Pananakop ng Timog Vietnam === Noong 24 Mayo 1963, muling itinayo ng mga tripulante ng tatlong sasakyang-pandagat ng [[Timog Vietnam]]—ang ''Huong Giang'', ''Chi Lang'', at ''Ky Hoa''—ang mga estelang pangsoberanya sa [[Pulo ng Parola]] (Song Tử Đông/Northeast Cay) at Pulo ng Pugad (Song Tử Tây/Southwest Cay).<ref>{{cite web |url=http://eastseastudies.org/en/datbase-on-south-china-sea-study/doc_details/67-white-paper-on-the-hoang-sa-paracel-and-truong-sa-spratly-islands-part-2 |title="White Paper on the Hoang Sa (Paracel) and Truong Sa (Spratly) Islands (1975) |publisher=Ministry of Foreign Affairs (Republic of Vietnam)}}</ref> === 1968 – Pananakop ng Pilipinas === Noong 1968, sinakop ng mga sundalong Pilipino ang [[Pulo ng Parola]] (Northeast Cay, Song Tử Đông) at Pulo ng Pugad (Southwest Cay, Song Tử Tây).<ref>{{cite web |url=https://amti.csis.org/northeast-cay/ |title = Northeast Cay {{!}} Asia Maritime Transparency Initiative}}</ref> May kaugnayan dito si Cloma, na walang natagpuang opisyal na hakbang ng Pamahalaan ng Pilipinas na kasabay at partikular na nagpapatibay sa kaniyang deklarasyon. Gayunpaman, noong 1968, nagsimulang magpadala ang Pamahalaan ng Pilipinas ng mga sundalo upang sakupin ang lugar. Noong 1971, opisyal nitong inihayag na inokupa ng Pilipinas ang ilan sa mga katangian sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] (KIG) dahil sa "mga dahilan ng pambansang seguridad" at upang "pangalagaan ang kapakanan ng estado at ng mga mamamayan nito."<ref>https://www.cna.org/cna_files/pdf/iop-2014-U-008435.pdf, page 27, paragraph 3</ref> === 1975 – Pagbawi ng Timog Vietnam sa Pulo ng Pugad === {{Infobox military conflict |conflict= Pugad Island incident |date= 1975 |place= Pulo ng Pugad |result= Nasakop ng Timog Vietnam ang Pulo ng Pugad |combatant1={{flag|Pilipinas}} |combatant2={{flagicon|South Vietnam}} [[Timog Vietnam]] }} Matatagpuan ang Pulo ng Pugad malapit sa hilagang gilid ng [[Kapuluan ng Kalayaan]] sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]. Matatagpuan ito sa hilagang-kanluran ng [[Delikadong Karagatan]] (''Dangerous Ground''), sa pangkat ng [[Bahura ng Hilagang Peligro]] (''North Danger Reef''), na kinabibilangan din ng [[Pulo ng Parola]] (''Northeast Cay''), na inokupa ng Pilipinas; [[Bahura ng Timog Peligro]] (''South Reef''), na inokupa ng Timog Vietnam; at ng [[Bahura ng Peligro]], na hindi inokupa. Magkalayo lamang ng 1.75 milya (2.82 km) ang Pulo ng Pugad (''Southwest Cay'') at [[Pulo ng Parola]] (''Northeast Cay''), at tanaw ang magkabilang pulo sa bawat isa. Noong 1975, umalis ang lahat ng sundalong Pilipino na nagbabantay sa Pulo ng Pugad upang dumalo sa pagdiriwang ng kaarawan ng kanilang namumunong opisyal, na nakatalaga sa [[Pulo ng Parola]]. == Mga Sanggunian == {{reflist}} {{Kapuluan ng Kalayaan}} [[Kaurian:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kaurian:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] 921746xd1ulhpsgs7p8jp5258s24llg 2213728 2213727 2026-06-28T05:39:40Z KyutKoTalaga 152379 /* 1975 – Pagbawi ng Timog Vietnam sa Pulo ng Pugad */ 2213728 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | disputed = yes | name = Pulo ng Pugad | type = island | other_names = Southwest Cay ''(Ingles)''<br/>Pugad Island ''(Ingles ng Pilipinas)''<br/>Đảo Song Tử Tây ''(Vietnamese)''<br/>南子島 / 南子岛 Nánzi Dǎo ''(Tsino)'' | image_name = File:Song_Tu_Tay_2022-08-29-00_00_2022-08-29-23_59_Sentinel-2_L2A_True_color.jpg | image_caption = Pulo ng Pugad | pushpin_map = Spratly Islands relief | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{Coord|11|25|46|N|114|19|53|E|display=inline,title}} | archipelago = [[Kapuluan ng Kalayaan]] | area_ha = 19 | country = {{VNM}} | country_admin_divisions_title_1 = [[Mga distrito ng Vietnam|Distrito]] | country_admin_divisions_1 = [[Distrito ng Trường Sa]], [[Khánh Hòa]] | country_admin_divisions_title_2 = [[Mga komuna ng Vietnam|Komuna]] | country_admin_divisions_2 = Komuna ng Song Tử Tây | country1 = {{CHN}} | country2 = {{PHL}} | country3 = {{TWN}} | country4 = {{VNM}} | population = 32 }} [[File:Song tu tay (Southwest Cay).jpg|thumb|upright=1.5]] [[File:North Danger Reef-Landsat 7-April 2000.jpg|upright=1.5|thumb|Larawan mula sa [[Landsat 7]] (2000)]] [[File:North Danger Reef nautical chart of 1911 (cropped).jpg|upright=1.5|thumb|Mapa pandagat (1911)]] Ang '''Pulo ng Pugad''' ({{lang-en|Pugad Island}}), o '''Southwest Cay''' ([[Wikang Ingles|Ingles]]); '''Đảo Song Tử Tây''' ({{lang-vi|Đảo Song Tử Tây}}); '''Nanzi Dao''' ({{zh|t=|s=|p=Nánzi Dǎo|c=南子島/南子岛}}), ay isang [[pulo]] sa hilagang-kanlurang gilid ng [[Kapuluan ng Kalayaan]] sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]. Bahagi ito ng [[atol]] na [[Bahura ng Hilagang Peligro]] at matatagpuan lamang {{convert|1.75|miles|km}} sa timog-kanluran ng [[Pulo ng Parola]]. May likas na lawak itong {{convert|12|ha|acre}}, kaya ito ang ikaanim na pinaka-malaking likás na pulo sa Kapuluan ng Kalayaan at ang ikalawang pinaka-malaking pulong sinasakop ng Vietnam. Matatagpuan sa Pulo ng Pugad ang pinakamataas na punto sa kapuluan, na may taas na 4 na metro mula sa antas ng dagat. Dati itong pinamugaran ng mga ibon at natatakpan ng mga puno at guano; isinagawa rin dito ang pagluwas ng guano sa "malaking sukat".<ref name=Gazetteer>{{cite web | title = Digital Gazetteer of Spratly Islands | url = http://www.southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | accessdate = 2008-03-22 | url-status = dead | archiveurl = https://web.archive.org/web/20100827072842/http://southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | archivedate = 2010-08-27 }}</ref> Inaangkin din ang pulo ng [[Tsina]] (PRC), [[Taiwan]] (ROC), at ng [[Pilipinas]]. ==Kasaysayan== ===1933 – Pag-angkin at Pananakop ng Pransiya=== Noong 1933, inangkin ng [[Pamahalaan ng Pransiya]] ang [[Kapuluan ng Kalayaan]], kabilang ang Pulo ng Pugad at [[Pulo ng Parola]]. Tatlong barko, ang ''Alerte'', ang ''Astrolabe'', at ang ''De Lanessan''—ang lumahok sa ekspedisyon.<ref name="Hancox Prescott 1997">{{cite book | last1=Hancox | first1=D.J. | last2=Prescott | first2=J.R.V. | title=Secret Hydrographic Surveys in the Spratly Islands | publisher=Maritime Institute of Malaysia | series=Mima paper | year=1997 | isbn=978-983-9275-10-0 | url=https://books.google.com/books?id=J5gZAQAAIAAJ | page=86}}</ref> Ang sumusunod ay sipi mula sa ulat ni H. Cucherousset sa ''L'Eveil economique de l'Indochine'' (Blg. 790, 28 Mayo 1933): :"Higit pang pahilaga, sa tapat ng [[Nha Trang]], matatagpuan ang atol na tinatawag na 'North Danger' (Bahura ng Peligro). Inangkin ng ''Alerte'' ang dalawang mabuhanging pulo (''kayo'') kung saan nito natagpuan ang ilang mangingisdang Hapones. Dumating din doon ang ''De Lanessan'' at siniyasat ang maliit na pulo. Ang pulong ito ay kapansin-pansing mas mataas kaysa sa iba, na ang pinakamataas na bahagi ay umaabot sa limang metro. Malalaki ang deposito ng pospeyt (''phosphate'') at malawak itong pinakinabangan ng mga Hapones." Matapos maisagawa ang pananakop, inilathala ng [[Ministri ng Ugnayang Panlabas ng Pransiya]] ang sumusunod na paunawa sa ''Journal Officiel'' ng Pransiya na may petsang Hulyo 26, 1933 (pahina 7837): :"Paunawa hinggil sa pagsakop ng ilang pulo ng hukbong pandagat ng Pransiya. :Ang Pamahalaan ng Pransiya ay sasakupin gamit ang mga Hukbong pandagat nito sa mga sumusunod na pulo at maliliit na pulo: :Ang dalawang pulo na matatagpuan sa latitud na 11°29' hilaga at longhitud na 114°21' silangan ng Greenwich, kasama ang mga nakadependeng maliliit na pulo nito (36). (Isinagawa ang pananakop noong 10 Abril 1933.) :Ang mga nabanggit na pulo at maliliit na pulo ay saklaw na ngayon ng soberanya ng Pransiya. (Pinawawalang-bisa ng paunawang ito ang naunang paunawang inilathala sa ''Journal Officiel (Official Journal)'' noong 25 Hulyo 1933, pahina 7784.) === 1939–1945 – Pananakop ng Hapon === Noong 1939, sinakop ng [[Imperyo ng Hapon|Hapon]] ang mga pulo at nanatili roon hanggang sa matapos ang [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]]. === 1963 – Pananakop ng Timog Vietnam === Noong 24 Mayo 1963, muling itinayo ng mga tripulante ng tatlong sasakyang-pandagat ng [[Timog Vietnam]]—ang ''Huong Giang'', ''Chi Lang'', at ''Ky Hoa''—ang mga estelang pangsoberanya sa [[Pulo ng Parola]] (Song Tử Đông/Northeast Cay) at Pulo ng Pugad (Song Tử Tây/Southwest Cay).<ref>{{cite web |url=http://eastseastudies.org/en/datbase-on-south-china-sea-study/doc_details/67-white-paper-on-the-hoang-sa-paracel-and-truong-sa-spratly-islands-part-2 |title="White Paper on the Hoang Sa (Paracel) and Truong Sa (Spratly) Islands (1975) |publisher=Ministry of Foreign Affairs (Republic of Vietnam)}}</ref> === 1968 – Pananakop ng Pilipinas === Noong 1968, sinakop ng mga sundalong Pilipino ang [[Pulo ng Parola]] (Northeast Cay, Song Tử Đông) at Pulo ng Pugad (Southwest Cay, Song Tử Tây).<ref>{{cite web |url=https://amti.csis.org/northeast-cay/ |title = Northeast Cay {{!}} Asia Maritime Transparency Initiative}}</ref> May kaugnayan dito si Cloma, na walang natagpuang opisyal na hakbang ng Pamahalaan ng Pilipinas na kasabay at partikular na nagpapatibay sa kaniyang deklarasyon. Gayunpaman, noong 1968, nagsimulang magpadala ang Pamahalaan ng Pilipinas ng mga sundalo upang sakupin ang lugar. Noong 1971, opisyal nitong inihayag na inokupa ng Pilipinas ang ilan sa mga katangian sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] (KIG) dahil sa "mga dahilan ng pambansang seguridad" at upang "pangalagaan ang kapakanan ng estado at ng mga mamamayan nito."<ref>https://www.cna.org/cna_files/pdf/iop-2014-U-008435.pdf, page 27, paragraph 3</ref> === 1975 – Pagbawi ng Timog Vietnam sa Pulo ng Pugad === {{Infobox military conflict |conflict= Pugad Island incident |date= 1975 |place= Pulo ng Pugad |result= Nasakop ng Timog Vietnam ang Pulo ng Pugad |combatant1={{flag|Pilipinas}} |combatant2={{flagicon|South Vietnam}} [[Timog Vietnam]] }} Matatagpuan ang Pulo ng Pugad malapit sa hilagang gilid ng [[Kapuluan ng Kalayaan]] sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]. Matatagpuan ito sa hilagang-kanluran ng [[Delikadong Karagatan]] (''Dangerous Ground''), sa pangkat ng [[Bahura ng Hilagang Peligro]] (''North Danger Reef''), na kinabibilangan din ng [[Pulo ng Parola]] (''Northeast Cay''), na inokupa ng Pilipinas; [[Bahura ng Timog Peligro]] (''South Reef''), na inokupa ng Timog Vietnam; at ng [[Bahura ng Peligro]], na hindi inokupa. Magkalayo lamang ng 1.75 milya (2.82 km) ang Pulo ng Pugad (''Southwest Cay'') at [[Pulo ng Parola]] (''Northeast Cay''), at tanaw ang magkabilang pulo sa bawat isa. Noong 1975, umalis ang lahat ng sundalong Pilipino na nagbabantay sa Pulo ng Pugad upang dumalo sa pagdiriwang ng kaarawan ng kanilang namumunong opisyal, na nakabase sa [[Pulo ng Parola]]. == Mga Sanggunian == {{reflist}} {{Kapuluan ng Kalayaan}} [[Kaurian:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kaurian:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] k4dyhpu1czbqlhrpvaew14jdl5y02gf 2213730 2213728 2026-06-28T05:46:50Z KyutKoTalaga 152379 /* 1975 – Pagbawi ng Timog Vietnam sa Pulo ng Pugad */ 2213730 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | disputed = yes | name = Pulo ng Pugad | type = island | other_names = Southwest Cay ''(Ingles)''<br/>Pugad Island ''(Ingles ng Pilipinas)''<br/>Đảo Song Tử Tây ''(Vietnamese)''<br/>南子島 / 南子岛 Nánzi Dǎo ''(Tsino)'' | image_name = File:Song_Tu_Tay_2022-08-29-00_00_2022-08-29-23_59_Sentinel-2_L2A_True_color.jpg | image_caption = Pulo ng Pugad | pushpin_map = Spratly Islands relief | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{Coord|11|25|46|N|114|19|53|E|display=inline,title}} | archipelago = [[Kapuluan ng Kalayaan]] | area_ha = 19 | country = {{VNM}} | country_admin_divisions_title_1 = [[Mga distrito ng Vietnam|Distrito]] | country_admin_divisions_1 = [[Distrito ng Trường Sa]], [[Khánh Hòa]] | country_admin_divisions_title_2 = [[Mga komuna ng Vietnam|Komuna]] | country_admin_divisions_2 = Komuna ng Song Tử Tây | country1 = {{CHN}} | country2 = {{PHL}} | country3 = {{TWN}} | country4 = {{VNM}} | population = 32 }} [[File:Song tu tay (Southwest Cay).jpg|thumb|upright=1.5]] [[File:North Danger Reef-Landsat 7-April 2000.jpg|upright=1.5|thumb|Larawan mula sa [[Landsat 7]] (2000)]] [[File:North Danger Reef nautical chart of 1911 (cropped).jpg|upright=1.5|thumb|Mapa pandagat (1911)]] Ang '''Pulo ng Pugad''' ({{lang-en|Pugad Island}}), o '''Southwest Cay''' ([[Wikang Ingles|Ingles]]); '''Đảo Song Tử Tây''' ({{lang-vi|Đảo Song Tử Tây}}); '''Nanzi Dao''' ({{zh|t=|s=|p=Nánzi Dǎo|c=南子島/南子岛}}), ay isang [[pulo]] sa hilagang-kanlurang gilid ng [[Kapuluan ng Kalayaan]] sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]. Bahagi ito ng [[atol]] na [[Bahura ng Hilagang Peligro]] at matatagpuan lamang {{convert|1.75|miles|km}} sa timog-kanluran ng [[Pulo ng Parola]]. May likas na lawak itong {{convert|12|ha|acre}}, kaya ito ang ikaanim na pinaka-malaking likás na pulo sa Kapuluan ng Kalayaan at ang ikalawang pinaka-malaking pulong sinasakop ng Vietnam. Matatagpuan sa Pulo ng Pugad ang pinakamataas na punto sa kapuluan, na may taas na 4 na metro mula sa antas ng dagat. Dati itong pinamugaran ng mga ibon at natatakpan ng mga puno at guano; isinagawa rin dito ang pagluwas ng guano sa "malaking sukat".<ref name=Gazetteer>{{cite web | title = Digital Gazetteer of Spratly Islands | url = http://www.southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | accessdate = 2008-03-22 | url-status = dead | archiveurl = https://web.archive.org/web/20100827072842/http://southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | archivedate = 2010-08-27 }}</ref> Inaangkin din ang pulo ng [[Tsina]] (PRC), [[Taiwan]] (ROC), at ng [[Pilipinas]]. ==Kasaysayan== ===1933 – Pag-angkin at Pananakop ng Pransiya=== Noong 1933, inangkin ng [[Pamahalaan ng Pransiya]] ang [[Kapuluan ng Kalayaan]], kabilang ang Pulo ng Pugad at [[Pulo ng Parola]]. Tatlong barko, ang ''Alerte'', ang ''Astrolabe'', at ang ''De Lanessan''—ang lumahok sa ekspedisyon.<ref name="Hancox Prescott 1997">{{cite book | last1=Hancox | first1=D.J. | last2=Prescott | first2=J.R.V. | title=Secret Hydrographic Surveys in the Spratly Islands | publisher=Maritime Institute of Malaysia | series=Mima paper | year=1997 | isbn=978-983-9275-10-0 | url=https://books.google.com/books?id=J5gZAQAAIAAJ | page=86}}</ref> Ang sumusunod ay sipi mula sa ulat ni H. Cucherousset sa ''L'Eveil economique de l'Indochine'' (Blg. 790, 28 Mayo 1933): :"Higit pang pahilaga, sa tapat ng [[Nha Trang]], matatagpuan ang atol na tinatawag na 'North Danger' (Bahura ng Peligro). Inangkin ng ''Alerte'' ang dalawang mabuhanging pulo (''kayo'') kung saan nito natagpuan ang ilang mangingisdang Hapones. Dumating din doon ang ''De Lanessan'' at siniyasat ang maliit na pulo. Ang pulong ito ay kapansin-pansing mas mataas kaysa sa iba, na ang pinakamataas na bahagi ay umaabot sa limang metro. Malalaki ang deposito ng pospeyt (''phosphate'') at malawak itong pinakinabangan ng mga Hapones." Matapos maisagawa ang pananakop, inilathala ng [[Ministri ng Ugnayang Panlabas ng Pransiya]] ang sumusunod na paunawa sa ''Journal Officiel'' ng Pransiya na may petsang Hulyo 26, 1933 (pahina 7837): :"Paunawa hinggil sa pagsakop ng ilang pulo ng hukbong pandagat ng Pransiya. :Ang Pamahalaan ng Pransiya ay sasakupin gamit ang mga Hukbong pandagat nito sa mga sumusunod na pulo at maliliit na pulo: :Ang dalawang pulo na matatagpuan sa latitud na 11°29' hilaga at longhitud na 114°21' silangan ng Greenwich, kasama ang mga nakadependeng maliliit na pulo nito (36). (Isinagawa ang pananakop noong 10 Abril 1933.) :Ang mga nabanggit na pulo at maliliit na pulo ay saklaw na ngayon ng soberanya ng Pransiya. (Pinawawalang-bisa ng paunawang ito ang naunang paunawang inilathala sa ''Journal Officiel (Official Journal)'' noong 25 Hulyo 1933, pahina 7784.) === 1939–1945 – Pananakop ng Hapon === Noong 1939, sinakop ng [[Imperyo ng Hapon|Hapon]] ang mga pulo at nanatili roon hanggang sa matapos ang [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]]. === 1963 – Pananakop ng Timog Vietnam === Noong 24 Mayo 1963, muling itinayo ng mga tripulante ng tatlong sasakyang-pandagat ng [[Timog Vietnam]]—ang ''Huong Giang'', ''Chi Lang'', at ''Ky Hoa''—ang mga estelang pangsoberanya sa [[Pulo ng Parola]] (Song Tử Đông/Northeast Cay) at Pulo ng Pugad (Song Tử Tây/Southwest Cay).<ref>{{cite web |url=http://eastseastudies.org/en/datbase-on-south-china-sea-study/doc_details/67-white-paper-on-the-hoang-sa-paracel-and-truong-sa-spratly-islands-part-2 |title="White Paper on the Hoang Sa (Paracel) and Truong Sa (Spratly) Islands (1975) |publisher=Ministry of Foreign Affairs (Republic of Vietnam)}}</ref> === 1968 – Pananakop ng Pilipinas === Noong 1968, sinakop ng mga sundalong Pilipino ang [[Pulo ng Parola]] (Northeast Cay, Song Tử Đông) at Pulo ng Pugad (Southwest Cay, Song Tử Tây).<ref>{{cite web |url=https://amti.csis.org/northeast-cay/ |title = Northeast Cay {{!}} Asia Maritime Transparency Initiative}}</ref> May kaugnayan dito si Cloma, na walang natagpuang opisyal na hakbang ng Pamahalaan ng Pilipinas na kasabay at partikular na nagpapatibay sa kaniyang deklarasyon. Gayunpaman, noong 1968, nagsimulang magpadala ang Pamahalaan ng Pilipinas ng mga sundalo upang sakupin ang lugar. Noong 1971, opisyal nitong inihayag na inokupa ng Pilipinas ang ilan sa mga katangian sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] (KIG) dahil sa "mga dahilan ng pambansang seguridad" at upang "pangalagaan ang kapakanan ng estado at ng mga mamamayan nito."<ref>https://www.cna.org/cna_files/pdf/iop-2014-U-008435.pdf, page 27, paragraph 3</ref> === 1975 – Pagbawi ng Timog Vietnam sa Pulo ng Pugad === {{Infobox military conflict |conflict= Pugad Island incident |date= 1975 |place= Pulo ng Pugad |result= Nasakop ng Timog Vietnam ang Pulo ng Pugad |combatant1={{flag|Pilipinas}} |combatant2={{flagicon|South Vietnam}} [[Timog Vietnam]] }} Matatagpuan ang Pulo ng Pugad malapit sa hilagang gilid ng [[Kapuluan ng Kalayaan]] sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]. Matatagpuan ito sa hilagang-kanluran ng [[Delikadong Karagatan]] (''Dangerous Ground''), sa pangkat ng [[Bahura ng Hilagang Peligro]] (''North Danger Reef''), na kinabibilangan din ng [[Pulo ng Parola]] (''Northeast Cay''), na inokupa ng Pilipinas; [[Bahura ng Timog Peligro]] (''South Reef''), na inokupa ng Timog Vietnam; at ng [[Bahura ng Peligro]], na hindi inokupa. Magkalayo lamang ng 1.75 milya (2.82 km) ang Pulo ng Pugad (''Southwest Cay'') at [[Pulo ng Parola]] (''Northeast Cay''), at tanaw ang magkabilang pulo sa bawat isa. Noong 1975, umalis ang lahat ng sundalong Pilipino na nagbabantay sa Pulo ng Pugad upang dumalo sa pagdiriwang ng kaarawan ng kanilang namumunong opisyal, na nakabase sa [[Pulo ng Parola]]. May lumabas ding ulat na nagsasabing nagawang magpadala ng mga prostituta ang mga opisyal ng Timog Vietnam sa pagdiriwang ng kaarawan upang akitin ang mga sundalong Pilipinong nagbabantay sa Pulo ng Pugad. == Mga Sanggunian == {{reflist}} {{Kapuluan ng Kalayaan}} [[Kaurian:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kaurian:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] fnokz61dc66dhe19nij8o0gq9vtve2q 2213732 2213730 2026-06-28T05:51:10Z KyutKoTalaga 152379 /* 1975 – Pagbawi ng Timog Vietnam sa Pulo ng Pugad */ 2213732 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | disputed = yes | name = Pulo ng Pugad | type = island | other_names = Southwest Cay ''(Ingles)''<br/>Pugad Island ''(Ingles ng Pilipinas)''<br/>Đảo Song Tử Tây ''(Vietnamese)''<br/>南子島 / 南子岛 Nánzi Dǎo ''(Tsino)'' | image_name = File:Song_Tu_Tay_2022-08-29-00_00_2022-08-29-23_59_Sentinel-2_L2A_True_color.jpg | image_caption = Pulo ng Pugad | pushpin_map = Spratly Islands relief | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{Coord|11|25|46|N|114|19|53|E|display=inline,title}} | archipelago = [[Kapuluan ng Kalayaan]] | area_ha = 19 | country = {{VNM}} | country_admin_divisions_title_1 = [[Mga distrito ng Vietnam|Distrito]] | country_admin_divisions_1 = [[Distrito ng Trường Sa]], [[Khánh Hòa]] | country_admin_divisions_title_2 = [[Mga komuna ng Vietnam|Komuna]] | country_admin_divisions_2 = Komuna ng Song Tử Tây | country1 = {{CHN}} | country2 = {{PHL}} | country3 = {{TWN}} | country4 = {{VNM}} | population = 32 }} [[File:Song tu tay (Southwest Cay).jpg|thumb|upright=1.5]] [[File:North Danger Reef-Landsat 7-April 2000.jpg|upright=1.5|thumb|Larawan mula sa [[Landsat 7]] (2000)]] [[File:North Danger Reef nautical chart of 1911 (cropped).jpg|upright=1.5|thumb|Mapa pandagat (1911)]] Ang '''Pulo ng Pugad''' ({{lang-en|Pugad Island}}), o '''Southwest Cay''' ([[Wikang Ingles|Ingles]]); '''Đảo Song Tử Tây''' ({{lang-vi|Đảo Song Tử Tây}}); '''Nanzi Dao''' ({{zh|t=|s=|p=Nánzi Dǎo|c=南子島/南子岛}}), ay isang [[pulo]] sa hilagang-kanlurang gilid ng [[Kapuluan ng Kalayaan]] sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]. Bahagi ito ng [[atol]] na [[Bahura ng Hilagang Peligro]] at matatagpuan lamang {{convert|1.75|miles|km}} sa timog-kanluran ng [[Pulo ng Parola]]. May likas na lawak itong {{convert|12|ha|acre}}, kaya ito ang ikaanim na pinaka-malaking likás na pulo sa Kapuluan ng Kalayaan at ang ikalawang pinaka-malaking pulong sinasakop ng Vietnam. Matatagpuan sa Pulo ng Pugad ang pinakamataas na punto sa kapuluan, na may taas na 4 na metro mula sa antas ng dagat. Dati itong pinamugaran ng mga ibon at natatakpan ng mga puno at guano; isinagawa rin dito ang pagluwas ng guano sa "malaking sukat".<ref name=Gazetteer>{{cite web | title = Digital Gazetteer of Spratly Islands | url = http://www.southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | accessdate = 2008-03-22 | url-status = dead | archiveurl = https://web.archive.org/web/20100827072842/http://southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | archivedate = 2010-08-27 }}</ref> Inaangkin din ang pulo ng [[Tsina]] (PRC), [[Taiwan]] (ROC), at ng [[Pilipinas]]. ==Kasaysayan== ===1933 – Pag-angkin at Pananakop ng Pransiya=== Noong 1933, inangkin ng [[Pamahalaan ng Pransiya]] ang [[Kapuluan ng Kalayaan]], kabilang ang Pulo ng Pugad at [[Pulo ng Parola]]. Tatlong barko, ang ''Alerte'', ang ''Astrolabe'', at ang ''De Lanessan''—ang lumahok sa ekspedisyon.<ref name="Hancox Prescott 1997">{{cite book | last1=Hancox | first1=D.J. | last2=Prescott | first2=J.R.V. | title=Secret Hydrographic Surveys in the Spratly Islands | publisher=Maritime Institute of Malaysia | series=Mima paper | year=1997 | isbn=978-983-9275-10-0 | url=https://books.google.com/books?id=J5gZAQAAIAAJ | page=86}}</ref> Ang sumusunod ay sipi mula sa ulat ni H. Cucherousset sa ''L'Eveil economique de l'Indochine'' (Blg. 790, 28 Mayo 1933): :"Higit pang pahilaga, sa tapat ng [[Nha Trang]], matatagpuan ang atol na tinatawag na 'North Danger' (Bahura ng Peligro). Inangkin ng ''Alerte'' ang dalawang mabuhanging pulo (''kayo'') kung saan nito natagpuan ang ilang mangingisdang Hapones. Dumating din doon ang ''De Lanessan'' at siniyasat ang maliit na pulo. Ang pulong ito ay kapansin-pansing mas mataas kaysa sa iba, na ang pinakamataas na bahagi ay umaabot sa limang metro. Malalaki ang deposito ng pospeyt (''phosphate'') at malawak itong pinakinabangan ng mga Hapones." Matapos maisagawa ang pananakop, inilathala ng [[Ministri ng Ugnayang Panlabas ng Pransiya]] ang sumusunod na paunawa sa ''Journal Officiel'' ng Pransiya na may petsang Hulyo 26, 1933 (pahina 7837): :"Paunawa hinggil sa pagsakop ng ilang pulo ng hukbong pandagat ng Pransiya. :Ang Pamahalaan ng Pransiya ay sasakupin gamit ang mga Hukbong pandagat nito sa mga sumusunod na pulo at maliliit na pulo: :Ang dalawang pulo na matatagpuan sa latitud na 11°29' hilaga at longhitud na 114°21' silangan ng Greenwich, kasama ang mga nakadependeng maliliit na pulo nito (36). (Isinagawa ang pananakop noong 10 Abril 1933.) :Ang mga nabanggit na pulo at maliliit na pulo ay saklaw na ngayon ng soberanya ng Pransiya. (Pinawawalang-bisa ng paunawang ito ang naunang paunawang inilathala sa ''Journal Officiel (Official Journal)'' noong 25 Hulyo 1933, pahina 7784.) === 1939–1945 – Pananakop ng Hapon === Noong 1939, sinakop ng [[Imperyo ng Hapon|Hapon]] ang mga pulo at nanatili roon hanggang sa matapos ang [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]]. === 1963 – Pananakop ng Timog Vietnam === Noong 24 Mayo 1963, muling itinayo ng mga tripulante ng tatlong sasakyang-pandagat ng [[Timog Vietnam]]—ang ''Huong Giang'', ''Chi Lang'', at ''Ky Hoa''—ang mga estelang pangsoberanya sa [[Pulo ng Parola]] (Song Tử Đông/Northeast Cay) at Pulo ng Pugad (Song Tử Tây/Southwest Cay).<ref>{{cite web |url=http://eastseastudies.org/en/datbase-on-south-china-sea-study/doc_details/67-white-paper-on-the-hoang-sa-paracel-and-truong-sa-spratly-islands-part-2 |title="White Paper on the Hoang Sa (Paracel) and Truong Sa (Spratly) Islands (1975) |publisher=Ministry of Foreign Affairs (Republic of Vietnam)}}</ref> === 1968 – Pananakop ng Pilipinas === Noong 1968, sinakop ng mga sundalong Pilipino ang [[Pulo ng Parola]] (Northeast Cay, Song Tử Đông) at Pulo ng Pugad (Southwest Cay, Song Tử Tây).<ref>{{cite web |url=https://amti.csis.org/northeast-cay/ |title = Northeast Cay {{!}} Asia Maritime Transparency Initiative}}</ref> May kaugnayan dito si Cloma, na walang natagpuang opisyal na hakbang ng Pamahalaan ng Pilipinas na kasabay at partikular na nagpapatibay sa kaniyang deklarasyon. Gayunpaman, noong 1968, nagsimulang magpadala ang Pamahalaan ng Pilipinas ng mga sundalo upang sakupin ang lugar. Noong 1971, opisyal nitong inihayag na inokupa ng Pilipinas ang ilan sa mga katangian sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] (KIG) dahil sa "mga dahilan ng pambansang seguridad" at upang "pangalagaan ang kapakanan ng estado at ng mga mamamayan nito."<ref>https://www.cna.org/cna_files/pdf/iop-2014-U-008435.pdf, page 27, paragraph 3</ref> === 1975 – Pagbawi ng Timog Vietnam sa Pulo ng Pugad === {{Infobox military conflict |conflict= Pugad Island incident |date= 1975 |place= Pulo ng Pugad |result= Nasakop ng Timog Vietnam ang Pulo ng Pugad |combatant1={{flag|Pilipinas}} |combatant2={{flagicon|South Vietnam}} [[Timog Vietnam]] }} Matatagpuan ang Pulo ng Pugad malapit sa hilagang gilid ng [[Kapuluan ng Kalayaan]] sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]. Matatagpuan ito sa hilagang-kanluran ng [[Delikadong Karagatan]] (''Dangerous Ground''), sa pangkat ng [[Bahura ng Hilagang Peligro]] (''North Danger Reef''), na kinabibilangan din ng [[Pulo ng Parola]] (''Northeast Cay''), na inokupa ng Pilipinas; [[Bahura ng Timog Peligro]] (''South Reef''), na inokupa ng Timog Vietnam; at ng [[Bahura ng Peligro]], na hindi inokupa. Magkalayo lamang ng 1.75 milya (2.82 km) ang Pulo ng Pugad (''Southwest Cay'') at [[Pulo ng Parola]] (''Northeast Cay''), at tanaw ang magkabilang pulo sa bawat isa. Noong 1975, umalis ang lahat ng sundalong Pilipino na nagbabantay sa Pulo ng Pugad upang dumalo sa pagdiriwang ng kaarawan ng kanilang namumunong opisyal, na nakabase sa [[Pulo ng Parola]]. May lumabas ding ulat na nagsasabing nagawang magpadala ng mga prostituta ang mga opisyal ng Timog Vietnam sa pagdiriwang ng kaarawan upang akitin ang mga sundalong Pilipinong nagbabantay sa Pulo ng Pugad. Sinasabing nagsilbi itong "regalo" para sa kaarawan ng Pilipinong namumunong opisyal at bilang hakbang ng mga puwersa ng Timog Vietnam upang makipagkaibigan sa lahat ng sundalong Pilipinong nagbabantay sa Kapuluan ng Kalayaan (''Spratly Islands''). == Mga Sanggunian == {{reflist}} {{Kapuluan ng Kalayaan}} [[Kaurian:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kaurian:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] ieg92172l2542v3wlbfqu3o1kcaq4h0 2213733 2213732 2026-06-28T05:53:50Z KyutKoTalaga 152379 /* 1975 – Pagbawi ng Timog Vietnam sa Pulo ng Pugad */ 2213733 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | disputed = yes | name = Pulo ng Pugad | type = island | other_names = Southwest Cay ''(Ingles)''<br/>Pugad Island ''(Ingles ng Pilipinas)''<br/>Đảo Song Tử Tây ''(Vietnamese)''<br/>南子島 / 南子岛 Nánzi Dǎo ''(Tsino)'' | image_name = File:Song_Tu_Tay_2022-08-29-00_00_2022-08-29-23_59_Sentinel-2_L2A_True_color.jpg | image_caption = Pulo ng Pugad | pushpin_map = Spratly Islands relief | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{Coord|11|25|46|N|114|19|53|E|display=inline,title}} | archipelago = [[Kapuluan ng Kalayaan]] | area_ha = 19 | country = {{VNM}} | country_admin_divisions_title_1 = [[Mga distrito ng Vietnam|Distrito]] | country_admin_divisions_1 = [[Distrito ng Trường Sa]], [[Khánh Hòa]] | country_admin_divisions_title_2 = [[Mga komuna ng Vietnam|Komuna]] | country_admin_divisions_2 = Komuna ng Song Tử Tây | country1 = {{CHN}} | country2 = {{PHL}} | country3 = {{TWN}} | country4 = {{VNM}} | population = 32 }} [[File:Song tu tay (Southwest Cay).jpg|thumb|upright=1.5]] [[File:North Danger Reef-Landsat 7-April 2000.jpg|upright=1.5|thumb|Larawan mula sa [[Landsat 7]] (2000)]] [[File:North Danger Reef nautical chart of 1911 (cropped).jpg|upright=1.5|thumb|Mapa pandagat (1911)]] Ang '''Pulo ng Pugad''' ({{lang-en|Pugad Island}}), o '''Southwest Cay''' ([[Wikang Ingles|Ingles]]); '''Đảo Song Tử Tây''' ({{lang-vi|Đảo Song Tử Tây}}); '''Nanzi Dao''' ({{zh|t=|s=|p=Nánzi Dǎo|c=南子島/南子岛}}), ay isang [[pulo]] sa hilagang-kanlurang gilid ng [[Kapuluan ng Kalayaan]] sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]. Bahagi ito ng [[atol]] na [[Bahura ng Hilagang Peligro]] at matatagpuan lamang {{convert|1.75|miles|km}} sa timog-kanluran ng [[Pulo ng Parola]]. May likas na lawak itong {{convert|12|ha|acre}}, kaya ito ang ikaanim na pinaka-malaking likás na pulo sa Kapuluan ng Kalayaan at ang ikalawang pinaka-malaking pulong sinasakop ng Vietnam. Matatagpuan sa Pulo ng Pugad ang pinakamataas na punto sa kapuluan, na may taas na 4 na metro mula sa antas ng dagat. Dati itong pinamugaran ng mga ibon at natatakpan ng mga puno at guano; isinagawa rin dito ang pagluwas ng guano sa "malaking sukat".<ref name=Gazetteer>{{cite web | title = Digital Gazetteer of Spratly Islands | url = http://www.southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | accessdate = 2008-03-22 | url-status = dead | archiveurl = https://web.archive.org/web/20100827072842/http://southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | archivedate = 2010-08-27 }}</ref> Inaangkin din ang pulo ng [[Tsina]] (PRC), [[Taiwan]] (ROC), at ng [[Pilipinas]]. ==Kasaysayan== ===1933 – Pag-angkin at Pananakop ng Pransiya=== Noong 1933, inangkin ng [[Pamahalaan ng Pransiya]] ang [[Kapuluan ng Kalayaan]], kabilang ang Pulo ng Pugad at [[Pulo ng Parola]]. Tatlong barko, ang ''Alerte'', ang ''Astrolabe'', at ang ''De Lanessan''—ang lumahok sa ekspedisyon.<ref name="Hancox Prescott 1997">{{cite book | last1=Hancox | first1=D.J. | last2=Prescott | first2=J.R.V. | title=Secret Hydrographic Surveys in the Spratly Islands | publisher=Maritime Institute of Malaysia | series=Mima paper | year=1997 | isbn=978-983-9275-10-0 | url=https://books.google.com/books?id=J5gZAQAAIAAJ | page=86}}</ref> Ang sumusunod ay sipi mula sa ulat ni H. Cucherousset sa ''L'Eveil economique de l'Indochine'' (Blg. 790, 28 Mayo 1933): :"Higit pang pahilaga, sa tapat ng [[Nha Trang]], matatagpuan ang atol na tinatawag na 'North Danger' (Bahura ng Peligro). Inangkin ng ''Alerte'' ang dalawang mabuhanging pulo (''kayo'') kung saan nito natagpuan ang ilang mangingisdang Hapones. Dumating din doon ang ''De Lanessan'' at siniyasat ang maliit na pulo. Ang pulong ito ay kapansin-pansing mas mataas kaysa sa iba, na ang pinakamataas na bahagi ay umaabot sa limang metro. Malalaki ang deposito ng pospeyt (''phosphate'') at malawak itong pinakinabangan ng mga Hapones." Matapos maisagawa ang pananakop, inilathala ng [[Ministri ng Ugnayang Panlabas ng Pransiya]] ang sumusunod na paunawa sa ''Journal Officiel'' ng Pransiya na may petsang Hulyo 26, 1933 (pahina 7837): :"Paunawa hinggil sa pagsakop ng ilang pulo ng hukbong pandagat ng Pransiya. :Ang Pamahalaan ng Pransiya ay sasakupin gamit ang mga Hukbong pandagat nito sa mga sumusunod na pulo at maliliit na pulo: :Ang dalawang pulo na matatagpuan sa latitud na 11°29' hilaga at longhitud na 114°21' silangan ng Greenwich, kasama ang mga nakadependeng maliliit na pulo nito (36). (Isinagawa ang pananakop noong 10 Abril 1933.) :Ang mga nabanggit na pulo at maliliit na pulo ay saklaw na ngayon ng soberanya ng Pransiya. (Pinawawalang-bisa ng paunawang ito ang naunang paunawang inilathala sa ''Journal Officiel (Official Journal)'' noong 25 Hulyo 1933, pahina 7784.) === 1939–1945 – Pananakop ng Hapon === Noong 1939, sinakop ng [[Imperyo ng Hapon|Hapon]] ang mga pulo at nanatili roon hanggang sa matapos ang [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]]. === 1963 – Pananakop ng Timog Vietnam === Noong 24 Mayo 1963, muling itinayo ng mga tripulante ng tatlong sasakyang-pandagat ng [[Timog Vietnam]]—ang ''Huong Giang'', ''Chi Lang'', at ''Ky Hoa''—ang mga estelang pangsoberanya sa [[Pulo ng Parola]] (Song Tử Đông/Northeast Cay) at Pulo ng Pugad (Song Tử Tây/Southwest Cay).<ref>{{cite web |url=http://eastseastudies.org/en/datbase-on-south-china-sea-study/doc_details/67-white-paper-on-the-hoang-sa-paracel-and-truong-sa-spratly-islands-part-2 |title="White Paper on the Hoang Sa (Paracel) and Truong Sa (Spratly) Islands (1975) |publisher=Ministry of Foreign Affairs (Republic of Vietnam)}}</ref> === 1968 – Pananakop ng Pilipinas === Noong 1968, sinakop ng mga sundalong Pilipino ang [[Pulo ng Parola]] (Northeast Cay, Song Tử Đông) at Pulo ng Pugad (Southwest Cay, Song Tử Tây).<ref>{{cite web |url=https://amti.csis.org/northeast-cay/ |title = Northeast Cay {{!}} Asia Maritime Transparency Initiative}}</ref> May kaugnayan dito si Cloma, na walang natagpuang opisyal na hakbang ng Pamahalaan ng Pilipinas na kasabay at partikular na nagpapatibay sa kaniyang deklarasyon. Gayunpaman, noong 1968, nagsimulang magpadala ang Pamahalaan ng Pilipinas ng mga sundalo upang sakupin ang lugar. Noong 1971, opisyal nitong inihayag na inokupa ng Pilipinas ang ilan sa mga katangian sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] (KIG) dahil sa "mga dahilan ng pambansang seguridad" at upang "pangalagaan ang kapakanan ng estado at ng mga mamamayan nito."<ref>https://www.cna.org/cna_files/pdf/iop-2014-U-008435.pdf, page 27, paragraph 3</ref> === 1975 – Pagbawi ng Timog Vietnam sa Pulo ng Pugad === {{Infobox military conflict |conflict= Pugad Island incident |date= 1975 |place= Pulo ng Pugad |result= Nasakop ng Timog Vietnam ang Pulo ng Pugad |combatant1={{flag|Pilipinas}} |combatant2={{flagicon|South Vietnam}} [[Timog Vietnam]] }} Matatagpuan ang Pulo ng Pugad malapit sa hilagang gilid ng [[Kapuluan ng Kalayaan]] sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]. Matatagpuan ito sa hilagang-kanluran ng [[Delikadong Karagatan]] (''Dangerous Ground''), sa pangkat ng [[Bahura ng Hilagang Peligro]] (''North Danger Reef''), na kinabibilangan din ng [[Pulo ng Parola]] (''Northeast Cay''), na inokupa ng Pilipinas; [[Bahura ng Timog Peligro]] (''South Reef''), na inokupa ng Timog Vietnam; at ng [[Bahura ng Peligro]], na hindi inokupa. Magkalayo lamang ng 1.75 milya (2.82 km) ang Pulo ng Pugad (''Southwest Cay'') at [[Pulo ng Parola]] (''Northeast Cay''), at tanaw ang magkabilang pulo sa bawat isa. Noong 1975, umalis ang lahat ng sundalong Pilipino na nagbabantay sa Pulo ng Pugad upang dumalo sa pagdiriwang ng kaarawan ng kanilang namumunong opisyal, na nakabase sa [[Pulo ng Parola]]. May lumabas ding ulat na nagsasabing nagawang magpadala ng mga prostituta ang mga opisyal ng Timog Vietnam sa pagdiriwang ng kaarawan upang akitin ang mga sundalong Pilipinong nagbabantay sa Pulo ng Pugad. Sinasabing nagsilbi itong "regalo" para sa kaarawan ng Pilipinong namumunong opisyal at bilang hakbang ng mga puwersa ng Timog Vietnam upang makipagkaibigan sa lahat ng sundalong Pilipinong nagbabantay sa Kapuluan ng Kalayaan (''Spratly Islands''). Hindi inaasahan ng mga sundalong Pilipino na gagamit ang Timog Vietnam ng panlilinlang, sapagkat kapuwa kaalyado ng Estados Unidos ang Pilipinas at Timog Vietnam noong [[Digmaang Vietnam]]. == Mga Sanggunian == {{reflist}} {{Kapuluan ng Kalayaan}} [[Kaurian:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kaurian:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] o2eng27kje5auqoty7in7t1d1sejqnx 2213734 2213733 2026-06-28T05:55:08Z KyutKoTalaga 152379 /* 1975 – Pagbawi ng Timog Vietnam sa Pulo ng Pugad */ 2213734 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | disputed = yes | name = Pulo ng Pugad | type = island | other_names = Southwest Cay ''(Ingles)''<br/>Pugad Island ''(Ingles ng Pilipinas)''<br/>Đảo Song Tử Tây ''(Vietnamese)''<br/>南子島 / 南子岛 Nánzi Dǎo ''(Tsino)'' | image_name = File:Song_Tu_Tay_2022-08-29-00_00_2022-08-29-23_59_Sentinel-2_L2A_True_color.jpg | image_caption = Pulo ng Pugad | pushpin_map = Spratly Islands relief | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{Coord|11|25|46|N|114|19|53|E|display=inline,title}} | archipelago = [[Kapuluan ng Kalayaan]] | area_ha = 19 | country = {{VNM}} | country_admin_divisions_title_1 = [[Mga distrito ng Vietnam|Distrito]] | country_admin_divisions_1 = [[Distrito ng Trường Sa]], [[Khánh Hòa]] | country_admin_divisions_title_2 = [[Mga komuna ng Vietnam|Komuna]] | country_admin_divisions_2 = Komuna ng Song Tử Tây | country1 = {{CHN}} | country2 = {{PHL}} | country3 = {{TWN}} | country4 = {{VNM}} | population = 32 }} [[File:Song tu tay (Southwest Cay).jpg|thumb|upright=1.5]] [[File:North Danger Reef-Landsat 7-April 2000.jpg|upright=1.5|thumb|Larawan mula sa [[Landsat 7]] (2000)]] [[File:North Danger Reef nautical chart of 1911 (cropped).jpg|upright=1.5|thumb|Mapa pandagat (1911)]] Ang '''Pulo ng Pugad''' ({{lang-en|Pugad Island}}), o '''Southwest Cay''' ([[Wikang Ingles|Ingles]]); '''Đảo Song Tử Tây''' ({{lang-vi|Đảo Song Tử Tây}}); '''Nanzi Dao''' ({{zh|t=|s=|p=Nánzi Dǎo|c=南子島/南子岛}}), ay isang [[pulo]] sa hilagang-kanlurang gilid ng [[Kapuluan ng Kalayaan]] sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]. Bahagi ito ng [[atol]] na [[Bahura ng Hilagang Peligro]] at matatagpuan lamang {{convert|1.75|miles|km}} sa timog-kanluran ng [[Pulo ng Parola]]. May likas na lawak itong {{convert|12|ha|acre}}, kaya ito ang ikaanim na pinaka-malaking likás na pulo sa Kapuluan ng Kalayaan at ang ikalawang pinaka-malaking pulong sinasakop ng Vietnam. Matatagpuan sa Pulo ng Pugad ang pinakamataas na punto sa kapuluan, na may taas na 4 na metro mula sa antas ng dagat. Dati itong pinamugaran ng mga ibon at natatakpan ng mga puno at guano; isinagawa rin dito ang pagluwas ng guano sa "malaking sukat".<ref name=Gazetteer>{{cite web | title = Digital Gazetteer of Spratly Islands | url = http://www.southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | accessdate = 2008-03-22 | url-status = dead | archiveurl = https://web.archive.org/web/20100827072842/http://southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | archivedate = 2010-08-27 }}</ref> Inaangkin din ang pulo ng [[Tsina]] (PRC), [[Taiwan]] (ROC), at ng [[Pilipinas]]. ==Kasaysayan== ===1933 – Pag-angkin at Pananakop ng Pransiya=== Noong 1933, inangkin ng [[Pamahalaan ng Pransiya]] ang [[Kapuluan ng Kalayaan]], kabilang ang Pulo ng Pugad at [[Pulo ng Parola]]. Tatlong barko, ang ''Alerte'', ang ''Astrolabe'', at ang ''De Lanessan''—ang lumahok sa ekspedisyon.<ref name="Hancox Prescott 1997">{{cite book | last1=Hancox | first1=D.J. | last2=Prescott | first2=J.R.V. | title=Secret Hydrographic Surveys in the Spratly Islands | publisher=Maritime Institute of Malaysia | series=Mima paper | year=1997 | isbn=978-983-9275-10-0 | url=https://books.google.com/books?id=J5gZAQAAIAAJ | page=86}}</ref> Ang sumusunod ay sipi mula sa ulat ni H. Cucherousset sa ''L'Eveil economique de l'Indochine'' (Blg. 790, 28 Mayo 1933): :"Higit pang pahilaga, sa tapat ng [[Nha Trang]], matatagpuan ang atol na tinatawag na 'North Danger' (Bahura ng Peligro). Inangkin ng ''Alerte'' ang dalawang mabuhanging pulo (''kayo'') kung saan nito natagpuan ang ilang mangingisdang Hapones. Dumating din doon ang ''De Lanessan'' at siniyasat ang maliit na pulo. Ang pulong ito ay kapansin-pansing mas mataas kaysa sa iba, na ang pinakamataas na bahagi ay umaabot sa limang metro. Malalaki ang deposito ng pospeyt (''phosphate'') at malawak itong pinakinabangan ng mga Hapones." Matapos maisagawa ang pananakop, inilathala ng [[Ministri ng Ugnayang Panlabas ng Pransiya]] ang sumusunod na paunawa sa ''Journal Officiel'' ng Pransiya na may petsang Hulyo 26, 1933 (pahina 7837): :"Paunawa hinggil sa pagsakop ng ilang pulo ng hukbong pandagat ng Pransiya. :Ang Pamahalaan ng Pransiya ay sasakupin gamit ang mga Hukbong pandagat nito sa mga sumusunod na pulo at maliliit na pulo: :Ang dalawang pulo na matatagpuan sa latitud na 11°29' hilaga at longhitud na 114°21' silangan ng Greenwich, kasama ang mga nakadependeng maliliit na pulo nito (36). (Isinagawa ang pananakop noong 10 Abril 1933.) :Ang mga nabanggit na pulo at maliliit na pulo ay saklaw na ngayon ng soberanya ng Pransiya. (Pinawawalang-bisa ng paunawang ito ang naunang paunawang inilathala sa ''Journal Officiel (Official Journal)'' noong 25 Hulyo 1933, pahina 7784.) === 1939–1945 – Pananakop ng Hapon === Noong 1939, sinakop ng [[Imperyo ng Hapon|Hapon]] ang mga pulo at nanatili roon hanggang sa matapos ang [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]]. === 1963 – Pananakop ng Timog Vietnam === Noong 24 Mayo 1963, muling itinayo ng mga tripulante ng tatlong sasakyang-pandagat ng [[Timog Vietnam]]—ang ''Huong Giang'', ''Chi Lang'', at ''Ky Hoa''—ang mga estelang pangsoberanya sa [[Pulo ng Parola]] (Song Tử Đông/Northeast Cay) at Pulo ng Pugad (Song Tử Tây/Southwest Cay).<ref>{{cite web |url=http://eastseastudies.org/en/datbase-on-south-china-sea-study/doc_details/67-white-paper-on-the-hoang-sa-paracel-and-truong-sa-spratly-islands-part-2 |title="White Paper on the Hoang Sa (Paracel) and Truong Sa (Spratly) Islands (1975) |publisher=Ministry of Foreign Affairs (Republic of Vietnam)}}</ref> === 1968 – Pananakop ng Pilipinas === Noong 1968, sinakop ng mga sundalong Pilipino ang [[Pulo ng Parola]] (Northeast Cay, Song Tử Đông) at Pulo ng Pugad (Southwest Cay, Song Tử Tây).<ref>{{cite web |url=https://amti.csis.org/northeast-cay/ |title = Northeast Cay {{!}} Asia Maritime Transparency Initiative}}</ref> May kaugnayan dito si Cloma, na walang natagpuang opisyal na hakbang ng Pamahalaan ng Pilipinas na kasabay at partikular na nagpapatibay sa kaniyang deklarasyon. Gayunpaman, noong 1968, nagsimulang magpadala ang Pamahalaan ng Pilipinas ng mga sundalo upang sakupin ang lugar. Noong 1971, opisyal nitong inihayag na inokupa ng Pilipinas ang ilan sa mga katangian sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] (KIG) dahil sa "mga dahilan ng pambansang seguridad" at upang "pangalagaan ang kapakanan ng estado at ng mga mamamayan nito."<ref>https://www.cna.org/cna_files/pdf/iop-2014-U-008435.pdf, page 27, paragraph 3</ref> === 1975 – Pagbawi ng Timog Vietnam sa Pulo ng Pugad === {{Infobox military conflict |conflict= Pugad Island incident |date= 1975 |place= Pulo ng Pugad |result= Nasakop ng Timog Vietnam ang Pulo ng Pugad |combatant1={{flag|Pilipinas}} |combatant2={{flagicon|South Vietnam}} [[Timog Vietnam]] }} Matatagpuan ang Pulo ng Pugad malapit sa hilagang gilid ng [[Kapuluan ng Kalayaan]] sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]. Matatagpuan ito sa hilagang-kanluran ng [[Delikadong Karagatan]] (''Dangerous Ground''), sa pangkat ng [[Bahura ng Hilagang Peligro]] (''North Danger Reef''), na kinabibilangan din ng [[Pulo ng Parola]] (''Northeast Cay''), na inokupa ng Pilipinas; [[Bahura ng Timog Peligro]] (''South Reef''), na inokupa ng Timog Vietnam; at ng [[Bahura ng Peligro]], na hindi inokupa. Magkalayo lamang ng 1.75 milya (2.82 km) ang Pulo ng Pugad (''Southwest Cay'') at [[Pulo ng Parola]] (''Northeast Cay''), at tanaw ang magkabilang pulo sa bawat isa. Noong 1975, umalis ang lahat ng sundalong Pilipino na nagbabantay sa Pulo ng Pugad upang dumalo sa pagdiriwang ng kaarawan ng kanilang namumunong opisyal, na nakabase sa [[Pulo ng Parola]]. May lumabas ding ulat na nagsasabing nagawang magpadala ng mga prostituta ang mga opisyal ng Timog Vietnam sa pagdiriwang ng kaarawan upang akitin ang mga sundalong Pilipinong nagbabantay sa Pulo ng Pugad. Sinasabing nagsilbi itong "regalo" para sa kaarawan ng Pilipinong namumunong opisyal at bilang hakbang ng mga puwersa ng Timog Vietnam upang makipagkaibigan sa lahat ng sundalong Pilipinong nagbabantay sa Kapuluan ng Kalayaan (''Spratly Islands''). Hindi inaasahan ng mga sundalong Pilipino na gagamit ang Timog Vietnam ng panlilinlang, sapagkat kapuwa kaalyado ng Estados Unidos ang Pilipinas at Timog Vietnam noong [[Digmaang Biyetnam|Digmaang Vietnam]]. == Mga Sanggunian == {{reflist}} {{Kapuluan ng Kalayaan}} [[Kaurian:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kaurian:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] jhotntcudkxts28yrv32x3ltla8e6vo 2213735 2213734 2026-06-28T05:56:52Z KyutKoTalaga 152379 /* 1975 – Pagbawi ng Timog Vietnam sa Pulo ng Pugad */ 2213735 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | disputed = yes | name = Pulo ng Pugad | type = island | other_names = Southwest Cay ''(Ingles)''<br/>Pugad Island ''(Ingles ng Pilipinas)''<br/>Đảo Song Tử Tây ''(Vietnamese)''<br/>南子島 / 南子岛 Nánzi Dǎo ''(Tsino)'' | image_name = File:Song_Tu_Tay_2022-08-29-00_00_2022-08-29-23_59_Sentinel-2_L2A_True_color.jpg | image_caption = Pulo ng Pugad | pushpin_map = Spratly Islands relief | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{Coord|11|25|46|N|114|19|53|E|display=inline,title}} | archipelago = [[Kapuluan ng Kalayaan]] | area_ha = 19 | country = {{VNM}} | country_admin_divisions_title_1 = [[Mga distrito ng Vietnam|Distrito]] | country_admin_divisions_1 = [[Distrito ng Trường Sa]], [[Khánh Hòa]] | country_admin_divisions_title_2 = [[Mga komuna ng Vietnam|Komuna]] | country_admin_divisions_2 = Komuna ng Song Tử Tây | country1 = {{CHN}} | country2 = {{PHL}} | country3 = {{TWN}} | country4 = {{VNM}} | population = 32 }} [[File:Song tu tay (Southwest Cay).jpg|thumb|upright=1.5]] [[File:North Danger Reef-Landsat 7-April 2000.jpg|upright=1.5|thumb|Larawan mula sa [[Landsat 7]] (2000)]] [[File:North Danger Reef nautical chart of 1911 (cropped).jpg|upright=1.5|thumb|Mapa pandagat (1911)]] Ang '''Pulo ng Pugad''' ({{lang-en|Pugad Island}}), o '''Southwest Cay''' ([[Wikang Ingles|Ingles]]); '''Đảo Song Tử Tây''' ({{lang-vi|Đảo Song Tử Tây}}); '''Nanzi Dao''' ({{zh|t=|s=|p=Nánzi Dǎo|c=南子島/南子岛}}), ay isang [[pulo]] sa hilagang-kanlurang gilid ng [[Kapuluan ng Kalayaan]] sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]. Bahagi ito ng [[atol]] na [[Bahura ng Hilagang Peligro]] at matatagpuan lamang {{convert|1.75|miles|km}} sa timog-kanluran ng [[Pulo ng Parola]]. May likas na lawak itong {{convert|12|ha|acre}}, kaya ito ang ikaanim na pinaka-malaking likás na pulo sa Kapuluan ng Kalayaan at ang ikalawang pinaka-malaking pulong sinasakop ng Vietnam. Matatagpuan sa Pulo ng Pugad ang pinakamataas na punto sa kapuluan, na may taas na 4 na metro mula sa antas ng dagat. Dati itong pinamugaran ng mga ibon at natatakpan ng mga puno at guano; isinagawa rin dito ang pagluwas ng guano sa "malaking sukat".<ref name=Gazetteer>{{cite web | title = Digital Gazetteer of Spratly Islands | url = http://www.southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | accessdate = 2008-03-22 | url-status = dead | archiveurl = https://web.archive.org/web/20100827072842/http://southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | archivedate = 2010-08-27 }}</ref> Inaangkin din ang pulo ng [[Tsina]] (PRC), [[Taiwan]] (ROC), at ng [[Pilipinas]]. ==Kasaysayan== ===1933 – Pag-angkin at Pananakop ng Pransiya=== Noong 1933, inangkin ng [[Pamahalaan ng Pransiya]] ang [[Kapuluan ng Kalayaan]], kabilang ang Pulo ng Pugad at [[Pulo ng Parola]]. Tatlong barko, ang ''Alerte'', ang ''Astrolabe'', at ang ''De Lanessan''—ang lumahok sa ekspedisyon.<ref name="Hancox Prescott 1997">{{cite book | last1=Hancox | first1=D.J. | last2=Prescott | first2=J.R.V. | title=Secret Hydrographic Surveys in the Spratly Islands | publisher=Maritime Institute of Malaysia | series=Mima paper | year=1997 | isbn=978-983-9275-10-0 | url=https://books.google.com/books?id=J5gZAQAAIAAJ | page=86}}</ref> Ang sumusunod ay sipi mula sa ulat ni H. Cucherousset sa ''L'Eveil economique de l'Indochine'' (Blg. 790, 28 Mayo 1933): :"Higit pang pahilaga, sa tapat ng [[Nha Trang]], matatagpuan ang atol na tinatawag na 'North Danger' (Bahura ng Peligro). Inangkin ng ''Alerte'' ang dalawang mabuhanging pulo (''kayo'') kung saan nito natagpuan ang ilang mangingisdang Hapones. Dumating din doon ang ''De Lanessan'' at siniyasat ang maliit na pulo. Ang pulong ito ay kapansin-pansing mas mataas kaysa sa iba, na ang pinakamataas na bahagi ay umaabot sa limang metro. Malalaki ang deposito ng pospeyt (''phosphate'') at malawak itong pinakinabangan ng mga Hapones." Matapos maisagawa ang pananakop, inilathala ng [[Ministri ng Ugnayang Panlabas ng Pransiya]] ang sumusunod na paunawa sa ''Journal Officiel'' ng Pransiya na may petsang Hulyo 26, 1933 (pahina 7837): :"Paunawa hinggil sa pagsakop ng ilang pulo ng hukbong pandagat ng Pransiya. :Ang Pamahalaan ng Pransiya ay sasakupin gamit ang mga Hukbong pandagat nito sa mga sumusunod na pulo at maliliit na pulo: :Ang dalawang pulo na matatagpuan sa latitud na 11°29' hilaga at longhitud na 114°21' silangan ng Greenwich, kasama ang mga nakadependeng maliliit na pulo nito (36). (Isinagawa ang pananakop noong 10 Abril 1933.) :Ang mga nabanggit na pulo at maliliit na pulo ay saklaw na ngayon ng soberanya ng Pransiya. (Pinawawalang-bisa ng paunawang ito ang naunang paunawang inilathala sa ''Journal Officiel (Official Journal)'' noong 25 Hulyo 1933, pahina 7784.) === 1939–1945 – Pananakop ng Hapon === Noong 1939, sinakop ng [[Imperyo ng Hapon|Hapon]] ang mga pulo at nanatili roon hanggang sa matapos ang [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]]. === 1963 – Pananakop ng Timog Vietnam === Noong 24 Mayo 1963, muling itinayo ng mga tripulante ng tatlong sasakyang-pandagat ng [[Timog Vietnam]]—ang ''Huong Giang'', ''Chi Lang'', at ''Ky Hoa''—ang mga estelang pangsoberanya sa [[Pulo ng Parola]] (Song Tử Đông/Northeast Cay) at Pulo ng Pugad (Song Tử Tây/Southwest Cay).<ref>{{cite web |url=http://eastseastudies.org/en/datbase-on-south-china-sea-study/doc_details/67-white-paper-on-the-hoang-sa-paracel-and-truong-sa-spratly-islands-part-2 |title="White Paper on the Hoang Sa (Paracel) and Truong Sa (Spratly) Islands (1975) |publisher=Ministry of Foreign Affairs (Republic of Vietnam)}}</ref> === 1968 – Pananakop ng Pilipinas === Noong 1968, sinakop ng mga sundalong Pilipino ang [[Pulo ng Parola]] (Northeast Cay, Song Tử Đông) at Pulo ng Pugad (Southwest Cay, Song Tử Tây).<ref>{{cite web |url=https://amti.csis.org/northeast-cay/ |title = Northeast Cay {{!}} Asia Maritime Transparency Initiative}}</ref> May kaugnayan dito si Cloma, na walang natagpuang opisyal na hakbang ng Pamahalaan ng Pilipinas na kasabay at partikular na nagpapatibay sa kaniyang deklarasyon. Gayunpaman, noong 1968, nagsimulang magpadala ang Pamahalaan ng Pilipinas ng mga sundalo upang sakupin ang lugar. Noong 1971, opisyal nitong inihayag na inokupa ng Pilipinas ang ilan sa mga katangian sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] (KIG) dahil sa "mga dahilan ng pambansang seguridad" at upang "pangalagaan ang kapakanan ng estado at ng mga mamamayan nito."<ref>https://www.cna.org/cna_files/pdf/iop-2014-U-008435.pdf, page 27, paragraph 3</ref> === 1975 – Pagbawi ng Timog Vietnam sa Pulo ng Pugad === {{Infobox military conflict |conflict= Pugad Island incident |date= 1975 |place= Pulo ng Pugad |result= Nasakop ng Timog Vietnam ang Pulo ng Pugad |combatant1={{flag|Pilipinas}} |combatant2={{flagicon|South Vietnam}} [[Timog Vietnam]] }} Matatagpuan ang Pulo ng Pugad malapit sa hilagang gilid ng [[Kapuluan ng Kalayaan]] sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]. Matatagpuan ito sa hilagang-kanluran ng [[Delikadong Karagatan]] (''Dangerous Ground''), sa pangkat ng [[Bahura ng Hilagang Peligro]] (''North Danger Reef''), na kinabibilangan din ng [[Pulo ng Parola]] (''Northeast Cay''), na inokupa ng Pilipinas; [[Bahura ng Timog Peligro]] (''South Reef''), na inokupa ng Timog Vietnam; at ng [[Bahura ng Peligro]], na hindi inokupa. Magkalayo lamang ng 1.75 milya (2.82 km) ang Pulo ng Pugad (''Southwest Cay'') at [[Pulo ng Parola]] (''Northeast Cay''), at tanaw ang magkabilang pulo sa bawat isa. Noong 1975, umalis ang lahat ng sundalong Pilipino na nagbabantay sa Pulo ng Pugad upang dumalo sa pagdiriwang ng kaarawan ng kanilang namumunong opisyal, na nakabase sa [[Pulo ng Parola]]. May lumabas ding ulat na nagsasabing nagawang magpadala ng mga prostituta ang mga opisyal ng Timog Vietnam sa pagdiriwang ng kaarawan upang akitin ang mga sundalong Pilipinong nagbabantay sa Pulo ng Pugad. Sinasabing nagsilbi itong "regalo" para sa kaarawan ng Pilipinong namumunong opisyal at bilang hakbang ng mga puwersa ng Timog Vietnam upang makipagkaibigan sa lahat ng sundalong Pilipinong nagbabantay sa Kapuluan ng Kalayaan (''Spratly Islands''). Hindi inaasahan ng mga sundalong Pilipino na gagamit ang Timog Vietnam ng panlilinlang, sapagkat kapuwa kaalyado ng Estados Unidos ang Pilipinas at Timog Vietnam noong [[Digmaang Biyetnam|Digmaang Vietnam]]. Pinaniniwalaang ang taktikang ito ang dahilan kung bakit nalaman ng mga puwersa ng Timog Vietnam na umalis sa pulo ang mga sundalong Pilipino, isang impormasyong karaniwang pinanatiling lihim.<ref name=seized>{{cite web |title=Vietnam could be the more serious threat in the Spratlys |url=https://rigobertotiglao.com/2023/08/02/vietnam-could-be-the-more-serious-threat-in-the-spratlys/ |publisher=Rigobertotiglao.com |date=August 2, 2023 |access-date=October 3, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251003025046/https://rigobertotiglao.com/2023/08/02/vietnam-could-be-the-more-serious-threat-in-the-spratlys/ |archive-date=October 3, 2025 |url-status=live}}</ref><ref name=seized2>{{cite web |last=Paglinawan |first=Adolfo Quizon |title=China’s effective control of SCS rules out Vietnam, Philippines at Sandy Cay |url=https://asiancenturyph.com/2025/05/14/chinas-effective-control-of-scs-rules-out-vietnam-philippines-at-sandy-cay/ |publisher=AsianCenturyPH.com |date=May 14, 2025 |access-date=October 3, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251003030416/https://asiancenturyph.com/2025/05/14/chinas-effective-control-of-scs-rules-out-vietnam-philippines-at-sandy-cay/ |archive-date=October 3, 2025 |url-status=live}}</ref><ref name=seized3>{{cite web |last=Tordesillas |first=Ellen T. |title=Occupy Spratlys |url=https://verafiles.org/articles/occupy-spratlys |publisher=VeraFiles.org |date=April 10, 2017 |access-date=October 3, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251003031310/https://verafiles.org/articles/occupy-spratlys |archive-date=October 3, 2025 |url-status=live}}</ref> == Mga Sanggunian == {{reflist}} {{Kapuluan ng Kalayaan}} [[Kaurian:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kaurian:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] 4jofqwqhjd0kj3z01cta0a0kemakdyd 2213736 2213735 2026-06-28T05:58:36Z KyutKoTalaga 152379 /* 1975 – Pagbawi ng Timog Vietnam sa Pulo ng Pugad */ 2213736 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | disputed = yes | name = Pulo ng Pugad | type = island | other_names = Southwest Cay ''(Ingles)''<br/>Pugad Island ''(Ingles ng Pilipinas)''<br/>Đảo Song Tử Tây ''(Vietnamese)''<br/>南子島 / 南子岛 Nánzi Dǎo ''(Tsino)'' | image_name = File:Song_Tu_Tay_2022-08-29-00_00_2022-08-29-23_59_Sentinel-2_L2A_True_color.jpg | image_caption = Pulo ng Pugad | pushpin_map = Spratly Islands relief | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{Coord|11|25|46|N|114|19|53|E|display=inline,title}} | archipelago = [[Kapuluan ng Kalayaan]] | area_ha = 19 | country = {{VNM}} | country_admin_divisions_title_1 = [[Mga distrito ng Vietnam|Distrito]] | country_admin_divisions_1 = [[Distrito ng Trường Sa]], [[Khánh Hòa]] | country_admin_divisions_title_2 = [[Mga komuna ng Vietnam|Komuna]] | country_admin_divisions_2 = Komuna ng Song Tử Tây | country1 = {{CHN}} | country2 = {{PHL}} | country3 = {{TWN}} | country4 = {{VNM}} | population = 32 }} [[File:Song tu tay (Southwest Cay).jpg|thumb|upright=1.5]] [[File:North Danger Reef-Landsat 7-April 2000.jpg|upright=1.5|thumb|Larawan mula sa [[Landsat 7]] (2000)]] [[File:North Danger Reef nautical chart of 1911 (cropped).jpg|upright=1.5|thumb|Mapa pandagat (1911)]] Ang '''Pulo ng Pugad''' ({{lang-en|Pugad Island}}), o '''Southwest Cay''' ([[Wikang Ingles|Ingles]]); '''Đảo Song Tử Tây''' ({{lang-vi|Đảo Song Tử Tây}}); '''Nanzi Dao''' ({{zh|t=|s=|p=Nánzi Dǎo|c=南子島/南子岛}}), ay isang [[pulo]] sa hilagang-kanlurang gilid ng [[Kapuluan ng Kalayaan]] sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]. Bahagi ito ng [[atol]] na [[Bahura ng Hilagang Peligro]] at matatagpuan lamang {{convert|1.75|miles|km}} sa timog-kanluran ng [[Pulo ng Parola]]. May likas na lawak itong {{convert|12|ha|acre}}, kaya ito ang ikaanim na pinaka-malaking likás na pulo sa Kapuluan ng Kalayaan at ang ikalawang pinaka-malaking pulong sinasakop ng Vietnam. Matatagpuan sa Pulo ng Pugad ang pinakamataas na punto sa kapuluan, na may taas na 4 na metro mula sa antas ng dagat. Dati itong pinamugaran ng mga ibon at natatakpan ng mga puno at guano; isinagawa rin dito ang pagluwas ng guano sa "malaking sukat".<ref name=Gazetteer>{{cite web | title = Digital Gazetteer of Spratly Islands | url = http://www.southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | accessdate = 2008-03-22 | url-status = dead | archiveurl = https://web.archive.org/web/20100827072842/http://southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | archivedate = 2010-08-27 }}</ref> Inaangkin din ang pulo ng [[Tsina]] (PRC), [[Taiwan]] (ROC), at ng [[Pilipinas]]. ==Kasaysayan== ===1933 – Pag-angkin at Pananakop ng Pransiya=== Noong 1933, inangkin ng [[Pamahalaan ng Pransiya]] ang [[Kapuluan ng Kalayaan]], kabilang ang Pulo ng Pugad at [[Pulo ng Parola]]. Tatlong barko, ang ''Alerte'', ang ''Astrolabe'', at ang ''De Lanessan''—ang lumahok sa ekspedisyon.<ref name="Hancox Prescott 1997">{{cite book | last1=Hancox | first1=D.J. | last2=Prescott | first2=J.R.V. | title=Secret Hydrographic Surveys in the Spratly Islands | publisher=Maritime Institute of Malaysia | series=Mima paper | year=1997 | isbn=978-983-9275-10-0 | url=https://books.google.com/books?id=J5gZAQAAIAAJ | page=86}}</ref> Ang sumusunod ay sipi mula sa ulat ni H. Cucherousset sa ''L'Eveil economique de l'Indochine'' (Blg. 790, 28 Mayo 1933): :"Higit pang pahilaga, sa tapat ng [[Nha Trang]], matatagpuan ang atol na tinatawag na 'North Danger' (Bahura ng Peligro). Inangkin ng ''Alerte'' ang dalawang mabuhanging pulo (''kayo'') kung saan nito natagpuan ang ilang mangingisdang Hapones. Dumating din doon ang ''De Lanessan'' at siniyasat ang maliit na pulo. Ang pulong ito ay kapansin-pansing mas mataas kaysa sa iba, na ang pinakamataas na bahagi ay umaabot sa limang metro. Malalaki ang deposito ng pospeyt (''phosphate'') at malawak itong pinakinabangan ng mga Hapones." Matapos maisagawa ang pananakop, inilathala ng [[Ministri ng Ugnayang Panlabas ng Pransiya]] ang sumusunod na paunawa sa ''Journal Officiel'' ng Pransiya na may petsang Hulyo 26, 1933 (pahina 7837): :"Paunawa hinggil sa pagsakop ng ilang pulo ng hukbong pandagat ng Pransiya. :Ang Pamahalaan ng Pransiya ay sasakupin gamit ang mga Hukbong pandagat nito sa mga sumusunod na pulo at maliliit na pulo: :Ang dalawang pulo na matatagpuan sa latitud na 11°29' hilaga at longhitud na 114°21' silangan ng Greenwich, kasama ang mga nakadependeng maliliit na pulo nito (36). (Isinagawa ang pananakop noong 10 Abril 1933.) :Ang mga nabanggit na pulo at maliliit na pulo ay saklaw na ngayon ng soberanya ng Pransiya. (Pinawawalang-bisa ng paunawang ito ang naunang paunawang inilathala sa ''Journal Officiel (Official Journal)'' noong 25 Hulyo 1933, pahina 7784.) === 1939–1945 – Pananakop ng Hapon === Noong 1939, sinakop ng [[Imperyo ng Hapon|Hapon]] ang mga pulo at nanatili roon hanggang sa matapos ang [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]]. === 1963 – Pananakop ng Timog Vietnam === Noong 24 Mayo 1963, muling itinayo ng mga tripulante ng tatlong sasakyang-pandagat ng [[Timog Vietnam]]—ang ''Huong Giang'', ''Chi Lang'', at ''Ky Hoa''—ang mga estelang pangsoberanya sa [[Pulo ng Parola]] (Song Tử Đông/Northeast Cay) at Pulo ng Pugad (Song Tử Tây/Southwest Cay).<ref>{{cite web |url=http://eastseastudies.org/en/datbase-on-south-china-sea-study/doc_details/67-white-paper-on-the-hoang-sa-paracel-and-truong-sa-spratly-islands-part-2 |title="White Paper on the Hoang Sa (Paracel) and Truong Sa (Spratly) Islands (1975) |publisher=Ministry of Foreign Affairs (Republic of Vietnam)}}</ref> === 1968 – Pananakop ng Pilipinas === Noong 1968, sinakop ng mga sundalong Pilipino ang [[Pulo ng Parola]] (Northeast Cay, Song Tử Đông) at Pulo ng Pugad (Southwest Cay, Song Tử Tây).<ref>{{cite web |url=https://amti.csis.org/northeast-cay/ |title = Northeast Cay {{!}} Asia Maritime Transparency Initiative}}</ref> May kaugnayan dito si Cloma, na walang natagpuang opisyal na hakbang ng Pamahalaan ng Pilipinas na kasabay at partikular na nagpapatibay sa kaniyang deklarasyon. Gayunpaman, noong 1968, nagsimulang magpadala ang Pamahalaan ng Pilipinas ng mga sundalo upang sakupin ang lugar. Noong 1971, opisyal nitong inihayag na inokupa ng Pilipinas ang ilan sa mga katangian sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] (KIG) dahil sa "mga dahilan ng pambansang seguridad" at upang "pangalagaan ang kapakanan ng estado at ng mga mamamayan nito."<ref>https://www.cna.org/cna_files/pdf/iop-2014-U-008435.pdf, page 27, paragraph 3</ref> === 1975 – Pagbawi ng Timog Vietnam sa Pulo ng Pugad === {{Infobox military conflict |conflict= Pugad Island incident |date= 1975 |place= Pulo ng Pugad |result= Nasakop ng Timog Vietnam ang Pulo ng Pugad |combatant1={{flag|Pilipinas}} |combatant2={{flagicon|South Vietnam}} [[Timog Vietnam]] }} Matatagpuan ang Pulo ng Pugad malapit sa hilagang gilid ng [[Kapuluan ng Kalayaan]] sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]. Matatagpuan ito sa hilagang-kanluran ng [[Delikadong Karagatan]] (''Dangerous Ground''), sa pangkat ng [[Bahura ng Hilagang Peligro]] (''North Danger Reef''), na kinabibilangan din ng [[Pulo ng Parola]] (''Northeast Cay''), na inokupa ng Pilipinas; [[Bahura ng Timog Peligro]] (''South Reef''), na inokupa ng Timog Vietnam; at ng [[Bahura ng Peligro]], na hindi inokupa. Magkalayo lamang ng 1.75 milya (2.82 km) ang Pulo ng Pugad (''Southwest Cay'') at [[Pulo ng Parola]] (''Northeast Cay''), at tanaw ang magkabilang pulo sa bawat isa. Noong 1975, umalis ang lahat ng sundalong Pilipino na nagbabantay sa Pulo ng Pugad upang dumalo sa pagdiriwang ng kaarawan ng kanilang namumunong opisyal, na nakabase sa [[Pulo ng Parola]]. May lumabas ding ulat na nagsasabing nagawang magpadala ng mga prostituta ang mga opisyal ng Timog Vietnam sa pagdiriwang ng kaarawan upang akitin ang mga sundalong Pilipinong nagbabantay sa Pulo ng Pugad. Sinasabing nagsilbi itong "regalo" para sa kaarawan ng Pilipinong namumunong opisyal at bilang hakbang ng mga puwersa ng Timog Vietnam upang makipagkaibigan sa lahat ng sundalong Pilipinong nagbabantay sa Kapuluan ng Kalayaan (''Spratly Islands''). Hindi inaasahan ng mga sundalong Pilipino na gagamit ang Timog Vietnam ng panlilinlang, sapagkat kapuwa kaalyado ng Estados Unidos ang Pilipinas at Timog Vietnam noong [[Digmaang Biyetnam|Digmaang Vietnam]]. Pinaniniwalaang ang taktikang ito ang dahilan kung bakit nalaman ng mga puwersa ng Timog Vietnam na umalis sa pulo ang mga sundalong Pilipino, isang impormasyong karaniwang pinanatiling lihim.<ref name=seized>{{cite web |title=Vietnam could be the more serious threat in the Spratlys |url=https://rigobertotiglao.com/2023/08/02/vietnam-could-be-the-more-serious-threat-in-the-spratlys/ |publisher=Rigobertotiglao.com |date=August 2, 2023 |access-date=October 3, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251003025046/https://rigobertotiglao.com/2023/08/02/vietnam-could-be-the-more-serious-threat-in-the-spratlys/ |archive-date=October 3, 2025 |url-status=live}}</ref><ref name=seized2>{{cite web |last=Paglinawan |first=Adolfo Quizon |title=China’s effective control of SCS rules out Vietnam, Philippines at Sandy Cay |url=https://asiancenturyph.com/2025/05/14/chinas-effective-control-of-scs-rules-out-vietnam-philippines-at-sandy-cay/ |publisher=AsianCenturyPH.com |date=May 14, 2025 |access-date=October 3, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251003030416/https://asiancenturyph.com/2025/05/14/chinas-effective-control-of-scs-rules-out-vietnam-philippines-at-sandy-cay/ |archive-date=October 3, 2025 |url-status=live}}</ref><ref name=seized3>{{cite web |last=Tordesillas |first=Ellen T. |title=Occupy Spratlys |url=https://verafiles.org/articles/occupy-spratlys |publisher=VeraFiles.org |date=April 10, 2017 |access-date=October 3, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251003031310/https://verafiles.org/articles/occupy-spratlys |archive-date=October 3, 2025 |url-status=live}}</ref> Matapos ang pagdiriwang at nang luminaw na ang panahon, nagulat ang mga nagbalik na sundalong Pilipino nang madatnan nilang may isang kompanya ng mga sundalo ng Timog Vietnam na nasa pulo na. == Mga Sanggunian == {{reflist}} {{Kapuluan ng Kalayaan}} [[Kaurian:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kaurian:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] 4czmdp8b2apkqdhc3giysjx4gzpzuaq 2213737 2213736 2026-06-28T06:01:48Z KyutKoTalaga 152379 /* 1975 – Pagbawi ng Timog Vietnam sa Pulo ng Pugad */ 2213737 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | disputed = yes | name = Pulo ng Pugad | type = island | other_names = Southwest Cay ''(Ingles)''<br/>Pugad Island ''(Ingles ng Pilipinas)''<br/>Đảo Song Tử Tây ''(Vietnamese)''<br/>南子島 / 南子岛 Nánzi Dǎo ''(Tsino)'' | image_name = File:Song_Tu_Tay_2022-08-29-00_00_2022-08-29-23_59_Sentinel-2_L2A_True_color.jpg | image_caption = Pulo ng Pugad | pushpin_map = Spratly Islands relief | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{Coord|11|25|46|N|114|19|53|E|display=inline,title}} | archipelago = [[Kapuluan ng Kalayaan]] | area_ha = 19 | country = {{VNM}} | country_admin_divisions_title_1 = [[Mga distrito ng Vietnam|Distrito]] | country_admin_divisions_1 = [[Distrito ng Trường Sa]], [[Khánh Hòa]] | country_admin_divisions_title_2 = [[Mga komuna ng Vietnam|Komuna]] | country_admin_divisions_2 = Komuna ng Song Tử Tây | country1 = {{CHN}} | country2 = {{PHL}} | country3 = {{TWN}} | country4 = {{VNM}} | population = 32 }} [[File:Song tu tay (Southwest Cay).jpg|thumb|upright=1.5]] [[File:North Danger Reef-Landsat 7-April 2000.jpg|upright=1.5|thumb|Larawan mula sa [[Landsat 7]] (2000)]] [[File:North Danger Reef nautical chart of 1911 (cropped).jpg|upright=1.5|thumb|Mapa pandagat (1911)]] Ang '''Pulo ng Pugad''' ({{lang-en|Pugad Island}}), o '''Southwest Cay''' ([[Wikang Ingles|Ingles]]); '''Đảo Song Tử Tây''' ({{lang-vi|Đảo Song Tử Tây}}); '''Nanzi Dao''' ({{zh|t=|s=|p=Nánzi Dǎo|c=南子島/南子岛}}), ay isang [[pulo]] sa hilagang-kanlurang gilid ng [[Kapuluan ng Kalayaan]] sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]. Bahagi ito ng [[atol]] na [[Bahura ng Hilagang Peligro]] at matatagpuan lamang {{convert|1.75|miles|km}} sa timog-kanluran ng [[Pulo ng Parola]]. May likas na lawak itong {{convert|12|ha|acre}}, kaya ito ang ikaanim na pinaka-malaking likás na pulo sa Kapuluan ng Kalayaan at ang ikalawang pinaka-malaking pulong sinasakop ng Vietnam. Matatagpuan sa Pulo ng Pugad ang pinakamataas na punto sa kapuluan, na may taas na 4 na metro mula sa antas ng dagat. Dati itong pinamugaran ng mga ibon at natatakpan ng mga puno at guano; isinagawa rin dito ang pagluwas ng guano sa "malaking sukat".<ref name=Gazetteer>{{cite web | title = Digital Gazetteer of Spratly Islands | url = http://www.southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | accessdate = 2008-03-22 | url-status = dead | archiveurl = https://web.archive.org/web/20100827072842/http://southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | archivedate = 2010-08-27 }}</ref> Inaangkin din ang pulo ng [[Tsina]] (PRC), [[Taiwan]] (ROC), at ng [[Pilipinas]]. ==Kasaysayan== ===1933 – Pag-angkin at Pananakop ng Pransiya=== Noong 1933, inangkin ng [[Pamahalaan ng Pransiya]] ang [[Kapuluan ng Kalayaan]], kabilang ang Pulo ng Pugad at [[Pulo ng Parola]]. Tatlong barko, ang ''Alerte'', ang ''Astrolabe'', at ang ''De Lanessan''—ang lumahok sa ekspedisyon.<ref name="Hancox Prescott 1997">{{cite book | last1=Hancox | first1=D.J. | last2=Prescott | first2=J.R.V. | title=Secret Hydrographic Surveys in the Spratly Islands | publisher=Maritime Institute of Malaysia | series=Mima paper | year=1997 | isbn=978-983-9275-10-0 | url=https://books.google.com/books?id=J5gZAQAAIAAJ | page=86}}</ref> Ang sumusunod ay sipi mula sa ulat ni H. Cucherousset sa ''L'Eveil economique de l'Indochine'' (Blg. 790, 28 Mayo 1933): :"Higit pang pahilaga, sa tapat ng [[Nha Trang]], matatagpuan ang atol na tinatawag na 'North Danger' (Bahura ng Peligro). Inangkin ng ''Alerte'' ang dalawang mabuhanging pulo (''kayo'') kung saan nito natagpuan ang ilang mangingisdang Hapones. Dumating din doon ang ''De Lanessan'' at siniyasat ang maliit na pulo. Ang pulong ito ay kapansin-pansing mas mataas kaysa sa iba, na ang pinakamataas na bahagi ay umaabot sa limang metro. Malalaki ang deposito ng pospeyt (''phosphate'') at malawak itong pinakinabangan ng mga Hapones." Matapos maisagawa ang pananakop, inilathala ng [[Ministri ng Ugnayang Panlabas ng Pransiya]] ang sumusunod na paunawa sa ''Journal Officiel'' ng Pransiya na may petsang Hulyo 26, 1933 (pahina 7837): :"Paunawa hinggil sa pagsakop ng ilang pulo ng hukbong pandagat ng Pransiya. :Ang Pamahalaan ng Pransiya ay sasakupin gamit ang mga Hukbong pandagat nito sa mga sumusunod na pulo at maliliit na pulo: :Ang dalawang pulo na matatagpuan sa latitud na 11°29' hilaga at longhitud na 114°21' silangan ng Greenwich, kasama ang mga nakadependeng maliliit na pulo nito (36). (Isinagawa ang pananakop noong 10 Abril 1933.) :Ang mga nabanggit na pulo at maliliit na pulo ay saklaw na ngayon ng soberanya ng Pransiya. (Pinawawalang-bisa ng paunawang ito ang naunang paunawang inilathala sa ''Journal Officiel (Official Journal)'' noong 25 Hulyo 1933, pahina 7784.) === 1939–1945 – Pananakop ng Hapon === Noong 1939, sinakop ng [[Imperyo ng Hapon|Hapon]] ang mga pulo at nanatili roon hanggang sa matapos ang [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]]. === 1963 – Pananakop ng Timog Vietnam === Noong 24 Mayo 1963, muling itinayo ng mga tripulante ng tatlong sasakyang-pandagat ng [[Timog Vietnam]]—ang ''Huong Giang'', ''Chi Lang'', at ''Ky Hoa''—ang mga estelang pangsoberanya sa [[Pulo ng Parola]] (Song Tử Đông/Northeast Cay) at Pulo ng Pugad (Song Tử Tây/Southwest Cay).<ref>{{cite web |url=http://eastseastudies.org/en/datbase-on-south-china-sea-study/doc_details/67-white-paper-on-the-hoang-sa-paracel-and-truong-sa-spratly-islands-part-2 |title="White Paper on the Hoang Sa (Paracel) and Truong Sa (Spratly) Islands (1975) |publisher=Ministry of Foreign Affairs (Republic of Vietnam)}}</ref> === 1968 – Pananakop ng Pilipinas === Noong 1968, sinakop ng mga sundalong Pilipino ang [[Pulo ng Parola]] (Northeast Cay, Song Tử Đông) at Pulo ng Pugad (Southwest Cay, Song Tử Tây).<ref>{{cite web |url=https://amti.csis.org/northeast-cay/ |title = Northeast Cay {{!}} Asia Maritime Transparency Initiative}}</ref> May kaugnayan dito si Cloma, na walang natagpuang opisyal na hakbang ng Pamahalaan ng Pilipinas na kasabay at partikular na nagpapatibay sa kaniyang deklarasyon. Gayunpaman, noong 1968, nagsimulang magpadala ang Pamahalaan ng Pilipinas ng mga sundalo upang sakupin ang lugar. Noong 1971, opisyal nitong inihayag na inokupa ng Pilipinas ang ilan sa mga katangian sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] (KIG) dahil sa "mga dahilan ng pambansang seguridad" at upang "pangalagaan ang kapakanan ng estado at ng mga mamamayan nito."<ref>https://www.cna.org/cna_files/pdf/iop-2014-U-008435.pdf, page 27, paragraph 3</ref> === 1975 – Pagbawi ng Timog Vietnam sa Pulo ng Pugad === {{Infobox military conflict |conflict= Insidente sa Pulo ng Pugad |date= 1975 |place= Pulo ng Pugad |result= Nasakop ng Timog Vietnam ang Pulo ng Pugad |combatant1={{flag|Pilipinas}} |combatant2={{flagicon|South Vietnam}} [[Timog Vietnam]] }} Matatagpuan ang Pulo ng Pugad malapit sa hilagang gilid ng [[Kapuluan ng Kalayaan]] sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]. Matatagpuan ito sa hilagang-kanluran ng [[Delikadong Karagatan]] (''Dangerous Ground''), sa pangkat ng [[Bahura ng Hilagang Peligro]] (''North Danger Reef''), na kinabibilangan din ng [[Pulo ng Parola]] (''Northeast Cay''), na inokupa ng Pilipinas; [[Bahura ng Timog Peligro]] (''South Reef''), na inokupa ng Timog Vietnam; at ng [[Bahura ng Peligro]], na hindi inokupa. Magkalayo lamang ng 1.75 milya (2.82 km) ang Pulo ng Pugad (''Southwest Cay'') at [[Pulo ng Parola]] (''Northeast Cay''), at tanaw ang magkabilang pulo sa bawat isa. Noong 1975, umalis ang lahat ng sundalong Pilipino na nagbabantay sa Pulo ng Pugad upang dumalo sa pagdiriwang ng kaarawan ng kanilang namumunong opisyal, na nakabase sa [[Pulo ng Parola]]. May lumabas ding ulat na nagsasabing nagawang magpadala ng mga prostituta ang mga opisyal ng Timog Vietnam sa pagdiriwang ng kaarawan upang akitin ang mga sundalong Pilipinong nagbabantay sa Pulo ng Pugad. Sinasabing nagsilbi itong "regalo" para sa kaarawan ng Pilipinong namumunong opisyal at bilang hakbang ng mga puwersa ng Timog Vietnam upang makipagkaibigan sa lahat ng sundalong Pilipinong nagbabantay sa Kapuluan ng Kalayaan (''Spratly Islands''). Hindi inaasahan ng mga sundalong Pilipino na gagamit ang Timog Vietnam ng panlilinlang, sapagkat kapuwa kaalyado ng Estados Unidos ang Pilipinas at Timog Vietnam noong [[Digmaang Biyetnam|Digmaang Vietnam]]. Pinaniniwalaang ang taktikang ito ang dahilan kung bakit nalaman ng mga puwersa ng Timog Vietnam na umalis sa pulo ang mga sundalong Pilipino, isang impormasyong karaniwang pinanatiling lihim.<ref name=seized>{{cite web |title=Vietnam could be the more serious threat in the Spratlys |url=https://rigobertotiglao.com/2023/08/02/vietnam-could-be-the-more-serious-threat-in-the-spratlys/ |publisher=Rigobertotiglao.com |date=August 2, 2023 |access-date=October 3, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251003025046/https://rigobertotiglao.com/2023/08/02/vietnam-could-be-the-more-serious-threat-in-the-spratlys/ |archive-date=October 3, 2025 |url-status=live}}</ref><ref name=seized2>{{cite web |last=Paglinawan |first=Adolfo Quizon |title=China’s effective control of SCS rules out Vietnam, Philippines at Sandy Cay |url=https://asiancenturyph.com/2025/05/14/chinas-effective-control-of-scs-rules-out-vietnam-philippines-at-sandy-cay/ |publisher=AsianCenturyPH.com |date=May 14, 2025 |access-date=October 3, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251003030416/https://asiancenturyph.com/2025/05/14/chinas-effective-control-of-scs-rules-out-vietnam-philippines-at-sandy-cay/ |archive-date=October 3, 2025 |url-status=live}}</ref><ref name=seized3>{{cite web |last=Tordesillas |first=Ellen T. |title=Occupy Spratlys |url=https://verafiles.org/articles/occupy-spratlys |publisher=VeraFiles.org |date=April 10, 2017 |access-date=October 3, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251003031310/https://verafiles.org/articles/occupy-spratlys |archive-date=October 3, 2025 |url-status=live}}</ref> Matapos ang pagdiriwang at nang luminaw na ang panahon, nagulat ang mga nagbalik na sundalong Pilipino nang madatnan nilang may isang kompanya ng mga sundalo ng Timog Vietnam na nasa pulo na. Pinalitan ng watawat ng Timog Vietnam ang watawat ng Pilipinas na nakawagayway na itinayo ng mga sundalong Pilipino. == Mga Sanggunian == {{reflist}} {{Kapuluan ng Kalayaan}} [[Kaurian:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kaurian:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] 0d0ipuj66cnsq6djehfmvu4ogfbg7lg 2213738 2213737 2026-06-28T06:04:03Z KyutKoTalaga 152379 /* 1975 – Pagbawi ng Timog Vietnam sa Pulo ng Pugad */ 2213738 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | disputed = yes | name = Pulo ng Pugad | type = island | other_names = Southwest Cay ''(Ingles)''<br/>Pugad Island ''(Ingles ng Pilipinas)''<br/>Đảo Song Tử Tây ''(Vietnamese)''<br/>南子島 / 南子岛 Nánzi Dǎo ''(Tsino)'' | image_name = File:Song_Tu_Tay_2022-08-29-00_00_2022-08-29-23_59_Sentinel-2_L2A_True_color.jpg | image_caption = Pulo ng Pugad | pushpin_map = Spratly Islands relief | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{Coord|11|25|46|N|114|19|53|E|display=inline,title}} | archipelago = [[Kapuluan ng Kalayaan]] | area_ha = 19 | country = {{VNM}} | country_admin_divisions_title_1 = [[Mga distrito ng Vietnam|Distrito]] | country_admin_divisions_1 = [[Distrito ng Trường Sa]], [[Khánh Hòa]] | country_admin_divisions_title_2 = [[Mga komuna ng Vietnam|Komuna]] | country_admin_divisions_2 = Komuna ng Song Tử Tây | country1 = {{CHN}} | country2 = {{PHL}} | country3 = {{TWN}} | country4 = {{VNM}} | population = 32 }} [[File:Song tu tay (Southwest Cay).jpg|thumb|upright=1.5]] [[File:North Danger Reef-Landsat 7-April 2000.jpg|upright=1.5|thumb|Larawan mula sa [[Landsat 7]] (2000)]] [[File:North Danger Reef nautical chart of 1911 (cropped).jpg|upright=1.5|thumb|Mapa pandagat (1911)]] Ang '''Pulo ng Pugad''' ({{lang-en|Pugad Island}}), o '''Southwest Cay''' ([[Wikang Ingles|Ingles]]); '''Đảo Song Tử Tây''' ({{lang-vi|Đảo Song Tử Tây}}); '''Nanzi Dao''' ({{zh|t=|s=|p=Nánzi Dǎo|c=南子島/南子岛}}), ay isang [[pulo]] sa hilagang-kanlurang gilid ng [[Kapuluan ng Kalayaan]] sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]. Bahagi ito ng [[atol]] na [[Bahura ng Hilagang Peligro]] at matatagpuan lamang {{convert|1.75|miles|km}} sa timog-kanluran ng [[Pulo ng Parola]]. May likas na lawak itong {{convert|12|ha|acre}}, kaya ito ang ikaanim na pinaka-malaking likás na pulo sa Kapuluan ng Kalayaan at ang ikalawang pinaka-malaking pulong sinasakop ng Vietnam. Matatagpuan sa Pulo ng Pugad ang pinakamataas na punto sa kapuluan, na may taas na 4 na metro mula sa antas ng dagat. Dati itong pinamugaran ng mga ibon at natatakpan ng mga puno at guano; isinagawa rin dito ang pagluwas ng guano sa "malaking sukat".<ref name=Gazetteer>{{cite web | title = Digital Gazetteer of Spratly Islands | url = http://www.southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | accessdate = 2008-03-22 | url-status = dead | archiveurl = https://web.archive.org/web/20100827072842/http://southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | archivedate = 2010-08-27 }}</ref> Inaangkin din ang pulo ng [[Tsina]] (PRC), [[Taiwan]] (ROC), at ng [[Pilipinas]]. ==Kasaysayan== ===1933 – Pag-angkin at Pananakop ng Pransiya=== Noong 1933, inangkin ng [[Pamahalaan ng Pransiya]] ang [[Kapuluan ng Kalayaan]], kabilang ang Pulo ng Pugad at [[Pulo ng Parola]]. Tatlong barko, ang ''Alerte'', ang ''Astrolabe'', at ang ''De Lanessan''—ang lumahok sa ekspedisyon.<ref name="Hancox Prescott 1997">{{cite book | last1=Hancox | first1=D.J. | last2=Prescott | first2=J.R.V. | title=Secret Hydrographic Surveys in the Spratly Islands | publisher=Maritime Institute of Malaysia | series=Mima paper | year=1997 | isbn=978-983-9275-10-0 | url=https://books.google.com/books?id=J5gZAQAAIAAJ | page=86}}</ref> Ang sumusunod ay sipi mula sa ulat ni H. Cucherousset sa ''L'Eveil economique de l'Indochine'' (Blg. 790, 28 Mayo 1933): :"Higit pang pahilaga, sa tapat ng [[Nha Trang]], matatagpuan ang atol na tinatawag na 'North Danger' (Bahura ng Peligro). Inangkin ng ''Alerte'' ang dalawang mabuhanging pulo (''kayo'') kung saan nito natagpuan ang ilang mangingisdang Hapones. Dumating din doon ang ''De Lanessan'' at siniyasat ang maliit na pulo. Ang pulong ito ay kapansin-pansing mas mataas kaysa sa iba, na ang pinakamataas na bahagi ay umaabot sa limang metro. Malalaki ang deposito ng pospeyt (''phosphate'') at malawak itong pinakinabangan ng mga Hapones." Matapos maisagawa ang pananakop, inilathala ng [[Ministri ng Ugnayang Panlabas ng Pransiya]] ang sumusunod na paunawa sa ''Journal Officiel'' ng Pransiya na may petsang Hulyo 26, 1933 (pahina 7837): :"Paunawa hinggil sa pagsakop ng ilang pulo ng hukbong pandagat ng Pransiya. :Ang Pamahalaan ng Pransiya ay sasakupin gamit ang mga Hukbong pandagat nito sa mga sumusunod na pulo at maliliit na pulo: :Ang dalawang pulo na matatagpuan sa latitud na 11°29' hilaga at longhitud na 114°21' silangan ng Greenwich, kasama ang mga nakadependeng maliliit na pulo nito (36). (Isinagawa ang pananakop noong 10 Abril 1933.) :Ang mga nabanggit na pulo at maliliit na pulo ay saklaw na ngayon ng soberanya ng Pransiya. (Pinawawalang-bisa ng paunawang ito ang naunang paunawang inilathala sa ''Journal Officiel (Official Journal)'' noong 25 Hulyo 1933, pahina 7784.) === 1939–1945 – Pananakop ng Hapon === Noong 1939, sinakop ng [[Imperyo ng Hapon|Hapon]] ang mga pulo at nanatili roon hanggang sa matapos ang [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]]. === 1963 – Pananakop ng Timog Vietnam === Noong 24 Mayo 1963, muling itinayo ng mga tripulante ng tatlong sasakyang-pandagat ng [[Timog Vietnam]]—ang ''Huong Giang'', ''Chi Lang'', at ''Ky Hoa''—ang mga estelang pangsoberanya sa [[Pulo ng Parola]] (Song Tử Đông/Northeast Cay) at Pulo ng Pugad (Song Tử Tây/Southwest Cay).<ref>{{cite web |url=http://eastseastudies.org/en/datbase-on-south-china-sea-study/doc_details/67-white-paper-on-the-hoang-sa-paracel-and-truong-sa-spratly-islands-part-2 |title="White Paper on the Hoang Sa (Paracel) and Truong Sa (Spratly) Islands (1975) |publisher=Ministry of Foreign Affairs (Republic of Vietnam)}}</ref> === 1968 – Pananakop ng Pilipinas === Noong 1968, sinakop ng mga sundalong Pilipino ang [[Pulo ng Parola]] (Northeast Cay, Song Tử Đông) at Pulo ng Pugad (Southwest Cay, Song Tử Tây).<ref>{{cite web |url=https://amti.csis.org/northeast-cay/ |title = Northeast Cay {{!}} Asia Maritime Transparency Initiative}}</ref> May kaugnayan dito si Cloma, na walang natagpuang opisyal na hakbang ng Pamahalaan ng Pilipinas na kasabay at partikular na nagpapatibay sa kaniyang deklarasyon. Gayunpaman, noong 1968, nagsimulang magpadala ang Pamahalaan ng Pilipinas ng mga sundalo upang sakupin ang lugar. Noong 1971, opisyal nitong inihayag na inokupa ng Pilipinas ang ilan sa mga katangian sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] (KIG) dahil sa "mga dahilan ng pambansang seguridad" at upang "pangalagaan ang kapakanan ng estado at ng mga mamamayan nito."<ref>https://www.cna.org/cna_files/pdf/iop-2014-U-008435.pdf, page 27, paragraph 3</ref> === 1975 – Pagbawi ng Timog Vietnam sa Pulo ng Pugad === {{Infobox military conflict |conflict= Insidente sa Pulo ng Pugad |date= 1975 |place= Pulo ng Pugad |result= Nasakop ng Timog Vietnam ang Pulo ng Pugad |combatant1={{flag|Pilipinas}} |combatant2={{flagicon|South Vietnam}} [[Timog Vietnam]] }} Matatagpuan ang Pulo ng Pugad malapit sa hilagang gilid ng [[Kapuluan ng Kalayaan]] sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]. Matatagpuan ito sa hilagang-kanluran ng [[Delikadong Karagatan]] (''Dangerous Ground''), sa pangkat ng [[Bahura ng Hilagang Peligro]] (''North Danger Reef''), na kinabibilangan din ng [[Pulo ng Parola]] (''Northeast Cay''), na inokupa ng Pilipinas; [[Bahura ng Timog Peligro]] (''South Reef''), na inokupa ng Timog Vietnam; at ng [[Bahura ng Peligro]], na hindi inokupa. Magkalayo lamang ng 1.75 milya (2.82 km) ang Pulo ng Pugad (''Southwest Cay'') at [[Pulo ng Parola]] (''Northeast Cay''), at tanaw ang magkabilang pulo sa bawat isa. Noong 1975, umalis ang lahat ng sundalong Pilipino na nagbabantay sa Pulo ng Pugad upang dumalo sa pagdiriwang ng kaarawan ng kanilang namumunong opisyal, na nakabase sa [[Pulo ng Parola]]. May lumabas ding ulat na nagsasabing nagawang magpadala ng mga prostituta ang mga opisyal ng Timog Vietnam sa pagdiriwang ng kaarawan upang akitin ang mga sundalong Pilipinong nagbabantay sa Pulo ng Pugad. Sinasabing nagsilbi itong "regalo" para sa kaarawan ng Pilipinong namumunong opisyal at bilang hakbang ng mga puwersa ng Timog Vietnam upang makipagkaibigan sa lahat ng sundalong Pilipinong nagbabantay sa Kapuluan ng Kalayaan (''Spratly Islands''). Hindi inaasahan ng mga sundalong Pilipino na gagamit ang Timog Vietnam ng panlilinlang, sapagkat kapuwa kaalyado ng Estados Unidos ang Pilipinas at Timog Vietnam noong [[Digmaang Biyetnam|Digmaang Vietnam]]. Pinaniniwalaang ang taktikang ito ang dahilan kung bakit nalaman ng mga puwersa ng Timog Vietnam na umalis sa pulo ang mga sundalong Pilipino, isang impormasyong karaniwang pinanatiling lihim.<ref name=seized>{{cite web |title=Vietnam could be the more serious threat in the Spratlys |url=https://rigobertotiglao.com/2023/08/02/vietnam-could-be-the-more-serious-threat-in-the-spratlys/ |publisher=Rigobertotiglao.com |date=August 2, 2023 |access-date=October 3, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251003025046/https://rigobertotiglao.com/2023/08/02/vietnam-could-be-the-more-serious-threat-in-the-spratlys/ |archive-date=October 3, 2025 |url-status=live}}</ref><ref name=seized2>{{cite web |last=Paglinawan |first=Adolfo Quizon |title=China’s effective control of SCS rules out Vietnam, Philippines at Sandy Cay |url=https://asiancenturyph.com/2025/05/14/chinas-effective-control-of-scs-rules-out-vietnam-philippines-at-sandy-cay/ |publisher=AsianCenturyPH.com |date=May 14, 2025 |access-date=October 3, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251003030416/https://asiancenturyph.com/2025/05/14/chinas-effective-control-of-scs-rules-out-vietnam-philippines-at-sandy-cay/ |archive-date=October 3, 2025 |url-status=live}}</ref><ref name=seized3>{{cite web |last=Tordesillas |first=Ellen T. |title=Occupy Spratlys |url=https://verafiles.org/articles/occupy-spratlys |publisher=VeraFiles.org |date=April 10, 2017 |access-date=October 3, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251003031310/https://verafiles.org/articles/occupy-spratlys |archive-date=October 3, 2025 |url-status=live}}</ref> Matapos ang pagdiriwang at nang luminaw na ang panahon, nagulat ang mga nagbalik na sundalong Pilipino nang madatnan nilang may isang kompanya ng mga sundalo ng Timog Vietnam na nasa pulo na. Pinalitan ng watawat ng Timog Vietnam ang watawat ng Pilipinas na nakawagayway na itinayo ng mga sundalong Pilipino. Agad na bumalik ang mga sundalong Pilipino sa Pulo ng Parola sa pangambang ito na ang susunod na puntiryahin. == Mga Sanggunian == {{reflist}} {{Kapuluan ng Kalayaan}} [[Kaurian:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kaurian:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] qcenu4kgxn8uwzuq7zdffavn59y5hyf 2213739 2213738 2026-06-28T06:05:15Z KyutKoTalaga 152379 /* 1975 – Pagbawi ng Timog Vietnam sa Pulo ng Pugad */ 2213739 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | disputed = yes | name = Pulo ng Pugad | type = island | other_names = Southwest Cay ''(Ingles)''<br/>Pugad Island ''(Ingles ng Pilipinas)''<br/>Đảo Song Tử Tây ''(Vietnamese)''<br/>南子島 / 南子岛 Nánzi Dǎo ''(Tsino)'' | image_name = File:Song_Tu_Tay_2022-08-29-00_00_2022-08-29-23_59_Sentinel-2_L2A_True_color.jpg | image_caption = Pulo ng Pugad | pushpin_map = Spratly Islands relief | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{Coord|11|25|46|N|114|19|53|E|display=inline,title}} | archipelago = [[Kapuluan ng Kalayaan]] | area_ha = 19 | country = {{VNM}} | country_admin_divisions_title_1 = [[Mga distrito ng Vietnam|Distrito]] | country_admin_divisions_1 = [[Distrito ng Trường Sa]], [[Khánh Hòa]] | country_admin_divisions_title_2 = [[Mga komuna ng Vietnam|Komuna]] | country_admin_divisions_2 = Komuna ng Song Tử Tây | country1 = {{CHN}} | country2 = {{PHL}} | country3 = {{TWN}} | country4 = {{VNM}} | population = 32 }} [[File:Song tu tay (Southwest Cay).jpg|thumb|upright=1.5]] [[File:North Danger Reef-Landsat 7-April 2000.jpg|upright=1.5|thumb|Larawan mula sa [[Landsat 7]] (2000)]] [[File:North Danger Reef nautical chart of 1911 (cropped).jpg|upright=1.5|thumb|Mapa pandagat (1911)]] Ang '''Pulo ng Pugad''' ({{lang-en|Pugad Island}}), o '''Southwest Cay''' ([[Wikang Ingles|Ingles]]); '''Đảo Song Tử Tây''' ({{lang-vi|Đảo Song Tử Tây}}); '''Nanzi Dao''' ({{zh|t=|s=|p=Nánzi Dǎo|c=南子島/南子岛}}), ay isang [[pulo]] sa hilagang-kanlurang gilid ng [[Kapuluan ng Kalayaan]] sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]. Bahagi ito ng [[atol]] na [[Bahura ng Hilagang Peligro]] at matatagpuan lamang {{convert|1.75|miles|km}} sa timog-kanluran ng [[Pulo ng Parola]]. May likas na lawak itong {{convert|12|ha|acre}}, kaya ito ang ikaanim na pinaka-malaking likás na pulo sa Kapuluan ng Kalayaan at ang ikalawang pinaka-malaking pulong sinasakop ng Vietnam. Matatagpuan sa Pulo ng Pugad ang pinakamataas na punto sa kapuluan, na may taas na 4 na metro mula sa antas ng dagat. Dati itong pinamugaran ng mga ibon at natatakpan ng mga puno at guano; isinagawa rin dito ang pagluwas ng guano sa "malaking sukat".<ref name=Gazetteer>{{cite web | title = Digital Gazetteer of Spratly Islands | url = http://www.southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | accessdate = 2008-03-22 | url-status = dead | archiveurl = https://web.archive.org/web/20100827072842/http://southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | archivedate = 2010-08-27 }}</ref> Inaangkin din ang pulo ng [[Tsina]] (PRC), [[Taiwan]] (ROC), at ng [[Pilipinas]]. ==Kasaysayan== ===1933 – Pag-angkin at Pananakop ng Pransiya=== Noong 1933, inangkin ng [[Pamahalaan ng Pransiya]] ang [[Kapuluan ng Kalayaan]], kabilang ang Pulo ng Pugad at [[Pulo ng Parola]]. Tatlong barko, ang ''Alerte'', ang ''Astrolabe'', at ang ''De Lanessan''—ang lumahok sa ekspedisyon.<ref name="Hancox Prescott 1997">{{cite book | last1=Hancox | first1=D.J. | last2=Prescott | first2=J.R.V. | title=Secret Hydrographic Surveys in the Spratly Islands | publisher=Maritime Institute of Malaysia | series=Mima paper | year=1997 | isbn=978-983-9275-10-0 | url=https://books.google.com/books?id=J5gZAQAAIAAJ | page=86}}</ref> Ang sumusunod ay sipi mula sa ulat ni H. Cucherousset sa ''L'Eveil economique de l'Indochine'' (Blg. 790, 28 Mayo 1933): :"Higit pang pahilaga, sa tapat ng [[Nha Trang]], matatagpuan ang atol na tinatawag na 'North Danger' (Bahura ng Peligro). Inangkin ng ''Alerte'' ang dalawang mabuhanging pulo (''kayo'') kung saan nito natagpuan ang ilang mangingisdang Hapones. Dumating din doon ang ''De Lanessan'' at siniyasat ang maliit na pulo. Ang pulong ito ay kapansin-pansing mas mataas kaysa sa iba, na ang pinakamataas na bahagi ay umaabot sa limang metro. Malalaki ang deposito ng pospeyt (''phosphate'') at malawak itong pinakinabangan ng mga Hapones." Matapos maisagawa ang pananakop, inilathala ng [[Ministri ng Ugnayang Panlabas ng Pransiya]] ang sumusunod na paunawa sa ''Journal Officiel'' ng Pransiya na may petsang Hulyo 26, 1933 (pahina 7837): :"Paunawa hinggil sa pagsakop ng ilang pulo ng hukbong pandagat ng Pransiya. :Ang Pamahalaan ng Pransiya ay sasakupin gamit ang mga Hukbong pandagat nito sa mga sumusunod na pulo at maliliit na pulo: :Ang dalawang pulo na matatagpuan sa latitud na 11°29' hilaga at longhitud na 114°21' silangan ng Greenwich, kasama ang mga nakadependeng maliliit na pulo nito (36). (Isinagawa ang pananakop noong 10 Abril 1933.) :Ang mga nabanggit na pulo at maliliit na pulo ay saklaw na ngayon ng soberanya ng Pransiya. (Pinawawalang-bisa ng paunawang ito ang naunang paunawang inilathala sa ''Journal Officiel (Official Journal)'' noong 25 Hulyo 1933, pahina 7784.) === 1939–1945 – Pananakop ng Hapon === Noong 1939, sinakop ng [[Imperyo ng Hapon|Hapon]] ang mga pulo at nanatili roon hanggang sa matapos ang [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]]. === 1963 – Pananakop ng Timog Vietnam === Noong 24 Mayo 1963, muling itinayo ng mga tripulante ng tatlong sasakyang-pandagat ng [[Timog Vietnam]]—ang ''Huong Giang'', ''Chi Lang'', at ''Ky Hoa''—ang mga estelang pangsoberanya sa [[Pulo ng Parola]] (Song Tử Đông/Northeast Cay) at Pulo ng Pugad (Song Tử Tây/Southwest Cay).<ref>{{cite web |url=http://eastseastudies.org/en/datbase-on-south-china-sea-study/doc_details/67-white-paper-on-the-hoang-sa-paracel-and-truong-sa-spratly-islands-part-2 |title="White Paper on the Hoang Sa (Paracel) and Truong Sa (Spratly) Islands (1975) |publisher=Ministry of Foreign Affairs (Republic of Vietnam)}}</ref> === 1968 – Pananakop ng Pilipinas === Noong 1968, sinakop ng mga sundalong Pilipino ang [[Pulo ng Parola]] (Northeast Cay, Song Tử Đông) at Pulo ng Pugad (Southwest Cay, Song Tử Tây).<ref>{{cite web |url=https://amti.csis.org/northeast-cay/ |title = Northeast Cay {{!}} Asia Maritime Transparency Initiative}}</ref> May kaugnayan dito si Cloma, na walang natagpuang opisyal na hakbang ng Pamahalaan ng Pilipinas na kasabay at partikular na nagpapatibay sa kaniyang deklarasyon. Gayunpaman, noong 1968, nagsimulang magpadala ang Pamahalaan ng Pilipinas ng mga sundalo upang sakupin ang lugar. Noong 1971, opisyal nitong inihayag na inokupa ng Pilipinas ang ilan sa mga katangian sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] (KIG) dahil sa "mga dahilan ng pambansang seguridad" at upang "pangalagaan ang kapakanan ng estado at ng mga mamamayan nito."<ref>https://www.cna.org/cna_files/pdf/iop-2014-U-008435.pdf, page 27, paragraph 3</ref> === 1975 – Pagbawi ng Timog Vietnam sa Pulo ng Pugad === {{Infobox military conflict |conflict= Insidente sa Pulo ng Pugad |date= 1975 |place= Pulo ng Pugad |result= Nasakop ng Timog Vietnam ang Pulo ng Pugad |combatant1={{flag|Pilipinas}} |combatant2={{flagicon|South Vietnam}} [[Timog Vietnam]] }} Matatagpuan ang Pulo ng Pugad malapit sa hilagang gilid ng [[Kapuluan ng Kalayaan]] sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]. Matatagpuan ito sa hilagang-kanluran ng [[Delikadong Karagatan]] (''Dangerous Ground''), sa pangkat ng [[Bahura ng Hilagang Peligro]] (''North Danger Reef''), na kinabibilangan din ng [[Pulo ng Parola]] (''Northeast Cay''), na inokupa ng Pilipinas; [[Bahura ng Timog Peligro]] (''South Reef''), na inokupa ng Timog Vietnam; at ng [[Bahura ng Peligro]], na hindi inokupa. Magkalayo lamang ng 1.75 milya (2.82 km) ang Pulo ng Pugad (''Southwest Cay'') at [[Pulo ng Parola]] (''Northeast Cay''), at tanaw ang magkabilang pulo sa bawat isa. Noong 1975, umalis ang lahat ng sundalong Pilipino na nagbabantay sa Pulo ng Pugad upang dumalo sa pagdiriwang ng kaarawan ng kanilang namumunong opisyal, na nakabase sa [[Pulo ng Parola]]. May lumabas ding ulat na nagsasabing nagawang magpadala ng mga prostituta ang mga opisyal ng Timog Vietnam sa pagdiriwang ng kaarawan upang akitin ang mga sundalong Pilipinong nagbabantay sa Pulo ng Pugad. Sinasabing nagsilbi itong "regalo" para sa kaarawan ng Pilipinong namumunong opisyal at bilang hakbang ng mga puwersa ng Timog Vietnam upang makipagkaibigan sa lahat ng sundalong Pilipinong nagbabantay sa Kapuluan ng Kalayaan (''Spratly Islands''). Hindi inaasahan ng mga sundalong Pilipino na gagamit ang Timog Vietnam ng panlilinlang, sapagkat kapuwa kaalyado ng Estados Unidos ang Pilipinas at Timog Vietnam noong [[Digmaang Biyetnam|Digmaang Vietnam]]. Pinaniniwalaang ang taktikang ito ang dahilan kung bakit nalaman ng mga puwersa ng Timog Vietnam na umalis sa pulo ang mga sundalong Pilipino, isang impormasyong karaniwang pinanatiling lihim.<ref name=seized>{{cite web |title=Vietnam could be the more serious threat in the Spratlys |url=https://rigobertotiglao.com/2023/08/02/vietnam-could-be-the-more-serious-threat-in-the-spratlys/ |publisher=Rigobertotiglao.com |date=August 2, 2023 |access-date=October 3, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251003025046/https://rigobertotiglao.com/2023/08/02/vietnam-could-be-the-more-serious-threat-in-the-spratlys/ |archive-date=October 3, 2025 |url-status=live}}</ref><ref name=seized2>{{cite web |last=Paglinawan |first=Adolfo Quizon |title=China’s effective control of SCS rules out Vietnam, Philippines at Sandy Cay |url=https://asiancenturyph.com/2025/05/14/chinas-effective-control-of-scs-rules-out-vietnam-philippines-at-sandy-cay/ |publisher=AsianCenturyPH.com |date=May 14, 2025 |access-date=October 3, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251003030416/https://asiancenturyph.com/2025/05/14/chinas-effective-control-of-scs-rules-out-vietnam-philippines-at-sandy-cay/ |archive-date=October 3, 2025 |url-status=live}}</ref><ref name=seized3>{{cite web |last=Tordesillas |first=Ellen T. |title=Occupy Spratlys |url=https://verafiles.org/articles/occupy-spratlys |publisher=VeraFiles.org |date=April 10, 2017 |access-date=October 3, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251003031310/https://verafiles.org/articles/occupy-spratlys |archive-date=October 3, 2025 |url-status=live}}</ref> Matapos ang pagdiriwang at nang luminaw na ang panahon, nagulat ang mga nagbalik na sundalong Pilipino nang madatnan nilang may isang kompanya ng mga sundalo ng Timog Vietnam na nasa pulo na. Pinalitan ng watawat ng Timog Vietnam ang watawat ng Pilipinas na nakawagayway na itinayo ng mga sundalong Pilipino. Agad na bumalik ang mga sundalong Pilipino sa Pulo ng Parola sa pangambang ito na ang susunod na puntiryahin. Matapos ipaalam sa nakatataas na pamunuan ng Pilipinas ang sitwasyon, inutusan nila ang mga sundalong nakatalaga sa Pulo ng Parola at [[Pulo ng Pag-asa]] (''Thitu Island'') na manatili sa katayuang pulang alerto. == Mga Sanggunian == {{reflist}} {{Kapuluan ng Kalayaan}} [[Kaurian:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kaurian:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] jyfevtvoyd2dlux37gwuqn2ljee2kd6 2213740 2213739 2026-06-28T06:05:56Z KyutKoTalaga 152379 /* 1975 – Pagbawi ng Timog Vietnam sa Pulo ng Pugad */ 2213740 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | disputed = yes | name = Pulo ng Pugad | type = island | other_names = Southwest Cay ''(Ingles)''<br/>Pugad Island ''(Ingles ng Pilipinas)''<br/>Đảo Song Tử Tây ''(Vietnamese)''<br/>南子島 / 南子岛 Nánzi Dǎo ''(Tsino)'' | image_name = File:Song_Tu_Tay_2022-08-29-00_00_2022-08-29-23_59_Sentinel-2_L2A_True_color.jpg | image_caption = Pulo ng Pugad | pushpin_map = Spratly Islands relief | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{Coord|11|25|46|N|114|19|53|E|display=inline,title}} | archipelago = [[Kapuluan ng Kalayaan]] | area_ha = 19 | country = {{VNM}} | country_admin_divisions_title_1 = [[Mga distrito ng Vietnam|Distrito]] | country_admin_divisions_1 = [[Distrito ng Trường Sa]], [[Khánh Hòa]] | country_admin_divisions_title_2 = [[Mga komuna ng Vietnam|Komuna]] | country_admin_divisions_2 = Komuna ng Song Tử Tây | country1 = {{CHN}} | country2 = {{PHL}} | country3 = {{TWN}} | country4 = {{VNM}} | population = 32 }} [[File:Song tu tay (Southwest Cay).jpg|thumb|upright=1.5]] [[File:North Danger Reef-Landsat 7-April 2000.jpg|upright=1.5|thumb|Larawan mula sa [[Landsat 7]] (2000)]] [[File:North Danger Reef nautical chart of 1911 (cropped).jpg|upright=1.5|thumb|Mapa pandagat (1911)]] Ang '''Pulo ng Pugad''' ({{lang-en|Pugad Island}}), o '''Southwest Cay''' ([[Wikang Ingles|Ingles]]); '''Đảo Song Tử Tây''' ({{lang-vi|Đảo Song Tử Tây}}); '''Nanzi Dao''' ({{zh|t=|s=|p=Nánzi Dǎo|c=南子島/南子岛}}), ay isang [[pulo]] sa hilagang-kanlurang gilid ng [[Kapuluan ng Kalayaan]] sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]. Bahagi ito ng [[atol]] na [[Bahura ng Hilagang Peligro]] at matatagpuan lamang {{convert|1.75|miles|km}} sa timog-kanluran ng [[Pulo ng Parola]]. May likas na lawak itong {{convert|12|ha|acre}}, kaya ito ang ikaanim na pinaka-malaking likás na pulo sa Kapuluan ng Kalayaan at ang ikalawang pinaka-malaking pulong sinasakop ng Vietnam. Matatagpuan sa Pulo ng Pugad ang pinakamataas na punto sa kapuluan, na may taas na 4 na metro mula sa antas ng dagat. Dati itong pinamugaran ng mga ibon at natatakpan ng mga puno at guano; isinagawa rin dito ang pagluwas ng guano sa "malaking sukat".<ref name=Gazetteer>{{cite web | title = Digital Gazetteer of Spratly Islands | url = http://www.southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | accessdate = 2008-03-22 | url-status = dead | archiveurl = https://web.archive.org/web/20100827072842/http://southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | archivedate = 2010-08-27 }}</ref> Inaangkin din ang pulo ng [[Tsina]] (PRC), [[Taiwan]] (ROC), at ng [[Pilipinas]]. ==Kasaysayan== ===1933 – Pag-angkin at Pananakop ng Pransiya=== Noong 1933, inangkin ng [[Pamahalaan ng Pransiya]] ang [[Kapuluan ng Kalayaan]], kabilang ang Pulo ng Pugad at [[Pulo ng Parola]]. Tatlong barko, ang ''Alerte'', ang ''Astrolabe'', at ang ''De Lanessan''—ang lumahok sa ekspedisyon.<ref name="Hancox Prescott 1997">{{cite book | last1=Hancox | first1=D.J. | last2=Prescott | first2=J.R.V. | title=Secret Hydrographic Surveys in the Spratly Islands | publisher=Maritime Institute of Malaysia | series=Mima paper | year=1997 | isbn=978-983-9275-10-0 | url=https://books.google.com/books?id=J5gZAQAAIAAJ | page=86}}</ref> Ang sumusunod ay sipi mula sa ulat ni H. Cucherousset sa ''L'Eveil economique de l'Indochine'' (Blg. 790, 28 Mayo 1933): :"Higit pang pahilaga, sa tapat ng [[Nha Trang]], matatagpuan ang atol na tinatawag na 'North Danger' (Bahura ng Peligro). Inangkin ng ''Alerte'' ang dalawang mabuhanging pulo (''kayo'') kung saan nito natagpuan ang ilang mangingisdang Hapones. Dumating din doon ang ''De Lanessan'' at siniyasat ang maliit na pulo. Ang pulong ito ay kapansin-pansing mas mataas kaysa sa iba, na ang pinakamataas na bahagi ay umaabot sa limang metro. Malalaki ang deposito ng pospeyt (''phosphate'') at malawak itong pinakinabangan ng mga Hapones." Matapos maisagawa ang pananakop, inilathala ng [[Ministri ng Ugnayang Panlabas ng Pransiya]] ang sumusunod na paunawa sa ''Journal Officiel'' ng Pransiya na may petsang Hulyo 26, 1933 (pahina 7837): :"Paunawa hinggil sa pagsakop ng ilang pulo ng hukbong pandagat ng Pransiya. :Ang Pamahalaan ng Pransiya ay sasakupin gamit ang mga Hukbong pandagat nito sa mga sumusunod na pulo at maliliit na pulo: :Ang dalawang pulo na matatagpuan sa latitud na 11°29' hilaga at longhitud na 114°21' silangan ng Greenwich, kasama ang mga nakadependeng maliliit na pulo nito (36). (Isinagawa ang pananakop noong 10 Abril 1933.) :Ang mga nabanggit na pulo at maliliit na pulo ay saklaw na ngayon ng soberanya ng Pransiya. (Pinawawalang-bisa ng paunawang ito ang naunang paunawang inilathala sa ''Journal Officiel (Official Journal)'' noong 25 Hulyo 1933, pahina 7784.) === 1939–1945 – Pananakop ng Hapon === Noong 1939, sinakop ng [[Imperyo ng Hapon|Hapon]] ang mga pulo at nanatili roon hanggang sa matapos ang [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]]. === 1963 – Pananakop ng Timog Vietnam === Noong 24 Mayo 1963, muling itinayo ng mga tripulante ng tatlong sasakyang-pandagat ng [[Timog Vietnam]]—ang ''Huong Giang'', ''Chi Lang'', at ''Ky Hoa''—ang mga estelang pangsoberanya sa [[Pulo ng Parola]] (Song Tử Đông/Northeast Cay) at Pulo ng Pugad (Song Tử Tây/Southwest Cay).<ref>{{cite web |url=http://eastseastudies.org/en/datbase-on-south-china-sea-study/doc_details/67-white-paper-on-the-hoang-sa-paracel-and-truong-sa-spratly-islands-part-2 |title="White Paper on the Hoang Sa (Paracel) and Truong Sa (Spratly) Islands (1975) |publisher=Ministry of Foreign Affairs (Republic of Vietnam)}}</ref> === 1968 – Pananakop ng Pilipinas === Noong 1968, sinakop ng mga sundalong Pilipino ang [[Pulo ng Parola]] (Northeast Cay, Song Tử Đông) at Pulo ng Pugad (Southwest Cay, Song Tử Tây).<ref>{{cite web |url=https://amti.csis.org/northeast-cay/ |title = Northeast Cay {{!}} Asia Maritime Transparency Initiative}}</ref> May kaugnayan dito si Cloma, na walang natagpuang opisyal na hakbang ng Pamahalaan ng Pilipinas na kasabay at partikular na nagpapatibay sa kaniyang deklarasyon. Gayunpaman, noong 1968, nagsimulang magpadala ang Pamahalaan ng Pilipinas ng mga sundalo upang sakupin ang lugar. Noong 1971, opisyal nitong inihayag na inokupa ng Pilipinas ang ilan sa mga katangian sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] (KIG) dahil sa "mga dahilan ng pambansang seguridad" at upang "pangalagaan ang kapakanan ng estado at ng mga mamamayan nito."<ref>https://www.cna.org/cna_files/pdf/iop-2014-U-008435.pdf, page 27, paragraph 3</ref> === 1975 – Pagbawi ng Timog Vietnam sa Pulo ng Pugad === {{Infobox military conflict |conflict= Insidente sa Pulo ng Pugad |date= 1975 |place= Pulo ng Pugad |result= Nasakop ng Timog Vietnam ang Pulo ng Pugad |combatant1={{flag|Pilipinas}} |combatant2={{flagicon|South Vietnam}} [[Timog Vietnam]] }} Matatagpuan ang Pulo ng Pugad malapit sa hilagang gilid ng [[Kapuluan ng Kalayaan]] sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]. Matatagpuan ito sa hilagang-kanluran ng [[Delikadong Karagatan]] (''Dangerous Ground''), sa pangkat ng [[Bahura ng Hilagang Peligro]] (''North Danger Reef''), na kinabibilangan din ng [[Pulo ng Parola]] (''Northeast Cay''), na inokupa ng Pilipinas; [[Bahura ng Timog Peligro]] (''South Reef''), na inokupa ng Timog Vietnam; at ng [[Bahura ng Peligro]], na hindi inokupa. Magkalayo lamang ng 1.75 milya (2.82 km) ang Pulo ng Pugad (''Southwest Cay'') at [[Pulo ng Parola]] (''Northeast Cay''), at tanaw ang magkabilang pulo sa bawat isa. Noong 1975, umalis ang lahat ng sundalong Pilipino na nagbabantay sa Pulo ng Pugad upang dumalo sa pagdiriwang ng kaarawan ng kanilang namumunong opisyal, na nakatalaga sa [[Pulo ng Parola]]. May lumabas ding ulat na nagsasabing nagawang magpadala ng mga prostituta ang mga opisyal ng Timog Vietnam sa pagdiriwang ng kaarawan upang akitin ang mga sundalong Pilipinong nagbabantay sa Pulo ng Pugad. Sinasabing nagsilbi itong "regalo" para sa kaarawan ng Pilipinong namumunong opisyal at bilang hakbang ng mga puwersa ng Timog Vietnam upang makipagkaibigan sa lahat ng sundalong Pilipinong nagbabantay sa Kapuluan ng Kalayaan (''Spratly Islands''). Hindi inaasahan ng mga sundalong Pilipino na gagamit ang Timog Vietnam ng panlilinlang, sapagkat kapuwa kaalyado ng Estados Unidos ang Pilipinas at Timog Vietnam noong [[Digmaang Biyetnam|Digmaang Vietnam]]. Pinaniniwalaang ang taktikang ito ang dahilan kung bakit nalaman ng mga puwersa ng Timog Vietnam na umalis sa pulo ang mga sundalong Pilipino, isang impormasyong karaniwang pinanatiling lihim.<ref name=seized>{{cite web |title=Vietnam could be the more serious threat in the Spratlys |url=https://rigobertotiglao.com/2023/08/02/vietnam-could-be-the-more-serious-threat-in-the-spratlys/ |publisher=Rigobertotiglao.com |date=August 2, 2023 |access-date=October 3, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251003025046/https://rigobertotiglao.com/2023/08/02/vietnam-could-be-the-more-serious-threat-in-the-spratlys/ |archive-date=October 3, 2025 |url-status=live}}</ref><ref name=seized2>{{cite web |last=Paglinawan |first=Adolfo Quizon |title=China’s effective control of SCS rules out Vietnam, Philippines at Sandy Cay |url=https://asiancenturyph.com/2025/05/14/chinas-effective-control-of-scs-rules-out-vietnam-philippines-at-sandy-cay/ |publisher=AsianCenturyPH.com |date=May 14, 2025 |access-date=October 3, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251003030416/https://asiancenturyph.com/2025/05/14/chinas-effective-control-of-scs-rules-out-vietnam-philippines-at-sandy-cay/ |archive-date=October 3, 2025 |url-status=live}}</ref><ref name=seized3>{{cite web |last=Tordesillas |first=Ellen T. |title=Occupy Spratlys |url=https://verafiles.org/articles/occupy-spratlys |publisher=VeraFiles.org |date=April 10, 2017 |access-date=October 3, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251003031310/https://verafiles.org/articles/occupy-spratlys |archive-date=October 3, 2025 |url-status=live}}</ref> Matapos ang pagdiriwang at nang luminaw na ang panahon, nagulat ang mga nagbalik na sundalong Pilipino nang madatnan nilang may isang kompanya ng mga sundalo ng Timog Vietnam na nasa pulo na. Pinalitan ng watawat ng Timog Vietnam ang watawat ng Pilipinas na nakawagayway na itinayo ng mga sundalong Pilipino. Agad na bumalik ang mga sundalong Pilipino sa Pulo ng Parola sa pangambang ito na ang susunod na puntiryahin. Matapos ipaalam sa nakatataas na pamunuan ng Pilipinas ang sitwasyon, inutusan nila ang mga sundalong nakatalaga sa Pulo ng Parola at [[Pulo ng Pag-asa]] (''Thitu Island'') na manatili sa katayuang pulang alerto. == Mga Sanggunian == {{reflist}} {{Kapuluan ng Kalayaan}} [[Kaurian:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kaurian:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] 5iinrjwm0dy95412dx7iuo3wft77wkq 2213741 2213740 2026-06-28T06:06:37Z KyutKoTalaga 152379 /* 1975 – Pagbawi ng Timog Vietnam sa Pulo ng Pugad */ 2213741 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | disputed = yes | name = Pulo ng Pugad | type = island | other_names = Southwest Cay ''(Ingles)''<br/>Pugad Island ''(Ingles ng Pilipinas)''<br/>Đảo Song Tử Tây ''(Vietnamese)''<br/>南子島 / 南子岛 Nánzi Dǎo ''(Tsino)'' | image_name = File:Song_Tu_Tay_2022-08-29-00_00_2022-08-29-23_59_Sentinel-2_L2A_True_color.jpg | image_caption = Pulo ng Pugad | pushpin_map = Spratly Islands relief | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{Coord|11|25|46|N|114|19|53|E|display=inline,title}} | archipelago = [[Kapuluan ng Kalayaan]] | area_ha = 19 | country = {{VNM}} | country_admin_divisions_title_1 = [[Mga distrito ng Vietnam|Distrito]] | country_admin_divisions_1 = [[Distrito ng Trường Sa]], [[Khánh Hòa]] | country_admin_divisions_title_2 = [[Mga komuna ng Vietnam|Komuna]] | country_admin_divisions_2 = Komuna ng Song Tử Tây | country1 = {{CHN}} | country2 = {{PHL}} | country3 = {{TWN}} | country4 = {{VNM}} | population = 32 }} [[File:Song tu tay (Southwest Cay).jpg|thumb|upright=1.5]] [[File:North Danger Reef-Landsat 7-April 2000.jpg|upright=1.5|thumb|Larawan mula sa [[Landsat 7]] (2000)]] [[File:North Danger Reef nautical chart of 1911 (cropped).jpg|upright=1.5|thumb|Mapa pandagat (1911)]] Ang '''Pulo ng Pugad''' ({{lang-en|Pugad Island}}), o '''Southwest Cay''' ([[Wikang Ingles|Ingles]]); '''Đảo Song Tử Tây''' ({{lang-vi|Đảo Song Tử Tây}}); '''Nanzi Dao''' ({{zh|t=|s=|p=Nánzi Dǎo|c=南子島/南子岛}}), ay isang [[pulo]] sa hilagang-kanlurang gilid ng [[Kapuluan ng Kalayaan]] sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]. Bahagi ito ng [[atol]] na [[Bahura ng Hilagang Peligro]] at matatagpuan lamang {{convert|1.75|miles|km}} sa timog-kanluran ng [[Pulo ng Parola]]. May likas na lawak itong {{convert|12|ha|acre}}, kaya ito ang ikaanim na pinaka-malaking likás na pulo sa Kapuluan ng Kalayaan at ang ikalawang pinaka-malaking pulong sinasakop ng Vietnam. Matatagpuan sa Pulo ng Pugad ang pinakamataas na punto sa kapuluan, na may taas na 4 na metro mula sa antas ng dagat. Dati itong pinamugaran ng mga ibon at natatakpan ng mga puno at guano; isinagawa rin dito ang pagluwas ng guano sa "malaking sukat".<ref name=Gazetteer>{{cite web | title = Digital Gazetteer of Spratly Islands | url = http://www.southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | accessdate = 2008-03-22 | url-status = dead | archiveurl = https://web.archive.org/web/20100827072842/http://southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | archivedate = 2010-08-27 }}</ref> Inaangkin din ang pulo ng [[Tsina]] (PRC), [[Taiwan]] (ROC), at ng [[Pilipinas]]. ==Kasaysayan== ===1933 – Pag-angkin at Pananakop ng Pransiya=== Noong 1933, inangkin ng [[Pamahalaan ng Pransiya]] ang [[Kapuluan ng Kalayaan]], kabilang ang Pulo ng Pugad at [[Pulo ng Parola]]. Tatlong barko, ang ''Alerte'', ang ''Astrolabe'', at ang ''De Lanessan''—ang lumahok sa ekspedisyon.<ref name="Hancox Prescott 1997">{{cite book | last1=Hancox | first1=D.J. | last2=Prescott | first2=J.R.V. | title=Secret Hydrographic Surveys in the Spratly Islands | publisher=Maritime Institute of Malaysia | series=Mima paper | year=1997 | isbn=978-983-9275-10-0 | url=https://books.google.com/books?id=J5gZAQAAIAAJ | page=86}}</ref> Ang sumusunod ay sipi mula sa ulat ni H. Cucherousset sa ''L'Eveil economique de l'Indochine'' (Blg. 790, 28 Mayo 1933): :"Higit pang pahilaga, sa tapat ng [[Nha Trang]], matatagpuan ang atol na tinatawag na 'North Danger' (Bahura ng Peligro). Inangkin ng ''Alerte'' ang dalawang mabuhanging pulo (''kayo'') kung saan nito natagpuan ang ilang mangingisdang Hapones. Dumating din doon ang ''De Lanessan'' at siniyasat ang maliit na pulo. Ang pulong ito ay kapansin-pansing mas mataas kaysa sa iba, na ang pinakamataas na bahagi ay umaabot sa limang metro. Malalaki ang deposito ng pospeyt (''phosphate'') at malawak itong pinakinabangan ng mga Hapones." Matapos maisagawa ang pananakop, inilathala ng [[Ministri ng Ugnayang Panlabas ng Pransiya]] ang sumusunod na paunawa sa ''Journal Officiel'' ng Pransiya na may petsang Hulyo 26, 1933 (pahina 7837): :"Paunawa hinggil sa pagsakop ng ilang pulo ng hukbong pandagat ng Pransiya. :Ang Pamahalaan ng Pransiya ay sasakupin gamit ang mga Hukbong pandagat nito sa mga sumusunod na pulo at maliliit na pulo: :Ang dalawang pulo na matatagpuan sa latitud na 11°29' hilaga at longhitud na 114°21' silangan ng Greenwich, kasama ang mga nakadependeng maliliit na pulo nito (36). (Isinagawa ang pananakop noong 10 Abril 1933.) :Ang mga nabanggit na pulo at maliliit na pulo ay saklaw na ngayon ng soberanya ng Pransiya. (Pinawawalang-bisa ng paunawang ito ang naunang paunawang inilathala sa ''Journal Officiel (Official Journal)'' noong 25 Hulyo 1933, pahina 7784.) === 1939–1945 – Pananakop ng Hapon === Noong 1939, sinakop ng [[Imperyo ng Hapon|Hapon]] ang mga pulo at nanatili roon hanggang sa matapos ang [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]]. === 1963 – Pananakop ng Timog Vietnam === Noong 24 Mayo 1963, muling itinayo ng mga tripulante ng tatlong sasakyang-pandagat ng [[Timog Vietnam]]—ang ''Huong Giang'', ''Chi Lang'', at ''Ky Hoa''—ang mga estelang pangsoberanya sa [[Pulo ng Parola]] (Song Tử Đông/Northeast Cay) at Pulo ng Pugad (Song Tử Tây/Southwest Cay).<ref>{{cite web |url=http://eastseastudies.org/en/datbase-on-south-china-sea-study/doc_details/67-white-paper-on-the-hoang-sa-paracel-and-truong-sa-spratly-islands-part-2 |title="White Paper on the Hoang Sa (Paracel) and Truong Sa (Spratly) Islands (1975) |publisher=Ministry of Foreign Affairs (Republic of Vietnam)}}</ref> === 1968 – Pananakop ng Pilipinas === Noong 1968, sinakop ng mga sundalong Pilipino ang [[Pulo ng Parola]] (Northeast Cay, Song Tử Đông) at Pulo ng Pugad (Southwest Cay, Song Tử Tây).<ref>{{cite web |url=https://amti.csis.org/northeast-cay/ |title = Northeast Cay {{!}} Asia Maritime Transparency Initiative}}</ref> May kaugnayan dito si Cloma, na walang natagpuang opisyal na hakbang ng Pamahalaan ng Pilipinas na kasabay at partikular na nagpapatibay sa kaniyang deklarasyon. Gayunpaman, noong 1968, nagsimulang magpadala ang Pamahalaan ng Pilipinas ng mga sundalo upang sakupin ang lugar. Noong 1971, opisyal nitong inihayag na inokupa ng Pilipinas ang ilan sa mga katangian sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] (KIG) dahil sa "mga dahilan ng pambansang seguridad" at upang "pangalagaan ang kapakanan ng estado at ng mga mamamayan nito."<ref>https://www.cna.org/cna_files/pdf/iop-2014-U-008435.pdf, page 27, paragraph 3</ref> === 1975 – Pagbawi ng Timog Vietnam sa Pulo ng Pugad === {{Infobox military conflict |conflict= Insidente sa Pulo ng Pugad |date= 1975 |place= Pulo ng Pugad |result= Nasakop ng Timog Vietnam ang Pulo ng Pugad |combatant1={{flag|Pilipinas}} |combatant2={{flagicon|South Vietnam}} [[Timog Vietnam]] }} Matatagpuan ang Pulo ng Pugad malapit sa hilagang gilid ng [[Kapuluan ng Kalayaan]] sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]. Matatagpuan ito sa hilagang-kanluran ng [[Delikadong Karagatan]] (''Dangerous Ground''), sa pangkat ng [[Bahura ng Hilagang Peligro]] (''North Danger Reef''), na kinabibilangan din ng [[Pulo ng Parola]] (''Northeast Cay''), na inokupa ng Pilipinas; [[Bahura ng Timog Peligro]] (''South Reef''), na inokupa ng Timog Vietnam; at ng [[Bahura ng Peligro]], na hindi inokupa. Magkalayo lamang ng 1.75 milya (2.82 km) ang Pulo ng Pugad (''Southwest Cay'') at [[Pulo ng Parola]] (''Northeast Cay''), at tanaw ang magkabilang pulo sa bawat isa. Noong 1975, umalis ang lahat ng sundalong Pilipino na nagbabantay sa Pulo ng Pugad upang dumalo sa pagdiriwang ng kaarawan ng kanilang namumunong opisyal, na nakatalaga sa [[Pulo ng Parola]]. May lumabas ding ulat na nagsasabing nagawang magpadala ng mga prostituta ang mga opisyal ng Timog Vietnam sa pagdiriwang ng kaarawan upang akitin ang mga sundalong Pilipinong nagbabantay sa Pulo ng Pugad. Sinasabing nagsilbi itong "regalo" para sa kaarawan ng Pilipinong namumunong opisyal at bilang hakbang ng mga puwersa ng Timog Vietnam upang makipagkaibigan sa lahat ng sundalong Pilipinong nagbabantay sa Kapuluan ng Kalayaan (''Spratly Islands''). Hindi inaasahan ng mga sundalong Pilipino na gagamit ang Timog Vietnam ng panlilinlang, sapagkat kapuwa kaalyado ng Estados Unidos ang Pilipinas at Timog Vietnam noong [[Digmaang Biyetnam|Digmaang Vietnam]]. Pinaniniwalaang ang taktikang ito ang dahilan kung bakit nalaman ng mga puwersa ng Timog Vietnam na umalis sa pulo ang mga sundalong Pilipino, isang impormasyong karaniwang pinanatiling lihim.<ref name=seized>{{cite web |title=Vietnam could be the more serious threat in the Spratlys |url=https://rigobertotiglao.com/2023/08/02/vietnam-could-be-the-more-serious-threat-in-the-spratlys/ |publisher=Rigobertotiglao.com |date=August 2, 2023 |access-date=October 3, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251003025046/https://rigobertotiglao.com/2023/08/02/vietnam-could-be-the-more-serious-threat-in-the-spratlys/ |archive-date=October 3, 2025 |url-status=live}}</ref><ref name=seized2>{{cite web |last=Paglinawan |first=Adolfo Quizon |title=China’s effective control of SCS rules out Vietnam, Philippines at Sandy Cay |url=https://asiancenturyph.com/2025/05/14/chinas-effective-control-of-scs-rules-out-vietnam-philippines-at-sandy-cay/ |publisher=AsianCenturyPH.com |date=May 14, 2025 |access-date=October 3, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251003030416/https://asiancenturyph.com/2025/05/14/chinas-effective-control-of-scs-rules-out-vietnam-philippines-at-sandy-cay/ |archive-date=October 3, 2025 |url-status=live}}</ref><ref name=seized3>{{cite web |last=Tordesillas |first=Ellen T. |title=Occupy Spratlys |url=https://verafiles.org/articles/occupy-spratlys |publisher=VeraFiles.org |date=April 10, 2017 |access-date=October 3, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251003031310/https://verafiles.org/articles/occupy-spratlys |archive-date=October 3, 2025 |url-status=live}}</ref> Matapos ang pagdiriwang at nang luminaw na ang panahon, nagulat ang mga nagbalik na sundalong Pilipino nang madatnan nilang may isang kompanya ng mga sundalo ng Timog Vietnam na nasa pulo na. Pinalitan ng watawat ng Timog Vietnam ang watawat ng Pilipinas na nakawagayway na itinayo ng mga sundalong Pilipino. Agad na bumalik ang mga sundalong Pilipino sa Pulo ng Parola sa pangambang ito na ang susunod na puntiryahin. Matapos ipaalam sa nakatataas na pamunuan ng Pilipinas ang sitwasyon, inutusan nila ang mga sundalong nakatalaga sa Pulo ng Parola at [[Pulo ng Pag-asa]] (''Thitu Island'') na manatili sa katayuang pulang alerto (''red alert status''). == Mga Sanggunian == {{reflist}} {{Kapuluan ng Kalayaan}} [[Kaurian:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kaurian:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] d966uouwojs0f7glxtj0wxp9ky2x2ta 2213742 2213741 2026-06-28T06:09:27Z KyutKoTalaga 152379 /* 1975 – Pagbawi ng Timog Vietnam sa Pulo ng Pugad */ 2213742 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | disputed = yes | name = Pulo ng Pugad | type = island | other_names = Southwest Cay ''(Ingles)''<br/>Pugad Island ''(Ingles ng Pilipinas)''<br/>Đảo Song Tử Tây ''(Vietnamese)''<br/>南子島 / 南子岛 Nánzi Dǎo ''(Tsino)'' | image_name = File:Song_Tu_Tay_2022-08-29-00_00_2022-08-29-23_59_Sentinel-2_L2A_True_color.jpg | image_caption = Pulo ng Pugad | pushpin_map = Spratly Islands relief | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{Coord|11|25|46|N|114|19|53|E|display=inline,title}} | archipelago = [[Kapuluan ng Kalayaan]] | area_ha = 19 | country = {{VNM}} | country_admin_divisions_title_1 = [[Mga distrito ng Vietnam|Distrito]] | country_admin_divisions_1 = [[Distrito ng Trường Sa]], [[Khánh Hòa]] | country_admin_divisions_title_2 = [[Mga komuna ng Vietnam|Komuna]] | country_admin_divisions_2 = Komuna ng Song Tử Tây | country1 = {{CHN}} | country2 = {{PHL}} | country3 = {{TWN}} | country4 = {{VNM}} | population = 32 }} [[File:Song tu tay (Southwest Cay).jpg|thumb|upright=1.5]] [[File:North Danger Reef-Landsat 7-April 2000.jpg|upright=1.5|thumb|Larawan mula sa [[Landsat 7]] (2000)]] [[File:North Danger Reef nautical chart of 1911 (cropped).jpg|upright=1.5|thumb|Mapa pandagat (1911)]] Ang '''Pulo ng Pugad''' ({{lang-en|Pugad Island}}), o '''Southwest Cay''' ([[Wikang Ingles|Ingles]]); '''Đảo Song Tử Tây''' ({{lang-vi|Đảo Song Tử Tây}}); '''Nanzi Dao''' ({{zh|t=|s=|p=Nánzi Dǎo|c=南子島/南子岛}}), ay isang [[pulo]] sa hilagang-kanlurang gilid ng [[Kapuluan ng Kalayaan]] sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]. Bahagi ito ng [[atol]] na [[Bahura ng Hilagang Peligro]] at matatagpuan lamang {{convert|1.75|miles|km}} sa timog-kanluran ng [[Pulo ng Parola]]. May likas na lawak itong {{convert|12|ha|acre}}, kaya ito ang ikaanim na pinaka-malaking likás na pulo sa Kapuluan ng Kalayaan at ang ikalawang pinaka-malaking pulong sinasakop ng Vietnam. Matatagpuan sa Pulo ng Pugad ang pinakamataas na punto sa kapuluan, na may taas na 4 na metro mula sa antas ng dagat. Dati itong pinamugaran ng mga ibon at natatakpan ng mga puno at guano; isinagawa rin dito ang pagluwas ng guano sa "malaking sukat".<ref name=Gazetteer>{{cite web | title = Digital Gazetteer of Spratly Islands | url = http://www.southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | accessdate = 2008-03-22 | url-status = dead | archiveurl = https://web.archive.org/web/20100827072842/http://southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | archivedate = 2010-08-27 }}</ref> Inaangkin din ang pulo ng [[Tsina]] (PRC), [[Taiwan]] (ROC), at ng [[Pilipinas]]. ==Kasaysayan== ===1933 – Pag-angkin at Pananakop ng Pransiya=== Noong 1933, inangkin ng [[Pamahalaan ng Pransiya]] ang [[Kapuluan ng Kalayaan]], kabilang ang Pulo ng Pugad at [[Pulo ng Parola]]. Tatlong barko, ang ''Alerte'', ang ''Astrolabe'', at ang ''De Lanessan''—ang lumahok sa ekspedisyon.<ref name="Hancox Prescott 1997">{{cite book | last1=Hancox | first1=D.J. | last2=Prescott | first2=J.R.V. | title=Secret Hydrographic Surveys in the Spratly Islands | publisher=Maritime Institute of Malaysia | series=Mima paper | year=1997 | isbn=978-983-9275-10-0 | url=https://books.google.com/books?id=J5gZAQAAIAAJ | page=86}}</ref> Ang sumusunod ay sipi mula sa ulat ni H. Cucherousset sa ''L'Eveil economique de l'Indochine'' (Blg. 790, 28 Mayo 1933): :"Higit pang pahilaga, sa tapat ng [[Nha Trang]], matatagpuan ang atol na tinatawag na 'North Danger' (Bahura ng Peligro). Inangkin ng ''Alerte'' ang dalawang mabuhanging pulo (''kayo'') kung saan nito natagpuan ang ilang mangingisdang Hapones. Dumating din doon ang ''De Lanessan'' at siniyasat ang maliit na pulo. Ang pulong ito ay kapansin-pansing mas mataas kaysa sa iba, na ang pinakamataas na bahagi ay umaabot sa limang metro. Malalaki ang deposito ng pospeyt (''phosphate'') at malawak itong pinakinabangan ng mga Hapones." Matapos maisagawa ang pananakop, inilathala ng [[Ministri ng Ugnayang Panlabas ng Pransiya]] ang sumusunod na paunawa sa ''Journal Officiel'' ng Pransiya na may petsang Hulyo 26, 1933 (pahina 7837): :"Paunawa hinggil sa pagsakop ng ilang pulo ng hukbong pandagat ng Pransiya. :Ang Pamahalaan ng Pransiya ay sasakupin gamit ang mga Hukbong pandagat nito sa mga sumusunod na pulo at maliliit na pulo: :Ang dalawang pulo na matatagpuan sa latitud na 11°29' hilaga at longhitud na 114°21' silangan ng Greenwich, kasama ang mga nakadependeng maliliit na pulo nito (36). (Isinagawa ang pananakop noong 10 Abril 1933.) :Ang mga nabanggit na pulo at maliliit na pulo ay saklaw na ngayon ng soberanya ng Pransiya. (Pinawawalang-bisa ng paunawang ito ang naunang paunawang inilathala sa ''Journal Officiel (Official Journal)'' noong 25 Hulyo 1933, pahina 7784.) === 1939–1945 – Pananakop ng Hapon === Noong 1939, sinakop ng [[Imperyo ng Hapon|Hapon]] ang mga pulo at nanatili roon hanggang sa matapos ang [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]]. === 1963 – Pananakop ng Timog Vietnam === Noong 24 Mayo 1963, muling itinayo ng mga tripulante ng tatlong sasakyang-pandagat ng [[Timog Vietnam]]—ang ''Huong Giang'', ''Chi Lang'', at ''Ky Hoa''—ang mga estelang pangsoberanya sa [[Pulo ng Parola]] (Song Tử Đông/Northeast Cay) at Pulo ng Pugad (Song Tử Tây/Southwest Cay).<ref>{{cite web |url=http://eastseastudies.org/en/datbase-on-south-china-sea-study/doc_details/67-white-paper-on-the-hoang-sa-paracel-and-truong-sa-spratly-islands-part-2 |title="White Paper on the Hoang Sa (Paracel) and Truong Sa (Spratly) Islands (1975) |publisher=Ministry of Foreign Affairs (Republic of Vietnam)}}</ref> === 1968 – Pananakop ng Pilipinas === Noong 1968, sinakop ng mga sundalong Pilipino ang [[Pulo ng Parola]] (Northeast Cay, Song Tử Đông) at Pulo ng Pugad (Southwest Cay, Song Tử Tây).<ref>{{cite web |url=https://amti.csis.org/northeast-cay/ |title = Northeast Cay {{!}} Asia Maritime Transparency Initiative}}</ref> May kaugnayan dito si Cloma, na walang natagpuang opisyal na hakbang ng Pamahalaan ng Pilipinas na kasabay at partikular na nagpapatibay sa kaniyang deklarasyon. Gayunpaman, noong 1968, nagsimulang magpadala ang Pamahalaan ng Pilipinas ng mga sundalo upang sakupin ang lugar. Noong 1971, opisyal nitong inihayag na inokupa ng Pilipinas ang ilan sa mga katangian sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] (KIG) dahil sa "mga dahilan ng pambansang seguridad" at upang "pangalagaan ang kapakanan ng estado at ng mga mamamayan nito."<ref>https://www.cna.org/cna_files/pdf/iop-2014-U-008435.pdf, page 27, paragraph 3</ref> === 1975 – Pagbawi ng Timog Vietnam sa Pulo ng Pugad === {{Infobox military conflict |conflict= Insidente sa Pulo ng Pugad |date= 1975 |place= Pulo ng Pugad |result= Nasakop ng Timog Vietnam ang Pulo ng Pugad |combatant1={{flag|Pilipinas}} |combatant2={{flagicon|South Vietnam}} [[Timog Vietnam]] }} Matatagpuan ang Pulo ng Pugad malapit sa hilagang gilid ng [[Kapuluan ng Kalayaan]] sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]. Matatagpuan ito sa hilagang-kanluran ng [[Delikadong Karagatan]] (''Dangerous Ground''), sa pangkat ng [[Bahura ng Hilagang Peligro]] (''North Danger Reef''), na kinabibilangan din ng [[Pulo ng Parola]] (''Northeast Cay''), na inokupa ng Pilipinas; [[Bahura ng Timog Peligro]] (''South Reef''), na inokupa ng Timog Vietnam; at ng [[Bahura ng Peligro]], na hindi inokupa. Magkalayo lamang ng 1.75 milya (2.82 km) ang Pulo ng Pugad (''Southwest Cay'') at [[Pulo ng Parola]] (''Northeast Cay''), at tanaw ang magkabilang pulo sa bawat isa. Noong 1975, umalis ang lahat ng sundalong Pilipino na nagbabantay sa Pulo ng Pugad upang dumalo sa pagdiriwang ng kaarawan ng kanilang namumunong opisyal, na nakatalaga sa [[Pulo ng Parola]]. May lumabas ding ulat na nagsasabing nagawang magpadala ng mga prostituta ang mga opisyal ng Timog Vietnam sa pagdiriwang ng kaarawan upang akitin ang mga sundalong Pilipinong nagbabantay sa Pulo ng Pugad. Sinasabing nagsilbi itong "regalo" para sa kaarawan ng Pilipinong namumunong opisyal at bilang hakbang ng mga puwersa ng Timog Vietnam upang makipagkaibigan sa lahat ng sundalong Pilipinong nagbabantay sa Kapuluan ng Kalayaan (''Spratly Islands''). Hindi inaasahan ng mga sundalong Pilipino na gagamit ang Timog Vietnam ng panlilinlang, sapagkat kapuwa kaalyado ng Estados Unidos ang Pilipinas at Timog Vietnam noong [[Digmaang Biyetnam|Digmaang Vietnam]]. Pinaniniwalaang ang taktikang ito ang dahilan kung bakit nalaman ng mga puwersa ng Timog Vietnam na umalis sa pulo ang mga sundalong Pilipino, isang impormasyong karaniwang pinanatiling lihim.<ref name=seized>{{cite web |title=Vietnam could be the more serious threat in the Spratlys |url=https://rigobertotiglao.com/2023/08/02/vietnam-could-be-the-more-serious-threat-in-the-spratlys/ |publisher=Rigobertotiglao.com |date=August 2, 2023 |access-date=October 3, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251003025046/https://rigobertotiglao.com/2023/08/02/vietnam-could-be-the-more-serious-threat-in-the-spratlys/ |archive-date=October 3, 2025 |url-status=live}}</ref><ref name=seized2>{{cite web |last=Paglinawan |first=Adolfo Quizon |title=China’s effective control of SCS rules out Vietnam, Philippines at Sandy Cay |url=https://asiancenturyph.com/2025/05/14/chinas-effective-control-of-scs-rules-out-vietnam-philippines-at-sandy-cay/ |publisher=AsianCenturyPH.com |date=May 14, 2025 |access-date=October 3, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251003030416/https://asiancenturyph.com/2025/05/14/chinas-effective-control-of-scs-rules-out-vietnam-philippines-at-sandy-cay/ |archive-date=October 3, 2025 |url-status=live}}</ref><ref name=seized3>{{cite web |last=Tordesillas |first=Ellen T. |title=Occupy Spratlys |url=https://verafiles.org/articles/occupy-spratlys |publisher=VeraFiles.org |date=April 10, 2017 |access-date=October 3, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251003031310/https://verafiles.org/articles/occupy-spratlys |archive-date=October 3, 2025 |url-status=live}}</ref> Matapos ang pagdiriwang at nang luminaw na ang panahon, nagulat ang mga nagbalik na sundalong Pilipino nang madatnan nilang may isang kompanya ng mga sundalo ng Timog Vietnam na nasa pulo na. Pinalitan ng watawat ng Timog Vietnam ang watawat ng Pilipinas na nakawagayway na itinayo ng mga sundalong Pilipino. Agad na bumalik ang mga sundalong Pilipino sa Pulo ng Parola sa pangambang ito na ang susunod na puntiryahin. Matapos ipaalam sa nakatataas na pamunuan ng Pilipinas ang sitwasyon, inutusan nila ang mga sundalong nakatalaga sa Pulo ng Parola at [[Pulo ng Pag-asa]] (''Thitu Island'') na manatili sa katayuang pulang alerto (''red alert status''). Sa sumunod na mga umaga, ang tanging nagawa ng mga sundalong Pilipino sa Pulo ng Parola ay ang "magmura" habang inaawit ng mga sundalo ng Timog Vietnam ang kanilang pambansang awit sa Pulo ng Pugad. == Mga Sanggunian == {{reflist}} {{Kapuluan ng Kalayaan}} [[Kaurian:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kaurian:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] i6k6c9l5la5ymnhbdkp4kvrddd0111t 2213743 2213742 2026-06-28T06:10:22Z KyutKoTalaga 152379 /* 1975 – Pagbawi ng Timog Vietnam sa Pulo ng Pugad */ 2213743 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | disputed = yes | name = Pulo ng Pugad | type = island | other_names = Southwest Cay ''(Ingles)''<br/>Pugad Island ''(Ingles ng Pilipinas)''<br/>Đảo Song Tử Tây ''(Vietnamese)''<br/>南子島 / 南子岛 Nánzi Dǎo ''(Tsino)'' | image_name = File:Song_Tu_Tay_2022-08-29-00_00_2022-08-29-23_59_Sentinel-2_L2A_True_color.jpg | image_caption = Pulo ng Pugad | pushpin_map = Spratly Islands relief | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{Coord|11|25|46|N|114|19|53|E|display=inline,title}} | archipelago = [[Kapuluan ng Kalayaan]] | area_ha = 19 | country = {{VNM}} | country_admin_divisions_title_1 = [[Mga distrito ng Vietnam|Distrito]] | country_admin_divisions_1 = [[Distrito ng Trường Sa]], [[Khánh Hòa]] | country_admin_divisions_title_2 = [[Mga komuna ng Vietnam|Komuna]] | country_admin_divisions_2 = Komuna ng Song Tử Tây | country1 = {{CHN}} | country2 = {{PHL}} | country3 = {{TWN}} | country4 = {{VNM}} | population = 32 }} [[File:Song tu tay (Southwest Cay).jpg|thumb|upright=1.5]] [[File:North Danger Reef-Landsat 7-April 2000.jpg|upright=1.5|thumb|Larawan mula sa [[Landsat 7]] (2000)]] [[File:North Danger Reef nautical chart of 1911 (cropped).jpg|upright=1.5|thumb|Mapa pandagat (1911)]] Ang '''Pulo ng Pugad''' ({{lang-en|Pugad Island}}), o '''Southwest Cay''' ([[Wikang Ingles|Ingles]]); '''Đảo Song Tử Tây''' ({{lang-vi|Đảo Song Tử Tây}}); '''Nanzi Dao''' ({{zh|t=|s=|p=Nánzi Dǎo|c=南子島/南子岛}}), ay isang [[pulo]] sa hilagang-kanlurang gilid ng [[Kapuluan ng Kalayaan]] sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]. Bahagi ito ng [[atol]] na [[Bahura ng Hilagang Peligro]] at matatagpuan lamang {{convert|1.75|miles|km}} sa timog-kanluran ng [[Pulo ng Parola]]. May likas na lawak itong {{convert|12|ha|acre}}, kaya ito ang ikaanim na pinaka-malaking likás na pulo sa Kapuluan ng Kalayaan at ang ikalawang pinaka-malaking pulong sinasakop ng Vietnam. Matatagpuan sa Pulo ng Pugad ang pinakamataas na punto sa kapuluan, na may taas na 4 na metro mula sa antas ng dagat. Dati itong pinamugaran ng mga ibon at natatakpan ng mga puno at guano; isinagawa rin dito ang pagluwas ng guano sa "malaking sukat".<ref name=Gazetteer>{{cite web | title = Digital Gazetteer of Spratly Islands | url = http://www.southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | accessdate = 2008-03-22 | url-status = dead | archiveurl = https://web.archive.org/web/20100827072842/http://southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | archivedate = 2010-08-27 }}</ref> Inaangkin din ang pulo ng [[Tsina]] (PRC), [[Taiwan]] (ROC), at ng [[Pilipinas]]. ==Kasaysayan== ===1933 – Pag-angkin at Pananakop ng Pransiya=== Noong 1933, inangkin ng [[Pamahalaan ng Pransiya]] ang [[Kapuluan ng Kalayaan]], kabilang ang Pulo ng Pugad at [[Pulo ng Parola]]. Tatlong barko, ang ''Alerte'', ang ''Astrolabe'', at ang ''De Lanessan''—ang lumahok sa ekspedisyon.<ref name="Hancox Prescott 1997">{{cite book | last1=Hancox | first1=D.J. | last2=Prescott | first2=J.R.V. | title=Secret Hydrographic Surveys in the Spratly Islands | publisher=Maritime Institute of Malaysia | series=Mima paper | year=1997 | isbn=978-983-9275-10-0 | url=https://books.google.com/books?id=J5gZAQAAIAAJ | page=86}}</ref> Ang sumusunod ay sipi mula sa ulat ni H. Cucherousset sa ''L'Eveil economique de l'Indochine'' (Blg. 790, 28 Mayo 1933): :"Higit pang pahilaga, sa tapat ng [[Nha Trang]], matatagpuan ang atol na tinatawag na 'North Danger' (Bahura ng Peligro). Inangkin ng ''Alerte'' ang dalawang mabuhanging pulo (''kayo'') kung saan nito natagpuan ang ilang mangingisdang Hapones. Dumating din doon ang ''De Lanessan'' at siniyasat ang maliit na pulo. Ang pulong ito ay kapansin-pansing mas mataas kaysa sa iba, na ang pinakamataas na bahagi ay umaabot sa limang metro. Malalaki ang deposito ng pospeyt (''phosphate'') at malawak itong pinakinabangan ng mga Hapones." Matapos maisagawa ang pananakop, inilathala ng [[Ministri ng Ugnayang Panlabas ng Pransiya]] ang sumusunod na paunawa sa ''Journal Officiel'' ng Pransiya na may petsang Hulyo 26, 1933 (pahina 7837): :"Paunawa hinggil sa pagsakop ng ilang pulo ng hukbong pandagat ng Pransiya. :Ang Pamahalaan ng Pransiya ay sasakupin gamit ang mga Hukbong pandagat nito sa mga sumusunod na pulo at maliliit na pulo: :Ang dalawang pulo na matatagpuan sa latitud na 11°29' hilaga at longhitud na 114°21' silangan ng Greenwich, kasama ang mga nakadependeng maliliit na pulo nito (36). (Isinagawa ang pananakop noong 10 Abril 1933.) :Ang mga nabanggit na pulo at maliliit na pulo ay saklaw na ngayon ng soberanya ng Pransiya. (Pinawawalang-bisa ng paunawang ito ang naunang paunawang inilathala sa ''Journal Officiel (Official Journal)'' noong 25 Hulyo 1933, pahina 7784.) === 1939–1945 – Pananakop ng Hapon === Noong 1939, sinakop ng [[Imperyo ng Hapon|Hapon]] ang mga pulo at nanatili roon hanggang sa matapos ang [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]]. === 1963 – Pananakop ng Timog Vietnam === Noong 24 Mayo 1963, muling itinayo ng mga tripulante ng tatlong sasakyang-pandagat ng [[Timog Vietnam]]—ang ''Huong Giang'', ''Chi Lang'', at ''Ky Hoa''—ang mga estelang pangsoberanya sa [[Pulo ng Parola]] (Song Tử Đông/Northeast Cay) at Pulo ng Pugad (Song Tử Tây/Southwest Cay).<ref>{{cite web |url=http://eastseastudies.org/en/datbase-on-south-china-sea-study/doc_details/67-white-paper-on-the-hoang-sa-paracel-and-truong-sa-spratly-islands-part-2 |title="White Paper on the Hoang Sa (Paracel) and Truong Sa (Spratly) Islands (1975) |publisher=Ministry of Foreign Affairs (Republic of Vietnam)}}</ref> === 1968 – Pananakop ng Pilipinas === Noong 1968, sinakop ng mga sundalong Pilipino ang [[Pulo ng Parola]] (Northeast Cay, Song Tử Đông) at Pulo ng Pugad (Southwest Cay, Song Tử Tây).<ref>{{cite web |url=https://amti.csis.org/northeast-cay/ |title = Northeast Cay {{!}} Asia Maritime Transparency Initiative}}</ref> May kaugnayan dito si Cloma, na walang natagpuang opisyal na hakbang ng Pamahalaan ng Pilipinas na kasabay at partikular na nagpapatibay sa kaniyang deklarasyon. Gayunpaman, noong 1968, nagsimulang magpadala ang Pamahalaan ng Pilipinas ng mga sundalo upang sakupin ang lugar. Noong 1971, opisyal nitong inihayag na inokupa ng Pilipinas ang ilan sa mga katangian sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] (KIG) dahil sa "mga dahilan ng pambansang seguridad" at upang "pangalagaan ang kapakanan ng estado at ng mga mamamayan nito."<ref>https://www.cna.org/cna_files/pdf/iop-2014-U-008435.pdf, page 27, paragraph 3</ref> === 1975 – Pagbawi ng Timog Vietnam sa Pulo ng Pugad === {{Infobox military conflict |conflict= Insidente sa Pulo ng Pugad |date= 1975 |place= Pulo ng Pugad |result= Nasakop ng Timog Vietnam ang Pulo ng Pugad |combatant1={{flag|Pilipinas}} |combatant2={{flagicon|South Vietnam}} [[Timog Vietnam]] }} Matatagpuan ang Pulo ng Pugad malapit sa hilagang gilid ng [[Kapuluan ng Kalayaan]] sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]. Matatagpuan ito sa hilagang-kanluran ng [[Delikadong Karagatan]] (''Dangerous Ground''), sa pangkat ng [[Bahura ng Hilagang Peligro]] (''North Danger Reef''), na kinabibilangan din ng [[Pulo ng Parola]] (''Northeast Cay''), na inokupa ng Pilipinas; [[Bahura ng Timog Peligro]] (''South Reef''), na inokupa ng Timog Vietnam; at ng [[Bahura ng Peligro]], na hindi inokupa. Magkalayo lamang ng 1.75 milya (2.82 km) ang Pulo ng Pugad (''Southwest Cay'') at [[Pulo ng Parola]] (''Northeast Cay''), at tanaw ang magkabilang pulo sa bawat isa. Noong 1975, umalis ang lahat ng sundalong Pilipino na nagbabantay sa Pulo ng Pugad upang dumalo sa pagdiriwang ng kaarawan ng kanilang namumunong opisyal, na nakatalaga sa [[Pulo ng Parola]]. May lumabas ding ulat na nagsasabing nagawang magpadala ng mga prostituta ang mga opisyal ng Timog Vietnam sa pagdiriwang ng kaarawan upang akitin ang mga sundalong Pilipinong nagbabantay sa Pulo ng Pugad. Sinasabing nagsilbi itong "regalo" para sa kaarawan ng Pilipinong namumunong opisyal at bilang hakbang ng mga puwersa ng Timog Vietnam upang makipagkaibigan sa lahat ng sundalong Pilipinong nagbabantay sa Kapuluan ng Kalayaan (''Spratly Islands''). Hindi inaasahan ng mga sundalong Pilipino na gagamit ang Timog Vietnam ng panlilinlang, sapagkat kapuwa kaalyado ng Estados Unidos ang Pilipinas at Timog Vietnam noong [[Digmaang Biyetnam|Digmaang Vietnam]]. Pinaniniwalaang ang taktikang ito ang dahilan kung bakit nalaman ng mga puwersa ng Timog Vietnam na umalis sa pulo ang mga sundalong Pilipino, isang impormasyong karaniwang pinanatiling lihim.<ref name=seized>{{cite web |title=Vietnam could be the more serious threat in the Spratlys |url=https://rigobertotiglao.com/2023/08/02/vietnam-could-be-the-more-serious-threat-in-the-spratlys/ |publisher=Rigobertotiglao.com |date=August 2, 2023 |access-date=October 3, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251003025046/https://rigobertotiglao.com/2023/08/02/vietnam-could-be-the-more-serious-threat-in-the-spratlys/ |archive-date=October 3, 2025 |url-status=live}}</ref><ref name=seized2>{{cite web |last=Paglinawan |first=Adolfo Quizon |title=China’s effective control of SCS rules out Vietnam, Philippines at Sandy Cay |url=https://asiancenturyph.com/2025/05/14/chinas-effective-control-of-scs-rules-out-vietnam-philippines-at-sandy-cay/ |publisher=AsianCenturyPH.com |date=May 14, 2025 |access-date=October 3, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251003030416/https://asiancenturyph.com/2025/05/14/chinas-effective-control-of-scs-rules-out-vietnam-philippines-at-sandy-cay/ |archive-date=October 3, 2025 |url-status=live}}</ref><ref name=seized3>{{cite web |last=Tordesillas |first=Ellen T. |title=Occupy Spratlys |url=https://verafiles.org/articles/occupy-spratlys |publisher=VeraFiles.org |date=April 10, 2017 |access-date=October 3, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251003031310/https://verafiles.org/articles/occupy-spratlys |archive-date=October 3, 2025 |url-status=live}}</ref> Matapos ang pagdiriwang at nang luminaw na ang panahon, nagulat ang mga nagbalik na sundalong Pilipino nang madatnan nilang may isang kompanya ng mga sundalo ng Timog Vietnam na nasa pulo na. Pinalitan ng watawat ng Timog Vietnam ang watawat ng Pilipinas na nakawagayway na itinayo ng mga sundalong Pilipino. Agad na bumalik ang mga sundalong Pilipino sa Pulo ng Parola sa pangambang ito na ang susunod na puntiryahin. Matapos ipaalam sa nakatataas na pamunuan ng Pilipinas ang sitwasyon, inutusan nila ang mga sundalong nakatalaga sa Pulo ng Parola at [[Pulo ng Pag-asa]] (''Thitu Island'') na manatili sa katayuang pulang alerto (''red alert status''). Sa sumunod na mga umaga, ang tanging nagawa ng mga sundalong Pilipino sa Pulo ng Parola ay ang "magmura" habang inaawit ng mga sundalo ng Timog Vietnam ang kanilang pambansang awit sa Pulo ng Pugad. Nagpasiya ang mga opisyal ng Malacañang na manatiling tikom ang bibig upang hindi malagay sa alanganin ang ugnayang pangkaalyado habang nagpapatuloy pa ang Digmaang Vietnam.<ref name=seized /><ref name=seized2 /><ref name=seized3 /> == Mga Sanggunian == {{reflist}} {{Kapuluan ng Kalayaan}} [[Kaurian:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kaurian:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] lsdt2qefnrtbp966klsfqa1upsck5wn 2213745 2213743 2026-06-28T06:16:21Z KyutKoTalaga 152379 /* 1975 – Pagbawi ng Timog Vietnam sa Pulo ng Pugad */ 2213745 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | disputed = yes | name = Pulo ng Pugad | type = island | other_names = Southwest Cay ''(Ingles)''<br/>Pugad Island ''(Ingles ng Pilipinas)''<br/>Đảo Song Tử Tây ''(Vietnamese)''<br/>南子島 / 南子岛 Nánzi Dǎo ''(Tsino)'' | image_name = File:Song_Tu_Tay_2022-08-29-00_00_2022-08-29-23_59_Sentinel-2_L2A_True_color.jpg | image_caption = Pulo ng Pugad | pushpin_map = Spratly Islands relief | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{Coord|11|25|46|N|114|19|53|E|display=inline,title}} | archipelago = [[Kapuluan ng Kalayaan]] | area_ha = 19 | country = {{VNM}} | country_admin_divisions_title_1 = [[Mga distrito ng Vietnam|Distrito]] | country_admin_divisions_1 = [[Distrito ng Trường Sa]], [[Khánh Hòa]] | country_admin_divisions_title_2 = [[Mga komuna ng Vietnam|Komuna]] | country_admin_divisions_2 = Komuna ng Song Tử Tây | country1 = {{CHN}} | country2 = {{PHL}} | country3 = {{TWN}} | country4 = {{VNM}} | population = 32 }} [[File:Song tu tay (Southwest Cay).jpg|thumb|upright=1.5]] [[File:North Danger Reef-Landsat 7-April 2000.jpg|upright=1.5|thumb|Larawan mula sa [[Landsat 7]] (2000)]] [[File:North Danger Reef nautical chart of 1911 (cropped).jpg|upright=1.5|thumb|Mapa pandagat (1911)]] Ang '''Pulo ng Pugad''' ({{lang-en|Pugad Island}}), o '''Southwest Cay''' ([[Wikang Ingles|Ingles]]); '''Đảo Song Tử Tây''' ({{lang-vi|Đảo Song Tử Tây}}); '''Nanzi Dao''' ({{zh|t=|s=|p=Nánzi Dǎo|c=南子島/南子岛}}), ay isang [[pulo]] sa hilagang-kanlurang gilid ng [[Kapuluan ng Kalayaan]] sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]. Bahagi ito ng [[atol]] na [[Bahura ng Hilagang Peligro]] at matatagpuan lamang {{convert|1.75|miles|km}} sa timog-kanluran ng [[Pulo ng Parola]]. May likas na lawak itong {{convert|12|ha|acre}}, kaya ito ang ikaanim na pinaka-malaking likás na pulo sa Kapuluan ng Kalayaan at ang ikalawang pinaka-malaking pulong sinasakop ng Vietnam. Matatagpuan sa Pulo ng Pugad ang pinakamataas na punto sa kapuluan, na may taas na 4 na metro mula sa antas ng dagat. Dati itong pinamugaran ng mga ibon at natatakpan ng mga puno at guano; isinagawa rin dito ang pagluwas ng guano sa "malaking sukat".<ref name=Gazetteer>{{cite web | title = Digital Gazetteer of Spratly Islands | url = http://www.southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | accessdate = 2008-03-22 | url-status = dead | archiveurl = https://web.archive.org/web/20100827072842/http://southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | archivedate = 2010-08-27 }}</ref> Inaangkin din ang pulo ng [[Tsina]] (PRC), [[Taiwan]] (ROC), at ng [[Pilipinas]]. ==Kasaysayan== ===1933 – Pag-angkin at Pananakop ng Pransiya=== Noong 1933, inangkin ng [[Pamahalaan ng Pransiya]] ang [[Kapuluan ng Kalayaan]], kabilang ang Pulo ng Pugad at [[Pulo ng Parola]]. Tatlong barko, ang ''Alerte'', ang ''Astrolabe'', at ang ''De Lanessan''—ang lumahok sa ekspedisyon.<ref name="Hancox Prescott 1997">{{cite book | last1=Hancox | first1=D.J. | last2=Prescott | first2=J.R.V. | title=Secret Hydrographic Surveys in the Spratly Islands | publisher=Maritime Institute of Malaysia | series=Mima paper | year=1997 | isbn=978-983-9275-10-0 | url=https://books.google.com/books?id=J5gZAQAAIAAJ | page=86}}</ref> Ang sumusunod ay sipi mula sa ulat ni H. Cucherousset sa ''L'Eveil economique de l'Indochine'' (Blg. 790, 28 Mayo 1933): :"Higit pang pahilaga, sa tapat ng [[Nha Trang]], matatagpuan ang atol na tinatawag na 'North Danger' (Bahura ng Peligro). Inangkin ng ''Alerte'' ang dalawang mabuhanging pulo (''kayo'') kung saan nito natagpuan ang ilang mangingisdang Hapones. Dumating din doon ang ''De Lanessan'' at siniyasat ang maliit na pulo. Ang pulong ito ay kapansin-pansing mas mataas kaysa sa iba, na ang pinakamataas na bahagi ay umaabot sa limang metro. Malalaki ang deposito ng pospeyt (''phosphate'') at malawak itong pinakinabangan ng mga Hapones." Matapos maisagawa ang pananakop, inilathala ng [[Ministri ng Ugnayang Panlabas ng Pransiya]] ang sumusunod na paunawa sa ''Journal Officiel'' ng Pransiya na may petsang Hulyo 26, 1933 (pahina 7837): :"Paunawa hinggil sa pagsakop ng ilang pulo ng hukbong pandagat ng Pransiya. :Ang Pamahalaan ng Pransiya ay sasakupin gamit ang mga Hukbong pandagat nito sa mga sumusunod na pulo at maliliit na pulo: :Ang dalawang pulo na matatagpuan sa latitud na 11°29' hilaga at longhitud na 114°21' silangan ng Greenwich, kasama ang mga nakadependeng maliliit na pulo nito (36). (Isinagawa ang pananakop noong 10 Abril 1933.) :Ang mga nabanggit na pulo at maliliit na pulo ay saklaw na ngayon ng soberanya ng Pransiya. (Pinawawalang-bisa ng paunawang ito ang naunang paunawang inilathala sa ''Journal Officiel (Official Journal)'' noong 25 Hulyo 1933, pahina 7784.) === 1939–1945 – Pananakop ng Hapon === Noong 1939, sinakop ng [[Imperyo ng Hapon|Hapon]] ang mga pulo at nanatili roon hanggang sa matapos ang [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]]. === 1963 – Pananakop ng Timog Vietnam === Noong 24 Mayo 1963, muling itinayo ng mga tripulante ng tatlong sasakyang-pandagat ng [[Timog Vietnam]]—ang ''Huong Giang'', ''Chi Lang'', at ''Ky Hoa''—ang mga estelang pangsoberanya sa [[Pulo ng Parola]] (Song Tử Đông/Northeast Cay) at Pulo ng Pugad (Song Tử Tây/Southwest Cay).<ref>{{cite web |url=http://eastseastudies.org/en/datbase-on-south-china-sea-study/doc_details/67-white-paper-on-the-hoang-sa-paracel-and-truong-sa-spratly-islands-part-2 |title="White Paper on the Hoang Sa (Paracel) and Truong Sa (Spratly) Islands (1975) |publisher=Ministry of Foreign Affairs (Republic of Vietnam)}}</ref> === 1968 – Pananakop ng Pilipinas === Noong 1968, sinakop ng mga sundalong Pilipino ang [[Pulo ng Parola]] (Northeast Cay, Song Tử Đông) at Pulo ng Pugad (Southwest Cay, Song Tử Tây).<ref>{{cite web |url=https://amti.csis.org/northeast-cay/ |title = Northeast Cay {{!}} Asia Maritime Transparency Initiative}}</ref> May kaugnayan dito si Cloma, na walang natagpuang opisyal na hakbang ng Pamahalaan ng Pilipinas na kasabay at partikular na nagpapatibay sa kaniyang deklarasyon. Gayunpaman, noong 1968, nagsimulang magpadala ang Pamahalaan ng Pilipinas ng mga sundalo upang sakupin ang lugar. Noong 1971, opisyal nitong inihayag na inokupa ng Pilipinas ang ilan sa mga katangian sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] (KIG) dahil sa "mga dahilan ng pambansang seguridad" at upang "pangalagaan ang kapakanan ng estado at ng mga mamamayan nito."<ref>https://www.cna.org/cna_files/pdf/iop-2014-U-008435.pdf, page 27, paragraph 3</ref> === 1975 – Pagbawi ng Timog Vietnam sa Pulo ng Pugad === {{Infobox military conflict |conflict= Insidente sa Pulo ng Pugad |date= 1975 |place= Pulo ng Pugad |result= Nasakop ng Timog Vietnam ang Pulo ng Pugad |combatant1={{flag|Pilipinas}} |combatant2={{flagicon|South Vietnam}} [[Timog Vietnam]] }} Matatagpuan ang Pulo ng Pugad malapit sa hilagang gilid ng [[Kapuluan ng Kalayaan]] sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]. Matatagpuan ito sa hilagang-kanluran ng [[Delikadong Karagatan]] (''Dangerous Ground''), sa pangkat ng [[Bahura ng Hilagang Peligro]] (''North Danger Reef''), na kinabibilangan din ng [[Pulo ng Parola]] (''Northeast Cay''), na inokupa ng Pilipinas; [[Bahura ng Timog Peligro]] (''South Reef''), na inokupa ng Timog Vietnam; at ng [[Bahura ng Peligro]], na hindi inokupa. Magkalayo lamang ng 1.75 milya (2.82 km) ang Pulo ng Pugad (''Southwest Cay'') at [[Pulo ng Parola]] (''Northeast Cay''), at tanaw ang magkabilang pulo sa bawat isa. Noong 1975, umalis ang lahat ng sundalong Pilipino na nagbabantay sa Pulo ng Pugad upang dumalo sa pagdiriwang ng kaarawan ng kanilang namumunong opisyal, na nakatalaga sa [[Pulo ng Parola]]. May lumabas ding ulat na nagsasabing nagawang magpadala ng mga prostituta ang mga opisyal ng Timog Vietnam sa pagdiriwang ng kaarawan upang akitin ang mga sundalong Pilipinong nagbabantay sa Pulo ng Pugad. Sinasabing nagsilbi itong "regalo" para sa kaarawan ng Pilipinong namumunong opisyal at bilang hakbang ng mga puwersa ng Timog Vietnam upang makipagkaibigan sa lahat ng sundalong Pilipinong nagbabantay sa Kapuluan ng Kalayaan (''Spratly Islands''). Hindi inaasahan ng mga sundalong Pilipino na gagamit ang Timog Vietnam ng panlilinlang, sapagkat kapuwa kaalyado ng Estados Unidos ang Pilipinas at Timog Vietnam noong [[Digmaang Biyetnam|Digmaang Vietnam]]. Pinaniniwalaang ang taktikang ito ang dahilan kung bakit nalaman ng mga puwersa ng Timog Vietnam na umalis sa pulo ang mga sundalong Pilipino, isang impormasyong karaniwang pinanatiling lihim.<ref name=seized>{{cite web |title=Vietnam could be the more serious threat in the Spratlys |url=https://rigobertotiglao.com/2023/08/02/vietnam-could-be-the-more-serious-threat-in-the-spratlys/ |publisher=Rigobertotiglao.com |date=August 2, 2023 |access-date=October 3, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251003025046/https://rigobertotiglao.com/2023/08/02/vietnam-could-be-the-more-serious-threat-in-the-spratlys/ |archive-date=October 3, 2025 |url-status=live}}</ref><ref name=seized2>{{cite web |last=Paglinawan |first=Adolfo Quizon |title=China’s effective control of SCS rules out Vietnam, Philippines at Sandy Cay |url=https://asiancenturyph.com/2025/05/14/chinas-effective-control-of-scs-rules-out-vietnam-philippines-at-sandy-cay/ |publisher=AsianCenturyPH.com |date=May 14, 2025 |access-date=October 3, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251003030416/https://asiancenturyph.com/2025/05/14/chinas-effective-control-of-scs-rules-out-vietnam-philippines-at-sandy-cay/ |archive-date=October 3, 2025 |url-status=live}}</ref><ref name=seized3>{{cite web |last=Tordesillas |first=Ellen T. |title=Occupy Spratlys |url=https://verafiles.org/articles/occupy-spratlys |publisher=VeraFiles.org |date=April 10, 2017 |access-date=October 3, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251003031310/https://verafiles.org/articles/occupy-spratlys |archive-date=October 3, 2025 |url-status=live}}</ref> Matapos ang pagdiriwang at nang luminaw na ang panahon, nagulat ang mga nagbalik na sundalong Pilipino nang madatnan nilang may isang kompanya ng mga sundalo ng Timog Vietnam na nasa pulo na. Pinalitan ng watawat ng Timog Vietnam ang watawat ng Pilipinas na nakawagayway na itinayo ng mga sundalong Pilipino. Agad na bumalik ang mga sundalong Pilipino sa Pulo ng Parola sa pangambang ito na ang susunod na puntiryahin. Matapos ipaalam sa nakatataas na pamunuan ng Pilipinas ang sitwasyon, inutusan nila ang mga sundalong nakatalaga sa Pulo ng Parola at [[Pulo ng Pag-asa]] (''Thitu Island'') na manatili sa katayuang pulang alerto (''red alert status''). Sa sumunod na mga umaga, ang tanging nagawa ng mga sundalong Pilipino sa Pulo ng Parola ay ang "magmura" habang inaawit ng mga sundalo ng Timog Vietnam ang kanilang pambansang awit sa Pulo ng Pugad. Nagpasiya ang mga opisyal ng Malacañang na manatiling tikom ang bibig upang hindi malagay sa alanganin ang ugnayang pangkaalyado habang nagpapatuloy pa ang Digmaang Vietnam.<ref name=seized /><ref name=seized2 /><ref name=seized3 /> === 1975 – Muling Pagkakaisa ng Vietnam === Pagkalipas ng ilang buwan, nagpasya ang bagong nagkaisang Vietnam (matapos magwagi ang Hilagang Vietnam laban sa Timog Vietnam, inokupa ng pangkat-puwersa ng Hilagang Vietnam ang pulo) na [[Kampanya sa Silangang Dagat|paalisin ang lahat ng natitirang sundalo ng Timog Vietnam sa Kapuluan ng Kalayaan]] at magtatag ng kontrol militar sa mga katangian nito. == Mga Sanggunian == {{reflist}} {{Kapuluan ng Kalayaan}} [[Kaurian:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kaurian:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] cghduayvblrqkkp9sr68vb3dmqfhyw0 2213746 2213745 2026-06-28T06:19:20Z KyutKoTalaga 152379 /* 1975 – Muling Pagkakaisa ng Vietnam */ 2213746 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | disputed = yes | name = Pulo ng Pugad | type = island | other_names = Southwest Cay ''(Ingles)''<br/>Pugad Island ''(Ingles ng Pilipinas)''<br/>Đảo Song Tử Tây ''(Vietnamese)''<br/>南子島 / 南子岛 Nánzi Dǎo ''(Tsino)'' | image_name = File:Song_Tu_Tay_2022-08-29-00_00_2022-08-29-23_59_Sentinel-2_L2A_True_color.jpg | image_caption = Pulo ng Pugad | pushpin_map = Spratly Islands relief | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{Coord|11|25|46|N|114|19|53|E|display=inline,title}} | archipelago = [[Kapuluan ng Kalayaan]] | area_ha = 19 | country = {{VNM}} | country_admin_divisions_title_1 = [[Mga distrito ng Vietnam|Distrito]] | country_admin_divisions_1 = [[Distrito ng Trường Sa]], [[Khánh Hòa]] | country_admin_divisions_title_2 = [[Mga komuna ng Vietnam|Komuna]] | country_admin_divisions_2 = Komuna ng Song Tử Tây | country1 = {{CHN}} | country2 = {{PHL}} | country3 = {{TWN}} | country4 = {{VNM}} | population = 32 }} [[File:Song tu tay (Southwest Cay).jpg|thumb|upright=1.5]] [[File:North Danger Reef-Landsat 7-April 2000.jpg|upright=1.5|thumb|Larawan mula sa [[Landsat 7]] (2000)]] [[File:North Danger Reef nautical chart of 1911 (cropped).jpg|upright=1.5|thumb|Mapa pandagat (1911)]] Ang '''Pulo ng Pugad''' ({{lang-en|Pugad Island}}), o '''Southwest Cay''' ([[Wikang Ingles|Ingles]]); '''Đảo Song Tử Tây''' ({{lang-vi|Đảo Song Tử Tây}}); '''Nanzi Dao''' ({{zh|t=|s=|p=Nánzi Dǎo|c=南子島/南子岛}}), ay isang [[pulo]] sa hilagang-kanlurang gilid ng [[Kapuluan ng Kalayaan]] sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]. Bahagi ito ng [[atol]] na [[Bahura ng Hilagang Peligro]] at matatagpuan lamang {{convert|1.75|miles|km}} sa timog-kanluran ng [[Pulo ng Parola]]. May likas na lawak itong {{convert|12|ha|acre}}, kaya ito ang ikaanim na pinaka-malaking likás na pulo sa Kapuluan ng Kalayaan at ang ikalawang pinaka-malaking pulong sinasakop ng Vietnam. Matatagpuan sa Pulo ng Pugad ang pinakamataas na punto sa kapuluan, na may taas na 4 na metro mula sa antas ng dagat. Dati itong pinamugaran ng mga ibon at natatakpan ng mga puno at guano; isinagawa rin dito ang pagluwas ng guano sa "malaking sukat".<ref name=Gazetteer>{{cite web | title = Digital Gazetteer of Spratly Islands | url = http://www.southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | accessdate = 2008-03-22 | url-status = dead | archiveurl = https://web.archive.org/web/20100827072842/http://southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | archivedate = 2010-08-27 }}</ref> Inaangkin din ang pulo ng [[Tsina]] (PRC), [[Taiwan]] (ROC), at ng [[Pilipinas]]. ==Kasaysayan== ===1933 – Pag-angkin at Pananakop ng Pransiya=== Noong 1933, inangkin ng [[Pamahalaan ng Pransiya]] ang [[Kapuluan ng Kalayaan]], kabilang ang Pulo ng Pugad at [[Pulo ng Parola]]. Tatlong barko, ang ''Alerte'', ang ''Astrolabe'', at ang ''De Lanessan''—ang lumahok sa ekspedisyon.<ref name="Hancox Prescott 1997">{{cite book | last1=Hancox | first1=D.J. | last2=Prescott | first2=J.R.V. | title=Secret Hydrographic Surveys in the Spratly Islands | publisher=Maritime Institute of Malaysia | series=Mima paper | year=1997 | isbn=978-983-9275-10-0 | url=https://books.google.com/books?id=J5gZAQAAIAAJ | page=86}}</ref> Ang sumusunod ay sipi mula sa ulat ni H. Cucherousset sa ''L'Eveil economique de l'Indochine'' (Blg. 790, 28 Mayo 1933): :"Higit pang pahilaga, sa tapat ng [[Nha Trang]], matatagpuan ang atol na tinatawag na 'North Danger' (Bahura ng Peligro). Inangkin ng ''Alerte'' ang dalawang mabuhanging pulo (''kayo'') kung saan nito natagpuan ang ilang mangingisdang Hapones. Dumating din doon ang ''De Lanessan'' at siniyasat ang maliit na pulo. Ang pulong ito ay kapansin-pansing mas mataas kaysa sa iba, na ang pinakamataas na bahagi ay umaabot sa limang metro. Malalaki ang deposito ng pospeyt (''phosphate'') at malawak itong pinakinabangan ng mga Hapones." Matapos maisagawa ang pananakop, inilathala ng [[Ministri ng Ugnayang Panlabas ng Pransiya]] ang sumusunod na paunawa sa ''Journal Officiel'' ng Pransiya na may petsang Hulyo 26, 1933 (pahina 7837): :"Paunawa hinggil sa pagsakop ng ilang pulo ng hukbong pandagat ng Pransiya. :Ang Pamahalaan ng Pransiya ay sasakupin gamit ang mga Hukbong pandagat nito sa mga sumusunod na pulo at maliliit na pulo: :Ang dalawang pulo na matatagpuan sa latitud na 11°29' hilaga at longhitud na 114°21' silangan ng Greenwich, kasama ang mga nakadependeng maliliit na pulo nito (36). (Isinagawa ang pananakop noong 10 Abril 1933.) :Ang mga nabanggit na pulo at maliliit na pulo ay saklaw na ngayon ng soberanya ng Pransiya. (Pinawawalang-bisa ng paunawang ito ang naunang paunawang inilathala sa ''Journal Officiel (Official Journal)'' noong 25 Hulyo 1933, pahina 7784.) === 1939–1945 – Pananakop ng Hapon === Noong 1939, sinakop ng [[Imperyo ng Hapon|Hapon]] ang mga pulo at nanatili roon hanggang sa matapos ang [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]]. === 1963 – Pananakop ng Timog Vietnam === Noong 24 Mayo 1963, muling itinayo ng mga tripulante ng tatlong sasakyang-pandagat ng [[Timog Vietnam]]—ang ''Huong Giang'', ''Chi Lang'', at ''Ky Hoa''—ang mga estelang pangsoberanya sa [[Pulo ng Parola]] (Song Tử Đông/Northeast Cay) at Pulo ng Pugad (Song Tử Tây/Southwest Cay).<ref>{{cite web |url=http://eastseastudies.org/en/datbase-on-south-china-sea-study/doc_details/67-white-paper-on-the-hoang-sa-paracel-and-truong-sa-spratly-islands-part-2 |title="White Paper on the Hoang Sa (Paracel) and Truong Sa (Spratly) Islands (1975) |publisher=Ministry of Foreign Affairs (Republic of Vietnam)}}</ref> === 1968 – Pananakop ng Pilipinas === Noong 1968, sinakop ng mga sundalong Pilipino ang [[Pulo ng Parola]] (Northeast Cay, Song Tử Đông) at Pulo ng Pugad (Southwest Cay, Song Tử Tây).<ref>{{cite web |url=https://amti.csis.org/northeast-cay/ |title = Northeast Cay {{!}} Asia Maritime Transparency Initiative}}</ref> May kaugnayan dito si Cloma, na walang natagpuang opisyal na hakbang ng Pamahalaan ng Pilipinas na kasabay at partikular na nagpapatibay sa kaniyang deklarasyon. Gayunpaman, noong 1968, nagsimulang magpadala ang Pamahalaan ng Pilipinas ng mga sundalo upang sakupin ang lugar. Noong 1971, opisyal nitong inihayag na inokupa ng Pilipinas ang ilan sa mga katangian sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] (KIG) dahil sa "mga dahilan ng pambansang seguridad" at upang "pangalagaan ang kapakanan ng estado at ng mga mamamayan nito."<ref>https://www.cna.org/cna_files/pdf/iop-2014-U-008435.pdf, page 27, paragraph 3</ref> === 1975 – Pagbawi ng Timog Vietnam sa Pulo ng Pugad === {{Infobox military conflict |conflict= Insidente sa Pulo ng Pugad |date= 1975 |place= Pulo ng Pugad |result= Nasakop ng Timog Vietnam ang Pulo ng Pugad |combatant1={{flag|Pilipinas}} |combatant2={{flagicon|South Vietnam}} [[Timog Vietnam]] }} Matatagpuan ang Pulo ng Pugad malapit sa hilagang gilid ng [[Kapuluan ng Kalayaan]] sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]. Matatagpuan ito sa hilagang-kanluran ng [[Delikadong Karagatan]] (''Dangerous Ground''), sa pangkat ng [[Bahura ng Hilagang Peligro]] (''North Danger Reef''), na kinabibilangan din ng [[Pulo ng Parola]] (''Northeast Cay''), na inokupa ng Pilipinas; [[Bahura ng Timog Peligro]] (''South Reef''), na inokupa ng Timog Vietnam; at ng [[Bahura ng Peligro]], na hindi inokupa. Magkalayo lamang ng 1.75 milya (2.82 km) ang Pulo ng Pugad (''Southwest Cay'') at [[Pulo ng Parola]] (''Northeast Cay''), at tanaw ang magkabilang pulo sa bawat isa. Noong 1975, umalis ang lahat ng sundalong Pilipino na nagbabantay sa Pulo ng Pugad upang dumalo sa pagdiriwang ng kaarawan ng kanilang namumunong opisyal, na nakatalaga sa [[Pulo ng Parola]]. May lumabas ding ulat na nagsasabing nagawang magpadala ng mga prostituta ang mga opisyal ng Timog Vietnam sa pagdiriwang ng kaarawan upang akitin ang mga sundalong Pilipinong nagbabantay sa Pulo ng Pugad. Sinasabing nagsilbi itong "regalo" para sa kaarawan ng Pilipinong namumunong opisyal at bilang hakbang ng mga puwersa ng Timog Vietnam upang makipagkaibigan sa lahat ng sundalong Pilipinong nagbabantay sa Kapuluan ng Kalayaan (''Spratly Islands''). Hindi inaasahan ng mga sundalong Pilipino na gagamit ang Timog Vietnam ng panlilinlang, sapagkat kapuwa kaalyado ng Estados Unidos ang Pilipinas at Timog Vietnam noong [[Digmaang Biyetnam|Digmaang Vietnam]]. Pinaniniwalaang ang taktikang ito ang dahilan kung bakit nalaman ng mga puwersa ng Timog Vietnam na umalis sa pulo ang mga sundalong Pilipino, isang impormasyong karaniwang pinanatiling lihim.<ref name=seized>{{cite web |title=Vietnam could be the more serious threat in the Spratlys |url=https://rigobertotiglao.com/2023/08/02/vietnam-could-be-the-more-serious-threat-in-the-spratlys/ |publisher=Rigobertotiglao.com |date=August 2, 2023 |access-date=October 3, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251003025046/https://rigobertotiglao.com/2023/08/02/vietnam-could-be-the-more-serious-threat-in-the-spratlys/ |archive-date=October 3, 2025 |url-status=live}}</ref><ref name=seized2>{{cite web |last=Paglinawan |first=Adolfo Quizon |title=China’s effective control of SCS rules out Vietnam, Philippines at Sandy Cay |url=https://asiancenturyph.com/2025/05/14/chinas-effective-control-of-scs-rules-out-vietnam-philippines-at-sandy-cay/ |publisher=AsianCenturyPH.com |date=May 14, 2025 |access-date=October 3, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251003030416/https://asiancenturyph.com/2025/05/14/chinas-effective-control-of-scs-rules-out-vietnam-philippines-at-sandy-cay/ |archive-date=October 3, 2025 |url-status=live}}</ref><ref name=seized3>{{cite web |last=Tordesillas |first=Ellen T. |title=Occupy Spratlys |url=https://verafiles.org/articles/occupy-spratlys |publisher=VeraFiles.org |date=April 10, 2017 |access-date=October 3, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251003031310/https://verafiles.org/articles/occupy-spratlys |archive-date=October 3, 2025 |url-status=live}}</ref> Matapos ang pagdiriwang at nang luminaw na ang panahon, nagulat ang mga nagbalik na sundalong Pilipino nang madatnan nilang may isang kompanya ng mga sundalo ng Timog Vietnam na nasa pulo na. Pinalitan ng watawat ng Timog Vietnam ang watawat ng Pilipinas na nakawagayway na itinayo ng mga sundalong Pilipino. Agad na bumalik ang mga sundalong Pilipino sa Pulo ng Parola sa pangambang ito na ang susunod na puntiryahin. Matapos ipaalam sa nakatataas na pamunuan ng Pilipinas ang sitwasyon, inutusan nila ang mga sundalong nakatalaga sa Pulo ng Parola at [[Pulo ng Pag-asa]] (''Thitu Island'') na manatili sa katayuang pulang alerto (''red alert status''). Sa sumunod na mga umaga, ang tanging nagawa ng mga sundalong Pilipino sa Pulo ng Parola ay ang "magmura" habang inaawit ng mga sundalo ng Timog Vietnam ang kanilang pambansang awit sa Pulo ng Pugad. Nagpasiya ang mga opisyal ng Malacañang na manatiling tikom ang bibig upang hindi malagay sa alanganin ang ugnayang pangkaalyado habang nagpapatuloy pa ang Digmaang Vietnam.<ref name=seized /><ref name=seized2 /><ref name=seized3 /> === 1975 – Muling Pagkakaisa ng Vietnam === Pagkalipas ng ilang buwan, nagpasya ang bagong nagkaisang Vietnam (matapos magwagi ang Hilagang Vietnam laban sa Timog Vietnam, inokupa ng pangkat-puwersa ng Hilagang Vietnam ang pulo) na [[Kampanya sa Silangang Dagat|paalisin ang lahat ng natitirang sundalo ng Timog Vietnam sa Kapuluan ng Kalayaan]] at magtatag ng kontrol militar sa mga katangian nito. Iniulat na dose-dosenang sundalo ng Timog Vietnam sa Pulo ng Pugad (Song Tử Tây) ang lumangoy hanggang sa Pulo ng Parola upang maiwasang mabihag ng mga puwersa ng Hilagang Vietnam. == Mga Sanggunian == {{reflist}} {{Kapuluan ng Kalayaan}} [[Kaurian:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kaurian:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] kg0mflw99y9klmw00mm4lpcetys8ga5 2213747 2213746 2026-06-28T06:20:15Z KyutKoTalaga 152379 /* 1975 – Muling Pagkakaisa ng Vietnam */ 2213747 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | disputed = yes | name = Pulo ng Pugad | type = island | other_names = Southwest Cay ''(Ingles)''<br/>Pugad Island ''(Ingles ng Pilipinas)''<br/>Đảo Song Tử Tây ''(Vietnamese)''<br/>南子島 / 南子岛 Nánzi Dǎo ''(Tsino)'' | image_name = File:Song_Tu_Tay_2022-08-29-00_00_2022-08-29-23_59_Sentinel-2_L2A_True_color.jpg | image_caption = Pulo ng Pugad | pushpin_map = Spratly Islands relief | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{Coord|11|25|46|N|114|19|53|E|display=inline,title}} | archipelago = [[Kapuluan ng Kalayaan]] | area_ha = 19 | country = {{VNM}} | country_admin_divisions_title_1 = [[Mga distrito ng Vietnam|Distrito]] | country_admin_divisions_1 = [[Distrito ng Trường Sa]], [[Khánh Hòa]] | country_admin_divisions_title_2 = [[Mga komuna ng Vietnam|Komuna]] | country_admin_divisions_2 = Komuna ng Song Tử Tây | country1 = {{CHN}} | country2 = {{PHL}} | country3 = {{TWN}} | country4 = {{VNM}} | population = 32 }} [[File:Song tu tay (Southwest Cay).jpg|thumb|upright=1.5]] [[File:North Danger Reef-Landsat 7-April 2000.jpg|upright=1.5|thumb|Larawan mula sa [[Landsat 7]] (2000)]] [[File:North Danger Reef nautical chart of 1911 (cropped).jpg|upright=1.5|thumb|Mapa pandagat (1911)]] Ang '''Pulo ng Pugad''' ({{lang-en|Pugad Island}}), o '''Southwest Cay''' ([[Wikang Ingles|Ingles]]); '''Đảo Song Tử Tây''' ({{lang-vi|Đảo Song Tử Tây}}); '''Nanzi Dao''' ({{zh|t=|s=|p=Nánzi Dǎo|c=南子島/南子岛}}), ay isang [[pulo]] sa hilagang-kanlurang gilid ng [[Kapuluan ng Kalayaan]] sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]. Bahagi ito ng [[atol]] na [[Bahura ng Hilagang Peligro]] at matatagpuan lamang {{convert|1.75|miles|km}} sa timog-kanluran ng [[Pulo ng Parola]]. May likas na lawak itong {{convert|12|ha|acre}}, kaya ito ang ikaanim na pinaka-malaking likás na pulo sa Kapuluan ng Kalayaan at ang ikalawang pinaka-malaking pulong sinasakop ng Vietnam. Matatagpuan sa Pulo ng Pugad ang pinakamataas na punto sa kapuluan, na may taas na 4 na metro mula sa antas ng dagat. Dati itong pinamugaran ng mga ibon at natatakpan ng mga puno at guano; isinagawa rin dito ang pagluwas ng guano sa "malaking sukat".<ref name=Gazetteer>{{cite web | title = Digital Gazetteer of Spratly Islands | url = http://www.southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | accessdate = 2008-03-22 | url-status = dead | archiveurl = https://web.archive.org/web/20100827072842/http://southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | archivedate = 2010-08-27 }}</ref> Inaangkin din ang pulo ng [[Tsina]] (PRC), [[Taiwan]] (ROC), at ng [[Pilipinas]]. ==Kasaysayan== ===1933 – Pag-angkin at Pananakop ng Pransiya=== Noong 1933, inangkin ng [[Pamahalaan ng Pransiya]] ang [[Kapuluan ng Kalayaan]], kabilang ang Pulo ng Pugad at [[Pulo ng Parola]]. Tatlong barko, ang ''Alerte'', ang ''Astrolabe'', at ang ''De Lanessan''—ang lumahok sa ekspedisyon.<ref name="Hancox Prescott 1997">{{cite book | last1=Hancox | first1=D.J. | last2=Prescott | first2=J.R.V. | title=Secret Hydrographic Surveys in the Spratly Islands | publisher=Maritime Institute of Malaysia | series=Mima paper | year=1997 | isbn=978-983-9275-10-0 | url=https://books.google.com/books?id=J5gZAQAAIAAJ | page=86}}</ref> Ang sumusunod ay sipi mula sa ulat ni H. Cucherousset sa ''L'Eveil economique de l'Indochine'' (Blg. 790, 28 Mayo 1933): :"Higit pang pahilaga, sa tapat ng [[Nha Trang]], matatagpuan ang atol na tinatawag na 'North Danger' (Bahura ng Peligro). Inangkin ng ''Alerte'' ang dalawang mabuhanging pulo (''kayo'') kung saan nito natagpuan ang ilang mangingisdang Hapones. Dumating din doon ang ''De Lanessan'' at siniyasat ang maliit na pulo. Ang pulong ito ay kapansin-pansing mas mataas kaysa sa iba, na ang pinakamataas na bahagi ay umaabot sa limang metro. Malalaki ang deposito ng pospeyt (''phosphate'') at malawak itong pinakinabangan ng mga Hapones." Matapos maisagawa ang pananakop, inilathala ng [[Ministri ng Ugnayang Panlabas ng Pransiya]] ang sumusunod na paunawa sa ''Journal Officiel'' ng Pransiya na may petsang Hulyo 26, 1933 (pahina 7837): :"Paunawa hinggil sa pagsakop ng ilang pulo ng hukbong pandagat ng Pransiya. :Ang Pamahalaan ng Pransiya ay sasakupin gamit ang mga Hukbong pandagat nito sa mga sumusunod na pulo at maliliit na pulo: :Ang dalawang pulo na matatagpuan sa latitud na 11°29' hilaga at longhitud na 114°21' silangan ng Greenwich, kasama ang mga nakadependeng maliliit na pulo nito (36). (Isinagawa ang pananakop noong 10 Abril 1933.) :Ang mga nabanggit na pulo at maliliit na pulo ay saklaw na ngayon ng soberanya ng Pransiya. (Pinawawalang-bisa ng paunawang ito ang naunang paunawang inilathala sa ''Journal Officiel (Official Journal)'' noong 25 Hulyo 1933, pahina 7784.) === 1939–1945 – Pananakop ng Hapon === Noong 1939, sinakop ng [[Imperyo ng Hapon|Hapon]] ang mga pulo at nanatili roon hanggang sa matapos ang [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]]. === 1963 – Pananakop ng Timog Vietnam === Noong 24 Mayo 1963, muling itinayo ng mga tripulante ng tatlong sasakyang-pandagat ng [[Timog Vietnam]]—ang ''Huong Giang'', ''Chi Lang'', at ''Ky Hoa''—ang mga estelang pangsoberanya sa [[Pulo ng Parola]] (Song Tử Đông/Northeast Cay) at Pulo ng Pugad (Song Tử Tây/Southwest Cay).<ref>{{cite web |url=http://eastseastudies.org/en/datbase-on-south-china-sea-study/doc_details/67-white-paper-on-the-hoang-sa-paracel-and-truong-sa-spratly-islands-part-2 |title="White Paper on the Hoang Sa (Paracel) and Truong Sa (Spratly) Islands (1975) |publisher=Ministry of Foreign Affairs (Republic of Vietnam)}}</ref> === 1968 – Pananakop ng Pilipinas === Noong 1968, sinakop ng mga sundalong Pilipino ang [[Pulo ng Parola]] (Northeast Cay, Song Tử Đông) at Pulo ng Pugad (Southwest Cay, Song Tử Tây).<ref>{{cite web |url=https://amti.csis.org/northeast-cay/ |title = Northeast Cay {{!}} Asia Maritime Transparency Initiative}}</ref> May kaugnayan dito si Cloma, na walang natagpuang opisyal na hakbang ng Pamahalaan ng Pilipinas na kasabay at partikular na nagpapatibay sa kaniyang deklarasyon. Gayunpaman, noong 1968, nagsimulang magpadala ang Pamahalaan ng Pilipinas ng mga sundalo upang sakupin ang lugar. Noong 1971, opisyal nitong inihayag na inokupa ng Pilipinas ang ilan sa mga katangian sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] (KIG) dahil sa "mga dahilan ng pambansang seguridad" at upang "pangalagaan ang kapakanan ng estado at ng mga mamamayan nito."<ref>https://www.cna.org/cna_files/pdf/iop-2014-U-008435.pdf, page 27, paragraph 3</ref> === 1975 – Pagbawi ng Timog Vietnam sa Pulo ng Pugad === {{Infobox military conflict |conflict= Insidente sa Pulo ng Pugad |date= 1975 |place= Pulo ng Pugad |result= Nasakop ng Timog Vietnam ang Pulo ng Pugad |combatant1={{flag|Pilipinas}} |combatant2={{flagicon|South Vietnam}} [[Timog Vietnam]] }} Matatagpuan ang Pulo ng Pugad malapit sa hilagang gilid ng [[Kapuluan ng Kalayaan]] sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]. Matatagpuan ito sa hilagang-kanluran ng [[Delikadong Karagatan]] (''Dangerous Ground''), sa pangkat ng [[Bahura ng Hilagang Peligro]] (''North Danger Reef''), na kinabibilangan din ng [[Pulo ng Parola]] (''Northeast Cay''), na inokupa ng Pilipinas; [[Bahura ng Timog Peligro]] (''South Reef''), na inokupa ng Timog Vietnam; at ng [[Bahura ng Peligro]], na hindi inokupa. Magkalayo lamang ng 1.75 milya (2.82 km) ang Pulo ng Pugad (''Southwest Cay'') at [[Pulo ng Parola]] (''Northeast Cay''), at tanaw ang magkabilang pulo sa bawat isa. Noong 1975, umalis ang lahat ng sundalong Pilipino na nagbabantay sa Pulo ng Pugad upang dumalo sa pagdiriwang ng kaarawan ng kanilang namumunong opisyal, na nakatalaga sa [[Pulo ng Parola]]. May lumabas ding ulat na nagsasabing nagawang magpadala ng mga prostituta ang mga opisyal ng Timog Vietnam sa pagdiriwang ng kaarawan upang akitin ang mga sundalong Pilipinong nagbabantay sa Pulo ng Pugad. Sinasabing nagsilbi itong "regalo" para sa kaarawan ng Pilipinong namumunong opisyal at bilang hakbang ng mga puwersa ng Timog Vietnam upang makipagkaibigan sa lahat ng sundalong Pilipinong nagbabantay sa Kapuluan ng Kalayaan (''Spratly Islands''). Hindi inaasahan ng mga sundalong Pilipino na gagamit ang Timog Vietnam ng panlilinlang, sapagkat kapuwa kaalyado ng Estados Unidos ang Pilipinas at Timog Vietnam noong [[Digmaang Biyetnam|Digmaang Vietnam]]. Pinaniniwalaang ang taktikang ito ang dahilan kung bakit nalaman ng mga puwersa ng Timog Vietnam na umalis sa pulo ang mga sundalong Pilipino, isang impormasyong karaniwang pinanatiling lihim.<ref name=seized>{{cite web |title=Vietnam could be the more serious threat in the Spratlys |url=https://rigobertotiglao.com/2023/08/02/vietnam-could-be-the-more-serious-threat-in-the-spratlys/ |publisher=Rigobertotiglao.com |date=August 2, 2023 |access-date=October 3, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251003025046/https://rigobertotiglao.com/2023/08/02/vietnam-could-be-the-more-serious-threat-in-the-spratlys/ |archive-date=October 3, 2025 |url-status=live}}</ref><ref name=seized2>{{cite web |last=Paglinawan |first=Adolfo Quizon |title=China’s effective control of SCS rules out Vietnam, Philippines at Sandy Cay |url=https://asiancenturyph.com/2025/05/14/chinas-effective-control-of-scs-rules-out-vietnam-philippines-at-sandy-cay/ |publisher=AsianCenturyPH.com |date=May 14, 2025 |access-date=October 3, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251003030416/https://asiancenturyph.com/2025/05/14/chinas-effective-control-of-scs-rules-out-vietnam-philippines-at-sandy-cay/ |archive-date=October 3, 2025 |url-status=live}}</ref><ref name=seized3>{{cite web |last=Tordesillas |first=Ellen T. |title=Occupy Spratlys |url=https://verafiles.org/articles/occupy-spratlys |publisher=VeraFiles.org |date=April 10, 2017 |access-date=October 3, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251003031310/https://verafiles.org/articles/occupy-spratlys |archive-date=October 3, 2025 |url-status=live}}</ref> Matapos ang pagdiriwang at nang luminaw na ang panahon, nagulat ang mga nagbalik na sundalong Pilipino nang madatnan nilang may isang kompanya ng mga sundalo ng Timog Vietnam na nasa pulo na. Pinalitan ng watawat ng Timog Vietnam ang watawat ng Pilipinas na nakawagayway na itinayo ng mga sundalong Pilipino. Agad na bumalik ang mga sundalong Pilipino sa Pulo ng Parola sa pangambang ito na ang susunod na puntiryahin. Matapos ipaalam sa nakatataas na pamunuan ng Pilipinas ang sitwasyon, inutusan nila ang mga sundalong nakatalaga sa Pulo ng Parola at [[Pulo ng Pag-asa]] (''Thitu Island'') na manatili sa katayuang pulang alerto (''red alert status''). Sa sumunod na mga umaga, ang tanging nagawa ng mga sundalong Pilipino sa Pulo ng Parola ay ang "magmura" habang inaawit ng mga sundalo ng Timog Vietnam ang kanilang pambansang awit sa Pulo ng Pugad. Nagpasiya ang mga opisyal ng Malacañang na manatiling tikom ang bibig upang hindi malagay sa alanganin ang ugnayang pangkaalyado habang nagpapatuloy pa ang Digmaang Vietnam.<ref name=seized /><ref name=seized2 /><ref name=seized3 /> === 1975 – Muling Pagkakaisa ng Vietnam === Pagkalipas ng ilang buwan, nagpasya ang bagong nagkaisang Vietnam (matapos magwagi ang Hilagang Vietnam laban sa Timog Vietnam, inokupa ng pangkat-puwersa ng Hilagang Vietnam ang pulo) na [[Kampanya sa Silangang Dagat|paalisin ang lahat ng natitirang sundalo ng Timog Vietnam sa Kapuluan ng Kalayaan]] at magtatag ng kontrol militar sa mga katangian nito. Iniulat na dose-dosenang sundalo ng Timog Vietnam sa Pulo ng Pugad (Song Tử Tây) ang lumangoy hanggang sa Pulo ng Parola upang maiwasang mabihag ng mga puwersa ng Hilagang Vietnam. Doon nagsimulang talakayin ng mga opisyal ng Malacañang, sa pamumuno ni Pangulong [[Ferdinand Marcos]], kung paano muli mababawi ng Pilipinas ang pulo. == Mga Sanggunian == {{reflist}} {{Kapuluan ng Kalayaan}} [[Kaurian:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kaurian:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] sz0r47ay20k761euam7ucrrm97u78zk 2213748 2213747 2026-06-28T06:21:37Z KyutKoTalaga 152379 /* 1975 – Muling Pagkakaisa ng Vietnam */ 2213748 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | disputed = yes | name = Pulo ng Pugad | type = island | other_names = Southwest Cay ''(Ingles)''<br/>Pugad Island ''(Ingles ng Pilipinas)''<br/>Đảo Song Tử Tây ''(Vietnamese)''<br/>南子島 / 南子岛 Nánzi Dǎo ''(Tsino)'' | image_name = File:Song_Tu_Tay_2022-08-29-00_00_2022-08-29-23_59_Sentinel-2_L2A_True_color.jpg | image_caption = Pulo ng Pugad | pushpin_map = Spratly Islands relief | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{Coord|11|25|46|N|114|19|53|E|display=inline,title}} | archipelago = [[Kapuluan ng Kalayaan]] | area_ha = 19 | country = {{VNM}} | country_admin_divisions_title_1 = [[Mga distrito ng Vietnam|Distrito]] | country_admin_divisions_1 = [[Distrito ng Trường Sa]], [[Khánh Hòa]] | country_admin_divisions_title_2 = [[Mga komuna ng Vietnam|Komuna]] | country_admin_divisions_2 = Komuna ng Song Tử Tây | country1 = {{CHN}} | country2 = {{PHL}} | country3 = {{TWN}} | country4 = {{VNM}} | population = 32 }} [[File:Song tu tay (Southwest Cay).jpg|thumb|upright=1.5]] [[File:North Danger Reef-Landsat 7-April 2000.jpg|upright=1.5|thumb|Larawan mula sa [[Landsat 7]] (2000)]] [[File:North Danger Reef nautical chart of 1911 (cropped).jpg|upright=1.5|thumb|Mapa pandagat (1911)]] Ang '''Pulo ng Pugad''' ({{lang-en|Pugad Island}}), o '''Southwest Cay''' ([[Wikang Ingles|Ingles]]); '''Đảo Song Tử Tây''' ({{lang-vi|Đảo Song Tử Tây}}); '''Nanzi Dao''' ({{zh|t=|s=|p=Nánzi Dǎo|c=南子島/南子岛}}), ay isang [[pulo]] sa hilagang-kanlurang gilid ng [[Kapuluan ng Kalayaan]] sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]. Bahagi ito ng [[atol]] na [[Bahura ng Hilagang Peligro]] at matatagpuan lamang {{convert|1.75|miles|km}} sa timog-kanluran ng [[Pulo ng Parola]]. May likas na lawak itong {{convert|12|ha|acre}}, kaya ito ang ikaanim na pinaka-malaking likás na pulo sa Kapuluan ng Kalayaan at ang ikalawang pinaka-malaking pulong sinasakop ng Vietnam. Matatagpuan sa Pulo ng Pugad ang pinakamataas na punto sa kapuluan, na may taas na 4 na metro mula sa antas ng dagat. Dati itong pinamugaran ng mga ibon at natatakpan ng mga puno at guano; isinagawa rin dito ang pagluwas ng guano sa "malaking sukat".<ref name=Gazetteer>{{cite web | title = Digital Gazetteer of Spratly Islands | url = http://www.southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | accessdate = 2008-03-22 | url-status = dead | archiveurl = https://web.archive.org/web/20100827072842/http://southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | archivedate = 2010-08-27 }}</ref> Inaangkin din ang pulo ng [[Tsina]] (PRC), [[Taiwan]] (ROC), at ng [[Pilipinas]]. ==Kasaysayan== ===1933 – Pag-angkin at Pananakop ng Pransiya=== Noong 1933, inangkin ng [[Pamahalaan ng Pransiya]] ang [[Kapuluan ng Kalayaan]], kabilang ang Pulo ng Pugad at [[Pulo ng Parola]]. Tatlong barko, ang ''Alerte'', ang ''Astrolabe'', at ang ''De Lanessan''—ang lumahok sa ekspedisyon.<ref name="Hancox Prescott 1997">{{cite book | last1=Hancox | first1=D.J. | last2=Prescott | first2=J.R.V. | title=Secret Hydrographic Surveys in the Spratly Islands | publisher=Maritime Institute of Malaysia | series=Mima paper | year=1997 | isbn=978-983-9275-10-0 | url=https://books.google.com/books?id=J5gZAQAAIAAJ | page=86}}</ref> Ang sumusunod ay sipi mula sa ulat ni H. Cucherousset sa ''L'Eveil economique de l'Indochine'' (Blg. 790, 28 Mayo 1933): :"Higit pang pahilaga, sa tapat ng [[Nha Trang]], matatagpuan ang atol na tinatawag na 'North Danger' (Bahura ng Peligro). Inangkin ng ''Alerte'' ang dalawang mabuhanging pulo (''kayo'') kung saan nito natagpuan ang ilang mangingisdang Hapones. Dumating din doon ang ''De Lanessan'' at siniyasat ang maliit na pulo. Ang pulong ito ay kapansin-pansing mas mataas kaysa sa iba, na ang pinakamataas na bahagi ay umaabot sa limang metro. Malalaki ang deposito ng pospeyt (''phosphate'') at malawak itong pinakinabangan ng mga Hapones." Matapos maisagawa ang pananakop, inilathala ng [[Ministri ng Ugnayang Panlabas ng Pransiya]] ang sumusunod na paunawa sa ''Journal Officiel'' ng Pransiya na may petsang Hulyo 26, 1933 (pahina 7837): :"Paunawa hinggil sa pagsakop ng ilang pulo ng hukbong pandagat ng Pransiya. :Ang Pamahalaan ng Pransiya ay sasakupin gamit ang mga Hukbong pandagat nito sa mga sumusunod na pulo at maliliit na pulo: :Ang dalawang pulo na matatagpuan sa latitud na 11°29' hilaga at longhitud na 114°21' silangan ng Greenwich, kasama ang mga nakadependeng maliliit na pulo nito (36). (Isinagawa ang pananakop noong 10 Abril 1933.) :Ang mga nabanggit na pulo at maliliit na pulo ay saklaw na ngayon ng soberanya ng Pransiya. (Pinawawalang-bisa ng paunawang ito ang naunang paunawang inilathala sa ''Journal Officiel (Official Journal)'' noong 25 Hulyo 1933, pahina 7784.) === 1939–1945 – Pananakop ng Hapon === Noong 1939, sinakop ng [[Imperyo ng Hapon|Hapon]] ang mga pulo at nanatili roon hanggang sa matapos ang [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]]. === 1963 – Pananakop ng Timog Vietnam === Noong 24 Mayo 1963, muling itinayo ng mga tripulante ng tatlong sasakyang-pandagat ng [[Timog Vietnam]]—ang ''Huong Giang'', ''Chi Lang'', at ''Ky Hoa''—ang mga estelang pangsoberanya sa [[Pulo ng Parola]] (Song Tử Đông/Northeast Cay) at Pulo ng Pugad (Song Tử Tây/Southwest Cay).<ref>{{cite web |url=http://eastseastudies.org/en/datbase-on-south-china-sea-study/doc_details/67-white-paper-on-the-hoang-sa-paracel-and-truong-sa-spratly-islands-part-2 |title="White Paper on the Hoang Sa (Paracel) and Truong Sa (Spratly) Islands (1975) |publisher=Ministry of Foreign Affairs (Republic of Vietnam)}}</ref> === 1968 – Pananakop ng Pilipinas === Noong 1968, sinakop ng mga sundalong Pilipino ang [[Pulo ng Parola]] (Northeast Cay, Song Tử Đông) at Pulo ng Pugad (Southwest Cay, Song Tử Tây).<ref>{{cite web |url=https://amti.csis.org/northeast-cay/ |title = Northeast Cay {{!}} Asia Maritime Transparency Initiative}}</ref> May kaugnayan dito si Cloma, na walang natagpuang opisyal na hakbang ng Pamahalaan ng Pilipinas na kasabay at partikular na nagpapatibay sa kaniyang deklarasyon. Gayunpaman, noong 1968, nagsimulang magpadala ang Pamahalaan ng Pilipinas ng mga sundalo upang sakupin ang lugar. Noong 1971, opisyal nitong inihayag na inokupa ng Pilipinas ang ilan sa mga katangian sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] (KIG) dahil sa "mga dahilan ng pambansang seguridad" at upang "pangalagaan ang kapakanan ng estado at ng mga mamamayan nito."<ref>https://www.cna.org/cna_files/pdf/iop-2014-U-008435.pdf, page 27, paragraph 3</ref> === 1975 – Pagbawi ng Timog Vietnam sa Pulo ng Pugad === {{Infobox military conflict |conflict= Insidente sa Pulo ng Pugad |date= 1975 |place= Pulo ng Pugad |result= Nasakop ng Timog Vietnam ang Pulo ng Pugad |combatant1={{flag|Pilipinas}} |combatant2={{flagicon|South Vietnam}} [[Timog Vietnam]] }} Matatagpuan ang Pulo ng Pugad malapit sa hilagang gilid ng [[Kapuluan ng Kalayaan]] sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]. Matatagpuan ito sa hilagang-kanluran ng [[Delikadong Karagatan]] (''Dangerous Ground''), sa pangkat ng [[Bahura ng Hilagang Peligro]] (''North Danger Reef''), na kinabibilangan din ng [[Pulo ng Parola]] (''Northeast Cay''), na inokupa ng Pilipinas; [[Bahura ng Timog Peligro]] (''South Reef''), na inokupa ng Timog Vietnam; at ng [[Bahura ng Peligro]], na hindi inokupa. Magkalayo lamang ng 1.75 milya (2.82 km) ang Pulo ng Pugad (''Southwest Cay'') at [[Pulo ng Parola]] (''Northeast Cay''), at tanaw ang magkabilang pulo sa bawat isa. Noong 1975, umalis ang lahat ng sundalong Pilipino na nagbabantay sa Pulo ng Pugad upang dumalo sa pagdiriwang ng kaarawan ng kanilang namumunong opisyal, na nakatalaga sa [[Pulo ng Parola]]. May lumabas ding ulat na nagsasabing nagawang magpadala ng mga prostituta ang mga opisyal ng Timog Vietnam sa pagdiriwang ng kaarawan upang akitin ang mga sundalong Pilipinong nagbabantay sa Pulo ng Pugad. Sinasabing nagsilbi itong "regalo" para sa kaarawan ng Pilipinong namumunong opisyal at bilang hakbang ng mga puwersa ng Timog Vietnam upang makipagkaibigan sa lahat ng sundalong Pilipinong nagbabantay sa Kapuluan ng Kalayaan (''Spratly Islands''). Hindi inaasahan ng mga sundalong Pilipino na gagamit ang Timog Vietnam ng panlilinlang, sapagkat kapuwa kaalyado ng Estados Unidos ang Pilipinas at Timog Vietnam noong [[Digmaang Biyetnam|Digmaang Vietnam]]. Pinaniniwalaang ang taktikang ito ang dahilan kung bakit nalaman ng mga puwersa ng Timog Vietnam na umalis sa pulo ang mga sundalong Pilipino, isang impormasyong karaniwang pinanatiling lihim.<ref name=seized>{{cite web |title=Vietnam could be the more serious threat in the Spratlys |url=https://rigobertotiglao.com/2023/08/02/vietnam-could-be-the-more-serious-threat-in-the-spratlys/ |publisher=Rigobertotiglao.com |date=August 2, 2023 |access-date=October 3, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251003025046/https://rigobertotiglao.com/2023/08/02/vietnam-could-be-the-more-serious-threat-in-the-spratlys/ |archive-date=October 3, 2025 |url-status=live}}</ref><ref name=seized2>{{cite web |last=Paglinawan |first=Adolfo Quizon |title=China’s effective control of SCS rules out Vietnam, Philippines at Sandy Cay |url=https://asiancenturyph.com/2025/05/14/chinas-effective-control-of-scs-rules-out-vietnam-philippines-at-sandy-cay/ |publisher=AsianCenturyPH.com |date=May 14, 2025 |access-date=October 3, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251003030416/https://asiancenturyph.com/2025/05/14/chinas-effective-control-of-scs-rules-out-vietnam-philippines-at-sandy-cay/ |archive-date=October 3, 2025 |url-status=live}}</ref><ref name=seized3>{{cite web |last=Tordesillas |first=Ellen T. |title=Occupy Spratlys |url=https://verafiles.org/articles/occupy-spratlys |publisher=VeraFiles.org |date=April 10, 2017 |access-date=October 3, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251003031310/https://verafiles.org/articles/occupy-spratlys |archive-date=October 3, 2025 |url-status=live}}</ref> Matapos ang pagdiriwang at nang luminaw na ang panahon, nagulat ang mga nagbalik na sundalong Pilipino nang madatnan nilang may isang kompanya ng mga sundalo ng Timog Vietnam na nasa pulo na. Pinalitan ng watawat ng Timog Vietnam ang watawat ng Pilipinas na nakawagayway na itinayo ng mga sundalong Pilipino. Agad na bumalik ang mga sundalong Pilipino sa Pulo ng Parola sa pangambang ito na ang susunod na puntiryahin. Matapos ipaalam sa nakatataas na pamunuan ng Pilipinas ang sitwasyon, inutusan nila ang mga sundalong nakatalaga sa Pulo ng Parola at [[Pulo ng Pag-asa]] (''Thitu Island'') na manatili sa katayuang pulang alerto (''red alert status''). Sa sumunod na mga umaga, ang tanging nagawa ng mga sundalong Pilipino sa Pulo ng Parola ay ang "magmura" habang inaawit ng mga sundalo ng Timog Vietnam ang kanilang pambansang awit sa Pulo ng Pugad. Nagpasiya ang mga opisyal ng Malacañang na manatiling tikom ang bibig upang hindi malagay sa alanganin ang ugnayang pangkaalyado habang nagpapatuloy pa ang Digmaang Vietnam.<ref name=seized /><ref name=seized2 /><ref name=seized3 /> === 1975 – Muling Pagkakaisa ng Vietnam === Pagkalipas ng ilang buwan, nagpasya ang bagong nagkaisang Vietnam (matapos magwagi ang Hilagang Vietnam laban sa Timog Vietnam, inokupa ng pangkat-puwersa ng Hilagang Vietnam ang pulo) na [[Kampanya sa Silangang Dagat|paalisin ang lahat ng natitirang sundalo ng Timog Vietnam sa Kapuluan ng Kalayaan]] at magtatag ng kontrol militar sa mga katangian nito. Iniulat na dose-dosenang sundalo ng Timog Vietnam sa Pulo ng Pugad (Song Tử Tây) ang lumangoy hanggang sa Pulo ng Parola upang maiwasang mabihag ng mga puwersa ng Hilagang Vietnam. Doon nagsimulang talakayin ng mga opisyal ng Malacañang, sa pamumuno ni Pangulong [[Ferdinand Marcos]], kung paano muli mababawi ng Pilipinas ang pulo. Lumilitaw na karamihan sa mga opisyal, na itinuturing na banta sa pambansang seguridad ng Pilipinas ang mga komunistang Hilagang Vietnamese, ay nagnanais na salakayin ang Pulo ng Pugad upang mabawi ito. == Mga Sanggunian == {{reflist}} {{Kapuluan ng Kalayaan}} [[Kaurian:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kaurian:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] dp7s856iei5l5u87id0z76fgxgns48o 2213749 2213748 2026-06-28T06:23:51Z KyutKoTalaga 152379 /* 1975 – Muling Pagkakaisa ng Vietnam */ 2213749 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | disputed = yes | name = Pulo ng Pugad | type = island | other_names = Southwest Cay ''(Ingles)''<br/>Pugad Island ''(Ingles ng Pilipinas)''<br/>Đảo Song Tử Tây ''(Vietnamese)''<br/>南子島 / 南子岛 Nánzi Dǎo ''(Tsino)'' | image_name = File:Song_Tu_Tay_2022-08-29-00_00_2022-08-29-23_59_Sentinel-2_L2A_True_color.jpg | image_caption = Pulo ng Pugad | pushpin_map = Spratly Islands relief | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{Coord|11|25|46|N|114|19|53|E|display=inline,title}} | archipelago = [[Kapuluan ng Kalayaan]] | area_ha = 19 | country = {{VNM}} | country_admin_divisions_title_1 = [[Mga distrito ng Vietnam|Distrito]] | country_admin_divisions_1 = [[Distrito ng Trường Sa]], [[Khánh Hòa]] | country_admin_divisions_title_2 = [[Mga komuna ng Vietnam|Komuna]] | country_admin_divisions_2 = Komuna ng Song Tử Tây | country1 = {{CHN}} | country2 = {{PHL}} | country3 = {{TWN}} | country4 = {{VNM}} | population = 32 }} [[File:Song tu tay (Southwest Cay).jpg|thumb|upright=1.5]] [[File:North Danger Reef-Landsat 7-April 2000.jpg|upright=1.5|thumb|Larawan mula sa [[Landsat 7]] (2000)]] [[File:North Danger Reef nautical chart of 1911 (cropped).jpg|upright=1.5|thumb|Mapa pandagat (1911)]] Ang '''Pulo ng Pugad''' ({{lang-en|Pugad Island}}), o '''Southwest Cay''' ([[Wikang Ingles|Ingles]]); '''Đảo Song Tử Tây''' ({{lang-vi|Đảo Song Tử Tây}}); '''Nanzi Dao''' ({{zh|t=|s=|p=Nánzi Dǎo|c=南子島/南子岛}}), ay isang [[pulo]] sa hilagang-kanlurang gilid ng [[Kapuluan ng Kalayaan]] sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]. Bahagi ito ng [[atol]] na [[Bahura ng Hilagang Peligro]] at matatagpuan lamang {{convert|1.75|miles|km}} sa timog-kanluran ng [[Pulo ng Parola]]. May likas na lawak itong {{convert|12|ha|acre}}, kaya ito ang ikaanim na pinaka-malaking likás na pulo sa Kapuluan ng Kalayaan at ang ikalawang pinaka-malaking pulong sinasakop ng Vietnam. Matatagpuan sa Pulo ng Pugad ang pinakamataas na punto sa kapuluan, na may taas na 4 na metro mula sa antas ng dagat. Dati itong pinamugaran ng mga ibon at natatakpan ng mga puno at guano; isinagawa rin dito ang pagluwas ng guano sa "malaking sukat".<ref name=Gazetteer>{{cite web | title = Digital Gazetteer of Spratly Islands | url = http://www.southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | accessdate = 2008-03-22 | url-status = dead | archiveurl = https://web.archive.org/web/20100827072842/http://southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | archivedate = 2010-08-27 }}</ref> Inaangkin din ang pulo ng [[Tsina]] (PRC), [[Taiwan]] (ROC), at ng [[Pilipinas]]. ==Kasaysayan== ===1933 – Pag-angkin at Pananakop ng Pransiya=== Noong 1933, inangkin ng [[Pamahalaan ng Pransiya]] ang [[Kapuluan ng Kalayaan]], kabilang ang Pulo ng Pugad at [[Pulo ng Parola]]. Tatlong barko, ang ''Alerte'', ang ''Astrolabe'', at ang ''De Lanessan''—ang lumahok sa ekspedisyon.<ref name="Hancox Prescott 1997">{{cite book | last1=Hancox | first1=D.J. | last2=Prescott | first2=J.R.V. | title=Secret Hydrographic Surveys in the Spratly Islands | publisher=Maritime Institute of Malaysia | series=Mima paper | year=1997 | isbn=978-983-9275-10-0 | url=https://books.google.com/books?id=J5gZAQAAIAAJ | page=86}}</ref> Ang sumusunod ay sipi mula sa ulat ni H. Cucherousset sa ''L'Eveil economique de l'Indochine'' (Blg. 790, 28 Mayo 1933): :"Higit pang pahilaga, sa tapat ng [[Nha Trang]], matatagpuan ang atol na tinatawag na 'North Danger' (Bahura ng Peligro). Inangkin ng ''Alerte'' ang dalawang mabuhanging pulo (''kayo'') kung saan nito natagpuan ang ilang mangingisdang Hapones. Dumating din doon ang ''De Lanessan'' at siniyasat ang maliit na pulo. Ang pulong ito ay kapansin-pansing mas mataas kaysa sa iba, na ang pinakamataas na bahagi ay umaabot sa limang metro. Malalaki ang deposito ng pospeyt (''phosphate'') at malawak itong pinakinabangan ng mga Hapones." Matapos maisagawa ang pananakop, inilathala ng [[Ministri ng Ugnayang Panlabas ng Pransiya]] ang sumusunod na paunawa sa ''Journal Officiel'' ng Pransiya na may petsang Hulyo 26, 1933 (pahina 7837): :"Paunawa hinggil sa pagsakop ng ilang pulo ng hukbong pandagat ng Pransiya. :Ang Pamahalaan ng Pransiya ay sasakupin gamit ang mga Hukbong pandagat nito sa mga sumusunod na pulo at maliliit na pulo: :Ang dalawang pulo na matatagpuan sa latitud na 11°29' hilaga at longhitud na 114°21' silangan ng Greenwich, kasama ang mga nakadependeng maliliit na pulo nito (36). (Isinagawa ang pananakop noong 10 Abril 1933.) :Ang mga nabanggit na pulo at maliliit na pulo ay saklaw na ngayon ng soberanya ng Pransiya. (Pinawawalang-bisa ng paunawang ito ang naunang paunawang inilathala sa ''Journal Officiel (Official Journal)'' noong 25 Hulyo 1933, pahina 7784.) === 1939–1945 – Pananakop ng Hapon === Noong 1939, sinakop ng [[Imperyo ng Hapon|Hapon]] ang mga pulo at nanatili roon hanggang sa matapos ang [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]]. === 1963 – Pananakop ng Timog Vietnam === Noong 24 Mayo 1963, muling itinayo ng mga tripulante ng tatlong sasakyang-pandagat ng [[Timog Vietnam]]—ang ''Huong Giang'', ''Chi Lang'', at ''Ky Hoa''—ang mga estelang pangsoberanya sa [[Pulo ng Parola]] (Song Tử Đông/Northeast Cay) at Pulo ng Pugad (Song Tử Tây/Southwest Cay).<ref>{{cite web |url=http://eastseastudies.org/en/datbase-on-south-china-sea-study/doc_details/67-white-paper-on-the-hoang-sa-paracel-and-truong-sa-spratly-islands-part-2 |title="White Paper on the Hoang Sa (Paracel) and Truong Sa (Spratly) Islands (1975) |publisher=Ministry of Foreign Affairs (Republic of Vietnam)}}</ref> === 1968 – Pananakop ng Pilipinas === Noong 1968, sinakop ng mga sundalong Pilipino ang [[Pulo ng Parola]] (Northeast Cay, Song Tử Đông) at Pulo ng Pugad (Southwest Cay, Song Tử Tây).<ref>{{cite web |url=https://amti.csis.org/northeast-cay/ |title = Northeast Cay {{!}} Asia Maritime Transparency Initiative}}</ref> May kaugnayan dito si Cloma, na walang natagpuang opisyal na hakbang ng Pamahalaan ng Pilipinas na kasabay at partikular na nagpapatibay sa kaniyang deklarasyon. Gayunpaman, noong 1968, nagsimulang magpadala ang Pamahalaan ng Pilipinas ng mga sundalo upang sakupin ang lugar. Noong 1971, opisyal nitong inihayag na inokupa ng Pilipinas ang ilan sa mga katangian sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] (KIG) dahil sa "mga dahilan ng pambansang seguridad" at upang "pangalagaan ang kapakanan ng estado at ng mga mamamayan nito."<ref>https://www.cna.org/cna_files/pdf/iop-2014-U-008435.pdf, page 27, paragraph 3</ref> === 1975 – Pagbawi ng Timog Vietnam sa Pulo ng Pugad === {{Infobox military conflict |conflict= Insidente sa Pulo ng Pugad |date= 1975 |place= Pulo ng Pugad |result= Nasakop ng Timog Vietnam ang Pulo ng Pugad |combatant1={{flag|Pilipinas}} |combatant2={{flagicon|South Vietnam}} [[Timog Vietnam]] }} Matatagpuan ang Pulo ng Pugad malapit sa hilagang gilid ng [[Kapuluan ng Kalayaan]] sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]. Matatagpuan ito sa hilagang-kanluran ng [[Delikadong Karagatan]] (''Dangerous Ground''), sa pangkat ng [[Bahura ng Hilagang Peligro]] (''North Danger Reef''), na kinabibilangan din ng [[Pulo ng Parola]] (''Northeast Cay''), na inokupa ng Pilipinas; [[Bahura ng Timog Peligro]] (''South Reef''), na inokupa ng Timog Vietnam; at ng [[Bahura ng Peligro]], na hindi inokupa. Magkalayo lamang ng 1.75 milya (2.82 km) ang Pulo ng Pugad (''Southwest Cay'') at [[Pulo ng Parola]] (''Northeast Cay''), at tanaw ang magkabilang pulo sa bawat isa. Noong 1975, umalis ang lahat ng sundalong Pilipino na nagbabantay sa Pulo ng Pugad upang dumalo sa pagdiriwang ng kaarawan ng kanilang namumunong opisyal, na nakatalaga sa [[Pulo ng Parola]]. May lumabas ding ulat na nagsasabing nagawang magpadala ng mga prostituta ang mga opisyal ng Timog Vietnam sa pagdiriwang ng kaarawan upang akitin ang mga sundalong Pilipinong nagbabantay sa Pulo ng Pugad. Sinasabing nagsilbi itong "regalo" para sa kaarawan ng Pilipinong namumunong opisyal at bilang hakbang ng mga puwersa ng Timog Vietnam upang makipagkaibigan sa lahat ng sundalong Pilipinong nagbabantay sa Kapuluan ng Kalayaan (''Spratly Islands''). Hindi inaasahan ng mga sundalong Pilipino na gagamit ang Timog Vietnam ng panlilinlang, sapagkat kapuwa kaalyado ng Estados Unidos ang Pilipinas at Timog Vietnam noong [[Digmaang Biyetnam|Digmaang Vietnam]]. Pinaniniwalaang ang taktikang ito ang dahilan kung bakit nalaman ng mga puwersa ng Timog Vietnam na umalis sa pulo ang mga sundalong Pilipino, isang impormasyong karaniwang pinanatiling lihim.<ref name=seized>{{cite web |title=Vietnam could be the more serious threat in the Spratlys |url=https://rigobertotiglao.com/2023/08/02/vietnam-could-be-the-more-serious-threat-in-the-spratlys/ |publisher=Rigobertotiglao.com |date=August 2, 2023 |access-date=October 3, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251003025046/https://rigobertotiglao.com/2023/08/02/vietnam-could-be-the-more-serious-threat-in-the-spratlys/ |archive-date=October 3, 2025 |url-status=live}}</ref><ref name=seized2>{{cite web |last=Paglinawan |first=Adolfo Quizon |title=China’s effective control of SCS rules out Vietnam, Philippines at Sandy Cay |url=https://asiancenturyph.com/2025/05/14/chinas-effective-control-of-scs-rules-out-vietnam-philippines-at-sandy-cay/ |publisher=AsianCenturyPH.com |date=May 14, 2025 |access-date=October 3, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251003030416/https://asiancenturyph.com/2025/05/14/chinas-effective-control-of-scs-rules-out-vietnam-philippines-at-sandy-cay/ |archive-date=October 3, 2025 |url-status=live}}</ref><ref name=seized3>{{cite web |last=Tordesillas |first=Ellen T. |title=Occupy Spratlys |url=https://verafiles.org/articles/occupy-spratlys |publisher=VeraFiles.org |date=April 10, 2017 |access-date=October 3, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251003031310/https://verafiles.org/articles/occupy-spratlys |archive-date=October 3, 2025 |url-status=live}}</ref> Matapos ang pagdiriwang at nang luminaw na ang panahon, nagulat ang mga nagbalik na sundalong Pilipino nang madatnan nilang may isang kompanya ng mga sundalo ng Timog Vietnam na nasa pulo na. Pinalitan ng watawat ng Timog Vietnam ang watawat ng Pilipinas na nakawagayway na itinayo ng mga sundalong Pilipino. Agad na bumalik ang mga sundalong Pilipino sa Pulo ng Parola sa pangambang ito na ang susunod na puntiryahin. Matapos ipaalam sa nakatataas na pamunuan ng Pilipinas ang sitwasyon, inutusan nila ang mga sundalong nakatalaga sa Pulo ng Parola at [[Pulo ng Pag-asa]] (''Thitu Island'') na manatili sa katayuang pulang alerto (''red alert status''). Sa sumunod na mga umaga, ang tanging nagawa ng mga sundalong Pilipino sa Pulo ng Parola ay ang "magmura" habang inaawit ng mga sundalo ng Timog Vietnam ang kanilang pambansang awit sa Pulo ng Pugad. Nagpasiya ang mga opisyal ng Malacañang na manatiling tikom ang bibig upang hindi malagay sa alanganin ang ugnayang pangkaalyado habang nagpapatuloy pa ang Digmaang Vietnam.<ref name=seized /><ref name=seized2 /><ref name=seized3 /> === 1975 – Muling Pagkakaisa ng Vietnam === Pagkalipas ng ilang buwan, nagpasya ang bagong nagkaisang Vietnam (matapos magwagi ang Hilagang Vietnam laban sa Timog Vietnam, inokupa ng pangkat-puwersa ng Hilagang Vietnam ang pulo) na [[Kampanya sa Silangang Dagat|paalisin ang lahat ng natitirang sundalo ng Timog Vietnam sa Kapuluan ng Kalayaan]] at magtatag ng kontrol militar sa mga katangian nito. Iniulat na dose-dosenang sundalo ng Timog Vietnam sa Pulo ng Pugad (Song Tử Tây) ang lumangoy hanggang sa Pulo ng Parola upang maiwasang mabihag ng mga puwersa ng Hilagang Vietnam. Doon nagsimulang talakayin ng mga opisyal ng Malacañang, sa pamumuno ni Pangulong [[Ferdinand Marcos]], kung paano muli mababawi ng Pilipinas ang pulo. Lumilitaw na karamihan sa mga opisyal, na itinuturing na banta sa pambansang seguridad ng Pilipinas ang mga komunistang Hilagang Vietnamese, ay nagnanais na salakayin ang Pulo ng Pugad upang mabawi ito. Gayunpaman, matapos makatanggap ng ulat ng intelihensiya na nagsasaad na nakapagtayo na ang bagong nagkaisang Vietnam ng isang malaking himpilang militar na yari sa kongkreto sa loob lamang ng ilang linggo, tinalikuran ng mga opisyal ang plano at sinikap na lutasin ang usapin sa pamamagitan ng diplomasya. == Mga Sanggunian == {{reflist}} {{Kapuluan ng Kalayaan}} [[Kaurian:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kaurian:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] 2llhu708u1zdnuj5knouhogplc9rtem 2213750 2213749 2026-06-28T06:25:31Z KyutKoTalaga 152379 /* 1975 – Muling Pagkakaisa ng Vietnam */ 2213750 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | disputed = yes | name = Pulo ng Pugad | type = island | other_names = Southwest Cay ''(Ingles)''<br/>Pugad Island ''(Ingles ng Pilipinas)''<br/>Đảo Song Tử Tây ''(Vietnamese)''<br/>南子島 / 南子岛 Nánzi Dǎo ''(Tsino)'' | image_name = File:Song_Tu_Tay_2022-08-29-00_00_2022-08-29-23_59_Sentinel-2_L2A_True_color.jpg | image_caption = Pulo ng Pugad | pushpin_map = Spratly Islands relief | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{Coord|11|25|46|N|114|19|53|E|display=inline,title}} | archipelago = [[Kapuluan ng Kalayaan]] | area_ha = 19 | country = {{VNM}} | country_admin_divisions_title_1 = [[Mga distrito ng Vietnam|Distrito]] | country_admin_divisions_1 = [[Distrito ng Trường Sa]], [[Khánh Hòa]] | country_admin_divisions_title_2 = [[Mga komuna ng Vietnam|Komuna]] | country_admin_divisions_2 = Komuna ng Song Tử Tây | country1 = {{CHN}} | country2 = {{PHL}} | country3 = {{TWN}} | country4 = {{VNM}} | population = 32 }} [[File:Song tu tay (Southwest Cay).jpg|thumb|upright=1.5]] [[File:North Danger Reef-Landsat 7-April 2000.jpg|upright=1.5|thumb|Larawan mula sa [[Landsat 7]] (2000)]] [[File:North Danger Reef nautical chart of 1911 (cropped).jpg|upright=1.5|thumb|Mapa pandagat (1911)]] Ang '''Pulo ng Pugad''' ({{lang-en|Pugad Island}}), o '''Southwest Cay''' ([[Wikang Ingles|Ingles]]); '''Đảo Song Tử Tây''' ({{lang-vi|Đảo Song Tử Tây}}); '''Nanzi Dao''' ({{zh|t=|s=|p=Nánzi Dǎo|c=南子島/南子岛}}), ay isang [[pulo]] sa hilagang-kanlurang gilid ng [[Kapuluan ng Kalayaan]] sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]. Bahagi ito ng [[atol]] na [[Bahura ng Hilagang Peligro]] at matatagpuan lamang {{convert|1.75|miles|km}} sa timog-kanluran ng [[Pulo ng Parola]]. May likas na lawak itong {{convert|12|ha|acre}}, kaya ito ang ikaanim na pinaka-malaking likás na pulo sa Kapuluan ng Kalayaan at ang ikalawang pinaka-malaking pulong sinasakop ng Vietnam. Matatagpuan sa Pulo ng Pugad ang pinakamataas na punto sa kapuluan, na may taas na 4 na metro mula sa antas ng dagat. Dati itong pinamugaran ng mga ibon at natatakpan ng mga puno at guano; isinagawa rin dito ang pagluwas ng guano sa "malaking sukat".<ref name=Gazetteer>{{cite web | title = Digital Gazetteer of Spratly Islands | url = http://www.southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | accessdate = 2008-03-22 | url-status = dead | archiveurl = https://web.archive.org/web/20100827072842/http://southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | archivedate = 2010-08-27 }}</ref> Inaangkin din ang pulo ng [[Tsina]] (PRC), [[Taiwan]] (ROC), at ng [[Pilipinas]]. ==Kasaysayan== ===1933 – Pag-angkin at Pananakop ng Pransiya=== Noong 1933, inangkin ng [[Pamahalaan ng Pransiya]] ang [[Kapuluan ng Kalayaan]], kabilang ang Pulo ng Pugad at [[Pulo ng Parola]]. Tatlong barko, ang ''Alerte'', ang ''Astrolabe'', at ang ''De Lanessan''—ang lumahok sa ekspedisyon.<ref name="Hancox Prescott 1997">{{cite book | last1=Hancox | first1=D.J. | last2=Prescott | first2=J.R.V. | title=Secret Hydrographic Surveys in the Spratly Islands | publisher=Maritime Institute of Malaysia | series=Mima paper | year=1997 | isbn=978-983-9275-10-0 | url=https://books.google.com/books?id=J5gZAQAAIAAJ | page=86}}</ref> Ang sumusunod ay sipi mula sa ulat ni H. Cucherousset sa ''L'Eveil economique de l'Indochine'' (Blg. 790, 28 Mayo 1933): :"Higit pang pahilaga, sa tapat ng [[Nha Trang]], matatagpuan ang atol na tinatawag na 'North Danger' (Bahura ng Peligro). Inangkin ng ''Alerte'' ang dalawang mabuhanging pulo (''kayo'') kung saan nito natagpuan ang ilang mangingisdang Hapones. Dumating din doon ang ''De Lanessan'' at siniyasat ang maliit na pulo. Ang pulong ito ay kapansin-pansing mas mataas kaysa sa iba, na ang pinakamataas na bahagi ay umaabot sa limang metro. Malalaki ang deposito ng pospeyt (''phosphate'') at malawak itong pinakinabangan ng mga Hapones." Matapos maisagawa ang pananakop, inilathala ng [[Ministri ng Ugnayang Panlabas ng Pransiya]] ang sumusunod na paunawa sa ''Journal Officiel'' ng Pransiya na may petsang Hulyo 26, 1933 (pahina 7837): :"Paunawa hinggil sa pagsakop ng ilang pulo ng hukbong pandagat ng Pransiya. :Ang Pamahalaan ng Pransiya ay sasakupin gamit ang mga Hukbong pandagat nito sa mga sumusunod na pulo at maliliit na pulo: :Ang dalawang pulo na matatagpuan sa latitud na 11°29' hilaga at longhitud na 114°21' silangan ng Greenwich, kasama ang mga nakadependeng maliliit na pulo nito (36). (Isinagawa ang pananakop noong 10 Abril 1933.) :Ang mga nabanggit na pulo at maliliit na pulo ay saklaw na ngayon ng soberanya ng Pransiya. (Pinawawalang-bisa ng paunawang ito ang naunang paunawang inilathala sa ''Journal Officiel (Official Journal)'' noong 25 Hulyo 1933, pahina 7784.) === 1939–1945 – Pananakop ng Hapon === Noong 1939, sinakop ng [[Imperyo ng Hapon|Hapon]] ang mga pulo at nanatili roon hanggang sa matapos ang [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]]. === 1963 – Pananakop ng Timog Vietnam === Noong 24 Mayo 1963, muling itinayo ng mga tripulante ng tatlong sasakyang-pandagat ng [[Timog Vietnam]]—ang ''Huong Giang'', ''Chi Lang'', at ''Ky Hoa''—ang mga estelang pangsoberanya sa [[Pulo ng Parola]] (Song Tử Đông/Northeast Cay) at Pulo ng Pugad (Song Tử Tây/Southwest Cay).<ref>{{cite web |url=http://eastseastudies.org/en/datbase-on-south-china-sea-study/doc_details/67-white-paper-on-the-hoang-sa-paracel-and-truong-sa-spratly-islands-part-2 |title="White Paper on the Hoang Sa (Paracel) and Truong Sa (Spratly) Islands (1975) |publisher=Ministry of Foreign Affairs (Republic of Vietnam)}}</ref> === 1968 – Pananakop ng Pilipinas === Noong 1968, sinakop ng mga sundalong Pilipino ang [[Pulo ng Parola]] (Northeast Cay, Song Tử Đông) at Pulo ng Pugad (Southwest Cay, Song Tử Tây).<ref>{{cite web |url=https://amti.csis.org/northeast-cay/ |title = Northeast Cay {{!}} Asia Maritime Transparency Initiative}}</ref> May kaugnayan dito si Cloma, na walang natagpuang opisyal na hakbang ng Pamahalaan ng Pilipinas na kasabay at partikular na nagpapatibay sa kaniyang deklarasyon. Gayunpaman, noong 1968, nagsimulang magpadala ang Pamahalaan ng Pilipinas ng mga sundalo upang sakupin ang lugar. Noong 1971, opisyal nitong inihayag na inokupa ng Pilipinas ang ilan sa mga katangian sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] (KIG) dahil sa "mga dahilan ng pambansang seguridad" at upang "pangalagaan ang kapakanan ng estado at ng mga mamamayan nito."<ref>https://www.cna.org/cna_files/pdf/iop-2014-U-008435.pdf, page 27, paragraph 3</ref> === 1975 – Pagbawi ng Timog Vietnam sa Pulo ng Pugad === {{Infobox military conflict |conflict= Insidente sa Pulo ng Pugad |date= 1975 |place= Pulo ng Pugad |result= Nasakop ng Timog Vietnam ang Pulo ng Pugad |combatant1={{flag|Pilipinas}} |combatant2={{flagicon|South Vietnam}} [[Timog Vietnam]] }} Matatagpuan ang Pulo ng Pugad malapit sa hilagang gilid ng [[Kapuluan ng Kalayaan]] sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]. Matatagpuan ito sa hilagang-kanluran ng [[Delikadong Karagatan]] (''Dangerous Ground''), sa pangkat ng [[Bahura ng Hilagang Peligro]] (''North Danger Reef''), na kinabibilangan din ng [[Pulo ng Parola]] (''Northeast Cay''), na inokupa ng Pilipinas; [[Bahura ng Timog Peligro]] (''South Reef''), na inokupa ng Timog Vietnam; at ng [[Bahura ng Peligro]], na hindi inokupa. Magkalayo lamang ng 1.75 milya (2.82 km) ang Pulo ng Pugad (''Southwest Cay'') at [[Pulo ng Parola]] (''Northeast Cay''), at tanaw ang magkabilang pulo sa bawat isa. Noong 1975, umalis ang lahat ng sundalong Pilipino na nagbabantay sa Pulo ng Pugad upang dumalo sa pagdiriwang ng kaarawan ng kanilang namumunong opisyal, na nakatalaga sa [[Pulo ng Parola]]. May lumabas ding ulat na nagsasabing nagawang magpadala ng mga prostituta ang mga opisyal ng Timog Vietnam sa pagdiriwang ng kaarawan upang akitin ang mga sundalong Pilipinong nagbabantay sa Pulo ng Pugad. Sinasabing nagsilbi itong "regalo" para sa kaarawan ng Pilipinong namumunong opisyal at bilang hakbang ng mga puwersa ng Timog Vietnam upang makipagkaibigan sa lahat ng sundalong Pilipinong nagbabantay sa Kapuluan ng Kalayaan (''Spratly Islands''). Hindi inaasahan ng mga sundalong Pilipino na gagamit ang Timog Vietnam ng panlilinlang, sapagkat kapuwa kaalyado ng Estados Unidos ang Pilipinas at Timog Vietnam noong [[Digmaang Biyetnam|Digmaang Vietnam]]. Pinaniniwalaang ang taktikang ito ang dahilan kung bakit nalaman ng mga puwersa ng Timog Vietnam na umalis sa pulo ang mga sundalong Pilipino, isang impormasyong karaniwang pinanatiling lihim.<ref name=seized>{{cite web |title=Vietnam could be the more serious threat in the Spratlys |url=https://rigobertotiglao.com/2023/08/02/vietnam-could-be-the-more-serious-threat-in-the-spratlys/ |publisher=Rigobertotiglao.com |date=August 2, 2023 |access-date=October 3, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251003025046/https://rigobertotiglao.com/2023/08/02/vietnam-could-be-the-more-serious-threat-in-the-spratlys/ |archive-date=October 3, 2025 |url-status=live}}</ref><ref name=seized2>{{cite web |last=Paglinawan |first=Adolfo Quizon |title=China’s effective control of SCS rules out Vietnam, Philippines at Sandy Cay |url=https://asiancenturyph.com/2025/05/14/chinas-effective-control-of-scs-rules-out-vietnam-philippines-at-sandy-cay/ |publisher=AsianCenturyPH.com |date=May 14, 2025 |access-date=October 3, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251003030416/https://asiancenturyph.com/2025/05/14/chinas-effective-control-of-scs-rules-out-vietnam-philippines-at-sandy-cay/ |archive-date=October 3, 2025 |url-status=live}}</ref><ref name=seized3>{{cite web |last=Tordesillas |first=Ellen T. |title=Occupy Spratlys |url=https://verafiles.org/articles/occupy-spratlys |publisher=VeraFiles.org |date=April 10, 2017 |access-date=October 3, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251003031310/https://verafiles.org/articles/occupy-spratlys |archive-date=October 3, 2025 |url-status=live}}</ref> Matapos ang pagdiriwang at nang luminaw na ang panahon, nagulat ang mga nagbalik na sundalong Pilipino nang madatnan nilang may isang kompanya ng mga sundalo ng Timog Vietnam na nasa pulo na. Pinalitan ng watawat ng Timog Vietnam ang watawat ng Pilipinas na nakawagayway na itinayo ng mga sundalong Pilipino. Agad na bumalik ang mga sundalong Pilipino sa Pulo ng Parola sa pangambang ito na ang susunod na puntiryahin. Matapos ipaalam sa nakatataas na pamunuan ng Pilipinas ang sitwasyon, inutusan nila ang mga sundalong nakatalaga sa Pulo ng Parola at [[Pulo ng Pag-asa]] (''Thitu Island'') na manatili sa katayuang pulang alerto (''red alert status''). Sa sumunod na mga umaga, ang tanging nagawa ng mga sundalong Pilipino sa Pulo ng Parola ay ang "magmura" habang inaawit ng mga sundalo ng Timog Vietnam ang kanilang pambansang awit sa Pulo ng Pugad. Nagpasiya ang mga opisyal ng Malacañang na manatiling tikom ang bibig upang hindi malagay sa alanganin ang ugnayang pangkaalyado habang nagpapatuloy pa ang Digmaang Vietnam.<ref name=seized /><ref name=seized2 /><ref name=seized3 /> === 1975 – Muling Pagkakaisa ng Vietnam === Pagkalipas ng ilang buwan, nagpasya ang bagong nagkaisang Vietnam (matapos magwagi ang Hilagang Vietnam laban sa Timog Vietnam, inokupa ng pangkat-puwersa ng Hilagang Vietnam ang pulo) na [[Kampanya sa Silangang Dagat|paalisin ang lahat ng natitirang sundalo ng Timog Vietnam sa Kapuluan ng Kalayaan]] at magtatag ng kontrol militar sa mga katangian nito. Iniulat na dose-dosenang sundalo ng Timog Vietnam sa Pulo ng Pugad (Song Tử Tây) ang lumangoy hanggang sa Pulo ng Parola upang maiwasang mabihag ng mga puwersa ng Hilagang Vietnam. Doon nagsimulang talakayin ng mga opisyal ng Malacañang, sa pamumuno ni Pangulong [[Ferdinand Marcos]], kung paano muli mababawi ng Pilipinas ang pulo. Lumilitaw na karamihan sa mga opisyal, na itinuturing na banta sa pambansang seguridad ng Pilipinas ang mga komunistang Hilagang Vietnamese, ay nagnanais na salakayin ang Pulo ng Pugad upang mabawi ito. Gayunpaman, matapos makatanggap ng ulat ng intelihensiya na nagsasaad na nakapagtayo na ang bagong nagkaisang Vietnam ng isang malaking himpilang militar na yari sa kongkreto sa loob lamang ng ilang linggo, tinalikuran ng mga opisyal ang plano at sinikap na lutasin ang usapin sa pamamagitan ng diplomasya. Gayunpaman, hindi na naisakatuparan ang paraang ito, kaya nananatiling inokupa ng Vietnam ang Pulo ng Pugad (Song Tử Tây) hanggang sa kasalukuyan. == Mga Sanggunian == {{reflist}} {{Kapuluan ng Kalayaan}} [[Kaurian:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kaurian:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] 6zqm88z1xh9pv3iyyonq0whcobnodlf 2213751 2213750 2026-06-28T06:27:49Z KyutKoTalaga 152379 /* 1975 – Muling Pagkakaisa ng Vietnam */ 2213751 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | disputed = yes | name = Pulo ng Pugad | type = island | other_names = Southwest Cay ''(Ingles)''<br/>Pugad Island ''(Ingles ng Pilipinas)''<br/>Đảo Song Tử Tây ''(Vietnamese)''<br/>南子島 / 南子岛 Nánzi Dǎo ''(Tsino)'' | image_name = File:Song_Tu_Tay_2022-08-29-00_00_2022-08-29-23_59_Sentinel-2_L2A_True_color.jpg | image_caption = Pulo ng Pugad | pushpin_map = Spratly Islands relief | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{Coord|11|25|46|N|114|19|53|E|display=inline,title}} | archipelago = [[Kapuluan ng Kalayaan]] | area_ha = 19 | country = {{VNM}} | country_admin_divisions_title_1 = [[Mga distrito ng Vietnam|Distrito]] | country_admin_divisions_1 = [[Distrito ng Trường Sa]], [[Khánh Hòa]] | country_admin_divisions_title_2 = [[Mga komuna ng Vietnam|Komuna]] | country_admin_divisions_2 = Komuna ng Song Tử Tây | country1 = {{CHN}} | country2 = {{PHL}} | country3 = {{TWN}} | country4 = {{VNM}} | population = 32 }} [[File:Song tu tay (Southwest Cay).jpg|thumb|upright=1.5]] [[File:North Danger Reef-Landsat 7-April 2000.jpg|upright=1.5|thumb|Larawan mula sa [[Landsat 7]] (2000)]] [[File:North Danger Reef nautical chart of 1911 (cropped).jpg|upright=1.5|thumb|Mapa pandagat (1911)]] Ang '''Pulo ng Pugad''' ({{lang-en|Pugad Island}}), o '''Southwest Cay''' ([[Wikang Ingles|Ingles]]); '''Đảo Song Tử Tây''' ({{lang-vi|Đảo Song Tử Tây}}); '''Nanzi Dao''' ({{zh|t=|s=|p=Nánzi Dǎo|c=南子島/南子岛}}), ay isang [[pulo]] sa hilagang-kanlurang gilid ng [[Kapuluan ng Kalayaan]] sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]. Bahagi ito ng [[atol]] na [[Bahura ng Hilagang Peligro]] at matatagpuan lamang {{convert|1.75|miles|km}} sa timog-kanluran ng [[Pulo ng Parola]]. May likas na lawak itong {{convert|12|ha|acre}}, kaya ito ang ikaanim na pinaka-malaking likás na pulo sa Kapuluan ng Kalayaan at ang ikalawang pinaka-malaking pulong sinasakop ng Vietnam. Matatagpuan sa Pulo ng Pugad ang pinakamataas na punto sa kapuluan, na may taas na 4 na metro mula sa antas ng dagat. Dati itong pinamugaran ng mga ibon at natatakpan ng mga puno at guano; isinagawa rin dito ang pagluwas ng guano sa "malaking sukat".<ref name=Gazetteer>{{cite web | title = Digital Gazetteer of Spratly Islands | url = http://www.southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | accessdate = 2008-03-22 | url-status = dead | archiveurl = https://web.archive.org/web/20100827072842/http://southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | archivedate = 2010-08-27 }}</ref> Inaangkin din ang pulo ng [[Tsina]] (PRC), [[Taiwan]] (ROC), at ng [[Pilipinas]]. ==Kasaysayan== ===1933 – Pag-angkin at Pananakop ng Pransiya=== Noong 1933, inangkin ng [[Pamahalaan ng Pransiya]] ang [[Kapuluan ng Kalayaan]], kabilang ang Pulo ng Pugad at [[Pulo ng Parola]]. Tatlong barko, ang ''Alerte'', ang ''Astrolabe'', at ang ''De Lanessan''—ang lumahok sa ekspedisyon.<ref name="Hancox Prescott 1997">{{cite book | last1=Hancox | first1=D.J. | last2=Prescott | first2=J.R.V. | title=Secret Hydrographic Surveys in the Spratly Islands | publisher=Maritime Institute of Malaysia | series=Mima paper | year=1997 | isbn=978-983-9275-10-0 | url=https://books.google.com/books?id=J5gZAQAAIAAJ | page=86}}</ref> Ang sumusunod ay sipi mula sa ulat ni H. Cucherousset sa ''L'Eveil economique de l'Indochine'' (Blg. 790, 28 Mayo 1933): :"Higit pang pahilaga, sa tapat ng [[Nha Trang]], matatagpuan ang atol na tinatawag na 'North Danger' (Bahura ng Peligro). Inangkin ng ''Alerte'' ang dalawang mabuhanging pulo (''kayo'') kung saan nito natagpuan ang ilang mangingisdang Hapones. Dumating din doon ang ''De Lanessan'' at siniyasat ang maliit na pulo. Ang pulong ito ay kapansin-pansing mas mataas kaysa sa iba, na ang pinakamataas na bahagi ay umaabot sa limang metro. Malalaki ang deposito ng pospeyt (''phosphate'') at malawak itong pinakinabangan ng mga Hapones." Matapos maisagawa ang pananakop, inilathala ng [[Ministri ng Ugnayang Panlabas ng Pransiya]] ang sumusunod na paunawa sa ''Journal Officiel'' ng Pransiya na may petsang Hulyo 26, 1933 (pahina 7837): :"Paunawa hinggil sa pagsakop ng ilang pulo ng hukbong pandagat ng Pransiya. :Ang Pamahalaan ng Pransiya ay sasakupin gamit ang mga Hukbong pandagat nito sa mga sumusunod na pulo at maliliit na pulo: :Ang dalawang pulo na matatagpuan sa latitud na 11°29' hilaga at longhitud na 114°21' silangan ng Greenwich, kasama ang mga nakadependeng maliliit na pulo nito (36). (Isinagawa ang pananakop noong 10 Abril 1933.) :Ang mga nabanggit na pulo at maliliit na pulo ay saklaw na ngayon ng soberanya ng Pransiya. (Pinawawalang-bisa ng paunawang ito ang naunang paunawang inilathala sa ''Journal Officiel (Official Journal)'' noong 25 Hulyo 1933, pahina 7784.) === 1939–1945 – Pananakop ng Hapon === Noong 1939, sinakop ng [[Imperyo ng Hapon|Hapon]] ang mga pulo at nanatili roon hanggang sa matapos ang [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]]. === 1963 – Pananakop ng Timog Vietnam === Noong 24 Mayo 1963, muling itinayo ng mga tripulante ng tatlong sasakyang-pandagat ng [[Timog Vietnam]]—ang ''Huong Giang'', ''Chi Lang'', at ''Ky Hoa''—ang mga estelang pangsoberanya sa [[Pulo ng Parola]] (Song Tử Đông/Northeast Cay) at Pulo ng Pugad (Song Tử Tây/Southwest Cay).<ref>{{cite web |url=http://eastseastudies.org/en/datbase-on-south-china-sea-study/doc_details/67-white-paper-on-the-hoang-sa-paracel-and-truong-sa-spratly-islands-part-2 |title="White Paper on the Hoang Sa (Paracel) and Truong Sa (Spratly) Islands (1975) |publisher=Ministry of Foreign Affairs (Republic of Vietnam)}}</ref> === 1968 – Pananakop ng Pilipinas === Noong 1968, sinakop ng mga sundalong Pilipino ang [[Pulo ng Parola]] (Northeast Cay, Song Tử Đông) at Pulo ng Pugad (Southwest Cay, Song Tử Tây).<ref>{{cite web |url=https://amti.csis.org/northeast-cay/ |title = Northeast Cay {{!}} Asia Maritime Transparency Initiative}}</ref> May kaugnayan dito si Cloma, na walang natagpuang opisyal na hakbang ng Pamahalaan ng Pilipinas na kasabay at partikular na nagpapatibay sa kaniyang deklarasyon. Gayunpaman, noong 1968, nagsimulang magpadala ang Pamahalaan ng Pilipinas ng mga sundalo upang sakupin ang lugar. Noong 1971, opisyal nitong inihayag na inokupa ng Pilipinas ang ilan sa mga katangian sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] (KIG) dahil sa "mga dahilan ng pambansang seguridad" at upang "pangalagaan ang kapakanan ng estado at ng mga mamamayan nito."<ref>https://www.cna.org/cna_files/pdf/iop-2014-U-008435.pdf, page 27, paragraph 3</ref> === 1975 – Pagbawi ng Timog Vietnam sa Pulo ng Pugad === {{Infobox military conflict |conflict= Insidente sa Pulo ng Pugad |date= 1975 |place= Pulo ng Pugad |result= Nasakop ng Timog Vietnam ang Pulo ng Pugad |combatant1={{flag|Pilipinas}} |combatant2={{flagicon|South Vietnam}} [[Timog Vietnam]] }} Matatagpuan ang Pulo ng Pugad malapit sa hilagang gilid ng [[Kapuluan ng Kalayaan]] sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]. Matatagpuan ito sa hilagang-kanluran ng [[Delikadong Karagatan]] (''Dangerous Ground''), sa pangkat ng [[Bahura ng Hilagang Peligro]] (''North Danger Reef''), na kinabibilangan din ng [[Pulo ng Parola]] (''Northeast Cay''), na inokupa ng Pilipinas; [[Bahura ng Timog Peligro]] (''South Reef''), na inokupa ng Timog Vietnam; at ng [[Bahura ng Peligro]], na hindi inokupa. Magkalayo lamang ng 1.75 milya (2.82 km) ang Pulo ng Pugad (''Southwest Cay'') at [[Pulo ng Parola]] (''Northeast Cay''), at tanaw ang magkabilang pulo sa bawat isa. Noong 1975, umalis ang lahat ng sundalong Pilipino na nagbabantay sa Pulo ng Pugad upang dumalo sa pagdiriwang ng kaarawan ng kanilang namumunong opisyal, na nakatalaga sa [[Pulo ng Parola]]. May lumabas ding ulat na nagsasabing nagawang magpadala ng mga prostituta ang mga opisyal ng Timog Vietnam sa pagdiriwang ng kaarawan upang akitin ang mga sundalong Pilipinong nagbabantay sa Pulo ng Pugad. Sinasabing nagsilbi itong "regalo" para sa kaarawan ng Pilipinong namumunong opisyal at bilang hakbang ng mga puwersa ng Timog Vietnam upang makipagkaibigan sa lahat ng sundalong Pilipinong nagbabantay sa Kapuluan ng Kalayaan (''Spratly Islands''). Hindi inaasahan ng mga sundalong Pilipino na gagamit ang Timog Vietnam ng panlilinlang, sapagkat kapuwa kaalyado ng Estados Unidos ang Pilipinas at Timog Vietnam noong [[Digmaang Biyetnam|Digmaang Vietnam]]. Pinaniniwalaang ang taktikang ito ang dahilan kung bakit nalaman ng mga puwersa ng Timog Vietnam na umalis sa pulo ang mga sundalong Pilipino, isang impormasyong karaniwang pinanatiling lihim.<ref name=seized>{{cite web |title=Vietnam could be the more serious threat in the Spratlys |url=https://rigobertotiglao.com/2023/08/02/vietnam-could-be-the-more-serious-threat-in-the-spratlys/ |publisher=Rigobertotiglao.com |date=August 2, 2023 |access-date=October 3, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251003025046/https://rigobertotiglao.com/2023/08/02/vietnam-could-be-the-more-serious-threat-in-the-spratlys/ |archive-date=October 3, 2025 |url-status=live}}</ref><ref name=seized2>{{cite web |last=Paglinawan |first=Adolfo Quizon |title=China’s effective control of SCS rules out Vietnam, Philippines at Sandy Cay |url=https://asiancenturyph.com/2025/05/14/chinas-effective-control-of-scs-rules-out-vietnam-philippines-at-sandy-cay/ |publisher=AsianCenturyPH.com |date=May 14, 2025 |access-date=October 3, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251003030416/https://asiancenturyph.com/2025/05/14/chinas-effective-control-of-scs-rules-out-vietnam-philippines-at-sandy-cay/ |archive-date=October 3, 2025 |url-status=live}}</ref><ref name=seized3>{{cite web |last=Tordesillas |first=Ellen T. |title=Occupy Spratlys |url=https://verafiles.org/articles/occupy-spratlys |publisher=VeraFiles.org |date=April 10, 2017 |access-date=October 3, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251003031310/https://verafiles.org/articles/occupy-spratlys |archive-date=October 3, 2025 |url-status=live}}</ref> Matapos ang pagdiriwang at nang luminaw na ang panahon, nagulat ang mga nagbalik na sundalong Pilipino nang madatnan nilang may isang kompanya ng mga sundalo ng Timog Vietnam na nasa pulo na. Pinalitan ng watawat ng Timog Vietnam ang watawat ng Pilipinas na nakawagayway na itinayo ng mga sundalong Pilipino. Agad na bumalik ang mga sundalong Pilipino sa Pulo ng Parola sa pangambang ito na ang susunod na puntiryahin. Matapos ipaalam sa nakatataas na pamunuan ng Pilipinas ang sitwasyon, inutusan nila ang mga sundalong nakatalaga sa Pulo ng Parola at [[Pulo ng Pag-asa]] (''Thitu Island'') na manatili sa katayuang pulang alerto (''red alert status''). Sa sumunod na mga umaga, ang tanging nagawa ng mga sundalong Pilipino sa Pulo ng Parola ay ang "magmura" habang inaawit ng mga sundalo ng Timog Vietnam ang kanilang pambansang awit sa Pulo ng Pugad. Nagpasiya ang mga opisyal ng Malacañang na manatiling tikom ang bibig upang hindi malagay sa alanganin ang ugnayang pangkaalyado habang nagpapatuloy pa ang Digmaang Vietnam.<ref name=seized /><ref name=seized2 /><ref name=seized3 /> === 1975 – Muling Pagkakaisa ng Vietnam === Pagkalipas ng ilang buwan, nagpasya ang bagong nagkaisang Vietnam (matapos magwagi ang Hilagang Vietnam laban sa Timog Vietnam, inokupa ng pangkat-puwersa ng Hilagang Vietnam ang pulo) na [[Kampanya sa Silangang Dagat|paalisin ang lahat ng natitirang sundalo ng Timog Vietnam sa Kapuluan ng Kalayaan]] at magtatag ng kontrol militar sa mga katangian nito. Iniulat na dose-dosenang sundalo ng Timog Vietnam sa Pulo ng Pugad (Song Tử Tây) ang lumangoy hanggang sa Pulo ng Parola upang maiwasang mabihag ng mga puwersa ng Hilagang Vietnam. Doon nagsimulang talakayin ng mga opisyal ng Malacañang, sa pamumuno ni Pangulong [[Ferdinand Marcos]], kung paano muli mababawi ng Pilipinas ang pulo. Lumilitaw na karamihan sa mga opisyal, na itinuturing na banta sa pambansang seguridad ng Pilipinas ang mga komunistang Hilagang Vietnamese, ay nagnanais na salakayin ang Pulo ng Pugad upang mabawi ito. Gayunpaman, matapos makatanggap ng ulat ng intelihensiya na nagsasaad na nakapagtayo na ang bagong nagkaisang Vietnam ng isang malaking himpilang militar na yari sa kongkreto sa loob lamang ng ilang linggo, tinalikuran ng mga opisyal ang plano at sinikap na lutasin ang usapin sa pamamagitan ng diplomasya. Gayunpaman, hindi na naisakatuparan ang paraang ito, kaya nananatiling inokupa ng Vietnam ang Pulo ng Pugad (Song Tử Tây) hanggang sa kasalukuyan. Kinumpirma ang insidenteng ito sa pamamagitan ng mga panayam sa mga sundalong sangkot dito sa isang yugto ng ngayo'y wala nang ''[[Magandang Gabi, Bayan]]'' ng [[ABS-CBN]].<ref name="seized" /><ref name="seized2" /><ref name=seized3 /> == Mga Sanggunian == {{reflist}} {{Kapuluan ng Kalayaan}} [[Kaurian:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kaurian:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] kux9vd06s22js4usewbvx0vhi69ui5i 2213752 2213751 2026-06-28T06:29:29Z KyutKoTalaga 152379 /* 1975 – Muling Pagkakaisa ng Vietnam */ 2213752 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | disputed = yes | name = Pulo ng Pugad | type = island | other_names = Southwest Cay ''(Ingles)''<br/>Pugad Island ''(Ingles ng Pilipinas)''<br/>Đảo Song Tử Tây ''(Vietnamese)''<br/>南子島 / 南子岛 Nánzi Dǎo ''(Tsino)'' | image_name = File:Song_Tu_Tay_2022-08-29-00_00_2022-08-29-23_59_Sentinel-2_L2A_True_color.jpg | image_caption = Pulo ng Pugad | pushpin_map = Spratly Islands relief | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{Coord|11|25|46|N|114|19|53|E|display=inline,title}} | archipelago = [[Kapuluan ng Kalayaan]] | area_ha = 19 | country = {{VNM}} | country_admin_divisions_title_1 = [[Mga distrito ng Vietnam|Distrito]] | country_admin_divisions_1 = [[Distrito ng Trường Sa]], [[Khánh Hòa]] | country_admin_divisions_title_2 = [[Mga komuna ng Vietnam|Komuna]] | country_admin_divisions_2 = Komuna ng Song Tử Tây | country1 = {{CHN}} | country2 = {{PHL}} | country3 = {{TWN}} | country4 = {{VNM}} | population = 32 }} [[File:Song tu tay (Southwest Cay).jpg|thumb|upright=1.5]] [[File:North Danger Reef-Landsat 7-April 2000.jpg|upright=1.5|thumb|Larawan mula sa [[Landsat 7]] (2000)]] [[File:North Danger Reef nautical chart of 1911 (cropped).jpg|upright=1.5|thumb|Mapa pandagat (1911)]] Ang '''Pulo ng Pugad''' ({{lang-en|Pugad Island}}), o '''Southwest Cay''' ([[Wikang Ingles|Ingles]]); '''Đảo Song Tử Tây''' ({{lang-vi|Đảo Song Tử Tây}}); '''Nanzi Dao''' ({{zh|t=|s=|p=Nánzi Dǎo|c=南子島/南子岛}}), ay isang [[pulo]] sa hilagang-kanlurang gilid ng [[Kapuluan ng Kalayaan]] sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]. Bahagi ito ng [[atol]] na [[Bahura ng Hilagang Peligro]] at matatagpuan lamang {{convert|1.75|miles|km}} sa timog-kanluran ng [[Pulo ng Parola]]. May likas na lawak itong {{convert|12|ha|acre}}, kaya ito ang ikaanim na pinaka-malaking likás na pulo sa Kapuluan ng Kalayaan at ang ikalawang pinaka-malaking pulong sinasakop ng Vietnam. Matatagpuan sa Pulo ng Pugad ang pinakamataas na punto sa kapuluan, na may taas na 4 na metro mula sa antas ng dagat. Dati itong pinamugaran ng mga ibon at natatakpan ng mga puno at guano; isinagawa rin dito ang pagluwas ng guano sa "malaking sukat".<ref name=Gazetteer>{{cite web | title = Digital Gazetteer of Spratly Islands | url = http://www.southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | accessdate = 2008-03-22 | url-status = dead | archiveurl = https://web.archive.org/web/20100827072842/http://southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | archivedate = 2010-08-27 }}</ref> Inaangkin din ang pulo ng [[Tsina]] (PRC), [[Taiwan]] (ROC), at ng [[Pilipinas]]. ==Kasaysayan== ===1933 – Pag-angkin at Pananakop ng Pransiya=== Noong 1933, inangkin ng [[Pamahalaan ng Pransiya]] ang [[Kapuluan ng Kalayaan]], kabilang ang Pulo ng Pugad at [[Pulo ng Parola]]. Tatlong barko, ang ''Alerte'', ang ''Astrolabe'', at ang ''De Lanessan''—ang lumahok sa ekspedisyon.<ref name="Hancox Prescott 1997">{{cite book | last1=Hancox | first1=D.J. | last2=Prescott | first2=J.R.V. | title=Secret Hydrographic Surveys in the Spratly Islands | publisher=Maritime Institute of Malaysia | series=Mima paper | year=1997 | isbn=978-983-9275-10-0 | url=https://books.google.com/books?id=J5gZAQAAIAAJ | page=86}}</ref> Ang sumusunod ay sipi mula sa ulat ni H. Cucherousset sa ''L'Eveil economique de l'Indochine'' (Blg. 790, 28 Mayo 1933): :"Higit pang pahilaga, sa tapat ng [[Nha Trang]], matatagpuan ang atol na tinatawag na 'North Danger' (Bahura ng Peligro). Inangkin ng ''Alerte'' ang dalawang mabuhanging pulo (''kayo'') kung saan nito natagpuan ang ilang mangingisdang Hapones. Dumating din doon ang ''De Lanessan'' at siniyasat ang maliit na pulo. Ang pulong ito ay kapansin-pansing mas mataas kaysa sa iba, na ang pinakamataas na bahagi ay umaabot sa limang metro. Malalaki ang deposito ng pospeyt (''phosphate'') at malawak itong pinakinabangan ng mga Hapones." Matapos maisagawa ang pananakop, inilathala ng [[Ministri ng Ugnayang Panlabas ng Pransiya]] ang sumusunod na paunawa sa ''Journal Officiel'' ng Pransiya na may petsang Hulyo 26, 1933 (pahina 7837): :"Paunawa hinggil sa pagsakop ng ilang pulo ng hukbong pandagat ng Pransiya. :Ang Pamahalaan ng Pransiya ay sasakupin gamit ang mga Hukbong pandagat nito sa mga sumusunod na pulo at maliliit na pulo: :Ang dalawang pulo na matatagpuan sa latitud na 11°29' hilaga at longhitud na 114°21' silangan ng Greenwich, kasama ang mga nakadependeng maliliit na pulo nito (36). (Isinagawa ang pananakop noong 10 Abril 1933.) :Ang mga nabanggit na pulo at maliliit na pulo ay saklaw na ngayon ng soberanya ng Pransiya. (Pinawawalang-bisa ng paunawang ito ang naunang paunawang inilathala sa ''Journal Officiel (Official Journal)'' noong 25 Hulyo 1933, pahina 7784.) === 1939–1945 – Pananakop ng Hapon === Noong 1939, sinakop ng [[Imperyo ng Hapon|Hapon]] ang mga pulo at nanatili roon hanggang sa matapos ang [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]]. === 1963 – Pananakop ng Timog Vietnam === Noong 24 Mayo 1963, muling itinayo ng mga tripulante ng tatlong sasakyang-pandagat ng [[Timog Vietnam]]—ang ''Huong Giang'', ''Chi Lang'', at ''Ky Hoa''—ang mga estelang pangsoberanya sa [[Pulo ng Parola]] (Song Tử Đông/Northeast Cay) at Pulo ng Pugad (Song Tử Tây/Southwest Cay).<ref>{{cite web |url=http://eastseastudies.org/en/datbase-on-south-china-sea-study/doc_details/67-white-paper-on-the-hoang-sa-paracel-and-truong-sa-spratly-islands-part-2 |title="White Paper on the Hoang Sa (Paracel) and Truong Sa (Spratly) Islands (1975) |publisher=Ministry of Foreign Affairs (Republic of Vietnam)}}</ref> === 1968 – Pananakop ng Pilipinas === Noong 1968, sinakop ng mga sundalong Pilipino ang [[Pulo ng Parola]] (Northeast Cay, Song Tử Đông) at Pulo ng Pugad (Southwest Cay, Song Tử Tây).<ref>{{cite web |url=https://amti.csis.org/northeast-cay/ |title = Northeast Cay {{!}} Asia Maritime Transparency Initiative}}</ref> May kaugnayan dito si Cloma, na walang natagpuang opisyal na hakbang ng Pamahalaan ng Pilipinas na kasabay at partikular na nagpapatibay sa kaniyang deklarasyon. Gayunpaman, noong 1968, nagsimulang magpadala ang Pamahalaan ng Pilipinas ng mga sundalo upang sakupin ang lugar. Noong 1971, opisyal nitong inihayag na inokupa ng Pilipinas ang ilan sa mga katangian sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] (KIG) dahil sa "mga dahilan ng pambansang seguridad" at upang "pangalagaan ang kapakanan ng estado at ng mga mamamayan nito."<ref>https://www.cna.org/cna_files/pdf/iop-2014-U-008435.pdf, page 27, paragraph 3</ref> === 1975 – Pagbawi ng Timog Vietnam sa Pulo ng Pugad === {{Infobox military conflict |conflict= Insidente sa Pulo ng Pugad |date= 1975 |place= Pulo ng Pugad |result= Nasakop ng Timog Vietnam ang Pulo ng Pugad |combatant1={{flag|Pilipinas}} |combatant2={{flagicon|South Vietnam}} [[Timog Vietnam]] }} Matatagpuan ang Pulo ng Pugad malapit sa hilagang gilid ng [[Kapuluan ng Kalayaan]] sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]. Matatagpuan ito sa hilagang-kanluran ng [[Delikadong Karagatan]] (''Dangerous Ground''), sa pangkat ng [[Bahura ng Hilagang Peligro]] (''North Danger Reef''), na kinabibilangan din ng [[Pulo ng Parola]] (''Northeast Cay''), na inokupa ng Pilipinas; [[Bahura ng Timog Peligro]] (''South Reef''), na inokupa ng Timog Vietnam; at ng [[Bahura ng Peligro]], na hindi inokupa. Magkalayo lamang ng 1.75 milya (2.82 km) ang Pulo ng Pugad (''Southwest Cay'') at [[Pulo ng Parola]] (''Northeast Cay''), at tanaw ang magkabilang pulo sa bawat isa. Noong 1975, umalis ang lahat ng sundalong Pilipino na nagbabantay sa Pulo ng Pugad upang dumalo sa pagdiriwang ng kaarawan ng kanilang namumunong opisyal, na nakatalaga sa [[Pulo ng Parola]]. May lumabas ding ulat na nagsasabing nagawang magpadala ng mga prostituta ang mga opisyal ng Timog Vietnam sa pagdiriwang ng kaarawan upang akitin ang mga sundalong Pilipinong nagbabantay sa Pulo ng Pugad. Sinasabing nagsilbi itong "regalo" para sa kaarawan ng Pilipinong namumunong opisyal at bilang hakbang ng mga puwersa ng Timog Vietnam upang makipagkaibigan sa lahat ng sundalong Pilipinong nagbabantay sa Kapuluan ng Kalayaan (''Spratly Islands''). Hindi inaasahan ng mga sundalong Pilipino na gagamit ang Timog Vietnam ng panlilinlang, sapagkat kapuwa kaalyado ng Estados Unidos ang Pilipinas at Timog Vietnam noong [[Digmaang Biyetnam|Digmaang Vietnam]]. Pinaniniwalaang ang taktikang ito ang dahilan kung bakit nalaman ng mga puwersa ng Timog Vietnam na umalis sa pulo ang mga sundalong Pilipino, isang impormasyong karaniwang pinanatiling lihim.<ref name=seized>{{cite web |title=Vietnam could be the more serious threat in the Spratlys |url=https://rigobertotiglao.com/2023/08/02/vietnam-could-be-the-more-serious-threat-in-the-spratlys/ |publisher=Rigobertotiglao.com |date=August 2, 2023 |access-date=October 3, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251003025046/https://rigobertotiglao.com/2023/08/02/vietnam-could-be-the-more-serious-threat-in-the-spratlys/ |archive-date=October 3, 2025 |url-status=live}}</ref><ref name=seized2>{{cite web |last=Paglinawan |first=Adolfo Quizon |title=China’s effective control of SCS rules out Vietnam, Philippines at Sandy Cay |url=https://asiancenturyph.com/2025/05/14/chinas-effective-control-of-scs-rules-out-vietnam-philippines-at-sandy-cay/ |publisher=AsianCenturyPH.com |date=May 14, 2025 |access-date=October 3, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251003030416/https://asiancenturyph.com/2025/05/14/chinas-effective-control-of-scs-rules-out-vietnam-philippines-at-sandy-cay/ |archive-date=October 3, 2025 |url-status=live}}</ref><ref name=seized3>{{cite web |last=Tordesillas |first=Ellen T. |title=Occupy Spratlys |url=https://verafiles.org/articles/occupy-spratlys |publisher=VeraFiles.org |date=April 10, 2017 |access-date=October 3, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251003031310/https://verafiles.org/articles/occupy-spratlys |archive-date=October 3, 2025 |url-status=live}}</ref> Matapos ang pagdiriwang at nang luminaw na ang panahon, nagulat ang mga nagbalik na sundalong Pilipino nang madatnan nilang may isang kompanya ng mga sundalo ng Timog Vietnam na nasa pulo na. Pinalitan ng watawat ng Timog Vietnam ang watawat ng Pilipinas na nakawagayway na itinayo ng mga sundalong Pilipino. Agad na bumalik ang mga sundalong Pilipino sa Pulo ng Parola sa pangambang ito na ang susunod na puntiryahin. Matapos ipaalam sa nakatataas na pamunuan ng Pilipinas ang sitwasyon, inutusan nila ang mga sundalong nakatalaga sa Pulo ng Parola at [[Pulo ng Pag-asa]] (''Thitu Island'') na manatili sa katayuang pulang alerto (''red alert status''). Sa sumunod na mga umaga, ang tanging nagawa ng mga sundalong Pilipino sa Pulo ng Parola ay ang "magmura" habang inaawit ng mga sundalo ng Timog Vietnam ang kanilang pambansang awit sa Pulo ng Pugad. Nagpasiya ang mga opisyal ng Malacañang na manatiling tikom ang bibig upang hindi malagay sa alanganin ang ugnayang pangkaalyado habang nagpapatuloy pa ang Digmaang Vietnam.<ref name=seized /><ref name=seized2 /><ref name=seized3 /> === 1975 – Muling Pagkakaisa ng Vietnam === Pagkalipas ng ilang buwan, nagpasya ang bagong nagkaisang Vietnam (matapos magwagi ang Hilagang Vietnam laban sa Timog Vietnam, inokupa ng pangkat-puwersa ng Hilagang Vietnam ang pulo) na [[Kampanya sa Silangang Dagat|paalisin ang lahat ng natitirang sundalo ng Timog Vietnam sa Kapuluan ng Kalayaan]] at magtatag ng kontrol militar sa mga katangian nito. Iniulat na dose-dosenang sundalo ng Timog Vietnam sa Pulo ng Pugad (Song Tử Tây) ang lumangoy hanggang sa Pulo ng Parola upang maiwasang mabihag ng mga puwersa ng Hilagang Vietnam. Doon nagsimulang talakayin ng mga opisyal ng Malacañang, sa pamumuno ni Pangulong [[Ferdinand Marcos]], kung paano muli mababawi ng Pilipinas ang pulo. Lumilitaw na karamihan sa mga opisyal, na itinuturing na banta sa pambansang seguridad ng Pilipinas ang mga komunistang Hilagang Vietnamese, ay nagnanais na salakayin ang Pulo ng Pugad upang mabawi ito. Gayunpaman, matapos makatanggap ng ulat ng intelihensiya na nagsasaad na nakapagtayo na ang bagong nagkaisang Vietnam ng isang malaking himpilang militar na yari sa kongkreto sa loob lamang ng ilang linggo, tinalikuran ng mga opisyal ang plano at sinikap na lutasin ang usapin sa pamamagitan ng diplomasya. Gayunpaman, hindi na naisakatuparan ang paraang ito, kaya nananatiling inokupa ng Vietnam ang Pulo ng Pugad (Song Tử Tây) hanggang sa kasalukuyan. Kinumpirma ang insidenteng ito sa pamamagitan ng mga panayam sa mga sundalong sangkot dito sa isang yugto ng ngayo'y wala nang ''[[Magandang Gabi, Bayan]]'' ng [[ABS-CBN]].<ref name="seized" /><ref name="seized2" /><ref name=seized3 /> Bagaman inaangkin ng Vietnam, Tsina (PRC), Taiwan (ROC), at Pilipinas ang pulo, wala nang naiuulat na sagupaan mula pa noong 1975.{{citation needed|date=Agosto 2017}} == Mga Sanggunian == {{reflist}} {{Kapuluan ng Kalayaan}} [[Kaurian:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kaurian:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] 0t9piqb722leoje0t5h1n4t8xjqjrwz 2213753 2213752 2026-06-28T06:30:58Z KyutKoTalaga 152379 /* 1975 – Muling Pagkakaisa ng Vietnam */ 2213753 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | disputed = yes | name = Pulo ng Pugad | type = island | other_names = Southwest Cay ''(Ingles)''<br/>Pugad Island ''(Ingles ng Pilipinas)''<br/>Đảo Song Tử Tây ''(Vietnamese)''<br/>南子島 / 南子岛 Nánzi Dǎo ''(Tsino)'' | image_name = File:Song_Tu_Tay_2022-08-29-00_00_2022-08-29-23_59_Sentinel-2_L2A_True_color.jpg | image_caption = Pulo ng Pugad | pushpin_map = Spratly Islands relief | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{Coord|11|25|46|N|114|19|53|E|display=inline,title}} | archipelago = [[Kapuluan ng Kalayaan]] | area_ha = 19 | country = {{VNM}} | country_admin_divisions_title_1 = [[Mga distrito ng Vietnam|Distrito]] | country_admin_divisions_1 = [[Distrito ng Trường Sa]], [[Khánh Hòa]] | country_admin_divisions_title_2 = [[Mga komuna ng Vietnam|Komuna]] | country_admin_divisions_2 = Komuna ng Song Tử Tây | country1 = {{CHN}} | country2 = {{PHL}} | country3 = {{TWN}} | country4 = {{VNM}} | population = 32 }} [[File:Song tu tay (Southwest Cay).jpg|thumb|upright=1.5]] [[File:North Danger Reef-Landsat 7-April 2000.jpg|upright=1.5|thumb|Larawan mula sa [[Landsat 7]] (2000)]] [[File:North Danger Reef nautical chart of 1911 (cropped).jpg|upright=1.5|thumb|Mapa pandagat (1911)]] Ang '''Pulo ng Pugad''' ({{lang-en|Pugad Island}}), o '''Southwest Cay''' ([[Wikang Ingles|Ingles]]); '''Đảo Song Tử Tây''' ({{lang-vi|Đảo Song Tử Tây}}); '''Nanzi Dao''' ({{zh|t=|s=|p=Nánzi Dǎo|c=南子島/南子岛}}), ay isang [[pulo]] sa hilagang-kanlurang gilid ng [[Kapuluan ng Kalayaan]] sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]. Bahagi ito ng [[atol]] na [[Bahura ng Hilagang Peligro]] at matatagpuan lamang {{convert|1.75|miles|km}} sa timog-kanluran ng [[Pulo ng Parola]]. May likas na lawak itong {{convert|12|ha|acre}}, kaya ito ang ikaanim na pinaka-malaking likás na pulo sa Kapuluan ng Kalayaan at ang ikalawang pinaka-malaking pulong sinasakop ng Vietnam. Matatagpuan sa Pulo ng Pugad ang pinakamataas na punto sa kapuluan, na may taas na 4 na metro mula sa antas ng dagat. Dati itong pinamugaran ng mga ibon at natatakpan ng mga puno at guano; isinagawa rin dito ang pagluwas ng guano sa "malaking sukat".<ref name=Gazetteer>{{cite web | title = Digital Gazetteer of Spratly Islands | url = http://www.southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | accessdate = 2008-03-22 | url-status = dead | archiveurl = https://web.archive.org/web/20100827072842/http://southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | archivedate = 2010-08-27 }}</ref> Inaangkin din ang pulo ng [[Tsina]] (PRC), [[Taiwan]] (ROC), at ng [[Pilipinas]]. ==Kasaysayan== ===1933 – Pag-angkin at Pananakop ng Pransiya=== Noong 1933, inangkin ng [[Pamahalaan ng Pransiya]] ang [[Kapuluan ng Kalayaan]], kabilang ang Pulo ng Pugad at [[Pulo ng Parola]]. Tatlong barko, ang ''Alerte'', ang ''Astrolabe'', at ang ''De Lanessan''—ang lumahok sa ekspedisyon.<ref name="Hancox Prescott 1997">{{cite book | last1=Hancox | first1=D.J. | last2=Prescott | first2=J.R.V. | title=Secret Hydrographic Surveys in the Spratly Islands | publisher=Maritime Institute of Malaysia | series=Mima paper | year=1997 | isbn=978-983-9275-10-0 | url=https://books.google.com/books?id=J5gZAQAAIAAJ | page=86}}</ref> Ang sumusunod ay sipi mula sa ulat ni H. Cucherousset sa ''L'Eveil economique de l'Indochine'' (Blg. 790, 28 Mayo 1933): :"Higit pang pahilaga, sa tapat ng [[Nha Trang]], matatagpuan ang atol na tinatawag na 'North Danger' (Bahura ng Peligro). Inangkin ng ''Alerte'' ang dalawang mabuhanging pulo (''kayo'') kung saan nito natagpuan ang ilang mangingisdang Hapones. Dumating din doon ang ''De Lanessan'' at siniyasat ang maliit na pulo. Ang pulong ito ay kapansin-pansing mas mataas kaysa sa iba, na ang pinakamataas na bahagi ay umaabot sa limang metro. Malalaki ang deposito ng pospeyt (''phosphate'') at malawak itong pinakinabangan ng mga Hapones." Matapos maisagawa ang pananakop, inilathala ng [[Ministri ng Ugnayang Panlabas ng Pransiya]] ang sumusunod na paunawa sa ''Journal Officiel'' ng Pransiya na may petsang Hulyo 26, 1933 (pahina 7837): :"Paunawa hinggil sa pagsakop ng ilang pulo ng hukbong pandagat ng Pransiya. :Ang Pamahalaan ng Pransiya ay sasakupin gamit ang mga Hukbong pandagat nito sa mga sumusunod na pulo at maliliit na pulo: :Ang dalawang pulo na matatagpuan sa latitud na 11°29' hilaga at longhitud na 114°21' silangan ng Greenwich, kasama ang mga nakadependeng maliliit na pulo nito (36). (Isinagawa ang pananakop noong 10 Abril 1933.) :Ang mga nabanggit na pulo at maliliit na pulo ay saklaw na ngayon ng soberanya ng Pransiya. (Pinawawalang-bisa ng paunawang ito ang naunang paunawang inilathala sa ''Journal Officiel (Official Journal)'' noong 25 Hulyo 1933, pahina 7784.) === 1939–1945 – Pananakop ng Hapon === Noong 1939, sinakop ng [[Imperyo ng Hapon|Hapon]] ang mga pulo at nanatili roon hanggang sa matapos ang [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]]. === 1963 – Pananakop ng Timog Vietnam === Noong 24 Mayo 1963, muling itinayo ng mga tripulante ng tatlong sasakyang-pandagat ng [[Timog Vietnam]]—ang ''Huong Giang'', ''Chi Lang'', at ''Ky Hoa''—ang mga estelang pangsoberanya sa [[Pulo ng Parola]] (Song Tử Đông/Northeast Cay) at Pulo ng Pugad (Song Tử Tây/Southwest Cay).<ref>{{cite web |url=http://eastseastudies.org/en/datbase-on-south-china-sea-study/doc_details/67-white-paper-on-the-hoang-sa-paracel-and-truong-sa-spratly-islands-part-2 |title="White Paper on the Hoang Sa (Paracel) and Truong Sa (Spratly) Islands (1975) |publisher=Ministry of Foreign Affairs (Republic of Vietnam)}}</ref> === 1968 – Pananakop ng Pilipinas === Noong 1968, sinakop ng mga sundalong Pilipino ang [[Pulo ng Parola]] (Northeast Cay, Song Tử Đông) at Pulo ng Pugad (Southwest Cay, Song Tử Tây).<ref>{{cite web |url=https://amti.csis.org/northeast-cay/ |title = Northeast Cay {{!}} Asia Maritime Transparency Initiative}}</ref> May kaugnayan dito si Cloma, na walang natagpuang opisyal na hakbang ng Pamahalaan ng Pilipinas na kasabay at partikular na nagpapatibay sa kaniyang deklarasyon. Gayunpaman, noong 1968, nagsimulang magpadala ang Pamahalaan ng Pilipinas ng mga sundalo upang sakupin ang lugar. Noong 1971, opisyal nitong inihayag na inokupa ng Pilipinas ang ilan sa mga katangian sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] (KIG) dahil sa "mga dahilan ng pambansang seguridad" at upang "pangalagaan ang kapakanan ng estado at ng mga mamamayan nito."<ref>https://www.cna.org/cna_files/pdf/iop-2014-U-008435.pdf, page 27, paragraph 3</ref> === 1975 – Pagbawi ng Timog Vietnam sa Pulo ng Pugad === {{Infobox military conflict |conflict= Insidente sa Pulo ng Pugad |date= 1975 |place= Pulo ng Pugad |result= Nasakop ng Timog Vietnam ang Pulo ng Pugad |combatant1={{flag|Pilipinas}} |combatant2={{flagicon|South Vietnam}} [[Timog Vietnam]] }} Matatagpuan ang Pulo ng Pugad malapit sa hilagang gilid ng [[Kapuluan ng Kalayaan]] sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]. Matatagpuan ito sa hilagang-kanluran ng [[Delikadong Karagatan]] (''Dangerous Ground''), sa pangkat ng [[Bahura ng Hilagang Peligro]] (''North Danger Reef''), na kinabibilangan din ng [[Pulo ng Parola]] (''Northeast Cay''), na inokupa ng Pilipinas; [[Bahura ng Timog Peligro]] (''South Reef''), na inokupa ng Timog Vietnam; at ng [[Bahura ng Peligro]], na hindi inokupa. Magkalayo lamang ng 1.75 milya (2.82 km) ang Pulo ng Pugad (''Southwest Cay'') at [[Pulo ng Parola]] (''Northeast Cay''), at tanaw ang magkabilang pulo sa bawat isa. Noong 1975, umalis ang lahat ng sundalong Pilipino na nagbabantay sa Pulo ng Pugad upang dumalo sa pagdiriwang ng kaarawan ng kanilang namumunong opisyal, na nakatalaga sa [[Pulo ng Parola]]. May lumabas ding ulat na nagsasabing nagawang magpadala ng mga prostituta ang mga opisyal ng Timog Vietnam sa pagdiriwang ng kaarawan upang akitin ang mga sundalong Pilipinong nagbabantay sa Pulo ng Pugad. Sinasabing nagsilbi itong "regalo" para sa kaarawan ng Pilipinong namumunong opisyal at bilang hakbang ng mga puwersa ng Timog Vietnam upang makipagkaibigan sa lahat ng sundalong Pilipinong nagbabantay sa Kapuluan ng Kalayaan (''Spratly Islands''). Hindi inaasahan ng mga sundalong Pilipino na gagamit ang Timog Vietnam ng panlilinlang, sapagkat kapuwa kaalyado ng Estados Unidos ang Pilipinas at Timog Vietnam noong [[Digmaang Biyetnam|Digmaang Vietnam]]. Pinaniniwalaang ang taktikang ito ang dahilan kung bakit nalaman ng mga puwersa ng Timog Vietnam na umalis sa pulo ang mga sundalong Pilipino, isang impormasyong karaniwang pinanatiling lihim.<ref name=seized>{{cite web |title=Vietnam could be the more serious threat in the Spratlys |url=https://rigobertotiglao.com/2023/08/02/vietnam-could-be-the-more-serious-threat-in-the-spratlys/ |publisher=Rigobertotiglao.com |date=August 2, 2023 |access-date=October 3, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251003025046/https://rigobertotiglao.com/2023/08/02/vietnam-could-be-the-more-serious-threat-in-the-spratlys/ |archive-date=October 3, 2025 |url-status=live}}</ref><ref name=seized2>{{cite web |last=Paglinawan |first=Adolfo Quizon |title=China’s effective control of SCS rules out Vietnam, Philippines at Sandy Cay |url=https://asiancenturyph.com/2025/05/14/chinas-effective-control-of-scs-rules-out-vietnam-philippines-at-sandy-cay/ |publisher=AsianCenturyPH.com |date=May 14, 2025 |access-date=October 3, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251003030416/https://asiancenturyph.com/2025/05/14/chinas-effective-control-of-scs-rules-out-vietnam-philippines-at-sandy-cay/ |archive-date=October 3, 2025 |url-status=live}}</ref><ref name=seized3>{{cite web |last=Tordesillas |first=Ellen T. |title=Occupy Spratlys |url=https://verafiles.org/articles/occupy-spratlys |publisher=VeraFiles.org |date=April 10, 2017 |access-date=October 3, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251003031310/https://verafiles.org/articles/occupy-spratlys |archive-date=October 3, 2025 |url-status=live}}</ref> Matapos ang pagdiriwang at nang luminaw na ang panahon, nagulat ang mga nagbalik na sundalong Pilipino nang madatnan nilang may isang kompanya ng mga sundalo ng Timog Vietnam na nasa pulo na. Pinalitan ng watawat ng Timog Vietnam ang watawat ng Pilipinas na nakawagayway na itinayo ng mga sundalong Pilipino. Agad na bumalik ang mga sundalong Pilipino sa Pulo ng Parola sa pangambang ito na ang susunod na puntiryahin. Matapos ipaalam sa nakatataas na pamunuan ng Pilipinas ang sitwasyon, inutusan nila ang mga sundalong nakatalaga sa Pulo ng Parola at [[Pulo ng Pag-asa]] (''Thitu Island'') na manatili sa katayuang pulang alerto (''red alert status''). Sa sumunod na mga umaga, ang tanging nagawa ng mga sundalong Pilipino sa Pulo ng Parola ay ang "magmura" habang inaawit ng mga sundalo ng Timog Vietnam ang kanilang pambansang awit sa Pulo ng Pugad. Nagpasiya ang mga opisyal ng Malacañang na manatiling tikom ang bibig upang hindi malagay sa alanganin ang ugnayang pangkaalyado habang nagpapatuloy pa ang Digmaang Vietnam.<ref name=seized /><ref name=seized2 /><ref name=seized3 /> === 1975 – Muling Pagkakaisa ng Vietnam === Pagkalipas ng ilang buwan, nagpasya ang bagong nagkaisang Vietnam (matapos magwagi ang Hilagang Vietnam laban sa Timog Vietnam, inokupa ng pangkat-puwersa ng Hilagang Vietnam ang pulo) na [[Kampanya sa Silangang Dagat|paalisin ang lahat ng natitirang sundalo ng Timog Vietnam sa Kapuluan ng Kalayaan]] at magtatag ng kontrol militar sa mga katangian nito. Iniulat na dose-dosenang sundalo ng Timog Vietnam sa Pulo ng Pugad (Song Tử Tây) ang lumangoy hanggang sa Pulo ng Parola upang maiwasang mabihag ng mga puwersa ng Hilagang Vietnam. Doon nagsimulang talakayin ng mga opisyal ng Malacañang, sa pamumuno ni Pangulong [[Ferdinand Marcos]], kung paano muli mababawi ng Pilipinas ang pulo. Lumilitaw na karamihan sa mga opisyal, na itinuturing na banta sa pambansang seguridad ng Pilipinas ang mga komunistang Hilagang Vietnamese, ay nagnanais na salakayin ang Pulo ng Pugad upang mabawi ito. Gayunpaman, matapos makatanggap ng ulat ng intelihensiya na nagsasaad na nakapagtayo na ang bagong nagkaisang Vietnam ng isang malaking himpilang militar na yari sa kongkreto sa loob lamang ng ilang linggo, tinalikuran ng mga opisyal ang plano at sinikap na lutasin ang usapin sa pamamagitan ng diplomasya. Gayunpaman, hindi na naisakatuparan ang paraang ito, kaya nananatiling inokupa ng Vietnam ang Pulo ng Pugad (Song Tử Tây) hanggang sa kasalukuyan. Kinumpirma ang insidenteng ito sa pamamagitan ng mga panayam sa mga sundalong sangkot dito sa isang yugto ng ngayo'y wala nang ''[[Magandang Gabi, Bayan]]'' ng [[ABS-CBN]].<ref name="seized" /><ref name="seized2" /><ref name=seized3 /> Bagaman inaangkin ng [[Vietnam]], [[Tsina]] (PRC), [[Taiwan (ROC)]], at [[Pilipinas]] ang pulo, wala nang naiuulat na sagupaan mula pa noong 1975.{{citation needed|date=Agosto 2017}} Sa kasalukuyan, idinaraos sa pulo ang pana-panahong magkasanib na pagsasanay at mga gawaing pampalakasan ng mga hukbong sandatahan ng Vietnam at Pilipinas.<ref>{{cite news |title=Philippine, Vietnam navies play sports on South China Sea island |url=https://www.gmanetwork.com/news/topstories/nation/615868/philippine-vietnam-navies-play-sports-on-south-china-sea-island/story/ |access-date=24 July 2024 |publisher=GMA News |date=25 June 2017}}</ref><ref>{{cite news |title=PH, Vietnam coast guards ready first joint drills |url=https://www.inquirer.net/409368/ph-vietnam-coast-guards-ready-first-joint-drills/ |access-date=24 July 2024 |publisher=Philippine Daily Inquirer |date=22 July 2017}}</ref> == Mga Sanggunian == {{reflist}} {{Kapuluan ng Kalayaan}} [[Kaurian:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kaurian:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] cdchb7e6sau5pid1zwcjyez632hm0f6 2213754 2213753 2026-06-28T06:35:21Z KyutKoTalaga 152379 /* 1963 – Pananakop ng Timog Vietnam */ 2213754 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | disputed = yes | name = Pulo ng Pugad | type = island | other_names = Southwest Cay ''(Ingles)''<br/>Pugad Island ''(Ingles ng Pilipinas)''<br/>Đảo Song Tử Tây ''(Vietnamese)''<br/>南子島 / 南子岛 Nánzi Dǎo ''(Tsino)'' | image_name = File:Song_Tu_Tay_2022-08-29-00_00_2022-08-29-23_59_Sentinel-2_L2A_True_color.jpg | image_caption = Pulo ng Pugad | pushpin_map = Spratly Islands relief | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{Coord|11|25|46|N|114|19|53|E|display=inline,title}} | archipelago = [[Kapuluan ng Kalayaan]] | area_ha = 19 | country = {{VNM}} | country_admin_divisions_title_1 = [[Mga distrito ng Vietnam|Distrito]] | country_admin_divisions_1 = [[Distrito ng Trường Sa]], [[Khánh Hòa]] | country_admin_divisions_title_2 = [[Mga komuna ng Vietnam|Komuna]] | country_admin_divisions_2 = Komuna ng Song Tử Tây | country1 = {{CHN}} | country2 = {{PHL}} | country3 = {{TWN}} | country4 = {{VNM}} | population = 32 }} [[File:Song tu tay (Southwest Cay).jpg|thumb|upright=1.5]] [[File:North Danger Reef-Landsat 7-April 2000.jpg|upright=1.5|thumb|Larawan mula sa [[Landsat 7]] (2000)]] [[File:North Danger Reef nautical chart of 1911 (cropped).jpg|upright=1.5|thumb|Mapa pandagat (1911)]] Ang '''Pulo ng Pugad''' ({{lang-en|Pugad Island}}), o '''Southwest Cay''' ([[Wikang Ingles|Ingles]]); '''Đảo Song Tử Tây''' ({{lang-vi|Đảo Song Tử Tây}}); '''Nanzi Dao''' ({{zh|t=|s=|p=Nánzi Dǎo|c=南子島/南子岛}}), ay isang [[pulo]] sa hilagang-kanlurang gilid ng [[Kapuluan ng Kalayaan]] sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]. Bahagi ito ng [[atol]] na [[Bahura ng Hilagang Peligro]] at matatagpuan lamang {{convert|1.75|miles|km}} sa timog-kanluran ng [[Pulo ng Parola]]. May likas na lawak itong {{convert|12|ha|acre}}, kaya ito ang ikaanim na pinaka-malaking likás na pulo sa Kapuluan ng Kalayaan at ang ikalawang pinaka-malaking pulong sinasakop ng Vietnam. Matatagpuan sa Pulo ng Pugad ang pinakamataas na punto sa kapuluan, na may taas na 4 na metro mula sa antas ng dagat. Dati itong pinamugaran ng mga ibon at natatakpan ng mga puno at guano; isinagawa rin dito ang pagluwas ng guano sa "malaking sukat".<ref name=Gazetteer>{{cite web | title = Digital Gazetteer of Spratly Islands | url = http://www.southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | accessdate = 2008-03-22 | url-status = dead | archiveurl = https://web.archive.org/web/20100827072842/http://southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | archivedate = 2010-08-27 }}</ref> Inaangkin din ang pulo ng [[Tsina]] (PRC), [[Taiwan]] (ROC), at ng [[Pilipinas]]. ==Kasaysayan== ===1933 – Pag-angkin at Pananakop ng Pransiya=== Noong 1933, inangkin ng [[Pamahalaan ng Pransiya]] ang [[Kapuluan ng Kalayaan]], kabilang ang Pulo ng Pugad at [[Pulo ng Parola]]. Tatlong barko, ang ''Alerte'', ang ''Astrolabe'', at ang ''De Lanessan''—ang lumahok sa ekspedisyon.<ref name="Hancox Prescott 1997">{{cite book | last1=Hancox | first1=D.J. | last2=Prescott | first2=J.R.V. | title=Secret Hydrographic Surveys in the Spratly Islands | publisher=Maritime Institute of Malaysia | series=Mima paper | year=1997 | isbn=978-983-9275-10-0 | url=https://books.google.com/books?id=J5gZAQAAIAAJ | page=86}}</ref> Ang sumusunod ay sipi mula sa ulat ni H. Cucherousset sa ''L'Eveil economique de l'Indochine'' (Blg. 790, 28 Mayo 1933): :"Higit pang pahilaga, sa tapat ng [[Nha Trang]], matatagpuan ang atol na tinatawag na 'North Danger' (Bahura ng Peligro). Inangkin ng ''Alerte'' ang dalawang mabuhanging pulo (''kayo'') kung saan nito natagpuan ang ilang mangingisdang Hapones. Dumating din doon ang ''De Lanessan'' at siniyasat ang maliit na pulo. Ang pulong ito ay kapansin-pansing mas mataas kaysa sa iba, na ang pinakamataas na bahagi ay umaabot sa limang metro. Malalaki ang deposito ng pospeyt (''phosphate'') at malawak itong pinakinabangan ng mga Hapones." Matapos maisagawa ang pananakop, inilathala ng [[Ministri ng Ugnayang Panlabas ng Pransiya]] ang sumusunod na paunawa sa ''Journal Officiel'' ng Pransiya na may petsang Hulyo 26, 1933 (pahina 7837): :"Paunawa hinggil sa pagsakop ng ilang pulo ng hukbong pandagat ng Pransiya. :Ang Pamahalaan ng Pransiya ay sasakupin gamit ang mga Hukbong pandagat nito sa mga sumusunod na pulo at maliliit na pulo: :Ang dalawang pulo na matatagpuan sa latitud na 11°29' hilaga at longhitud na 114°21' silangan ng Greenwich, kasama ang mga nakadependeng maliliit na pulo nito (36). (Isinagawa ang pananakop noong 10 Abril 1933.) :Ang mga nabanggit na pulo at maliliit na pulo ay saklaw na ngayon ng soberanya ng Pransiya. (Pinawawalang-bisa ng paunawang ito ang naunang paunawang inilathala sa ''Journal Officiel (Official Journal)'' noong 25 Hulyo 1933, pahina 7784.) === 1939–1945 – Pananakop ng Hapon === Noong 1939, sinakop ng [[Imperyo ng Hapon|Hapon]] ang mga pulo at nanatili roon hanggang sa matapos ang [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]]. === 1963 – Pananakop ng Timog Vietnam === [[File:Bia VNCH Truong Sa - Republic of Vietnam Spratly Islands Territorial Marker.JPG|thumb| Territorial monument ([[stele]])<ref>Ginamit ang estelang ito mula 22 Agosto 1956 hanggang 1975, nang palitan ito ng isa pang estela mula sa [[Republikang Sosyalista ng Vietnam]] (kahaliling estado matapos ang [[Pagbagsak ng Saigon]]).</ref>. Noong 24 Mayo 1963, muling itinayo ng mga tripulante ng tatlong sasakyang-pandagat ng [[Timog Vietnam]]—ang ''Huong Giang'', ''Chi Lang'', at ''Ky Hoa''—ang mga estelang pangsoberanya sa [[Pulo ng Parola]] (Song Tử Đông/Northeast Cay) at Pulo ng Pugad (Song Tử Tây/Southwest Cay).<ref>{{cite web |url=http://eastseastudies.org/en/datbase-on-south-china-sea-study/doc_details/67-white-paper-on-the-hoang-sa-paracel-and-truong-sa-spratly-islands-part-2 |title="White Paper on the Hoang Sa (Paracel) and Truong Sa (Spratly) Islands (1975) |publisher=Ministry of Foreign Affairs (Republic of Vietnam)}}</ref> === 1968 – Pananakop ng Pilipinas === Noong 1968, sinakop ng mga sundalong Pilipino ang [[Pulo ng Parola]] (Northeast Cay, Song Tử Đông) at Pulo ng Pugad (Southwest Cay, Song Tử Tây).<ref>{{cite web |url=https://amti.csis.org/northeast-cay/ |title = Northeast Cay {{!}} Asia Maritime Transparency Initiative}}</ref> May kaugnayan dito si Cloma, na walang natagpuang opisyal na hakbang ng Pamahalaan ng Pilipinas na kasabay at partikular na nagpapatibay sa kaniyang deklarasyon. Gayunpaman, noong 1968, nagsimulang magpadala ang Pamahalaan ng Pilipinas ng mga sundalo upang sakupin ang lugar. Noong 1971, opisyal nitong inihayag na inokupa ng Pilipinas ang ilan sa mga katangian sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] (KIG) dahil sa "mga dahilan ng pambansang seguridad" at upang "pangalagaan ang kapakanan ng estado at ng mga mamamayan nito."<ref>https://www.cna.org/cna_files/pdf/iop-2014-U-008435.pdf, page 27, paragraph 3</ref> === 1975 – Pagbawi ng Timog Vietnam sa Pulo ng Pugad === {{Infobox military conflict |conflict= Insidente sa Pulo ng Pugad |date= 1975 |place= Pulo ng Pugad |result= Nasakop ng Timog Vietnam ang Pulo ng Pugad |combatant1={{flag|Pilipinas}} |combatant2={{flagicon|South Vietnam}} [[Timog Vietnam]] }} Matatagpuan ang Pulo ng Pugad malapit sa hilagang gilid ng [[Kapuluan ng Kalayaan]] sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]. Matatagpuan ito sa hilagang-kanluran ng [[Delikadong Karagatan]] (''Dangerous Ground''), sa pangkat ng [[Bahura ng Hilagang Peligro]] (''North Danger Reef''), na kinabibilangan din ng [[Pulo ng Parola]] (''Northeast Cay''), na inokupa ng Pilipinas; [[Bahura ng Timog Peligro]] (''South Reef''), na inokupa ng Timog Vietnam; at ng [[Bahura ng Peligro]], na hindi inokupa. Magkalayo lamang ng 1.75 milya (2.82 km) ang Pulo ng Pugad (''Southwest Cay'') at [[Pulo ng Parola]] (''Northeast Cay''), at tanaw ang magkabilang pulo sa bawat isa. Noong 1975, umalis ang lahat ng sundalong Pilipino na nagbabantay sa Pulo ng Pugad upang dumalo sa pagdiriwang ng kaarawan ng kanilang namumunong opisyal, na nakatalaga sa [[Pulo ng Parola]]. May lumabas ding ulat na nagsasabing nagawang magpadala ng mga prostituta ang mga opisyal ng Timog Vietnam sa pagdiriwang ng kaarawan upang akitin ang mga sundalong Pilipinong nagbabantay sa Pulo ng Pugad. Sinasabing nagsilbi itong "regalo" para sa kaarawan ng Pilipinong namumunong opisyal at bilang hakbang ng mga puwersa ng Timog Vietnam upang makipagkaibigan sa lahat ng sundalong Pilipinong nagbabantay sa Kapuluan ng Kalayaan (''Spratly Islands''). Hindi inaasahan ng mga sundalong Pilipino na gagamit ang Timog Vietnam ng panlilinlang, sapagkat kapuwa kaalyado ng Estados Unidos ang Pilipinas at Timog Vietnam noong [[Digmaang Biyetnam|Digmaang Vietnam]]. Pinaniniwalaang ang taktikang ito ang dahilan kung bakit nalaman ng mga puwersa ng Timog Vietnam na umalis sa pulo ang mga sundalong Pilipino, isang impormasyong karaniwang pinanatiling lihim.<ref name=seized>{{cite web |title=Vietnam could be the more serious threat in the Spratlys |url=https://rigobertotiglao.com/2023/08/02/vietnam-could-be-the-more-serious-threat-in-the-spratlys/ |publisher=Rigobertotiglao.com |date=August 2, 2023 |access-date=October 3, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251003025046/https://rigobertotiglao.com/2023/08/02/vietnam-could-be-the-more-serious-threat-in-the-spratlys/ |archive-date=October 3, 2025 |url-status=live}}</ref><ref name=seized2>{{cite web |last=Paglinawan |first=Adolfo Quizon |title=China’s effective control of SCS rules out Vietnam, Philippines at Sandy Cay |url=https://asiancenturyph.com/2025/05/14/chinas-effective-control-of-scs-rules-out-vietnam-philippines-at-sandy-cay/ |publisher=AsianCenturyPH.com |date=May 14, 2025 |access-date=October 3, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251003030416/https://asiancenturyph.com/2025/05/14/chinas-effective-control-of-scs-rules-out-vietnam-philippines-at-sandy-cay/ |archive-date=October 3, 2025 |url-status=live}}</ref><ref name=seized3>{{cite web |last=Tordesillas |first=Ellen T. |title=Occupy Spratlys |url=https://verafiles.org/articles/occupy-spratlys |publisher=VeraFiles.org |date=April 10, 2017 |access-date=October 3, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251003031310/https://verafiles.org/articles/occupy-spratlys |archive-date=October 3, 2025 |url-status=live}}</ref> Matapos ang pagdiriwang at nang luminaw na ang panahon, nagulat ang mga nagbalik na sundalong Pilipino nang madatnan nilang may isang kompanya ng mga sundalo ng Timog Vietnam na nasa pulo na. Pinalitan ng watawat ng Timog Vietnam ang watawat ng Pilipinas na nakawagayway na itinayo ng mga sundalong Pilipino. Agad na bumalik ang mga sundalong Pilipino sa Pulo ng Parola sa pangambang ito na ang susunod na puntiryahin. Matapos ipaalam sa nakatataas na pamunuan ng Pilipinas ang sitwasyon, inutusan nila ang mga sundalong nakatalaga sa Pulo ng Parola at [[Pulo ng Pag-asa]] (''Thitu Island'') na manatili sa katayuang pulang alerto (''red alert status''). Sa sumunod na mga umaga, ang tanging nagawa ng mga sundalong Pilipino sa Pulo ng Parola ay ang "magmura" habang inaawit ng mga sundalo ng Timog Vietnam ang kanilang pambansang awit sa Pulo ng Pugad. Nagpasiya ang mga opisyal ng Malacañang na manatiling tikom ang bibig upang hindi malagay sa alanganin ang ugnayang pangkaalyado habang nagpapatuloy pa ang Digmaang Vietnam.<ref name=seized /><ref name=seized2 /><ref name=seized3 /> === 1975 – Muling Pagkakaisa ng Vietnam === Pagkalipas ng ilang buwan, nagpasya ang bagong nagkaisang Vietnam (matapos magwagi ang Hilagang Vietnam laban sa Timog Vietnam, inokupa ng pangkat-puwersa ng Hilagang Vietnam ang pulo) na [[Kampanya sa Silangang Dagat|paalisin ang lahat ng natitirang sundalo ng Timog Vietnam sa Kapuluan ng Kalayaan]] at magtatag ng kontrol militar sa mga katangian nito. Iniulat na dose-dosenang sundalo ng Timog Vietnam sa Pulo ng Pugad (Song Tử Tây) ang lumangoy hanggang sa Pulo ng Parola upang maiwasang mabihag ng mga puwersa ng Hilagang Vietnam. Doon nagsimulang talakayin ng mga opisyal ng Malacañang, sa pamumuno ni Pangulong [[Ferdinand Marcos]], kung paano muli mababawi ng Pilipinas ang pulo. Lumilitaw na karamihan sa mga opisyal, na itinuturing na banta sa pambansang seguridad ng Pilipinas ang mga komunistang Hilagang Vietnamese, ay nagnanais na salakayin ang Pulo ng Pugad upang mabawi ito. Gayunpaman, matapos makatanggap ng ulat ng intelihensiya na nagsasaad na nakapagtayo na ang bagong nagkaisang Vietnam ng isang malaking himpilang militar na yari sa kongkreto sa loob lamang ng ilang linggo, tinalikuran ng mga opisyal ang plano at sinikap na lutasin ang usapin sa pamamagitan ng diplomasya. Gayunpaman, hindi na naisakatuparan ang paraang ito, kaya nananatiling inokupa ng Vietnam ang Pulo ng Pugad (Song Tử Tây) hanggang sa kasalukuyan. Kinumpirma ang insidenteng ito sa pamamagitan ng mga panayam sa mga sundalong sangkot dito sa isang yugto ng ngayo'y wala nang ''[[Magandang Gabi, Bayan]]'' ng [[ABS-CBN]].<ref name="seized" /><ref name="seized2" /><ref name=seized3 /> Bagaman inaangkin ng [[Vietnam]], [[Tsina]] (PRC), [[Taiwan (ROC)]], at [[Pilipinas]] ang pulo, wala nang naiuulat na sagupaan mula pa noong 1975.{{citation needed|date=Agosto 2017}} Sa kasalukuyan, idinaraos sa pulo ang pana-panahong magkasanib na pagsasanay at mga gawaing pampalakasan ng mga hukbong sandatahan ng Vietnam at Pilipinas.<ref>{{cite news |title=Philippine, Vietnam navies play sports on South China Sea island |url=https://www.gmanetwork.com/news/topstories/nation/615868/philippine-vietnam-navies-play-sports-on-south-china-sea-island/story/ |access-date=24 July 2024 |publisher=GMA News |date=25 June 2017}}</ref><ref>{{cite news |title=PH, Vietnam coast guards ready first joint drills |url=https://www.inquirer.net/409368/ph-vietnam-coast-guards-ready-first-joint-drills/ |access-date=24 July 2024 |publisher=Philippine Daily Inquirer |date=22 July 2017}}</ref> == Mga Sanggunian == {{reflist}} {{Kapuluan ng Kalayaan}} [[Kaurian:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kaurian:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] ppjoyd12h0vt54yr7i2b5na61o08zox 2213755 2213754 2026-06-28T06:36:13Z KyutKoTalaga 152379 /* 1963 – Pananakop ng Timog Vietnam */ 2213755 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | disputed = yes | name = Pulo ng Pugad | type = island | other_names = Southwest Cay ''(Ingles)''<br/>Pugad Island ''(Ingles ng Pilipinas)''<br/>Đảo Song Tử Tây ''(Vietnamese)''<br/>南子島 / 南子岛 Nánzi Dǎo ''(Tsino)'' | image_name = File:Song_Tu_Tay_2022-08-29-00_00_2022-08-29-23_59_Sentinel-2_L2A_True_color.jpg | image_caption = Pulo ng Pugad | pushpin_map = Spratly Islands relief | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{Coord|11|25|46|N|114|19|53|E|display=inline,title}} | archipelago = [[Kapuluan ng Kalayaan]] | area_ha = 19 | country = {{VNM}} | country_admin_divisions_title_1 = [[Mga distrito ng Vietnam|Distrito]] | country_admin_divisions_1 = [[Distrito ng Trường Sa]], [[Khánh Hòa]] | country_admin_divisions_title_2 = [[Mga komuna ng Vietnam|Komuna]] | country_admin_divisions_2 = Komuna ng Song Tử Tây | country1 = {{CHN}} | country2 = {{PHL}} | country3 = {{TWN}} | country4 = {{VNM}} | population = 32 }} [[File:Song tu tay (Southwest Cay).jpg|thumb|upright=1.5]] [[File:North Danger Reef-Landsat 7-April 2000.jpg|upright=1.5|thumb|Larawan mula sa [[Landsat 7]] (2000)]] [[File:North Danger Reef nautical chart of 1911 (cropped).jpg|upright=1.5|thumb|Mapa pandagat (1911)]] Ang '''Pulo ng Pugad''' ({{lang-en|Pugad Island}}), o '''Southwest Cay''' ([[Wikang Ingles|Ingles]]); '''Đảo Song Tử Tây''' ({{lang-vi|Đảo Song Tử Tây}}); '''Nanzi Dao''' ({{zh|t=|s=|p=Nánzi Dǎo|c=南子島/南子岛}}), ay isang [[pulo]] sa hilagang-kanlurang gilid ng [[Kapuluan ng Kalayaan]] sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]. Bahagi ito ng [[atol]] na [[Bahura ng Hilagang Peligro]] at matatagpuan lamang {{convert|1.75|miles|km}} sa timog-kanluran ng [[Pulo ng Parola]]. May likas na lawak itong {{convert|12|ha|acre}}, kaya ito ang ikaanim na pinaka-malaking likás na pulo sa Kapuluan ng Kalayaan at ang ikalawang pinaka-malaking pulong sinasakop ng Vietnam. Matatagpuan sa Pulo ng Pugad ang pinakamataas na punto sa kapuluan, na may taas na 4 na metro mula sa antas ng dagat. Dati itong pinamugaran ng mga ibon at natatakpan ng mga puno at guano; isinagawa rin dito ang pagluwas ng guano sa "malaking sukat".<ref name=Gazetteer>{{cite web | title = Digital Gazetteer of Spratly Islands | url = http://www.southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | accessdate = 2008-03-22 | url-status = dead | archiveurl = https://web.archive.org/web/20100827072842/http://southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | archivedate = 2010-08-27 }}</ref> Inaangkin din ang pulo ng [[Tsina]] (PRC), [[Taiwan]] (ROC), at ng [[Pilipinas]]. ==Kasaysayan== ===1933 – Pag-angkin at Pananakop ng Pransiya=== Noong 1933, inangkin ng [[Pamahalaan ng Pransiya]] ang [[Kapuluan ng Kalayaan]], kabilang ang Pulo ng Pugad at [[Pulo ng Parola]]. Tatlong barko, ang ''Alerte'', ang ''Astrolabe'', at ang ''De Lanessan''—ang lumahok sa ekspedisyon.<ref name="Hancox Prescott 1997">{{cite book | last1=Hancox | first1=D.J. | last2=Prescott | first2=J.R.V. | title=Secret Hydrographic Surveys in the Spratly Islands | publisher=Maritime Institute of Malaysia | series=Mima paper | year=1997 | isbn=978-983-9275-10-0 | url=https://books.google.com/books?id=J5gZAQAAIAAJ | page=86}}</ref> Ang sumusunod ay sipi mula sa ulat ni H. Cucherousset sa ''L'Eveil economique de l'Indochine'' (Blg. 790, 28 Mayo 1933): :"Higit pang pahilaga, sa tapat ng [[Nha Trang]], matatagpuan ang atol na tinatawag na 'North Danger' (Bahura ng Peligro). Inangkin ng ''Alerte'' ang dalawang mabuhanging pulo (''kayo'') kung saan nito natagpuan ang ilang mangingisdang Hapones. Dumating din doon ang ''De Lanessan'' at siniyasat ang maliit na pulo. Ang pulong ito ay kapansin-pansing mas mataas kaysa sa iba, na ang pinakamataas na bahagi ay umaabot sa limang metro. Malalaki ang deposito ng pospeyt (''phosphate'') at malawak itong pinakinabangan ng mga Hapones." Matapos maisagawa ang pananakop, inilathala ng [[Ministri ng Ugnayang Panlabas ng Pransiya]] ang sumusunod na paunawa sa ''Journal Officiel'' ng Pransiya na may petsang Hulyo 26, 1933 (pahina 7837): :"Paunawa hinggil sa pagsakop ng ilang pulo ng hukbong pandagat ng Pransiya. :Ang Pamahalaan ng Pransiya ay sasakupin gamit ang mga Hukbong pandagat nito sa mga sumusunod na pulo at maliliit na pulo: :Ang dalawang pulo na matatagpuan sa latitud na 11°29' hilaga at longhitud na 114°21' silangan ng Greenwich, kasama ang mga nakadependeng maliliit na pulo nito (36). (Isinagawa ang pananakop noong 10 Abril 1933.) :Ang mga nabanggit na pulo at maliliit na pulo ay saklaw na ngayon ng soberanya ng Pransiya. (Pinawawalang-bisa ng paunawang ito ang naunang paunawang inilathala sa ''Journal Officiel (Official Journal)'' noong 25 Hulyo 1933, pahina 7784.) === 1939–1945 – Pananakop ng Hapon === Noong 1939, sinakop ng [[Imperyo ng Hapon|Hapon]] ang mga pulo at nanatili roon hanggang sa matapos ang [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]]. === 1963 – Pananakop ng Timog Vietnam === [[File:Bia VNCH Truong Sa - Republic of Vietnam Spratly Islands Territorial Marker.JPG|thumb|Panandang pangteritoryo ([[estela]])]].<ref>Ginamit ang estelang ito mula 22 Agosto 1956 hanggang 1975, nang palitan ito ng isa pang estela mula sa [[Republikang Sosyalista ng Vietnam]] (kahaliling estado matapos ang [[Pagbagsak ng Saigon]]).</ref>. Noong 24 Mayo 1963, muling itinayo ng mga tripulante ng tatlong sasakyang-pandagat ng [[Timog Vietnam]]—ang ''Huong Giang'', ''Chi Lang'', at ''Ky Hoa''—ang mga estelang pangsoberanya sa [[Pulo ng Parola]] (Song Tử Đông/Northeast Cay) at Pulo ng Pugad (Song Tử Tây/Southwest Cay).<ref>{{cite web |url=http://eastseastudies.org/en/datbase-on-south-china-sea-study/doc_details/67-white-paper-on-the-hoang-sa-paracel-and-truong-sa-spratly-islands-part-2 |title="White Paper on the Hoang Sa (Paracel) and Truong Sa (Spratly) Islands (1975) |publisher=Ministry of Foreign Affairs (Republic of Vietnam)}}</ref> === 1968 – Pananakop ng Pilipinas === Noong 1968, sinakop ng mga sundalong Pilipino ang [[Pulo ng Parola]] (Northeast Cay, Song Tử Đông) at Pulo ng Pugad (Southwest Cay, Song Tử Tây).<ref>{{cite web |url=https://amti.csis.org/northeast-cay/ |title = Northeast Cay {{!}} Asia Maritime Transparency Initiative}}</ref> May kaugnayan dito si Cloma, na walang natagpuang opisyal na hakbang ng Pamahalaan ng Pilipinas na kasabay at partikular na nagpapatibay sa kaniyang deklarasyon. Gayunpaman, noong 1968, nagsimulang magpadala ang Pamahalaan ng Pilipinas ng mga sundalo upang sakupin ang lugar. Noong 1971, opisyal nitong inihayag na inokupa ng Pilipinas ang ilan sa mga katangian sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] (KIG) dahil sa "mga dahilan ng pambansang seguridad" at upang "pangalagaan ang kapakanan ng estado at ng mga mamamayan nito."<ref>https://www.cna.org/cna_files/pdf/iop-2014-U-008435.pdf, page 27, paragraph 3</ref> === 1975 – Pagbawi ng Timog Vietnam sa Pulo ng Pugad === {{Infobox military conflict |conflict= Insidente sa Pulo ng Pugad |date= 1975 |place= Pulo ng Pugad |result= Nasakop ng Timog Vietnam ang Pulo ng Pugad |combatant1={{flag|Pilipinas}} |combatant2={{flagicon|South Vietnam}} [[Timog Vietnam]] }} Matatagpuan ang Pulo ng Pugad malapit sa hilagang gilid ng [[Kapuluan ng Kalayaan]] sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]. Matatagpuan ito sa hilagang-kanluran ng [[Delikadong Karagatan]] (''Dangerous Ground''), sa pangkat ng [[Bahura ng Hilagang Peligro]] (''North Danger Reef''), na kinabibilangan din ng [[Pulo ng Parola]] (''Northeast Cay''), na inokupa ng Pilipinas; [[Bahura ng Timog Peligro]] (''South Reef''), na inokupa ng Timog Vietnam; at ng [[Bahura ng Peligro]], na hindi inokupa. Magkalayo lamang ng 1.75 milya (2.82 km) ang Pulo ng Pugad (''Southwest Cay'') at [[Pulo ng Parola]] (''Northeast Cay''), at tanaw ang magkabilang pulo sa bawat isa. Noong 1975, umalis ang lahat ng sundalong Pilipino na nagbabantay sa Pulo ng Pugad upang dumalo sa pagdiriwang ng kaarawan ng kanilang namumunong opisyal, na nakatalaga sa [[Pulo ng Parola]]. May lumabas ding ulat na nagsasabing nagawang magpadala ng mga prostituta ang mga opisyal ng Timog Vietnam sa pagdiriwang ng kaarawan upang akitin ang mga sundalong Pilipinong nagbabantay sa Pulo ng Pugad. Sinasabing nagsilbi itong "regalo" para sa kaarawan ng Pilipinong namumunong opisyal at bilang hakbang ng mga puwersa ng Timog Vietnam upang makipagkaibigan sa lahat ng sundalong Pilipinong nagbabantay sa Kapuluan ng Kalayaan (''Spratly Islands''). Hindi inaasahan ng mga sundalong Pilipino na gagamit ang Timog Vietnam ng panlilinlang, sapagkat kapuwa kaalyado ng Estados Unidos ang Pilipinas at Timog Vietnam noong [[Digmaang Biyetnam|Digmaang Vietnam]]. Pinaniniwalaang ang taktikang ito ang dahilan kung bakit nalaman ng mga puwersa ng Timog Vietnam na umalis sa pulo ang mga sundalong Pilipino, isang impormasyong karaniwang pinanatiling lihim.<ref name=seized>{{cite web |title=Vietnam could be the more serious threat in the Spratlys |url=https://rigobertotiglao.com/2023/08/02/vietnam-could-be-the-more-serious-threat-in-the-spratlys/ |publisher=Rigobertotiglao.com |date=August 2, 2023 |access-date=October 3, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251003025046/https://rigobertotiglao.com/2023/08/02/vietnam-could-be-the-more-serious-threat-in-the-spratlys/ |archive-date=October 3, 2025 |url-status=live}}</ref><ref name=seized2>{{cite web |last=Paglinawan |first=Adolfo Quizon |title=China’s effective control of SCS rules out Vietnam, Philippines at Sandy Cay |url=https://asiancenturyph.com/2025/05/14/chinas-effective-control-of-scs-rules-out-vietnam-philippines-at-sandy-cay/ |publisher=AsianCenturyPH.com |date=May 14, 2025 |access-date=October 3, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251003030416/https://asiancenturyph.com/2025/05/14/chinas-effective-control-of-scs-rules-out-vietnam-philippines-at-sandy-cay/ |archive-date=October 3, 2025 |url-status=live}}</ref><ref name=seized3>{{cite web |last=Tordesillas |first=Ellen T. |title=Occupy Spratlys |url=https://verafiles.org/articles/occupy-spratlys |publisher=VeraFiles.org |date=April 10, 2017 |access-date=October 3, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251003031310/https://verafiles.org/articles/occupy-spratlys |archive-date=October 3, 2025 |url-status=live}}</ref> Matapos ang pagdiriwang at nang luminaw na ang panahon, nagulat ang mga nagbalik na sundalong Pilipino nang madatnan nilang may isang kompanya ng mga sundalo ng Timog Vietnam na nasa pulo na. Pinalitan ng watawat ng Timog Vietnam ang watawat ng Pilipinas na nakawagayway na itinayo ng mga sundalong Pilipino. Agad na bumalik ang mga sundalong Pilipino sa Pulo ng Parola sa pangambang ito na ang susunod na puntiryahin. Matapos ipaalam sa nakatataas na pamunuan ng Pilipinas ang sitwasyon, inutusan nila ang mga sundalong nakatalaga sa Pulo ng Parola at [[Pulo ng Pag-asa]] (''Thitu Island'') na manatili sa katayuang pulang alerto (''red alert status''). Sa sumunod na mga umaga, ang tanging nagawa ng mga sundalong Pilipino sa Pulo ng Parola ay ang "magmura" habang inaawit ng mga sundalo ng Timog Vietnam ang kanilang pambansang awit sa Pulo ng Pugad. Nagpasiya ang mga opisyal ng Malacañang na manatiling tikom ang bibig upang hindi malagay sa alanganin ang ugnayang pangkaalyado habang nagpapatuloy pa ang Digmaang Vietnam.<ref name=seized /><ref name=seized2 /><ref name=seized3 /> === 1975 – Muling Pagkakaisa ng Vietnam === Pagkalipas ng ilang buwan, nagpasya ang bagong nagkaisang Vietnam (matapos magwagi ang Hilagang Vietnam laban sa Timog Vietnam, inokupa ng pangkat-puwersa ng Hilagang Vietnam ang pulo) na [[Kampanya sa Silangang Dagat|paalisin ang lahat ng natitirang sundalo ng Timog Vietnam sa Kapuluan ng Kalayaan]] at magtatag ng kontrol militar sa mga katangian nito. Iniulat na dose-dosenang sundalo ng Timog Vietnam sa Pulo ng Pugad (Song Tử Tây) ang lumangoy hanggang sa Pulo ng Parola upang maiwasang mabihag ng mga puwersa ng Hilagang Vietnam. Doon nagsimulang talakayin ng mga opisyal ng Malacañang, sa pamumuno ni Pangulong [[Ferdinand Marcos]], kung paano muli mababawi ng Pilipinas ang pulo. Lumilitaw na karamihan sa mga opisyal, na itinuturing na banta sa pambansang seguridad ng Pilipinas ang mga komunistang Hilagang Vietnamese, ay nagnanais na salakayin ang Pulo ng Pugad upang mabawi ito. Gayunpaman, matapos makatanggap ng ulat ng intelihensiya na nagsasaad na nakapagtayo na ang bagong nagkaisang Vietnam ng isang malaking himpilang militar na yari sa kongkreto sa loob lamang ng ilang linggo, tinalikuran ng mga opisyal ang plano at sinikap na lutasin ang usapin sa pamamagitan ng diplomasya. Gayunpaman, hindi na naisakatuparan ang paraang ito, kaya nananatiling inokupa ng Vietnam ang Pulo ng Pugad (Song Tử Tây) hanggang sa kasalukuyan. Kinumpirma ang insidenteng ito sa pamamagitan ng mga panayam sa mga sundalong sangkot dito sa isang yugto ng ngayo'y wala nang ''[[Magandang Gabi, Bayan]]'' ng [[ABS-CBN]].<ref name="seized" /><ref name="seized2" /><ref name=seized3 /> Bagaman inaangkin ng [[Vietnam]], [[Tsina]] (PRC), [[Taiwan (ROC)]], at [[Pilipinas]] ang pulo, wala nang naiuulat na sagupaan mula pa noong 1975.{{citation needed|date=Agosto 2017}} Sa kasalukuyan, idinaraos sa pulo ang pana-panahong magkasanib na pagsasanay at mga gawaing pampalakasan ng mga hukbong sandatahan ng Vietnam at Pilipinas.<ref>{{cite news |title=Philippine, Vietnam navies play sports on South China Sea island |url=https://www.gmanetwork.com/news/topstories/nation/615868/philippine-vietnam-navies-play-sports-on-south-china-sea-island/story/ |access-date=24 July 2024 |publisher=GMA News |date=25 June 2017}}</ref><ref>{{cite news |title=PH, Vietnam coast guards ready first joint drills |url=https://www.inquirer.net/409368/ph-vietnam-coast-guards-ready-first-joint-drills/ |access-date=24 July 2024 |publisher=Philippine Daily Inquirer |date=22 July 2017}}</ref> == Mga Sanggunian == {{reflist}} {{Kapuluan ng Kalayaan}} [[Kaurian:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kaurian:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] 638hno55rrcvplstkgasn4dm6pfwcip 2213756 2213755 2026-06-28T06:36:50Z KyutKoTalaga 152379 /* 1963 – Pananakop ng Timog Vietnam */ 2213756 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | disputed = yes | name = Pulo ng Pugad | type = island | other_names = Southwest Cay ''(Ingles)''<br/>Pugad Island ''(Ingles ng Pilipinas)''<br/>Đảo Song Tử Tây ''(Vietnamese)''<br/>南子島 / 南子岛 Nánzi Dǎo ''(Tsino)'' | image_name = File:Song_Tu_Tay_2022-08-29-00_00_2022-08-29-23_59_Sentinel-2_L2A_True_color.jpg | image_caption = Pulo ng Pugad | pushpin_map = Spratly Islands relief | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{Coord|11|25|46|N|114|19|53|E|display=inline,title}} | archipelago = [[Kapuluan ng Kalayaan]] | area_ha = 19 | country = {{VNM}} | country_admin_divisions_title_1 = [[Mga distrito ng Vietnam|Distrito]] | country_admin_divisions_1 = [[Distrito ng Trường Sa]], [[Khánh Hòa]] | country_admin_divisions_title_2 = [[Mga komuna ng Vietnam|Komuna]] | country_admin_divisions_2 = Komuna ng Song Tử Tây | country1 = {{CHN}} | country2 = {{PHL}} | country3 = {{TWN}} | country4 = {{VNM}} | population = 32 }} [[File:Song tu tay (Southwest Cay).jpg|thumb|upright=1.5]] [[File:North Danger Reef-Landsat 7-April 2000.jpg|upright=1.5|thumb|Larawan mula sa [[Landsat 7]] (2000)]] [[File:North Danger Reef nautical chart of 1911 (cropped).jpg|upright=1.5|thumb|Mapa pandagat (1911)]] Ang '''Pulo ng Pugad''' ({{lang-en|Pugad Island}}), o '''Southwest Cay''' ([[Wikang Ingles|Ingles]]); '''Đảo Song Tử Tây''' ({{lang-vi|Đảo Song Tử Tây}}); '''Nanzi Dao''' ({{zh|t=|s=|p=Nánzi Dǎo|c=南子島/南子岛}}), ay isang [[pulo]] sa hilagang-kanlurang gilid ng [[Kapuluan ng Kalayaan]] sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]. Bahagi ito ng [[atol]] na [[Bahura ng Hilagang Peligro]] at matatagpuan lamang {{convert|1.75|miles|km}} sa timog-kanluran ng [[Pulo ng Parola]]. May likas na lawak itong {{convert|12|ha|acre}}, kaya ito ang ikaanim na pinaka-malaking likás na pulo sa Kapuluan ng Kalayaan at ang ikalawang pinaka-malaking pulong sinasakop ng Vietnam. Matatagpuan sa Pulo ng Pugad ang pinakamataas na punto sa kapuluan, na may taas na 4 na metro mula sa antas ng dagat. Dati itong pinamugaran ng mga ibon at natatakpan ng mga puno at guano; isinagawa rin dito ang pagluwas ng guano sa "malaking sukat".<ref name=Gazetteer>{{cite web | title = Digital Gazetteer of Spratly Islands | url = http://www.southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | accessdate = 2008-03-22 | url-status = dead | archiveurl = https://web.archive.org/web/20100827072842/http://southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | archivedate = 2010-08-27 }}</ref> Inaangkin din ang pulo ng [[Tsina]] (PRC), [[Taiwan]] (ROC), at ng [[Pilipinas]]. ==Kasaysayan== ===1933 – Pag-angkin at Pananakop ng Pransiya=== Noong 1933, inangkin ng [[Pamahalaan ng Pransiya]] ang [[Kapuluan ng Kalayaan]], kabilang ang Pulo ng Pugad at [[Pulo ng Parola]]. Tatlong barko, ang ''Alerte'', ang ''Astrolabe'', at ang ''De Lanessan''—ang lumahok sa ekspedisyon.<ref name="Hancox Prescott 1997">{{cite book | last1=Hancox | first1=D.J. | last2=Prescott | first2=J.R.V. | title=Secret Hydrographic Surveys in the Spratly Islands | publisher=Maritime Institute of Malaysia | series=Mima paper | year=1997 | isbn=978-983-9275-10-0 | url=https://books.google.com/books?id=J5gZAQAAIAAJ | page=86}}</ref> Ang sumusunod ay sipi mula sa ulat ni H. Cucherousset sa ''L'Eveil economique de l'Indochine'' (Blg. 790, 28 Mayo 1933): :"Higit pang pahilaga, sa tapat ng [[Nha Trang]], matatagpuan ang atol na tinatawag na 'North Danger' (Bahura ng Peligro). Inangkin ng ''Alerte'' ang dalawang mabuhanging pulo (''kayo'') kung saan nito natagpuan ang ilang mangingisdang Hapones. Dumating din doon ang ''De Lanessan'' at siniyasat ang maliit na pulo. Ang pulong ito ay kapansin-pansing mas mataas kaysa sa iba, na ang pinakamataas na bahagi ay umaabot sa limang metro. Malalaki ang deposito ng pospeyt (''phosphate'') at malawak itong pinakinabangan ng mga Hapones." Matapos maisagawa ang pananakop, inilathala ng [[Ministri ng Ugnayang Panlabas ng Pransiya]] ang sumusunod na paunawa sa ''Journal Officiel'' ng Pransiya na may petsang Hulyo 26, 1933 (pahina 7837): :"Paunawa hinggil sa pagsakop ng ilang pulo ng hukbong pandagat ng Pransiya. :Ang Pamahalaan ng Pransiya ay sasakupin gamit ang mga Hukbong pandagat nito sa mga sumusunod na pulo at maliliit na pulo: :Ang dalawang pulo na matatagpuan sa latitud na 11°29' hilaga at longhitud na 114°21' silangan ng Greenwich, kasama ang mga nakadependeng maliliit na pulo nito (36). (Isinagawa ang pananakop noong 10 Abril 1933.) :Ang mga nabanggit na pulo at maliliit na pulo ay saklaw na ngayon ng soberanya ng Pransiya. (Pinawawalang-bisa ng paunawang ito ang naunang paunawang inilathala sa ''Journal Officiel (Official Journal)'' noong 25 Hulyo 1933, pahina 7784.) === 1939–1945 – Pananakop ng Hapon === Noong 1939, sinakop ng [[Imperyo ng Hapon|Hapon]] ang mga pulo at nanatili roon hanggang sa matapos ang [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]]. === 1963 – Pananakop ng Timog Vietnam === [[File:Bia VNCH Truong Sa - Republic of Vietnam Spratly Islands Territorial Marker.JPG|thumb|Panandang pangteritoryo ([[estela]])<ref>Ginamit ang estelang ito mula 22 Agosto 1956 hanggang 1975, nang palitan ito ng isa pang estela mula sa [[Republikang Sosyalista ng Vietnam]] (kahaliling estado matapos ang [[Pagbagsak ng Saigon]])</ref>]] Noong 24 Mayo 1963, muling itinayo ng mga tripulante ng tatlong sasakyang-pandagat ng [[Timog Vietnam]]—ang ''Huong Giang'', ''Chi Lang'', at ''Ky Hoa''—ang mga estelang pangsoberanya sa [[Pulo ng Parola]] (Song Tử Đông/Northeast Cay) at Pulo ng Pugad (Song Tử Tây/Southwest Cay).<ref>{{cite web |url=http://eastseastudies.org/en/datbase-on-south-china-sea-study/doc_details/67-white-paper-on-the-hoang-sa-paracel-and-truong-sa-spratly-islands-part-2 |title="White Paper on the Hoang Sa (Paracel) and Truong Sa (Spratly) Islands (1975) |publisher=Ministry of Foreign Affairs (Republic of Vietnam)}}</ref> === 1968 – Pananakop ng Pilipinas === Noong 1968, sinakop ng mga sundalong Pilipino ang [[Pulo ng Parola]] (Northeast Cay, Song Tử Đông) at Pulo ng Pugad (Southwest Cay, Song Tử Tây).<ref>{{cite web |url=https://amti.csis.org/northeast-cay/ |title = Northeast Cay {{!}} Asia Maritime Transparency Initiative}}</ref> May kaugnayan dito si Cloma, na walang natagpuang opisyal na hakbang ng Pamahalaan ng Pilipinas na kasabay at partikular na nagpapatibay sa kaniyang deklarasyon. Gayunpaman, noong 1968, nagsimulang magpadala ang Pamahalaan ng Pilipinas ng mga sundalo upang sakupin ang lugar. Noong 1971, opisyal nitong inihayag na inokupa ng Pilipinas ang ilan sa mga katangian sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] (KIG) dahil sa "mga dahilan ng pambansang seguridad" at upang "pangalagaan ang kapakanan ng estado at ng mga mamamayan nito."<ref>https://www.cna.org/cna_files/pdf/iop-2014-U-008435.pdf, page 27, paragraph 3</ref> === 1975 – Pagbawi ng Timog Vietnam sa Pulo ng Pugad === {{Infobox military conflict |conflict= Insidente sa Pulo ng Pugad |date= 1975 |place= Pulo ng Pugad |result= Nasakop ng Timog Vietnam ang Pulo ng Pugad |combatant1={{flag|Pilipinas}} |combatant2={{flagicon|South Vietnam}} [[Timog Vietnam]] }} Matatagpuan ang Pulo ng Pugad malapit sa hilagang gilid ng [[Kapuluan ng Kalayaan]] sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]. Matatagpuan ito sa hilagang-kanluran ng [[Delikadong Karagatan]] (''Dangerous Ground''), sa pangkat ng [[Bahura ng Hilagang Peligro]] (''North Danger Reef''), na kinabibilangan din ng [[Pulo ng Parola]] (''Northeast Cay''), na inokupa ng Pilipinas; [[Bahura ng Timog Peligro]] (''South Reef''), na inokupa ng Timog Vietnam; at ng [[Bahura ng Peligro]], na hindi inokupa. Magkalayo lamang ng 1.75 milya (2.82 km) ang Pulo ng Pugad (''Southwest Cay'') at [[Pulo ng Parola]] (''Northeast Cay''), at tanaw ang magkabilang pulo sa bawat isa. Noong 1975, umalis ang lahat ng sundalong Pilipino na nagbabantay sa Pulo ng Pugad upang dumalo sa pagdiriwang ng kaarawan ng kanilang namumunong opisyal, na nakatalaga sa [[Pulo ng Parola]]. May lumabas ding ulat na nagsasabing nagawang magpadala ng mga prostituta ang mga opisyal ng Timog Vietnam sa pagdiriwang ng kaarawan upang akitin ang mga sundalong Pilipinong nagbabantay sa Pulo ng Pugad. Sinasabing nagsilbi itong "regalo" para sa kaarawan ng Pilipinong namumunong opisyal at bilang hakbang ng mga puwersa ng Timog Vietnam upang makipagkaibigan sa lahat ng sundalong Pilipinong nagbabantay sa Kapuluan ng Kalayaan (''Spratly Islands''). Hindi inaasahan ng mga sundalong Pilipino na gagamit ang Timog Vietnam ng panlilinlang, sapagkat kapuwa kaalyado ng Estados Unidos ang Pilipinas at Timog Vietnam noong [[Digmaang Biyetnam|Digmaang Vietnam]]. Pinaniniwalaang ang taktikang ito ang dahilan kung bakit nalaman ng mga puwersa ng Timog Vietnam na umalis sa pulo ang mga sundalong Pilipino, isang impormasyong karaniwang pinanatiling lihim.<ref name=seized>{{cite web |title=Vietnam could be the more serious threat in the Spratlys |url=https://rigobertotiglao.com/2023/08/02/vietnam-could-be-the-more-serious-threat-in-the-spratlys/ |publisher=Rigobertotiglao.com |date=August 2, 2023 |access-date=October 3, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251003025046/https://rigobertotiglao.com/2023/08/02/vietnam-could-be-the-more-serious-threat-in-the-spratlys/ |archive-date=October 3, 2025 |url-status=live}}</ref><ref name=seized2>{{cite web |last=Paglinawan |first=Adolfo Quizon |title=China’s effective control of SCS rules out Vietnam, Philippines at Sandy Cay |url=https://asiancenturyph.com/2025/05/14/chinas-effective-control-of-scs-rules-out-vietnam-philippines-at-sandy-cay/ |publisher=AsianCenturyPH.com |date=May 14, 2025 |access-date=October 3, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251003030416/https://asiancenturyph.com/2025/05/14/chinas-effective-control-of-scs-rules-out-vietnam-philippines-at-sandy-cay/ |archive-date=October 3, 2025 |url-status=live}}</ref><ref name=seized3>{{cite web |last=Tordesillas |first=Ellen T. |title=Occupy Spratlys |url=https://verafiles.org/articles/occupy-spratlys |publisher=VeraFiles.org |date=April 10, 2017 |access-date=October 3, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251003031310/https://verafiles.org/articles/occupy-spratlys |archive-date=October 3, 2025 |url-status=live}}</ref> Matapos ang pagdiriwang at nang luminaw na ang panahon, nagulat ang mga nagbalik na sundalong Pilipino nang madatnan nilang may isang kompanya ng mga sundalo ng Timog Vietnam na nasa pulo na. Pinalitan ng watawat ng Timog Vietnam ang watawat ng Pilipinas na nakawagayway na itinayo ng mga sundalong Pilipino. Agad na bumalik ang mga sundalong Pilipino sa Pulo ng Parola sa pangambang ito na ang susunod na puntiryahin. Matapos ipaalam sa nakatataas na pamunuan ng Pilipinas ang sitwasyon, inutusan nila ang mga sundalong nakatalaga sa Pulo ng Parola at [[Pulo ng Pag-asa]] (''Thitu Island'') na manatili sa katayuang pulang alerto (''red alert status''). Sa sumunod na mga umaga, ang tanging nagawa ng mga sundalong Pilipino sa Pulo ng Parola ay ang "magmura" habang inaawit ng mga sundalo ng Timog Vietnam ang kanilang pambansang awit sa Pulo ng Pugad. Nagpasiya ang mga opisyal ng Malacañang na manatiling tikom ang bibig upang hindi malagay sa alanganin ang ugnayang pangkaalyado habang nagpapatuloy pa ang Digmaang Vietnam.<ref name=seized /><ref name=seized2 /><ref name=seized3 /> === 1975 – Muling Pagkakaisa ng Vietnam === Pagkalipas ng ilang buwan, nagpasya ang bagong nagkaisang Vietnam (matapos magwagi ang Hilagang Vietnam laban sa Timog Vietnam, inokupa ng pangkat-puwersa ng Hilagang Vietnam ang pulo) na [[Kampanya sa Silangang Dagat|paalisin ang lahat ng natitirang sundalo ng Timog Vietnam sa Kapuluan ng Kalayaan]] at magtatag ng kontrol militar sa mga katangian nito. Iniulat na dose-dosenang sundalo ng Timog Vietnam sa Pulo ng Pugad (Song Tử Tây) ang lumangoy hanggang sa Pulo ng Parola upang maiwasang mabihag ng mga puwersa ng Hilagang Vietnam. Doon nagsimulang talakayin ng mga opisyal ng Malacañang, sa pamumuno ni Pangulong [[Ferdinand Marcos]], kung paano muli mababawi ng Pilipinas ang pulo. Lumilitaw na karamihan sa mga opisyal, na itinuturing na banta sa pambansang seguridad ng Pilipinas ang mga komunistang Hilagang Vietnamese, ay nagnanais na salakayin ang Pulo ng Pugad upang mabawi ito. Gayunpaman, matapos makatanggap ng ulat ng intelihensiya na nagsasaad na nakapagtayo na ang bagong nagkaisang Vietnam ng isang malaking himpilang militar na yari sa kongkreto sa loob lamang ng ilang linggo, tinalikuran ng mga opisyal ang plano at sinikap na lutasin ang usapin sa pamamagitan ng diplomasya. Gayunpaman, hindi na naisakatuparan ang paraang ito, kaya nananatiling inokupa ng Vietnam ang Pulo ng Pugad (Song Tử Tây) hanggang sa kasalukuyan. Kinumpirma ang insidenteng ito sa pamamagitan ng mga panayam sa mga sundalong sangkot dito sa isang yugto ng ngayo'y wala nang ''[[Magandang Gabi, Bayan]]'' ng [[ABS-CBN]].<ref name="seized" /><ref name="seized2" /><ref name=seized3 /> Bagaman inaangkin ng [[Vietnam]], [[Tsina]] (PRC), [[Taiwan (ROC)]], at [[Pilipinas]] ang pulo, wala nang naiuulat na sagupaan mula pa noong 1975.{{citation needed|date=Agosto 2017}} Sa kasalukuyan, idinaraos sa pulo ang pana-panahong magkasanib na pagsasanay at mga gawaing pampalakasan ng mga hukbong sandatahan ng Vietnam at Pilipinas.<ref>{{cite news |title=Philippine, Vietnam navies play sports on South China Sea island |url=https://www.gmanetwork.com/news/topstories/nation/615868/philippine-vietnam-navies-play-sports-on-south-china-sea-island/story/ |access-date=24 July 2024 |publisher=GMA News |date=25 June 2017}}</ref><ref>{{cite news |title=PH, Vietnam coast guards ready first joint drills |url=https://www.inquirer.net/409368/ph-vietnam-coast-guards-ready-first-joint-drills/ |access-date=24 July 2024 |publisher=Philippine Daily Inquirer |date=22 July 2017}}</ref> == Mga Sanggunian == {{reflist}} {{Kapuluan ng Kalayaan}} [[Kaurian:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kaurian:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] 3dzfnni0zqngvysnego3bltx5xq876v 2213757 2213756 2026-06-28T06:40:36Z KyutKoTalaga 152379 /* 1963 – Pananakop ng Timog Vietnam */ 2213757 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | disputed = yes | name = Pulo ng Pugad | type = island | other_names = Southwest Cay ''(Ingles)''<br/>Pugad Island ''(Ingles ng Pilipinas)''<br/>Đảo Song Tử Tây ''(Vietnamese)''<br/>南子島 / 南子岛 Nánzi Dǎo ''(Tsino)'' | image_name = File:Song_Tu_Tay_2022-08-29-00_00_2022-08-29-23_59_Sentinel-2_L2A_True_color.jpg | image_caption = Pulo ng Pugad | pushpin_map = Spratly Islands relief | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{Coord|11|25|46|N|114|19|53|E|display=inline,title}} | archipelago = [[Kapuluan ng Kalayaan]] | area_ha = 19 | country = {{VNM}} | country_admin_divisions_title_1 = [[Mga distrito ng Vietnam|Distrito]] | country_admin_divisions_1 = [[Distrito ng Trường Sa]], [[Khánh Hòa]] | country_admin_divisions_title_2 = [[Mga komuna ng Vietnam|Komuna]] | country_admin_divisions_2 = Komuna ng Song Tử Tây | country1 = {{CHN}} | country2 = {{PHL}} | country3 = {{TWN}} | country4 = {{VNM}} | population = 32 }} [[File:Song tu tay (Southwest Cay).jpg|thumb|upright=1.5]] [[File:North Danger Reef-Landsat 7-April 2000.jpg|upright=1.5|thumb|Larawan mula sa [[Landsat 7]] (2000)]] [[File:North Danger Reef nautical chart of 1911 (cropped).jpg|upright=1.5|thumb|Mapa pandagat (1911)]] Ang '''Pulo ng Pugad''' ({{lang-en|Pugad Island}}), o '''Southwest Cay''' ([[Wikang Ingles|Ingles]]); '''Đảo Song Tử Tây''' ({{lang-vi|Đảo Song Tử Tây}}); '''Nanzi Dao''' ({{zh|t=|s=|p=Nánzi Dǎo|c=南子島/南子岛}}), ay isang [[pulo]] sa hilagang-kanlurang gilid ng [[Kapuluan ng Kalayaan]] sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]. Bahagi ito ng [[atol]] na [[Bahura ng Hilagang Peligro]] at matatagpuan lamang {{convert|1.75|miles|km}} sa timog-kanluran ng [[Pulo ng Parola]]. May likas na lawak itong {{convert|12|ha|acre}}, kaya ito ang ikaanim na pinaka-malaking likás na pulo sa Kapuluan ng Kalayaan at ang ikalawang pinaka-malaking pulong sinasakop ng Vietnam. Matatagpuan sa Pulo ng Pugad ang pinakamataas na punto sa kapuluan, na may taas na 4 na metro mula sa antas ng dagat. Dati itong pinamugaran ng mga ibon at natatakpan ng mga puno at guano; isinagawa rin dito ang pagluwas ng guano sa "malaking sukat".<ref name=Gazetteer>{{cite web | title = Digital Gazetteer of Spratly Islands | url = http://www.southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | accessdate = 2008-03-22 | url-status = dead | archiveurl = https://web.archive.org/web/20100827072842/http://southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | archivedate = 2010-08-27 }}</ref> Inaangkin din ang pulo ng [[Tsina]] (PRC), [[Taiwan]] (ROC), at ng [[Pilipinas]]. ==Kasaysayan== ===1933 – Pag-angkin at Pananakop ng Pransiya=== Noong 1933, inangkin ng [[Pamahalaan ng Pransiya]] ang [[Kapuluan ng Kalayaan]], kabilang ang Pulo ng Pugad at [[Pulo ng Parola]]. Tatlong barko, ang ''Alerte'', ang ''Astrolabe'', at ang ''De Lanessan''—ang lumahok sa ekspedisyon.<ref name="Hancox Prescott 1997">{{cite book | last1=Hancox | first1=D.J. | last2=Prescott | first2=J.R.V. | title=Secret Hydrographic Surveys in the Spratly Islands | publisher=Maritime Institute of Malaysia | series=Mima paper | year=1997 | isbn=978-983-9275-10-0 | url=https://books.google.com/books?id=J5gZAQAAIAAJ | page=86}}</ref> Ang sumusunod ay sipi mula sa ulat ni H. Cucherousset sa ''L'Eveil economique de l'Indochine'' (Blg. 790, 28 Mayo 1933): :"Higit pang pahilaga, sa tapat ng [[Nha Trang]], matatagpuan ang atol na tinatawag na 'North Danger' (Bahura ng Peligro). Inangkin ng ''Alerte'' ang dalawang mabuhanging pulo (''kayo'') kung saan nito natagpuan ang ilang mangingisdang Hapones. Dumating din doon ang ''De Lanessan'' at siniyasat ang maliit na pulo. Ang pulong ito ay kapansin-pansing mas mataas kaysa sa iba, na ang pinakamataas na bahagi ay umaabot sa limang metro. Malalaki ang deposito ng pospeyt (''phosphate'') at malawak itong pinakinabangan ng mga Hapones." Matapos maisagawa ang pananakop, inilathala ng [[Ministri ng Ugnayang Panlabas ng Pransiya]] ang sumusunod na paunawa sa ''Journal Officiel'' ng Pransiya na may petsang Hulyo 26, 1933 (pahina 7837): :"Paunawa hinggil sa pagsakop ng ilang pulo ng hukbong pandagat ng Pransiya. :Ang Pamahalaan ng Pransiya ay sasakupin gamit ang mga Hukbong pandagat nito sa mga sumusunod na pulo at maliliit na pulo: :Ang dalawang pulo na matatagpuan sa latitud na 11°29' hilaga at longhitud na 114°21' silangan ng Greenwich, kasama ang mga nakadependeng maliliit na pulo nito (36). (Isinagawa ang pananakop noong 10 Abril 1933.) :Ang mga nabanggit na pulo at maliliit na pulo ay saklaw na ngayon ng soberanya ng Pransiya. (Pinawawalang-bisa ng paunawang ito ang naunang paunawang inilathala sa ''Journal Officiel (Official Journal)'' noong 25 Hulyo 1933, pahina 7784.) === 1939–1945 – Pananakop ng Hapon === Noong 1939, sinakop ng [[Imperyo ng Hapon|Hapon]] ang mga pulo at nanatili roon hanggang sa matapos ang [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]]. === 1963 – Pananakop ng Timog Vietnam === Noong 24 Mayo 1963, muling itinayo ng mga tripulante ng tatlong sasakyang-pandagat ng [[Timog Vietnam]]—ang ''Huong Giang'', ''Chi Lang'', at ''Ky Hoa''—ang mga estelang pangsoberanya sa [[Pulo ng Parola]] (Song Tử Đông/Northeast Cay) at Pulo ng Pugad (Song Tử Tây/Southwest Cay).<ref>{{cite web |url=http://eastseastudies.org/en/datbase-on-south-china-sea-study/doc_details/67-white-paper-on-the-hoang-sa-paracel-and-truong-sa-spratly-islands-part-2 |title="White Paper on the Hoang Sa (Paracel) and Truong Sa (Spratly) Islands (1975) |publisher=Ministry of Foreign Affairs (Republic of Vietnam)}}</ref> === 1968 – Pananakop ng Pilipinas === Noong 1968, sinakop ng mga sundalong Pilipino ang [[Pulo ng Parola]] (Northeast Cay, Song Tử Đông) at Pulo ng Pugad (Southwest Cay, Song Tử Tây).<ref>{{cite web |url=https://amti.csis.org/northeast-cay/ |title = Northeast Cay {{!}} Asia Maritime Transparency Initiative}}</ref> May kaugnayan dito si Cloma, na walang natagpuang opisyal na hakbang ng Pamahalaan ng Pilipinas na kasabay at partikular na nagpapatibay sa kaniyang deklarasyon. Gayunpaman, noong 1968, nagsimulang magpadala ang Pamahalaan ng Pilipinas ng mga sundalo upang sakupin ang lugar. Noong 1971, opisyal nitong inihayag na inokupa ng Pilipinas ang ilan sa mga katangian sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] (KIG) dahil sa "mga dahilan ng pambansang seguridad" at upang "pangalagaan ang kapakanan ng estado at ng mga mamamayan nito."<ref>https://www.cna.org/cna_files/pdf/iop-2014-U-008435.pdf, page 27, paragraph 3</ref> === 1975 – Pagbawi ng Timog Vietnam sa Pulo ng Pugad === {{Infobox military conflict |conflict= Insidente sa Pulo ng Pugad |date= 1975 |place= Pulo ng Pugad |result= Nasakop ng Timog Vietnam ang Pulo ng Pugad |combatant1={{flag|Pilipinas}} |combatant2={{flagicon|South Vietnam}} [[Timog Vietnam]] }} Matatagpuan ang Pulo ng Pugad malapit sa hilagang gilid ng [[Kapuluan ng Kalayaan]] sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]. Matatagpuan ito sa hilagang-kanluran ng [[Delikadong Karagatan]] (''Dangerous Ground''), sa pangkat ng [[Bahura ng Hilagang Peligro]] (''North Danger Reef''), na kinabibilangan din ng [[Pulo ng Parola]] (''Northeast Cay''), na inokupa ng Pilipinas; [[Bahura ng Timog Peligro]] (''South Reef''), na inokupa ng Timog Vietnam; at ng [[Bahura ng Peligro]], na hindi inokupa. Magkalayo lamang ng 1.75 milya (2.82 km) ang Pulo ng Pugad (''Southwest Cay'') at [[Pulo ng Parola]] (''Northeast Cay''), at tanaw ang magkabilang pulo sa bawat isa. Noong 1975, umalis ang lahat ng sundalong Pilipino na nagbabantay sa Pulo ng Pugad upang dumalo sa pagdiriwang ng kaarawan ng kanilang namumunong opisyal, na nakatalaga sa [[Pulo ng Parola]]. May lumabas ding ulat na nagsasabing nagawang magpadala ng mga prostituta ang mga opisyal ng Timog Vietnam sa pagdiriwang ng kaarawan upang akitin ang mga sundalong Pilipinong nagbabantay sa Pulo ng Pugad. Sinasabing nagsilbi itong "regalo" para sa kaarawan ng Pilipinong namumunong opisyal at bilang hakbang ng mga puwersa ng Timog Vietnam upang makipagkaibigan sa lahat ng sundalong Pilipinong nagbabantay sa Kapuluan ng Kalayaan (''Spratly Islands''). Hindi inaasahan ng mga sundalong Pilipino na gagamit ang Timog Vietnam ng panlilinlang, sapagkat kapuwa kaalyado ng Estados Unidos ang Pilipinas at Timog Vietnam noong [[Digmaang Biyetnam|Digmaang Vietnam]]. Pinaniniwalaang ang taktikang ito ang dahilan kung bakit nalaman ng mga puwersa ng Timog Vietnam na umalis sa pulo ang mga sundalong Pilipino, isang impormasyong karaniwang pinanatiling lihim.<ref name=seized>{{cite web |title=Vietnam could be the more serious threat in the Spratlys |url=https://rigobertotiglao.com/2023/08/02/vietnam-could-be-the-more-serious-threat-in-the-spratlys/ |publisher=Rigobertotiglao.com |date=August 2, 2023 |access-date=October 3, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251003025046/https://rigobertotiglao.com/2023/08/02/vietnam-could-be-the-more-serious-threat-in-the-spratlys/ |archive-date=October 3, 2025 |url-status=live}}</ref><ref name=seized2>{{cite web |last=Paglinawan |first=Adolfo Quizon |title=China’s effective control of SCS rules out Vietnam, Philippines at Sandy Cay |url=https://asiancenturyph.com/2025/05/14/chinas-effective-control-of-scs-rules-out-vietnam-philippines-at-sandy-cay/ |publisher=AsianCenturyPH.com |date=May 14, 2025 |access-date=October 3, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251003030416/https://asiancenturyph.com/2025/05/14/chinas-effective-control-of-scs-rules-out-vietnam-philippines-at-sandy-cay/ |archive-date=October 3, 2025 |url-status=live}}</ref><ref name=seized3>{{cite web |last=Tordesillas |first=Ellen T. |title=Occupy Spratlys |url=https://verafiles.org/articles/occupy-spratlys |publisher=VeraFiles.org |date=April 10, 2017 |access-date=October 3, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251003031310/https://verafiles.org/articles/occupy-spratlys |archive-date=October 3, 2025 |url-status=live}}</ref> Matapos ang pagdiriwang at nang luminaw na ang panahon, nagulat ang mga nagbalik na sundalong Pilipino nang madatnan nilang may isang kompanya ng mga sundalo ng Timog Vietnam na nasa pulo na. Pinalitan ng watawat ng Timog Vietnam ang watawat ng Pilipinas na nakawagayway na itinayo ng mga sundalong Pilipino. Agad na bumalik ang mga sundalong Pilipino sa Pulo ng Parola sa pangambang ito na ang susunod na puntiryahin. Matapos ipaalam sa nakatataas na pamunuan ng Pilipinas ang sitwasyon, inutusan nila ang mga sundalong nakatalaga sa Pulo ng Parola at [[Pulo ng Pag-asa]] (''Thitu Island'') na manatili sa katayuang pulang alerto (''red alert status''). Sa sumunod na mga umaga, ang tanging nagawa ng mga sundalong Pilipino sa Pulo ng Parola ay ang "magmura" habang inaawit ng mga sundalo ng Timog Vietnam ang kanilang pambansang awit sa Pulo ng Pugad. Nagpasiya ang mga opisyal ng Malacañang na manatiling tikom ang bibig upang hindi malagay sa alanganin ang ugnayang pangkaalyado habang nagpapatuloy pa ang Digmaang Vietnam.<ref name=seized /><ref name=seized2 /><ref name=seized3 /> === 1975 – Muling Pagkakaisa ng Vietnam === Pagkalipas ng ilang buwan, nagpasya ang bagong nagkaisang Vietnam (matapos magwagi ang Hilagang Vietnam laban sa Timog Vietnam, inokupa ng pangkat-puwersa ng Hilagang Vietnam ang pulo) na [[Kampanya sa Silangang Dagat|paalisin ang lahat ng natitirang sundalo ng Timog Vietnam sa Kapuluan ng Kalayaan]] at magtatag ng kontrol militar sa mga katangian nito. Iniulat na dose-dosenang sundalo ng Timog Vietnam sa Pulo ng Pugad (Song Tử Tây) ang lumangoy hanggang sa Pulo ng Parola upang maiwasang mabihag ng mga puwersa ng Hilagang Vietnam. Doon nagsimulang talakayin ng mga opisyal ng Malacañang, sa pamumuno ni Pangulong [[Ferdinand Marcos]], kung paano muli mababawi ng Pilipinas ang pulo. Lumilitaw na karamihan sa mga opisyal, na itinuturing na banta sa pambansang seguridad ng Pilipinas ang mga komunistang Hilagang Vietnamese, ay nagnanais na salakayin ang Pulo ng Pugad upang mabawi ito. Gayunpaman, matapos makatanggap ng ulat ng intelihensiya na nagsasaad na nakapagtayo na ang bagong nagkaisang Vietnam ng isang malaking himpilang militar na yari sa kongkreto sa loob lamang ng ilang linggo, tinalikuran ng mga opisyal ang plano at sinikap na lutasin ang usapin sa pamamagitan ng diplomasya. Gayunpaman, hindi na naisakatuparan ang paraang ito, kaya nananatiling inokupa ng Vietnam ang Pulo ng Pugad (Song Tử Tây) hanggang sa kasalukuyan. Kinumpirma ang insidenteng ito sa pamamagitan ng mga panayam sa mga sundalong sangkot dito sa isang yugto ng ngayo'y wala nang ''[[Magandang Gabi, Bayan]]'' ng [[ABS-CBN]].<ref name="seized" /><ref name="seized2" /><ref name=seized3 /> Bagaman inaangkin ng [[Vietnam]], [[Tsina]] (PRC), [[Taiwan (ROC)]], at [[Pilipinas]] ang pulo, wala nang naiuulat na sagupaan mula pa noong 1975.{{citation needed|date=Agosto 2017}} Sa kasalukuyan, idinaraos sa pulo ang pana-panahong magkasanib na pagsasanay at mga gawaing pampalakasan ng mga hukbong sandatahan ng Vietnam at Pilipinas.<ref>{{cite news |title=Philippine, Vietnam navies play sports on South China Sea island |url=https://www.gmanetwork.com/news/topstories/nation/615868/philippine-vietnam-navies-play-sports-on-south-china-sea-island/story/ |access-date=24 July 2024 |publisher=GMA News |date=25 June 2017}}</ref><ref>{{cite news |title=PH, Vietnam coast guards ready first joint drills |url=https://www.inquirer.net/409368/ph-vietnam-coast-guards-ready-first-joint-drills/ |access-date=24 July 2024 |publisher=Philippine Daily Inquirer |date=22 July 2017}}</ref> == Mga Sanggunian == {{reflist}} {{Kapuluan ng Kalayaan}} [[Kaurian:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kaurian:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] cdchb7e6sau5pid1zwcjyez632hm0f6 2213758 2213757 2026-06-28T06:40:52Z KyutKoTalaga 152379 /* 1963 – Pananakop ng Timog Vietnam */ 2213758 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | disputed = yes | name = Pulo ng Pugad | type = island | other_names = Southwest Cay ''(Ingles)''<br/>Pugad Island ''(Ingles ng Pilipinas)''<br/>Đảo Song Tử Tây ''(Vietnamese)''<br/>南子島 / 南子岛 Nánzi Dǎo ''(Tsino)'' | image_name = File:Song_Tu_Tay_2022-08-29-00_00_2022-08-29-23_59_Sentinel-2_L2A_True_color.jpg | image_caption = Pulo ng Pugad | pushpin_map = Spratly Islands relief | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{Coord|11|25|46|N|114|19|53|E|display=inline,title}} | archipelago = [[Kapuluan ng Kalayaan]] | area_ha = 19 | country = {{VNM}} | country_admin_divisions_title_1 = [[Mga distrito ng Vietnam|Distrito]] | country_admin_divisions_1 = [[Distrito ng Trường Sa]], [[Khánh Hòa]] | country_admin_divisions_title_2 = [[Mga komuna ng Vietnam|Komuna]] | country_admin_divisions_2 = Komuna ng Song Tử Tây | country1 = {{CHN}} | country2 = {{PHL}} | country3 = {{TWN}} | country4 = {{VNM}} | population = 32 }} [[File:Song tu tay (Southwest Cay).jpg|thumb|upright=1.5]] [[File:North Danger Reef-Landsat 7-April 2000.jpg|upright=1.5|thumb|Larawan mula sa [[Landsat 7]] (2000)]] [[File:North Danger Reef nautical chart of 1911 (cropped).jpg|upright=1.5|thumb|Mapa pandagat (1911)]] Ang '''Pulo ng Pugad''' ({{lang-en|Pugad Island}}), o '''Southwest Cay''' ([[Wikang Ingles|Ingles]]); '''Đảo Song Tử Tây''' ({{lang-vi|Đảo Song Tử Tây}}); '''Nanzi Dao''' ({{zh|t=|s=|p=Nánzi Dǎo|c=南子島/南子岛}}), ay isang [[pulo]] sa hilagang-kanlurang gilid ng [[Kapuluan ng Kalayaan]] sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]. Bahagi ito ng [[atol]] na [[Bahura ng Hilagang Peligro]] at matatagpuan lamang {{convert|1.75|miles|km}} sa timog-kanluran ng [[Pulo ng Parola]]. May likas na lawak itong {{convert|12|ha|acre}}, kaya ito ang ikaanim na pinaka-malaking likás na pulo sa Kapuluan ng Kalayaan at ang ikalawang pinaka-malaking pulong sinasakop ng Vietnam. Matatagpuan sa Pulo ng Pugad ang pinakamataas na punto sa kapuluan, na may taas na 4 na metro mula sa antas ng dagat. Dati itong pinamugaran ng mga ibon at natatakpan ng mga puno at guano; isinagawa rin dito ang pagluwas ng guano sa "malaking sukat".<ref name=Gazetteer>{{cite web | title = Digital Gazetteer of Spratly Islands | url = http://www.southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | accessdate = 2008-03-22 | url-status = dead | archiveurl = https://web.archive.org/web/20100827072842/http://southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | archivedate = 2010-08-27 }}</ref> Inaangkin din ang pulo ng [[Tsina]] (PRC), [[Taiwan]] (ROC), at ng [[Pilipinas]]. ==Kasaysayan== ===1933 – Pag-angkin at Pananakop ng Pransiya=== Noong 1933, inangkin ng [[Pamahalaan ng Pransiya]] ang [[Kapuluan ng Kalayaan]], kabilang ang Pulo ng Pugad at [[Pulo ng Parola]]. Tatlong barko, ang ''Alerte'', ang ''Astrolabe'', at ang ''De Lanessan''—ang lumahok sa ekspedisyon.<ref name="Hancox Prescott 1997">{{cite book | last1=Hancox | first1=D.J. | last2=Prescott | first2=J.R.V. | title=Secret Hydrographic Surveys in the Spratly Islands | publisher=Maritime Institute of Malaysia | series=Mima paper | year=1997 | isbn=978-983-9275-10-0 | url=https://books.google.com/books?id=J5gZAQAAIAAJ | page=86}}</ref> Ang sumusunod ay sipi mula sa ulat ni H. Cucherousset sa ''L'Eveil economique de l'Indochine'' (Blg. 790, 28 Mayo 1933): :"Higit pang pahilaga, sa tapat ng [[Nha Trang]], matatagpuan ang atol na tinatawag na 'North Danger' (Bahura ng Peligro). Inangkin ng ''Alerte'' ang dalawang mabuhanging pulo (''kayo'') kung saan nito natagpuan ang ilang mangingisdang Hapones. Dumating din doon ang ''De Lanessan'' at siniyasat ang maliit na pulo. Ang pulong ito ay kapansin-pansing mas mataas kaysa sa iba, na ang pinakamataas na bahagi ay umaabot sa limang metro. Malalaki ang deposito ng pospeyt (''phosphate'') at malawak itong pinakinabangan ng mga Hapones." Matapos maisagawa ang pananakop, inilathala ng [[Ministri ng Ugnayang Panlabas ng Pransiya]] ang sumusunod na paunawa sa ''Journal Officiel'' ng Pransiya na may petsang Hulyo 26, 1933 (pahina 7837): :"Paunawa hinggil sa pagsakop ng ilang pulo ng hukbong pandagat ng Pransiya. :Ang Pamahalaan ng Pransiya ay sasakupin gamit ang mga Hukbong pandagat nito sa mga sumusunod na pulo at maliliit na pulo: :Ang dalawang pulo na matatagpuan sa latitud na 11°29' hilaga at longhitud na 114°21' silangan ng Greenwich, kasama ang mga nakadependeng maliliit na pulo nito (36). (Isinagawa ang pananakop noong 10 Abril 1933.) :Ang mga nabanggit na pulo at maliliit na pulo ay saklaw na ngayon ng soberanya ng Pransiya. (Pinawawalang-bisa ng paunawang ito ang naunang paunawang inilathala sa ''Journal Officiel (Official Journal)'' noong 25 Hulyo 1933, pahina 7784.) === 1939–1945 – Pananakop ng Hapon === Noong 1939, sinakop ng [[Imperyo ng Hapon|Hapon]] ang mga pulo at nanatili roon hanggang sa matapos ang [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]]. === 1963 – Pananakop ng Timog Vietnam === [[File:Bia VNCH Truong Sa - Republic of Vietnam Spratly Islands Territorial Marker.JPG|thumb|Panandang pangteritoryo ([[estela]])<ref>Ginamit ang estelang ito mula 22 Agosto 1956 hanggang 1975, nang palitan ito ng isa pang estela mula sa [[Republikang Sosyalista ng Vietnam]] (kahaliling estado matapos ang [[Pagbagsak ng Saigon]])</ref>]] Noong 24 Mayo 1963, muling itinayo ng mga tripulante ng tatlong sasakyang-pandagat ng [[Timog Vietnam]]—ang ''Huong Giang'', ''Chi Lang'', at ''Ky Hoa''—ang mga estelang pangsoberanya sa [[Pulo ng Parola]] (Song Tử Đông/Northeast Cay) at Pulo ng Pugad (Song Tử Tây/Southwest Cay).<ref>{{cite web |url=http://eastseastudies.org/en/datbase-on-south-china-sea-study/doc_details/67-white-paper-on-the-hoang-sa-paracel-and-truong-sa-spratly-islands-part-2 |title="White Paper on the Hoang Sa (Paracel) and Truong Sa (Spratly) Islands (1975) |publisher=Ministry of Foreign Affairs (Republic of Vietnam)}}</ref> === 1968 – Pananakop ng Pilipinas === Noong 1968, sinakop ng mga sundalong Pilipino ang [[Pulo ng Parola]] (Northeast Cay, Song Tử Đông) at Pulo ng Pugad (Southwest Cay, Song Tử Tây).<ref>{{cite web |url=https://amti.csis.org/northeast-cay/ |title = Northeast Cay {{!}} Asia Maritime Transparency Initiative}}</ref> May kaugnayan dito si Cloma, na walang natagpuang opisyal na hakbang ng Pamahalaan ng Pilipinas na kasabay at partikular na nagpapatibay sa kaniyang deklarasyon. Gayunpaman, noong 1968, nagsimulang magpadala ang Pamahalaan ng Pilipinas ng mga sundalo upang sakupin ang lugar. Noong 1971, opisyal nitong inihayag na inokupa ng Pilipinas ang ilan sa mga katangian sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] (KIG) dahil sa "mga dahilan ng pambansang seguridad" at upang "pangalagaan ang kapakanan ng estado at ng mga mamamayan nito."<ref>https://www.cna.org/cna_files/pdf/iop-2014-U-008435.pdf, page 27, paragraph 3</ref> === 1975 – Pagbawi ng Timog Vietnam sa Pulo ng Pugad === {{Infobox military conflict |conflict= Insidente sa Pulo ng Pugad |date= 1975 |place= Pulo ng Pugad |result= Nasakop ng Timog Vietnam ang Pulo ng Pugad |combatant1={{flag|Pilipinas}} |combatant2={{flagicon|South Vietnam}} [[Timog Vietnam]] }} Matatagpuan ang Pulo ng Pugad malapit sa hilagang gilid ng [[Kapuluan ng Kalayaan]] sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]. Matatagpuan ito sa hilagang-kanluran ng [[Delikadong Karagatan]] (''Dangerous Ground''), sa pangkat ng [[Bahura ng Hilagang Peligro]] (''North Danger Reef''), na kinabibilangan din ng [[Pulo ng Parola]] (''Northeast Cay''), na inokupa ng Pilipinas; [[Bahura ng Timog Peligro]] (''South Reef''), na inokupa ng Timog Vietnam; at ng [[Bahura ng Peligro]], na hindi inokupa. Magkalayo lamang ng 1.75 milya (2.82 km) ang Pulo ng Pugad (''Southwest Cay'') at [[Pulo ng Parola]] (''Northeast Cay''), at tanaw ang magkabilang pulo sa bawat isa. Noong 1975, umalis ang lahat ng sundalong Pilipino na nagbabantay sa Pulo ng Pugad upang dumalo sa pagdiriwang ng kaarawan ng kanilang namumunong opisyal, na nakatalaga sa [[Pulo ng Parola]]. May lumabas ding ulat na nagsasabing nagawang magpadala ng mga prostituta ang mga opisyal ng Timog Vietnam sa pagdiriwang ng kaarawan upang akitin ang mga sundalong Pilipinong nagbabantay sa Pulo ng Pugad. Sinasabing nagsilbi itong "regalo" para sa kaarawan ng Pilipinong namumunong opisyal at bilang hakbang ng mga puwersa ng Timog Vietnam upang makipagkaibigan sa lahat ng sundalong Pilipinong nagbabantay sa Kapuluan ng Kalayaan (''Spratly Islands''). Hindi inaasahan ng mga sundalong Pilipino na gagamit ang Timog Vietnam ng panlilinlang, sapagkat kapuwa kaalyado ng Estados Unidos ang Pilipinas at Timog Vietnam noong [[Digmaang Biyetnam|Digmaang Vietnam]]. Pinaniniwalaang ang taktikang ito ang dahilan kung bakit nalaman ng mga puwersa ng Timog Vietnam na umalis sa pulo ang mga sundalong Pilipino, isang impormasyong karaniwang pinanatiling lihim.<ref name=seized>{{cite web |title=Vietnam could be the more serious threat in the Spratlys |url=https://rigobertotiglao.com/2023/08/02/vietnam-could-be-the-more-serious-threat-in-the-spratlys/ |publisher=Rigobertotiglao.com |date=August 2, 2023 |access-date=October 3, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251003025046/https://rigobertotiglao.com/2023/08/02/vietnam-could-be-the-more-serious-threat-in-the-spratlys/ |archive-date=October 3, 2025 |url-status=live}}</ref><ref name=seized2>{{cite web |last=Paglinawan |first=Adolfo Quizon |title=China’s effective control of SCS rules out Vietnam, Philippines at Sandy Cay |url=https://asiancenturyph.com/2025/05/14/chinas-effective-control-of-scs-rules-out-vietnam-philippines-at-sandy-cay/ |publisher=AsianCenturyPH.com |date=May 14, 2025 |access-date=October 3, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251003030416/https://asiancenturyph.com/2025/05/14/chinas-effective-control-of-scs-rules-out-vietnam-philippines-at-sandy-cay/ |archive-date=October 3, 2025 |url-status=live}}</ref><ref name=seized3>{{cite web |last=Tordesillas |first=Ellen T. |title=Occupy Spratlys |url=https://verafiles.org/articles/occupy-spratlys |publisher=VeraFiles.org |date=April 10, 2017 |access-date=October 3, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251003031310/https://verafiles.org/articles/occupy-spratlys |archive-date=October 3, 2025 |url-status=live}}</ref> Matapos ang pagdiriwang at nang luminaw na ang panahon, nagulat ang mga nagbalik na sundalong Pilipino nang madatnan nilang may isang kompanya ng mga sundalo ng Timog Vietnam na nasa pulo na. Pinalitan ng watawat ng Timog Vietnam ang watawat ng Pilipinas na nakawagayway na itinayo ng mga sundalong Pilipino. Agad na bumalik ang mga sundalong Pilipino sa Pulo ng Parola sa pangambang ito na ang susunod na puntiryahin. Matapos ipaalam sa nakatataas na pamunuan ng Pilipinas ang sitwasyon, inutusan nila ang mga sundalong nakatalaga sa Pulo ng Parola at [[Pulo ng Pag-asa]] (''Thitu Island'') na manatili sa katayuang pulang alerto (''red alert status''). Sa sumunod na mga umaga, ang tanging nagawa ng mga sundalong Pilipino sa Pulo ng Parola ay ang "magmura" habang inaawit ng mga sundalo ng Timog Vietnam ang kanilang pambansang awit sa Pulo ng Pugad. Nagpasiya ang mga opisyal ng Malacañang na manatiling tikom ang bibig upang hindi malagay sa alanganin ang ugnayang pangkaalyado habang nagpapatuloy pa ang Digmaang Vietnam.<ref name=seized /><ref name=seized2 /><ref name=seized3 /> === 1975 – Muling Pagkakaisa ng Vietnam === Pagkalipas ng ilang buwan, nagpasya ang bagong nagkaisang Vietnam (matapos magwagi ang Hilagang Vietnam laban sa Timog Vietnam, inokupa ng pangkat-puwersa ng Hilagang Vietnam ang pulo) na [[Kampanya sa Silangang Dagat|paalisin ang lahat ng natitirang sundalo ng Timog Vietnam sa Kapuluan ng Kalayaan]] at magtatag ng kontrol militar sa mga katangian nito. Iniulat na dose-dosenang sundalo ng Timog Vietnam sa Pulo ng Pugad (Song Tử Tây) ang lumangoy hanggang sa Pulo ng Parola upang maiwasang mabihag ng mga puwersa ng Hilagang Vietnam. Doon nagsimulang talakayin ng mga opisyal ng Malacañang, sa pamumuno ni Pangulong [[Ferdinand Marcos]], kung paano muli mababawi ng Pilipinas ang pulo. Lumilitaw na karamihan sa mga opisyal, na itinuturing na banta sa pambansang seguridad ng Pilipinas ang mga komunistang Hilagang Vietnamese, ay nagnanais na salakayin ang Pulo ng Pugad upang mabawi ito. Gayunpaman, matapos makatanggap ng ulat ng intelihensiya na nagsasaad na nakapagtayo na ang bagong nagkaisang Vietnam ng isang malaking himpilang militar na yari sa kongkreto sa loob lamang ng ilang linggo, tinalikuran ng mga opisyal ang plano at sinikap na lutasin ang usapin sa pamamagitan ng diplomasya. Gayunpaman, hindi na naisakatuparan ang paraang ito, kaya nananatiling inokupa ng Vietnam ang Pulo ng Pugad (Song Tử Tây) hanggang sa kasalukuyan. Kinumpirma ang insidenteng ito sa pamamagitan ng mga panayam sa mga sundalong sangkot dito sa isang yugto ng ngayo'y wala nang ''[[Magandang Gabi, Bayan]]'' ng [[ABS-CBN]].<ref name="seized" /><ref name="seized2" /><ref name=seized3 /> Bagaman inaangkin ng [[Vietnam]], [[Tsina]] (PRC), [[Taiwan (ROC)]], at [[Pilipinas]] ang pulo, wala nang naiuulat na sagupaan mula pa noong 1975.{{citation needed|date=Agosto 2017}} Sa kasalukuyan, idinaraos sa pulo ang pana-panahong magkasanib na pagsasanay at mga gawaing pampalakasan ng mga hukbong sandatahan ng Vietnam at Pilipinas.<ref>{{cite news |title=Philippine, Vietnam navies play sports on South China Sea island |url=https://www.gmanetwork.com/news/topstories/nation/615868/philippine-vietnam-navies-play-sports-on-south-china-sea-island/story/ |access-date=24 July 2024 |publisher=GMA News |date=25 June 2017}}</ref><ref>{{cite news |title=PH, Vietnam coast guards ready first joint drills |url=https://www.inquirer.net/409368/ph-vietnam-coast-guards-ready-first-joint-drills/ |access-date=24 July 2024 |publisher=Philippine Daily Inquirer |date=22 July 2017}}</ref> == Mga Sanggunian == {{reflist}} {{Kapuluan ng Kalayaan}} [[Kaurian:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kaurian:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] 3dzfnni0zqngvysnego3bltx5xq876v 0 338614 2213586 2213520 2026-06-27T15:45:15Z LknFenix 125962 + Karera sa kolehiyo 2213586 wikitext text/x-wiki {{Infobox basketball biography | name = Jordan Clarkson | image = Jordan Clarkson NY Knicks 2025 NBA Cup (cropped).jpg | caption = Clarkson sa [[New York Knicks]] noong 2025 | image_size = | number = 00 | team = New York Knicks | position = ''Shooting guard'' / ''point guard'' | league = [[NBA]] | birth_date = {{birth date and age|1992|6|7}} | birth_place = [[Tampa, Florida]], Estados Unidos | nationality = Amerikano / Pilipino | height_ft = 6 | height_in = 5 | weight_lb = 194 | high_school = Karen J. Wagner<br />([[San Antonio, Texas]]) | college = * Tulsa (2010–2012) * Missouri (2013–2014) | draft_year = 2014 | draft_round = 2 | draft_pick = 46 | draft_team = [[Washington Wizards]] | career_start = 2014 | career_end = | highlights = * NBA champion ({2026) * NBA Cup champion (2025) * NBA Sixth Man of the Year ({{nbay|2020|end}}) * NBA All-Rookie First Team ({{nbay|2014|end}}) * Second-team All-SEC (2014) * First-team All-C-USA (2012) * C-USA All-Freshman Team (2011) }} Si '''Jordan Taylor Clarkson''' (ipinanganak noong Hunyo 7, 1992) ay isang Amerikano-Pilipinong propesyonal na manlalaro ng [[basketbol]] para sa [[New York Knicks]] ng [[National Basketball Association]] (NBA). Naglaro siya ng pangkolehiyong basketbol sa loob ng dalawang season kasama ang Tulsa Golden Hurricane bago lumipat sa Missouri, kung saan napili siya sa ikalawang koponang all-conference ng Timong-silangang Komperensiya (SEC). Noong 2026, nagkampeon siya kasama ang Knicks. Matapos hindi tapusin ang kanyang huling taon sa kolehiyo upang sumali sa 2014 NBA draft, napili si Clarkson ng [[Washington Wizards]] sa ikalawang round sa pamamagitan ng ika-46 na kabuuang pagpili at agad na ipinagpalit sa [[Los Angeles Lakers]]. Napili siya sa NBA All-Rookie First Team. May pagkamamamayang Pilipino rin siya at kumatawan sa [[Pambansang koponan ng basketbol ng Pilipinas|pambansang koponan ng Pilipinas]].<ref name="Citizenship Citation PH Passport Proof">{{Cite web |title=Jordan Clarkson PH passport |url=http://www.philstar.com/sports/2015/08/25/1492076/look-jordan-clarkson-ph-passport |access-date=Agosto 31, 2015 |website=Philippine Star|language=en|trans-title=Pasaporteng PH ni Jordan Clarkson}}</ref><ref name="Citizenship Citation A">{{Cite web |title=SBP: No need to naturalize Jordan Clarkson |url=http://cnnphilippines.com/sports/2015/08/24/Gilas-Pilipinas-Jordan-Clarkson-natural-born.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161013125419/http://cnnphilippines.com/sports/2015/08/24/Gilas-Pilipinas-Jordan-Clarkson-natural-born.html |archive-date=Oktubre 13, 2016 |access-date=Agosto 31, 2015 |website=CNN Philippines|language=en|trans-title=SBP: Hindi na kailangang naturalisahin si Jordan Clarkson}}</ref><ref name="Citizenship Citation C">{{Cite web |date=Agosto 28, 2015 |title=NBA's Jordan Clarkson could visit during Jones Cup |url=https://chinapost.nownews.com/20150829-42776 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180828170429/https://chinapost.nownews.com/20150829-42776 |archive-date=Agosto 28, 2018 |access-date=Agosto 31, 2015 |website=China Post|language=en|trans-title=Jordan Clarkson ng NBA, maaaring bumisita sa Jones Cup}}</ref> Noong 2021, hinirang si Clarkson bilang NBA Sixth Man of the Year.<ref>{{Cite web |date=Pebrero 8, 2018 |title=10 Facts and Stats About Jordan Clarkson |url=https://www.nba.com/cavaliers/photogallery/clarkson-facts-stats |website=NBA|language=en|trans-title=10 Katotohanan at Estadistika Tungkol kay Jordan Clarkson}}</ref> == Maagang buhay == Ipinanganak si Clarkson sa [[Tampa, Florida]], kina Mike Clarkson na isang Aprikano-Amerikano at Annette Tullao Davis na isang Pilipina-Amerikana. Ang ina ni Davis na si Marcelina Tullao Kingsolver ay mula sa [[Bacolor]], Pampanga, Pilipinas.<ref>{{cite news|first=Sam|last=Laird|title=Lakers start first Asian-American backcourt in NBA history|date=Marso 26, 2015|work=Mashable|url=https://mashable.com/2015/03/25/lakers-start-first-asian-american-backcourt-in-nba-history/|access-date=Enero 18, 2021|language=en|trans-title=Lakers, ang unang Asian-American backcourt sa kasaysayan ng NBA}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://sports.abs-cbn.com/nba/news/2017/10/19/jordan-clarkson-s-biggest-fan-his-lola-marcelina-32420|title=Jordan Clarkson's biggest fan? His Lola Marcelina|last=Corp|first=ABS-CBN|website=ABS-CBN SPORTS|language=en|access-date=Oktubre 21, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191021200828/https://sports.abs-cbn.com/nba/news/2017/10/19/jordan-clarkson-s-biggest-fan-his-lola-marcelina-32420|archive-date=Oktubre 21, 2019|trans-title=Pinakamalaking tagahanga ni Jordan Clarkson? Ang kanyang Lola Marcelina}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://sports.inquirer.net/317553/clarksons-dream-deferred-no|title=Clarkson's dream deferred no more|last=Della|first=Percy D.|website=sports.inquirer.net|date=Agosto 31, 2018|language=en|access-date=Oktubre 21, 2019|trans-title=Hindi na naantala ang pangarap ni Clarkson}}</ref> Parehong naglingkod sa [[Hukbong Himpapawid ng Estados Unidos]] ang kanyang mga magulang at nagdiborsyo noong bata pa si Clarkson; kalaunan ay muling nagpakasal ang ama ni Clarkson kay Janie Clarkson.<ref>{{Cite web |last=Bresnahan |first=Mike |date=Enero 4, 2015 |title=Father's diagnosis affected Jordan Clarkson on the court |url=https://www.latimes.com/sports/lakers/la-sp-lakers-jordan-clarkson-20150104-story.html |access-date=Oktubre 21, 2019 |website=Los Angeles Times |language=en-US|trans-title=Naapektuhan ang paglalaro ni Jordan Clarkson ng diyagnosis ng kanyang ama}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.dailynews.com/sports/20150331/lakers-rookie-jordan-clarkson-finds-inspiration-from-his-father-coach-friend-cancer-survivor|title=Lakers' rookie Jordan Clarkson finds inspiration from his father – coach, friend, cancer survivor|date=Abril 1, 2015|website=Daily News|language=en-US|access-date=Oktubre 21, 2019|trans-title=Jordan Clarkson, rookie ng Lakers, nakahanap ng inspirasyon mula sa kanyang ama – coach, kaibigan, at nakaligtas sa kanser}}</ref> Lumipat siya sa [[San Antonio, Texas]] nang siya ay mga anim na taong gulang.<ref>{{cite news |last=Flores |first=David |title=Wagner grad Clarkson makes first NBA start in Lakers' loss to Spurs |date=Enero 24, 2015 |work=Kens5.com |url=http://www.kens5.com/story/opinion/contributors/david-flores/2015/01/24/wagner-grad-clarkson-makes-first-nba-start-against-spurs/22265519/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20150810153714/http://www.kens5.com/story/opinion/contributors/david-flores/2015/01/24/wagner-grad-clarkson-makes-first-nba-start-against-spurs/22265519/ |archive-date=Agosto 10, 2015 |url-status=live |language=en|trans-title=Gradwado ni Wagner na si Clarkson, unang nagsimula sa NBA sa pagkatalo ng Lakers sa Spurs}}</ref> Nag-aral siya sa Karen Wagner High School sa San Antonio. Bilang isang sopomor, nag-average siya ng 10 puntos bawat laro at nakatanggap ng marangal na pagbanggit sa ''all-district team''. Bilang isang dyunyor, nag-average siya ng 20 puntos, anim na ''rebound'', at apat na ''assist'' bawat laro, na tumulong sa kanyang koponan na magtala ng 32–8 rekord at makarating sa semipinal ng kampeonato ng estado ng Class 5A.<ref name="bio">{{cite web | url=http://www.mutigers.com/sports/m-baskbl/mtt/jordan_clarkson_802288.html | title=Jordan Clarkson Bio | work=MUTigers.com | archive-url=https://web.archive.org/web/20150612045048/http://www.mutigers.com/sports/m-baskbl/mtt/jordan_clarkson_802288.html|archive-date=Hunyo 12, 2015|language=en|trans-title=Talambuhay ni Jordan Clarkson}}</ref> Noong Nobyembre 11, 2009, pumirma si Clarkson ng isang ''National Letter of Intent'' upang maglaro ng pangkolehiyong basketbol sa Unibersidad ng Tulsa.<ref>{{cite web | url=http://www.tulsahurricane.com/sports/m-baskbl/spec-rel/111109aab.html | title=Tulsa Basketball Signs Three Prep Seniors | work=TulsaHurricane.com | date=Nobyembre 11, 2009 | access-date=Hulyo 8, 2014 | url-status=dead | archive-url=https://web.archive.org/web/20140714190149/http://www.tulsahurricane.com/sports/m-baskbl/spec-rel/111109aab.html | archive-date=Hulyo 14, 2014 |language=en|trans-title=Pumirma ang Tulsa Basketball ng Tatlong Prep Seniors}}</ref> Bilang isang sinyor, nag-average siya ng 18.9 puntos, 6.1 ''rebound'', 3.4 ''assist'', at 2.1 ''steal'' bawat laro, na tumulong sa kanyang koponan na magtala ng 38–2 rekord at umabot sa semipinal ng kampeonato ng estado, kung saan ito natalo. Hinirang din siyang ''San Antonio High School Player of the Year''.<ref name="bio" /> ==Karera sa kolehiyo== ===Tulsa=== Sa kanyang presmang taon sa Tulsa, napili si Clarkson sa 2011 Conference USA All-Freshman Team matapos siyang hiranging Conference USA Freshman of the Week nang apat na beses noong 2010–11. Sa 27 laro (siyam bilang ''starter''), nag-average siya ng 11.5 puntos, 2.1 ''rebound'', at 1.9 ''assist'' habang naglalaro ng ''average'' na 24.9 minuto bawat laro.<ref name="bio" /><ref name="stats">{{cite web | url=https://www.sports-reference.com/cbb/players/jordan-clarkson-1.html | title=Jordan Clarkson Stats | work=Sports-Reference.com | access-date=Hulyo 8, 2014|language=en|trans-title=Estadistika ni Jordan Clarkson}}</ref> Sa kanyang sopomor na taon, napili siya sa All-Conference USA First Team at NABC All-District 11 Team. Sa 31 laro (lahat ay sinimulan niya), nag-average siya ng 16.5 puntos, 3.9 ''rebound'', at 2.5 ''assist'' habang naglalaro ng ''average'' na 33.9 minuto bawat laro.<ref name="bio" /><ref name="stats" /> ===Missouri=== [[File:Jordan Clarkson with Missouri in 2014.jpg|thumb|upright|right|Clarkson sa Missouri noong 2014]] Noong Mayo 2012, lumipat si Clarkson sa Unibersidad ng Missouri<ref>{{cite web | url=http://www.cbssports.com/collegebasketball/eye-on-college-basketball/18984674/tulsa-transfer-jordan-clarkson-headed-to-missouri | title=Tulsa transfer Jordan Clarkson headed to Missouri | work=CBSSports.com | date=Mayo 7, 2012 | access-date=Hulyo 8, 2014|language=en|trans-title=Lilipat sa Missouri si Jordan Clarkson mula sa Tulsa}}</ref> at hindi nakapaglaro noong 2012–13 season dahil sa mga patakaran ng [[NCAA]] hinggil sa paglilipat ng mga manlalaro.<ref name="bio" /> Sa kanyang ''redshirt junior season'', napabilang siya sa 2014 All-SEC Second Team. Napasama rin siya sa listahan ng Wooden Award Midseason Top 25 noong Enero 2014 at tatlong ulit na kinilalang Southeastern Conference Player of the Week. Sa 35 laro (lahat bilang starter), nagtala siya ng average na 17.5 puntos, 3.8 ''rebound'', 3.4 ''assist'', at 1.1 ''steal'' sa loob ng ''average'' na 35.1 minuto bawat laro.<ref name="bio" /><ref name="stats" /> Noong Marso 31, 2014, nagdeklara si Clarkson para sa NBA draft, na isinusuko ang kanyang huling taon ng pagiging kuwalipikado sa kolehiyo.<ref>{{cite web | url=https://www.espn.com/nba/draft2014/story/_/id/10701976/missouri-tigers-jordan-clarkson-nba-draft | title=Jordan Clarkson chooses NBA draft | publisher=ESPN | date=Marso 31, 2014 | access-date=Hulyo 8, 2014|language=en|trans-title=Pinili ni Jordan Clarkson ang NBA draft}}</ref> ==Mga sanggunian== {{Reflist}} [[Kategorya:Shooting guards]] [[Kategorya:Mga Amerikanong liping-Pilipino]] [[Kategorya:Nabubuhay na mga tao]] [[Kategorya:Ipinanganak noong 1992]] cd2us6anoh7be7hyknxn0u1f8rwkf95 0 338672 2213574 2026-06-27T13:25:17Z Arko Blangko 155328 Bagong pahina: {{Infobox country | conventional_long_name = Kaharian ng Polonya at Dukadong Maringal ng Litwanya | native_name = {{ubl|{{native name|pl|Królestwo Polskie i Wielkie Księstwo Litewskie}}|{{native name|la|Regnum Poloniae Magnusque Ducatus Lithuaniae}}}} | p1 = Crown of the Kingdom of Poland | flag_p1 = Kingdom of Poland-flag.svg | border_p1 = no | p2 = Grand Duchy of Lithuania | flag_p2 = Royal banner of the Grand Duchy of Lithuan... 2213574 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | conventional_long_name = Kaharian ng Polonya at Dukadong Maringal ng Litwanya | native_name = {{ubl|{{native name|pl|Królestwo Polskie i Wielkie Księstwo Litewskie}}|{{native name|la|Regnum Poloniae Magnusque Ducatus Lithuaniae}}}} | p1 = Crown of the Kingdom of Poland | flag_p1 = Kingdom of Poland-flag.svg | border_p1 = no | p2 = Grand Duchy of Lithuania | flag_p2 = Royal banner of the Grand Duchy of Lithuania.svg | border_p2 = no | s1 = Kingdom of Galicia and Lodomeria | flag_s1 = Flag of Galicia (Central Europe, 1849-1918).svg | s2 = Russian Empire | flag_s2 = Flag of Russia.svg | s3 = Kingdom of Prussia | flag_s3 = Flag of the Kingdom of Prussia (1750-1801).svg | era = [[Early modern period]] | year_start = 1569 | date_start = 1 July | event_start = [[Union of Lublin]] | year_end = 1795<ref name="EB-Partitions">{{Britannica|466910|Partitions of Poland}}</ref> | date_end = 24 October | event_end = [[Third Partition of Poland|Third Partition]] | event2 = [[First Partition of Poland|First Partition]] | date_event2 = 5 August 1772 | event3 = [[Constitution of 3 May 1791|3 May Constitution]] | date_event3 = 3 May 1791 | event4 = [[Second Partition of Poland|Second Partition]] | date_event4 = 23 January 1793<ref name="EB-Partitions"/> | image_flag = Banner of Poland-Lithuania.svg | flag_type = Makaharing Bandila | flag_size = 150px | flag_border = no | image_coat = Arms of Poland-Lithuania under the House of Vasa.svg | symbol_type = Makaharing Eskudo | image_map = Map of the Polish–Lithuanian Commonwealth (1619–1621).png | image_map_caption = The Polish–Lithuanian Commonwealth (green) and its vassal states (light green) in 1619 | government_type = [[Federal monarchy|Federal]] parliamentary [[elective monarchy]]{{efn|[[Hereditary monarchy|Hereditary]] until 1572<ref name="ReferenceA">Janusz Sykała: ''Od Polan mieszkających w lasach – historia Polski – aż do króla Stasia'', Gdansk, 2010.</ref><ref name="Georg Ziaja p. 9">Georg Ziaja: ''Lexikon des polnischen Adels im Goldenen Zeitalter 1500–1600'', p.&nbsp;9.</ref> and briefly [[Constitutional Monarchy|Constitutional]] between 1791 and 1792<ref>{{Cite encyclopedia |date=2024-09-07 |title=Poland - Partition, Sovereignty, Revolution |encyclopedia=Encyclopædia Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Poland/The-First-Partition |access-date=2024-09-08}}</ref>}} | legislature = [[Sejm of the Polish–Lithuanian Commonwealth|General ''sejm'']] | upper_house = [[Senate of Poland#History|Senate]] | lower_house = Chamber of Deputies | title_leader = [[List of Polish monarchs|King]] and [[List of Lithuanian monarchs|Grand Duke]] | leader1 = {{nwr|[[Sigismund II Augustus]]}} | year_leader1 = 1569–1572 (first) | leader2 = {{nwr|[[Stanisław August Poniatowski|Stanisław II August]]}} | year_leader2 = 1764–1795 (last) | title_deputy = [[Grand Chancellor of Lithuania]] | deputy1 = [[Mikołaj "the Red" Radziwiłł|Mikołaj Radziwiłł]] | year_deputy1 = 1569–1584 (first) | deputy2 = [[Joachim Chreptowicz]] | year_deputy2 = 1793–1795 (last) | title_representative = [[Grand Chancellor of the Crown]] | representative1 = [[Walenty Dembiński]] | year_representative1 = 1569–1576 (first) | representative2 = [[Antoni Sułkowski (chancellor)|Antoni Sułkowski]] | year_representative2 = 1793–1795 (last) | religion = {{ubl | [[Catholic Church|Catholicism]] (official)<ref name="Richters">{{Cite book |title=The Post-Soviet Russian Orthodox Church: Politics, Culture and Greater Russia |first=Katja |last=Richters |year=2012 |isbn=978-1-136-29636-9 |page=133 |publisher=Routledge |quote=formed part of the Polish–Lithuanian Commonwealth which was ruled by Catholic monarchs who made Roman Catholicism the state religion}}</ref> | [[Eastern Orthodox Church|Eastern Orthodoxy]] | [[Protestantism]] | [[Judaism]] | [[Islam]] }} | capital = {{ubli |[[Kraków]]<ref name="warsaw-capital-1596"/> {{nwr|(1569–1596)}} |[[Warsaw]]<ref name="warsaw-capital-1596"/> {{nwr|(1596–1795)}} }} | stat_year1 = 1582 | stat_area1 = 815000 | ref_area1 = <ref name="Panstwowe">Panstwowe Przedsiebiorstwo Wydawnictw Kartograficznych: ''Atlas Historyczny Polski'', wydanie X, 1990, p.&nbsp;14, {{ISBN|83-7000-016-9}}.</ref> | stat_pop1 = 8,000,000 | ref_pop1 = <ref name="Panstwowe" /> | stat_year2 = 1618 | stat_area2 = 1000000 | ref_area2 = <ref>Bertram Benedict (1919): ''A history of the great war. Bureau of national literature'', inc. p.&nbsp;21.</ref> | stat_year3 = 1700<ref>Wilson, Peter (1998). ''German Armies: War and German Society, 1648–1806.'' London: UCL Press. Page 131.</ref> | stat_area3 = 733,500 | stat_pop3 = 8,000,000 | motto = {{lang|la|Si Deus nobiscum quis contra nos}}<br>"Kung ang Diyos ay panig sa atin, sino ang makakalaban sa atin"<br><br>{{lang|la|[[Pro Fide, Lege et Rege]]}}<br>"Para sa pananampalataya, batas, at hari" | anthem = {{lang|pl|[[Gaude Mater Polonia]]}}<br>"Magdiwang Inang Polonya"<br>[[File:Gaude Mater Polonia - Educatus.opus|center]] | official_languages = {{ubl|[[Wikang Polako|Polako]]|[[Wikang Latin|Latin]]}} }} Ang '''Sampamahalaang Polako-Litwano''', na tinatawag ding **Polonya–Lithuania** o **Unang Republika ng Polonya** (Polish: *I Rzeczpospolita*), ay isang pederatibong tunay na unyon sa pagitan ng **Kaharian ng Polonya** at ng **Dakilang Dukado ng Lithuania** na umiral mula **1569 hanggang 1795**. Isa ito sa pinakamalaki at may pinakamalaking populasyon sa Europa noong ika-16 hanggang ika-18 siglo. Sa kasagsagan nito noong unang bahagi ng ika-17 siglo, sumasaklaw ang Komonwelt sa humigit-kumulang **1,000,000 km²** at may populasyong tinatayang **12 milyon** noong 1618. Ang mga opisyal na wika nito ay **Polish** at **Latin**, habang **Katolisismo** ang opisyal na relihiyon ng estado. Itinatag ang Komonwelt bilang iisang estado sa pamamagitan ng **Unyon ng Lublin** noong **1 Hulyo 1569**. Bago nito, nagkakaisa na ang dalawang bansa sa ilalim ng isang personal na unyon mula pa noong **Kasunduan sa Krewo** noong 1385, at lalo pang pinagtibay sa pag-aasawa ni **Reyna Jadwiga ng Polonya** at ni **Dakilang Duke Jogaila ng Lithuania**, na kalaunan ay kinoronahan bilang **Władysław II Jagiełło**, Hari ng Polonya sa pamamagitan ng karapatan ng kanyang asawa (*jure uxoris*). Ang kanilang inapo na si **Sigismund II Augustus** ang nagpatupad ng ganap na pagsasanib upang mapatatag ang mga hangganan ng kanyang nasasakupan at mapanatili ang pagkakaisa. Dahil wala siyang naging anak, nagtapos ang **Dinastiyang Jagiellonian** sa kanyang pagkamatay noong 1572. Mula noon, ipinatupad ang sistemang **elektibong monarkiya**, kung saan ang hari ay inihahalal habambuhay mula sa mga maharlikang pamilya ng bansa o mula sa mga banyagang dinastiya. Ang sistemang pampamahalaan ng Komonwelt, na kinabibilangan ng parlamentaryong pamahalaan at elektibong monarkiya na tinatawag na **Gintong Kalayaan (Golden Liberty)**, ay isa sa mga naunang halimbawa ng **konstitusyonal na monarkiya**. Ang **Pangkalahatang Sejm**, isang parlamentong may dalawang kapulungan, ang may kapangyarihang lehislatibo. Ang mababang kapulungan nito ay inihahalal ng mga maharlikang kabilang sa **szlachta**, na bumubuo sa humigit-kumulang 10% ng populasyon. Ang **Henrician Articles**, isang batas na may katayuang konstitusyonal, ang nagtakda ng mga limitasyon sa kapangyarihan ng hari at ng kanyang pamahalaan. Kilala rin ang bansa sa mataas na antas ng pagkakaiba-iba ng mga etniko at sa malawak na pagpaparaya sa relihiyon kumpara sa ibang bansa sa Europa noong panahong iyon, na ginagarantiyahan ng **Batas ng Konpederasyon ng Warsaw** noong 1573, bagaman nagkakaiba-iba ang aktuwal na antas ng kalayaan sa relihiyon sa iba't ibang panahon. Sa loob ng unyon, ang Polonya ang nangingibabaw na katuwang. Kadalasang kusang-loob ang **Polonisasyon** ng mga maharlika, ngunit may mga pagkakataong nilabanan ang mga pagsisikap ng estado na magpalaganap ng isang relihiyon. Matapos ang mahabang panahon ng kasaganaan, ang Komonwelt ay nakaranas ng tuluy-tuloy na pinagsamang pag-atake mula sa mga karatig-bansa at unti-unting humina sa larangan ng pulitika at militar. Dahil sa lumalalang kahinaan nito, hinati-hati ang teritoryo ng Komonwelt sa pagitan ng **Austria**, **Prussia**, at **Russia** noong huling bahagi ng ika-18 siglo. Bago tuluyang mawala, nagsagawa ang Komonwelt ng malawakang reporma at ipinasa ang **Konstitusyon ng Mayo 3**, na kinikilalang unang makabagong nakasulat na konstitusyon sa kasaysayan ng Europa at ikalawa sa buong mundo, kasunod ng **Konstitusyon ng Estados Unidos**. tncoyu9oqz0cx3ntg0s3kjktvol99ot 4 338673 2213578 2026-06-27T14:19:13Z UndueMarmot 127823 Ikinakarga sa [[Wikipedia:Pagpapangalan]] 2213578 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Wikipedia:Pagpapangalan]] {{Rcat shell| {{R from shortcut}} }} i3j08ezvztq8i1voxris4kd2cdfhpku 0 338674 2213580 2026-06-27T14:20:51Z UndueMarmot 127823 Inilipat ni UndueMarmot ang pahinang [[SM Prime Holdings]] sa [[SM Prime]]: pangkaraniwang pangalan, per [[WP:NC]] + [[:en:WP:NCCORP]] 2213580 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[SM Prime]] niumrw3gfozl6s1r0bymw32toq304xg 1 338675 2213582 2026-06-27T14:20:51Z UndueMarmot 127823 Inilipat ni UndueMarmot ang pahinang [[Usapan:SM Prime Holdings]] sa [[Usapan:SM Prime]]: pangkaraniwang pangalan, per [[WP:NC]] + [[:en:WP:NCCORP]] 2213582 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Usapan:SM Prime]] e6mjn677ps84jxttsp7qkjerzuriayt 0 338676 2213601 2026-06-28T00:46:09Z Jojit fb 38 Bagong pahina: Ang '''komedo''' ay isang nababarang polikulo ng buhok (poro ng [[Balat (anatomiya)|balat]]). Ang keratina (mga tirang balat) ay humahalo sa sebo upang mabara ang polikulo. Maaaring bukas ang komedo (''blackhead'') o natatakpan ng balat ('''''whitehead'''''), at maaaring lumitaw na may o walang [[akne]]. Ang salitang ''komedo'' ay nagmula sa salitang [[Wikang Latin|Latin]] na ''comedere'' na nangangahulugang "kumain" o "ubusin". Noong sinaunang panahon, ginamit ito upang tuku... 2213601 wikitext text/x-wiki Ang '''komedo''' ay isang nababarang polikulo ng buhok (poro ng [[Balat (anatomiya)|balat]]). Ang keratina (mga tirang balat) ay humahalo sa sebo upang mabara ang polikulo. Maaaring bukas ang komedo (''blackhead'') o natatakpan ng balat ('''''whitehead'''''), at maaaring lumitaw na may o walang [[akne]]. Ang salitang ''komedo'' ay nagmula sa salitang [[Wikang Latin|Latin]] na ''comedere'' na nangangahulugang "kumain" o "ubusin". Noong sinaunang panahon, ginamit ito upang tukuyin ang mga parasitikong bulate; sa makabagong terminolohiyang medikal, ginagamit ito dahil sa mala-bulateng anyo ng materyal na lumalabas kapag pinisil ang komedo. Ang talamak na kondisyong may pamamaga sa balat na karaniwang kinabibilangan ng mga komedo, namumulang papula, at mga [[pustula]] (mga [[taghiyawat]] na may nana) ay tinatawag na akne. Ang impeksiyon ang nagdudulot ng pamamaga at pagbuo ng [[nana]]. Ang pag-uuri kung ang isang kondisyon sa balat ay maituturing na akne ay nakabatay sa dami ng mga komedo at kung may kasamang [[impeksiyon]]. Hindi dapat ipagkamali ang mga komedo sa mga pilamentong sebaseo. Ang ''Comedo-type ductal carcinoma in situ'' (DCIS, o karsinoma in situ ng dukto na uring komedo) ay walang kaugnayan sa mga kondisyong pangbalat na tinalakay rito. Ang DCIS ay isang hindi pa nagsasalakay na uri ng [[kanser sa suso]], subalit ang DCIS ay maaaring maging mas agresibo at mas malamang na maging mapansalakay. == Mga sanhi == Tumataas ang produksiyon ng sebo sa mga glandulang sebasea sa panahon ng [[pagbibinata at pagdadalaga]], kaya karaniwan ang mga komedo at akne sa mga kabataan. Madalas ding lumitaw ang akne bago ang [[pagreregla]] at sa mga babaeng may ''polycystic ovary syndrome'' (PCOS, sindromang obaryong polisistiko). Maaari ring lumala ang akne dahil sa [[paninigarilyo]]. Ang pagiging maitim ng bukas na komedo ay dulot ng oksidasyon, at hindi ng maruming balat o kakulangan sa kalinisan. Ang sobrang paghuhugas o pagkuskos ng balat ay maaaring magpalala ng kondisyon dahil naiirita ang balat. Ang madalas na paghawak o pagpisa sa mga komedo ay maaari ring magdulot ng iritasyon at magkalat ng impeksiyon. Hindi pa malinaw kung may epekto ang pag-aahit sa pagbuo ng mga komedo o akne. May ilang produktong pampaganda o pangangalaga sa balat na maaaring magdulot ng mas maraming komedo sa pamamagitan ng pagbabara sa mga poro. Ang mamantikang produkto sa buhok, gaya ng [[pomada]], ay maaari ring magpalala ng akne. Ang mga produktong nagsasabing hindi sila nakababara ng mga poro ay maaaring may tatak na hindi komedoheniko o hindi akneheniko. Ang mga [[kosmetiko]] at produktong pangbalat na walang langis at batay sa tubig ay maaaring mas mababa ang posibilidad na magdulot ng akne. Hindi pa tiyak kung ang pagkain o pagkabilad sa araw ay nakabubuti, nakasasama, o walang epekto sa pagbuo ng mga komedo. Ang tubong paloob na buhok ay maaari ring bumara sa poro at magdulot ng umbok o humantong sa impeksiyon na nagiging sanhi ng pamamaga at pagbuo ng nana. Maaari ring magkaroon ng papel ang mga [[Hene (biyolohiya)|hene]] sa posibilidad ng pagkakaroon ng akne. Mas karaniwan ang mga komedo sa ilang [[pangkat-etniko]]. Ang mga taong may pinagmulan sa Latino at kamakailang lahing Aprikano ay maaaring makaranas ng mas matinding pamamaga sa mga komedo, mas maraming akneng may mga komedo, at mas maagang pagsisimula ng pamamaga. obl32qr4a597f0ndrwsls8wly9sy95z 2213605 2213601 2026-06-28T00:59:29Z Jojit fb 38 added [[Category:Sakit sa balat]] using [[WP:HC|HotCat]] 2213605 wikitext text/x-wiki Ang '''komedo''' ay isang nababarang polikulo ng buhok (poro ng [[Balat (anatomiya)|balat]]). Ang keratina (mga tirang balat) ay humahalo sa sebo upang mabara ang polikulo. Maaaring bukas ang komedo (''blackhead'') o natatakpan ng balat ('''''whitehead'''''), at maaaring lumitaw na may o walang [[akne]]. Ang salitang ''komedo'' ay nagmula sa salitang [[Wikang Latin|Latin]] na ''comedere'' na nangangahulugang "kumain" o "ubusin". Noong sinaunang panahon, ginamit ito upang tukuyin ang mga parasitikong bulate; sa makabagong terminolohiyang medikal, ginagamit ito dahil sa mala-bulateng anyo ng materyal na lumalabas kapag pinisil ang komedo. Ang talamak na kondisyong may pamamaga sa balat na karaniwang kinabibilangan ng mga komedo, namumulang papula, at mga [[pustula]] (mga [[taghiyawat]] na may nana) ay tinatawag na akne. Ang impeksiyon ang nagdudulot ng pamamaga at pagbuo ng [[nana]]. Ang pag-uuri kung ang isang kondisyon sa balat ay maituturing na akne ay nakabatay sa dami ng mga komedo at kung may kasamang [[impeksiyon]]. Hindi dapat ipagkamali ang mga komedo sa mga pilamentong sebaseo. Ang ''Comedo-type ductal carcinoma in situ'' (DCIS, o karsinoma in situ ng dukto na uring komedo) ay walang kaugnayan sa mga kondisyong pangbalat na tinalakay rito. Ang DCIS ay isang hindi pa nagsasalakay na uri ng [[kanser sa suso]], subalit ang DCIS ay maaaring maging mas agresibo at mas malamang na maging mapansalakay. == Mga sanhi == Tumataas ang produksiyon ng sebo sa mga glandulang sebasea sa panahon ng [[pagbibinata at pagdadalaga]], kaya karaniwan ang mga komedo at akne sa mga kabataan. Madalas ding lumitaw ang akne bago ang [[pagreregla]] at sa mga babaeng may ''polycystic ovary syndrome'' (PCOS, sindromang obaryong polisistiko). Maaari ring lumala ang akne dahil sa [[paninigarilyo]]. Ang pagiging maitim ng bukas na komedo ay dulot ng oksidasyon, at hindi ng maruming balat o kakulangan sa kalinisan. Ang sobrang paghuhugas o pagkuskos ng balat ay maaaring magpalala ng kondisyon dahil naiirita ang balat. Ang madalas na paghawak o pagpisa sa mga komedo ay maaari ring magdulot ng iritasyon at magkalat ng impeksiyon. Hindi pa malinaw kung may epekto ang pag-aahit sa pagbuo ng mga komedo o akne. May ilang produktong pampaganda o pangangalaga sa balat na maaaring magdulot ng mas maraming komedo sa pamamagitan ng pagbabara sa mga poro. Ang mamantikang produkto sa buhok, gaya ng [[pomada]], ay maaari ring magpalala ng akne. Ang mga produktong nagsasabing hindi sila nakababara ng mga poro ay maaaring may tatak na hindi komedoheniko o hindi akneheniko. Ang mga [[kosmetiko]] at produktong pangbalat na walang langis at batay sa tubig ay maaaring mas mababa ang posibilidad na magdulot ng akne. Hindi pa tiyak kung ang pagkain o pagkabilad sa araw ay nakabubuti, nakasasama, o walang epekto sa pagbuo ng mga komedo. Ang tubong paloob na buhok ay maaari ring bumara sa poro at magdulot ng umbok o humantong sa impeksiyon na nagiging sanhi ng pamamaga at pagbuo ng nana. Maaari ring magkaroon ng papel ang mga [[Hene (biyolohiya)|hene]] sa posibilidad ng pagkakaroon ng akne. Mas karaniwan ang mga komedo sa ilang [[pangkat-etniko]]. Ang mga taong may pinagmulan sa Latino at kamakailang lahing Aprikano ay maaaring makaranas ng mas matinding pamamaga sa mga komedo, mas maraming akneng may mga komedo, at mas maagang pagsisimula ng pamamaga. [[Kategorya:Sakit sa balat]] g5zmoyzdids0hz75pk52c79ssflq26n 2213620 2213605 2026-06-28T01:06:46Z Jojit fb 38 2213620 wikitext text/x-wiki Ang '''komedo''' ay isang nababarang polikulo ng buhok (poro ng [[Balat (anatomiya)|balat]]).<ref name="IQWiGFact">{{cite web |last=Informed Health Online |title=Acne |url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmedhealth/PMH0053059/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130513115100/http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmedhealth/PMH0053059/ |archive-date=Mayo 13, 2013 |access-date=9 Hunyo 2013 |work=Fact sheet |publisher=Institute for Quality and Efficiency in Health Care (IQWiG). |language=en}}</ref> Ang keratina (mga tirang balat) ay humahalo sa sebo upang mabara ang polikulo. Maaaring bukas ang komedo (''blackhead'') o natatakpan ng balat ('''''whitehead'''''), at maaaring lumitaw na may o walang [[akne]]. Ang salitang ''komedo'' ay nagmula sa salitang [[Wikang Latin|Latin]] na ''comedere'' na nangangahulugang "kumain" o "ubusin". Noong sinaunang panahon, ginamit ito upang tukuyin ang mga parasitikong bulate; sa makabagong terminolohiyang medikal, ginagamit ito dahil sa mala-bulateng anyo ng materyal na lumalabas kapag pinisil ang komedo. Ang talamak na kondisyong may pamamaga sa balat na karaniwang kinabibilangan ng mga komedo, namumulang papula, at mga [[pustula]] (mga [[taghiyawat]] na may nana) ay tinatawag na akne. Ang impeksiyon ang nagdudulot ng pamamaga at pagbuo ng [[nana]]. Ang pag-uuri kung ang isang kondisyon sa balat ay maituturing na akne ay nakabatay sa dami ng mga komedo at kung may kasamang [[impeksiyon]]. Hindi dapat ipagkamali ang mga komedo sa mga pilamentong sebaseo. Ang ''Comedo-type ductal carcinoma in situ'' (DCIS, o karsinoma in situ ng dukto na uring komedo) ay walang kaugnayan sa mga kondisyong pangbalat na tinalakay rito. Ang DCIS ay isang hindi pa nagsasalakay na uri ng [[kanser sa suso]], subalit ang DCIS ay maaaring maging mas agresibo at mas malamang na maging mapansalakay. == Mga sanhi == Tumataas ang produksiyon ng sebo sa mga glandulang sebasea sa panahon ng [[pagbibinata at pagdadalaga]], kaya karaniwan ang mga komedo at akne sa mga kabataan. Madalas ding lumitaw ang akne bago ang [[pagreregla]] at sa mga babaeng may ''polycystic ovary syndrome'' (PCOS, sindromang obaryong polisistiko). Maaari ring lumala ang akne dahil sa [[paninigarilyo]]. Ang pagiging maitim ng bukas na komedo ay dulot ng oksidasyon, at hindi ng maruming balat o kakulangan sa kalinisan. Ang sobrang paghuhugas o pagkuskos ng balat ay maaaring magpalala ng kondisyon dahil naiirita ang balat. Ang madalas na paghawak o pagpisa sa mga komedo ay maaari ring magdulot ng iritasyon at magkalat ng impeksiyon. Hindi pa malinaw kung may epekto ang pag-aahit sa pagbuo ng mga komedo o akne. May ilang produktong pampaganda o pangangalaga sa balat na maaaring magdulot ng mas maraming komedo sa pamamagitan ng pagbabara sa mga poro. Ang mamantikang produkto sa buhok, gaya ng [[pomada]], ay maaari ring magpalala ng akne. Ang mga produktong nagsasabing hindi sila nakababara ng mga poro ay maaaring may tatak na hindi komedoheniko o hindi akneheniko. Ang mga [[kosmetiko]] at produktong pangbalat na walang langis at batay sa tubig ay maaaring mas mababa ang posibilidad na magdulot ng akne. Hindi pa tiyak kung ang pagkain o pagkabilad sa araw ay nakabubuti, nakasasama, o walang epekto sa pagbuo ng mga komedo. Ang tubong paloob na buhok ay maaari ring bumara sa poro at magdulot ng umbok o humantong sa impeksiyon na nagiging sanhi ng pamamaga at pagbuo ng nana. Maaari ring magkaroon ng papel ang mga [[Hene (biyolohiya)|hene]] sa posibilidad ng pagkakaroon ng akne. Mas karaniwan ang mga komedo sa ilang [[pangkat-etniko]]. Ang mga taong may pinagmulan sa Latino at kamakailang lahing Aprikano ay maaaring makaranas ng mas matinding pamamaga sa mga komedo, mas maraming akneng may mga komedo, at mas maagang pagsisimula ng pamamaga. [[Kategorya:Sakit sa balat]] 85lo1asf6aym5pjdj9k7irtgx219oif 2213621 2213620 2026-06-28T01:07:17Z Jojit fb 38 /* Mga sanhi */ 2213621 wikitext text/x-wiki Ang '''komedo''' ay isang nababarang polikulo ng buhok (poro ng [[Balat (anatomiya)|balat]]).<ref name="IQWiGFact">{{cite web |last=Informed Health Online |title=Acne |url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmedhealth/PMH0053059/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130513115100/http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmedhealth/PMH0053059/ |archive-date=Mayo 13, 2013 |access-date=9 Hunyo 2013 |work=Fact sheet |publisher=Institute for Quality and Efficiency in Health Care (IQWiG). |language=en}}</ref> Ang keratina (mga tirang balat) ay humahalo sa sebo upang mabara ang polikulo. Maaaring bukas ang komedo (''blackhead'') o natatakpan ng balat ('''''whitehead'''''), at maaaring lumitaw na may o walang [[akne]]. Ang salitang ''komedo'' ay nagmula sa salitang [[Wikang Latin|Latin]] na ''comedere'' na nangangahulugang "kumain" o "ubusin". Noong sinaunang panahon, ginamit ito upang tukuyin ang mga parasitikong bulate; sa makabagong terminolohiyang medikal, ginagamit ito dahil sa mala-bulateng anyo ng materyal na lumalabas kapag pinisil ang komedo. Ang talamak na kondisyong may pamamaga sa balat na karaniwang kinabibilangan ng mga komedo, namumulang papula, at mga [[pustula]] (mga [[taghiyawat]] na may nana) ay tinatawag na akne. Ang impeksiyon ang nagdudulot ng pamamaga at pagbuo ng [[nana]]. Ang pag-uuri kung ang isang kondisyon sa balat ay maituturing na akne ay nakabatay sa dami ng mga komedo at kung may kasamang [[impeksiyon]]. Hindi dapat ipagkamali ang mga komedo sa mga pilamentong sebaseo. Ang ''Comedo-type ductal carcinoma in situ'' (DCIS, o karsinoma in situ ng dukto na uring komedo) ay walang kaugnayan sa mga kondisyong pangbalat na tinalakay rito. Ang DCIS ay isang hindi pa nagsasalakay na uri ng [[kanser sa suso]], subalit ang DCIS ay maaaring maging mas agresibo at mas malamang na maging mapansalakay. == Mga sanhi == Tumataas ang produksiyon ng sebo sa mga glandulang sebasea sa panahon ng [[pagbibinata at pagdadalaga]], kaya karaniwan ang mga komedo at akne sa mga kabataan. Madalas ding lumitaw ang akne bago ang [[pagreregla]] at sa mga babaeng may ''polycystic ovary syndrome'' (PCOS, sindromang obaryong polisistiko). Maaari ring lumala ang akne dahil sa [[paninigarilyo]]. Ang pagiging maitim ng bukas na komedo ay dulot ng oksidasyon, at hindi ng maruming balat o kakulangan sa kalinisan. Ang sobrang paghuhugas o pagkuskos ng balat ay maaaring magpalala ng kondisyon dahil naiirita ang balat. Ang madalas na paghawak o pagpisa sa mga komedo ay maaari ring magdulot ng iritasyon at magkalat ng impeksiyon. Hindi pa malinaw kung may epekto ang pag-aahit sa pagbuo ng mga komedo o akne. May ilang produktong pampaganda o pangangalaga sa balat na maaaring magdulot ng mas maraming komedo sa pamamagitan ng pagbabara sa mga poro. Ang mamantikang produkto sa buhok, gaya ng [[pomada]], ay maaari ring magpalala ng akne. Ang mga produktong nagsasabing hindi sila nakababara ng mga poro ay maaaring may tatak na hindi komedoheniko o hindi akneheniko. Ang mga [[kosmetiko]] at produktong pangbalat na walang langis at batay sa tubig ay maaaring mas mababa ang posibilidad na magdulot ng akne. Hindi pa tiyak kung ang pagkain o pagkabilad sa araw ay nakabubuti, nakasasama, o walang epekto sa pagbuo ng mga komedo. Ang tubong paloob na buhok ay maaari ring bumara sa poro at magdulot ng umbok o humantong sa impeksiyon na nagiging sanhi ng pamamaga at pagbuo ng nana. Maaari ring magkaroon ng papel ang mga [[Hene (biyolohiya)|hene]] sa posibilidad ng pagkakaroon ng akne. Mas karaniwan ang mga komedo sa ilang [[pangkat-etniko]]. Ang mga taong may pinagmulan sa Latino at kamakailang lahing Aprikano ay maaaring makaranas ng mas matinding pamamaga sa mga komedo, mas maraming akneng may mga komedo, at mas maagang pagsisimula ng pamamaga. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Sakit sa balat]] q8ww07v98a01kbk2dlkye03v1raoglh 2213622 2213621 2026-06-28T01:11:32Z Jojit fb 38 2213622 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition (new)|name=Komedo|synonyms=|image=Blausen 0811 SkinPores.png|caption=Ilustrasyon na naghahambing ng isang karaniwang poro ng balat, isang saradong komedo, at isang bukas na komedo.|field=Dermatolohiya|symptoms=|complications=|onset=|duration=|types=|causes=|risks=|diagnosis=|differential=|prevention=|treatment=|medication=|prognosis=|frequency=|deaths=}}Ang '''komedo''' ay isang nababarang polikulo ng buhok (poro ng [[Balat (anatomiya)|balat]]).<ref name="IQWiGFact">{{cite web |last=Informed Health Online |title=Acne |url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmedhealth/PMH0053059/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130513115100/http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmedhealth/PMH0053059/ |archive-date=Mayo 13, 2013 |access-date=9 Hunyo 2013 |work=Fact sheet |publisher=Institute for Quality and Efficiency in Health Care (IQWiG). |language=en}}</ref> Ang keratina (mga tirang balat) ay humahalo sa sebo upang mabara ang polikulo. Maaaring bukas ang komedo (''blackhead'') o natatakpan ng balat ('''''whitehead'''''), at maaaring lumitaw na may o walang [[akne]]. Ang salitang ''komedo'' ay nagmula sa salitang [[Wikang Latin|Latin]] na ''comedere'' na nangangahulugang "kumain" o "ubusin". Noong sinaunang panahon, ginamit ito upang tukuyin ang mga parasitikong bulate; sa makabagong terminolohiyang medikal, ginagamit ito dahil sa mala-bulateng anyo ng materyal na lumalabas kapag pinisil ang komedo. Ang talamak na kondisyong may pamamaga sa balat na karaniwang kinabibilangan ng mga komedo, namumulang papula, at mga [[pustula]] (mga [[taghiyawat]] na may nana) ay tinatawag na akne. Ang impeksiyon ang nagdudulot ng pamamaga at pagbuo ng [[nana]]. Ang pag-uuri kung ang isang kondisyon sa balat ay maituturing na akne ay nakabatay sa dami ng mga komedo at kung may kasamang [[impeksiyon]]. Hindi dapat ipagkamali ang mga komedo sa mga pilamentong sebaseo. Ang ''Comedo-type ductal carcinoma in situ'' (DCIS, o karsinoma in situ ng dukto na uring komedo) ay walang kaugnayan sa mga kondisyong pangbalat na tinalakay rito. Ang DCIS ay isang hindi pa nagsasalakay na uri ng [[kanser sa suso]], subalit ang DCIS ay maaaring maging mas agresibo at mas malamang na maging mapansalakay. == Mga sanhi == Tumataas ang produksiyon ng sebo sa mga glandulang sebasea sa panahon ng [[pagbibinata at pagdadalaga]], kaya karaniwan ang mga komedo at akne sa mga kabataan. Madalas ding lumitaw ang akne bago ang [[pagreregla]] at sa mga babaeng may ''polycystic ovary syndrome'' (PCOS, sindromang obaryong polisistiko). Maaari ring lumala ang akne dahil sa [[paninigarilyo]]. Ang pagiging maitim ng bukas na komedo ay dulot ng oksidasyon, at hindi ng maruming balat o kakulangan sa kalinisan. Ang sobrang paghuhugas o pagkuskos ng balat ay maaaring magpalala ng kondisyon dahil naiirita ang balat. Ang madalas na paghawak o pagpisa sa mga komedo ay maaari ring magdulot ng iritasyon at magkalat ng impeksiyon. Hindi pa malinaw kung may epekto ang pag-aahit sa pagbuo ng mga komedo o akne. May ilang produktong pampaganda o pangangalaga sa balat na maaaring magdulot ng mas maraming komedo sa pamamagitan ng pagbabara sa mga poro. Ang mamantikang produkto sa buhok, gaya ng [[pomada]], ay maaari ring magpalala ng akne. Ang mga produktong nagsasabing hindi sila nakababara ng mga poro ay maaaring may tatak na hindi komedoheniko o hindi akneheniko. Ang mga [[kosmetiko]] at produktong pangbalat na walang langis at batay sa tubig ay maaaring mas mababa ang posibilidad na magdulot ng akne. Hindi pa tiyak kung ang pagkain o pagkabilad sa araw ay nakabubuti, nakasasama, o walang epekto sa pagbuo ng mga komedo. Ang tubong paloob na buhok ay maaari ring bumara sa poro at magdulot ng umbok o humantong sa impeksiyon na nagiging sanhi ng pamamaga at pagbuo ng nana. Maaari ring magkaroon ng papel ang mga [[Hene (biyolohiya)|hene]] sa posibilidad ng pagkakaroon ng akne. Mas karaniwan ang mga komedo sa ilang [[pangkat-etniko]]. Ang mga taong may pinagmulan sa Latino at kamakailang lahing Aprikano ay maaaring makaranas ng mas matinding pamamaga sa mga komedo, mas maraming akneng may mga komedo, at mas maagang pagsisimula ng pamamaga. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Sakit sa balat]] fg6raq2ktekd4z8hiahr20bnlub00lm 2213624 2213622 2026-06-28T01:19:14Z Jojit fb 38 2213624 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition (new)|name=Komedo|synonyms=|image=Blausen 0811 SkinPores.png|caption=Ilustrasyon na naghahambing ng isang karaniwang poro ng balat, isang saradong komedo, at isang bukas na komedo.|field=Dermatolohiya|symptoms=|complications=|onset=|duration=|types=|causes=|risks=|diagnosis=|differential=|prevention=|treatment=|medication=|prognosis=|frequency=|deaths=}}Ang '''komedo''' ay isang nababarang polikulo ng buhok (poro ng [[Balat (anatomiya)|balat]]).<ref name="IQWiGFact">{{cite web |last=Informed Health Online |title=Acne |url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmedhealth/PMH0053059/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130513115100/http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmedhealth/PMH0053059/ |archive-date=Mayo 13, 2013 |access-date=9 Hunyo 2013 |work=Fact sheet |publisher=Institute for Quality and Efficiency in Health Care (IQWiG). |language=en}}</ref> Ang keratina (mga tirang balat) ay humahalo sa sebo upang mabara ang polikulo.<ref name="LancetW">{{cite journal |last=Williams |first=HC |author2=Dellavalle, RP |author3=Garner, S |date=Jan 28, 2012 |title=Acne vulgaris. |journal=Lancet |language=en |volume=379 |issue=9813 |pages=361–72 |doi=10.1016/S0140-6736(11)60321-8 |pmid=21880356 |s2cid=205962004}}</ref> Maaaring bukas ang komedo ('''''blackhead''''') o natatakpan ng balat ('''''whitehead'''''), at maaaring lumitaw na may o walang [[akne]]. Ang salitang ''komedo'' ay nagmula sa salitang [[Wikang Latin|Latin]] na ''comedere'' na nangangahulugang "kumain" o "ubusin". Noong sinaunang panahon, ginamit ito upang tukuyin ang mga parasitikong bulate; sa makabagong terminolohiyang medikal, ginagamit ito dahil sa mala-bulateng anyo ng materyal na lumalabas kapag pinisil ang komedo. Ang talamak na kondisyong may pamamaga sa balat na karaniwang kinabibilangan ng mga komedo, namumulang papula, at mga [[pustula]] (mga [[taghiyawat]] na may nana) ay tinatawag na akne. Ang impeksiyon ang nagdudulot ng pamamaga at pagbuo ng [[nana]]. Ang pag-uuri kung ang isang kondisyon sa balat ay maituturing na akne ay nakabatay sa dami ng mga komedo at kung may kasamang [[impeksiyon]]. Hindi dapat ipagkamali ang mga komedo sa mga pilamentong sebaseo. Ang ''Comedo-type ductal carcinoma in situ'' (DCIS, o karsinoma in situ ng dukto na uring komedo) ay walang kaugnayan sa mga kondisyong pangbalat na tinalakay rito. Ang DCIS ay isang hindi pa nagsasalakay na uri ng [[kanser sa suso]], subalit ang DCIS ay maaaring maging mas agresibo at mas malamang na maging mapansalakay. == Mga sanhi == Tumataas ang produksiyon ng sebo sa mga glandulang sebasea sa panahon ng [[pagbibinata at pagdadalaga]], kaya karaniwan ang mga komedo at akne sa mga kabataan. Madalas ding lumitaw ang akne bago ang [[pagreregla]] at sa mga babaeng may ''polycystic ovary syndrome'' (PCOS, sindromang obaryong polisistiko). Maaari ring lumala ang akne dahil sa [[paninigarilyo]]. Ang pagiging maitim ng bukas na komedo ay dulot ng oksidasyon, at hindi ng maruming balat o kakulangan sa kalinisan. Ang sobrang paghuhugas o pagkuskos ng balat ay maaaring magpalala ng kondisyon dahil naiirita ang balat. Ang madalas na paghawak o pagpisa sa mga komedo ay maaari ring magdulot ng iritasyon at magkalat ng impeksiyon. Hindi pa malinaw kung may epekto ang pag-aahit sa pagbuo ng mga komedo o akne. May ilang produktong pampaganda o pangangalaga sa balat na maaaring magdulot ng mas maraming komedo sa pamamagitan ng pagbabara sa mga poro. Ang mamantikang produkto sa buhok, gaya ng [[pomada]], ay maaari ring magpalala ng akne. Ang mga produktong nagsasabing hindi sila nakababara ng mga poro ay maaaring may tatak na hindi komedoheniko o hindi akneheniko. Ang mga [[kosmetiko]] at produktong pangbalat na walang langis at batay sa tubig ay maaaring mas mababa ang posibilidad na magdulot ng akne. Hindi pa tiyak kung ang pagkain o pagkabilad sa araw ay nakabubuti, nakasasama, o walang epekto sa pagbuo ng mga komedo. Ang tubong paloob na buhok ay maaari ring bumara sa poro at magdulot ng umbok o humantong sa impeksiyon na nagiging sanhi ng pamamaga at pagbuo ng nana. Maaari ring magkaroon ng papel ang mga [[Hene (biyolohiya)|hene]] sa posibilidad ng pagkakaroon ng akne. Mas karaniwan ang mga komedo sa ilang [[pangkat-etniko]]. Ang mga taong may pinagmulan sa Latino at kamakailang lahing Aprikano ay maaaring makaranas ng mas matinding pamamaga sa mga komedo, mas maraming akneng may mga komedo, at mas maagang pagsisimula ng pamamaga. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Sakit sa balat]] 2nu8n8ws404op2ewp07979gandpclea 2213626 2213624 2026-06-28T01:20:22Z Jojit fb 38 2213626 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition (new)|name=Komedo|synonyms=|image=Blausen 0811 SkinPores.png|caption=Ilustrasyon na naghahambing ng isang karaniwang poro ng balat, isang saradong komedo, at isang bukas na komedo.|field=Dermatolohiya|symptoms=|complications=|onset=|duration=|types=|causes=|risks=|diagnosis=|differential=|prevention=|treatment=|medication=|prognosis=|frequency=|deaths=}}Ang '''komedo''' ay isang nababarang polikulo ng buhok (poro ng [[Balat (anatomiya)|balat]]).<ref name="IQWiGFact">{{cite web |last=Informed Health Online |title=Acne |url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmedhealth/PMH0053059/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130513115100/http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmedhealth/PMH0053059/ |archive-date=Mayo 13, 2013 |access-date=9 Hunyo 2013 |work=Fact sheet |publisher=Institute for Quality and Efficiency in Health Care (IQWiG). |language=en}}</ref> Ang keratina (mga tirang balat) ay humahalo sa sebo upang mabara ang polikulo.<ref name="LancetW">{{cite journal |last=Williams |first=HC |author2=Dellavalle, RP |author3=Garner, S |date=Enero 28, 2012 |title=Acne vulgaris. |journal=Lancet |language=en |volume=379 |issue=9813 |pages=361–72 |doi=10.1016/S0140-6736(11)60321-8 |pmid=21880356 |s2cid=205962004}}</ref> Maaaring bukas ang komedo ('''''blackhead''''') o natatakpan ng balat ('''''whitehead'''''), at maaaring lumitaw na may o walang [[akne]].<ref name="LancetW" /> Ang salitang ''komedo'' ay nagmula sa salitang [[Wikang Latin|Latin]] na ''comedere'' na nangangahulugang "kumain" o "ubusin". Noong sinaunang panahon, ginamit ito upang tukuyin ang mga parasitikong bulate; sa makabagong terminolohiyang medikal, ginagamit ito dahil sa mala-bulateng anyo ng materyal na lumalabas kapag pinisil ang komedo. Ang talamak na kondisyong may pamamaga sa balat na karaniwang kinabibilangan ng mga komedo, namumulang papula, at mga [[pustula]] (mga [[taghiyawat]] na may nana) ay tinatawag na akne. Ang impeksiyon ang nagdudulot ng pamamaga at pagbuo ng [[nana]]. Ang pag-uuri kung ang isang kondisyon sa balat ay maituturing na akne ay nakabatay sa dami ng mga komedo at kung may kasamang [[impeksiyon]]. Hindi dapat ipagkamali ang mga komedo sa mga pilamentong sebaseo. Ang ''Comedo-type ductal carcinoma in situ'' (DCIS, o karsinoma in situ ng dukto na uring komedo) ay walang kaugnayan sa mga kondisyong pangbalat na tinalakay rito. Ang DCIS ay isang hindi pa nagsasalakay na uri ng [[kanser sa suso]], subalit ang DCIS ay maaaring maging mas agresibo at mas malamang na maging mapansalakay. == Mga sanhi == Tumataas ang produksiyon ng sebo sa mga glandulang sebasea sa panahon ng [[pagbibinata at pagdadalaga]], kaya karaniwan ang mga komedo at akne sa mga kabataan. Madalas ding lumitaw ang akne bago ang [[pagreregla]] at sa mga babaeng may ''polycystic ovary syndrome'' (PCOS, sindromang obaryong polisistiko). Maaari ring lumala ang akne dahil sa [[paninigarilyo]]. Ang pagiging maitim ng bukas na komedo ay dulot ng oksidasyon, at hindi ng maruming balat o kakulangan sa kalinisan. Ang sobrang paghuhugas o pagkuskos ng balat ay maaaring magpalala ng kondisyon dahil naiirita ang balat. Ang madalas na paghawak o pagpisa sa mga komedo ay maaari ring magdulot ng iritasyon at magkalat ng impeksiyon. Hindi pa malinaw kung may epekto ang pag-aahit sa pagbuo ng mga komedo o akne. May ilang produktong pampaganda o pangangalaga sa balat na maaaring magdulot ng mas maraming komedo sa pamamagitan ng pagbabara sa mga poro. Ang mamantikang produkto sa buhok, gaya ng [[pomada]], ay maaari ring magpalala ng akne. Ang mga produktong nagsasabing hindi sila nakababara ng mga poro ay maaaring may tatak na hindi komedoheniko o hindi akneheniko. Ang mga [[kosmetiko]] at produktong pangbalat na walang langis at batay sa tubig ay maaaring mas mababa ang posibilidad na magdulot ng akne. Hindi pa tiyak kung ang pagkain o pagkabilad sa araw ay nakabubuti, nakasasama, o walang epekto sa pagbuo ng mga komedo. Ang tubong paloob na buhok ay maaari ring bumara sa poro at magdulot ng umbok o humantong sa impeksiyon na nagiging sanhi ng pamamaga at pagbuo ng nana. Maaari ring magkaroon ng papel ang mga [[Hene (biyolohiya)|hene]] sa posibilidad ng pagkakaroon ng akne. Mas karaniwan ang mga komedo sa ilang [[pangkat-etniko]]. Ang mga taong may pinagmulan sa Latino at kamakailang lahing Aprikano ay maaaring makaranas ng mas matinding pamamaga sa mga komedo, mas maraming akneng may mga komedo, at mas maagang pagsisimula ng pamamaga. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Sakit sa balat]] mg4mglwtitiyt9zdv2ewl2x91vk5rkk 2213627 2213626 2026-06-28T01:21:18Z Jojit fb 38 2213627 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition (new)|name=Komedo|synonyms=|image=Blausen 0811 SkinPores.png|caption=Ilustrasyon na naghahambing ng isang karaniwang poro ng balat, isang saradong komedo, at isang bukas na komedo.|field=Dermatolohiya|symptoms=|complications=|onset=|duration=|types=|causes=|risks=|diagnosis=|differential=|prevention=|treatment=|medication=|prognosis=|frequency=|deaths=}}Ang '''komedo''' ay isang nababarang polikulo ng buhok (poro ng [[Balat (anatomiya)|balat]]).<ref name="IQWiGFact">{{cite web |last=Informed Health Online |title=Acne |url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmedhealth/PMH0053059/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130513115100/http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmedhealth/PMH0053059/ |archive-date=Mayo 13, 2013 |access-date=9 Hunyo 2013 |work=Fact sheet |publisher=Institute for Quality and Efficiency in Health Care (IQWiG). |language=en}}</ref> Ang keratina (mga tirang balat) ay humahalo sa sebo upang mabara ang polikulo.<ref name="LancetW">{{cite journal |last=Williams |first=HC |author2=Dellavalle, RP |author3=Garner, S |date=Enero 28, 2012 |title=Acne vulgaris. |journal=Lancet |language=en |volume=379 |issue=9813 |pages=361–72 |doi=10.1016/S0140-6736(11)60321-8 |pmid=21880356 |s2cid=205962004}}</ref> Maaaring bukas ang komedo ('''''blackhead''''') o natatakpan ng balat ('''''whitehead'''''), at maaaring lumitaw na may o walang [[akne]].<ref name="LancetW" /> Ang salitang ''komedo'' ay nagmula sa salitang [[Wikang Latin|Latin]] na ''comedere'' na nangangahulugang "kumain" o "ubusin". Noong sinaunang panahon, ginamit ito upang tukuyin ang mga parasitikong bulate; sa makabagong terminolohiyang medikal, ginagamit ito dahil sa mala-bulateng anyo ng materyal na lumalabas kapag pinisil ang komedo.<ref name="OxfordDict">{{cite web |title=Comedo |url=http://oxforddictionaries.com/us/definition/american_english/comedo |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131221131750/http://www.oxforddictionaries.com/us/definition/american_english/comedo |archive-date=Disyembre 21, 2013 |access-date=16 Hunyo 2013 |work=Oxford Dictionary |publisher=Oxford University Press |language=en}}</ref> Ang talamak na kondisyong may pamamaga sa balat na karaniwang kinabibilangan ng mga komedo, namumulang papula, at mga [[pustula]] (mga [[taghiyawat]] na may nana) ay tinatawag na akne. Ang impeksiyon ang nagdudulot ng pamamaga at pagbuo ng [[nana]]. Ang pag-uuri kung ang isang kondisyon sa balat ay maituturing na akne ay nakabatay sa dami ng mga komedo at kung may kasamang [[impeksiyon]]. Hindi dapat ipagkamali ang mga komedo sa mga pilamentong sebaseo. Ang ''Comedo-type ductal carcinoma in situ'' (DCIS, o karsinoma in situ ng dukto na uring komedo) ay walang kaugnayan sa mga kondisyong pangbalat na tinalakay rito. Ang DCIS ay isang hindi pa nagsasalakay na uri ng [[kanser sa suso]], subalit ang DCIS ay maaaring maging mas agresibo at mas malamang na maging mapansalakay. == Mga sanhi == Tumataas ang produksiyon ng sebo sa mga glandulang sebasea sa panahon ng [[pagbibinata at pagdadalaga]], kaya karaniwan ang mga komedo at akne sa mga kabataan. Madalas ding lumitaw ang akne bago ang [[pagreregla]] at sa mga babaeng may ''polycystic ovary syndrome'' (PCOS, sindromang obaryong polisistiko). Maaari ring lumala ang akne dahil sa [[paninigarilyo]]. Ang pagiging maitim ng bukas na komedo ay dulot ng oksidasyon, at hindi ng maruming balat o kakulangan sa kalinisan. Ang sobrang paghuhugas o pagkuskos ng balat ay maaaring magpalala ng kondisyon dahil naiirita ang balat. Ang madalas na paghawak o pagpisa sa mga komedo ay maaari ring magdulot ng iritasyon at magkalat ng impeksiyon. Hindi pa malinaw kung may epekto ang pag-aahit sa pagbuo ng mga komedo o akne. May ilang produktong pampaganda o pangangalaga sa balat na maaaring magdulot ng mas maraming komedo sa pamamagitan ng pagbabara sa mga poro. Ang mamantikang produkto sa buhok, gaya ng [[pomada]], ay maaari ring magpalala ng akne. Ang mga produktong nagsasabing hindi sila nakababara ng mga poro ay maaaring may tatak na hindi komedoheniko o hindi akneheniko. Ang mga [[kosmetiko]] at produktong pangbalat na walang langis at batay sa tubig ay maaaring mas mababa ang posibilidad na magdulot ng akne. Hindi pa tiyak kung ang pagkain o pagkabilad sa araw ay nakabubuti, nakasasama, o walang epekto sa pagbuo ng mga komedo. Ang tubong paloob na buhok ay maaari ring bumara sa poro at magdulot ng umbok o humantong sa impeksiyon na nagiging sanhi ng pamamaga at pagbuo ng nana. Maaari ring magkaroon ng papel ang mga [[Hene (biyolohiya)|hene]] sa posibilidad ng pagkakaroon ng akne. Mas karaniwan ang mga komedo sa ilang [[pangkat-etniko]]. Ang mga taong may pinagmulan sa Latino at kamakailang lahing Aprikano ay maaaring makaranas ng mas matinding pamamaga sa mga komedo, mas maraming akneng may mga komedo, at mas maagang pagsisimula ng pamamaga. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Sakit sa balat]] dnvpeh4v1rcrtzftn7lifi93ckajpul 2213628 2213627 2026-06-28T01:22:07Z Jojit fb 38 2213628 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition (new)|name=Komedo|synonyms=|image=Blausen 0811 SkinPores.png|caption=Ilustrasyon na naghahambing ng isang karaniwang poro ng balat, isang saradong komedo, at isang bukas na komedo.|field=Dermatolohiya|symptoms=|complications=|onset=|duration=|types=|causes=|risks=|diagnosis=|differential=|prevention=|treatment=|medication=|prognosis=|frequency=|deaths=}}Ang '''komedo''' ay isang nababarang polikulo ng buhok (poro ng [[Balat (anatomiya)|balat]]).<ref name="IQWiGFact">{{cite web |last=Informed Health Online |title=Acne |url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmedhealth/PMH0053059/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130513115100/http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmedhealth/PMH0053059/ |archive-date=Mayo 13, 2013 |access-date=9 Hunyo 2013 |work=Fact sheet |publisher=Institute for Quality and Efficiency in Health Care (IQWiG). |language=en}}</ref> Ang keratina (mga tirang balat) ay humahalo sa sebo upang mabara ang polikulo.<ref name="LancetW">{{cite journal |last=Williams |first=HC |author2=Dellavalle, RP |author3=Garner, S |date=Enero 28, 2012 |title=Acne vulgaris. |journal=Lancet |language=en |volume=379 |issue=9813 |pages=361–72 |doi=10.1016/S0140-6736(11)60321-8 |pmid=21880356 |s2cid=205962004}}</ref> Maaaring bukas ang komedo ('''''blackhead''''') o natatakpan ng balat ('''''whitehead'''''), at maaaring lumitaw na may o walang [[akne]].<ref name="LancetW" /> Ang salitang ''komedo'' ay nagmula sa salitang [[Wikang Latin|Latin]] na ''comedere'' na nangangahulugang "kumain" o "ubusin". Noong sinaunang panahon, ginamit ito upang tukuyin ang mga parasitikong bulate; sa makabagong terminolohiyang medikal, ginagamit ito dahil sa mala-bulateng anyo ng materyal na lumalabas kapag pinisil ang komedo.<ref name="OxfordDict">{{cite web |title=Comedo |url=http://oxforddictionaries.com/us/definition/american_english/comedo |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131221131750/http://www.oxforddictionaries.com/us/definition/american_english/comedo |archive-date=Disyembre 21, 2013 |access-date=16 Hunyo 2013 |work=Oxford Dictionary |publisher=Oxford University Press |language=en}}</ref> Ang talamak na kondisyong may pamamaga sa balat na karaniwang kinabibilangan ng mga komedo, namumulang papula, at mga [[pustula]] (mga [[taghiyawat]] na may nana) ay tinatawag na akne.<ref name="LancetW" /><ref name="CEAcne">{{cite journal |last1=Purdy |first1=Sarah |last2=De Berker |first2=David |year=2011 |title=Acne vulgaris |journal=BMJ Clinical Evidence |language=en |volume=2011 |pages=1714 |pmc=3275168 |pmid=21477388}}</ref> Ang impeksiyon ang nagdudulot ng pamamaga at pagbuo ng [[nana]]. Ang pag-uuri kung ang isang kondisyon sa balat ay maituturing na akne ay nakabatay sa dami ng mga komedo at kung may kasamang [[impeksiyon]]. Hindi dapat ipagkamali ang mga komedo sa mga pilamentong sebaseo. Ang ''Comedo-type ductal carcinoma in situ'' (DCIS, o karsinoma in situ ng dukto na uring komedo) ay walang kaugnayan sa mga kondisyong pangbalat na tinalakay rito. Ang DCIS ay isang hindi pa nagsasalakay na uri ng [[kanser sa suso]], subalit ang DCIS ay maaaring maging mas agresibo at mas malamang na maging mapansalakay. == Mga sanhi == Tumataas ang produksiyon ng sebo sa mga glandulang sebasea sa panahon ng [[pagbibinata at pagdadalaga]], kaya karaniwan ang mga komedo at akne sa mga kabataan. Madalas ding lumitaw ang akne bago ang [[pagreregla]] at sa mga babaeng may ''polycystic ovary syndrome'' (PCOS, sindromang obaryong polisistiko). Maaari ring lumala ang akne dahil sa [[paninigarilyo]]. Ang pagiging maitim ng bukas na komedo ay dulot ng oksidasyon, at hindi ng maruming balat o kakulangan sa kalinisan. Ang sobrang paghuhugas o pagkuskos ng balat ay maaaring magpalala ng kondisyon dahil naiirita ang balat. Ang madalas na paghawak o pagpisa sa mga komedo ay maaari ring magdulot ng iritasyon at magkalat ng impeksiyon. Hindi pa malinaw kung may epekto ang pag-aahit sa pagbuo ng mga komedo o akne. May ilang produktong pampaganda o pangangalaga sa balat na maaaring magdulot ng mas maraming komedo sa pamamagitan ng pagbabara sa mga poro. Ang mamantikang produkto sa buhok, gaya ng [[pomada]], ay maaari ring magpalala ng akne. Ang mga produktong nagsasabing hindi sila nakababara ng mga poro ay maaaring may tatak na hindi komedoheniko o hindi akneheniko. Ang mga [[kosmetiko]] at produktong pangbalat na walang langis at batay sa tubig ay maaaring mas mababa ang posibilidad na magdulot ng akne. Hindi pa tiyak kung ang pagkain o pagkabilad sa araw ay nakabubuti, nakasasama, o walang epekto sa pagbuo ng mga komedo. Ang tubong paloob na buhok ay maaari ring bumara sa poro at magdulot ng umbok o humantong sa impeksiyon na nagiging sanhi ng pamamaga at pagbuo ng nana. Maaari ring magkaroon ng papel ang mga [[Hene (biyolohiya)|hene]] sa posibilidad ng pagkakaroon ng akne. Mas karaniwan ang mga komedo sa ilang [[pangkat-etniko]]. Ang mga taong may pinagmulan sa Latino at kamakailang lahing Aprikano ay maaaring makaranas ng mas matinding pamamaga sa mga komedo, mas maraming akneng may mga komedo, at mas maagang pagsisimula ng pamamaga. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Sakit sa balat]] cvkb3hfpjjwf3v5lv1etrqxvnxjk5y0 2213629 2213628 2026-06-28T01:22:50Z Jojit fb 38 2213629 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition (new)|name=Komedo|synonyms=|image=Blausen 0811 SkinPores.png|caption=Ilustrasyon na naghahambing ng isang karaniwang poro ng balat, isang saradong komedo, at isang bukas na komedo.|field=Dermatolohiya|symptoms=|complications=|onset=|duration=|types=|causes=|risks=|diagnosis=|differential=|prevention=|treatment=|medication=|prognosis=|frequency=|deaths=}}Ang '''komedo''' ay isang nababarang polikulo ng buhok (poro ng [[Balat (anatomiya)|balat]]).<ref name="IQWiGFact">{{cite web |last=Informed Health Online |title=Acne |url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmedhealth/PMH0053059/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130513115100/http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmedhealth/PMH0053059/ |archive-date=Mayo 13, 2013 |access-date=9 Hunyo 2013 |work=Fact sheet |publisher=Institute for Quality and Efficiency in Health Care (IQWiG). |language=en}}</ref> Ang keratina (mga tirang balat) ay humahalo sa sebo upang mabara ang polikulo.<ref name="LancetW">{{cite journal |last=Williams |first=HC |author2=Dellavalle, RP |author3=Garner, S |date=Enero 28, 2012 |title=Acne vulgaris. |journal=Lancet |language=en |volume=379 |issue=9813 |pages=361–72 |doi=10.1016/S0140-6736(11)60321-8 |pmid=21880356 |s2cid=205962004}}</ref> Maaaring bukas ang komedo ('''''blackhead''''') o natatakpan ng balat ('''''whitehead'''''), at maaaring lumitaw na may o walang [[akne]].<ref name="LancetW" /> Ang salitang ''komedo'' ay nagmula sa salitang [[Wikang Latin|Latin]] na ''comedere'' na nangangahulugang "kumain" o "ubusin". Noong sinaunang panahon, ginamit ito upang tukuyin ang mga parasitikong bulate; sa makabagong terminolohiyang medikal, ginagamit ito dahil sa mala-bulateng anyo ng materyal na lumalabas kapag pinisil ang komedo.<ref name="OxfordDict">{{cite web |title=Comedo |url=http://oxforddictionaries.com/us/definition/american_english/comedo |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131221131750/http://www.oxforddictionaries.com/us/definition/american_english/comedo |archive-date=Disyembre 21, 2013 |access-date=16 Hunyo 2013 |work=Oxford Dictionary |publisher=Oxford University Press |language=en}}</ref> Ang talamak na kondisyong may pamamaga sa balat na karaniwang kinabibilangan ng mga komedo, namumulang papula, at mga [[pustula]] (mga [[taghiyawat]] na may nana) ay tinatawag na akne.<ref name="LancetW" /><ref name="CEAcne">{{cite journal |last1=Purdy |first1=Sarah |last2=De Berker |first2=David |year=2011 |title=Acne vulgaris |journal=BMJ Clinical Evidence |language=en |volume=2011 |pages=1714 |pmc=3275168 |pmid=21477388}}</ref> Ang impeksiyon ang nagdudulot ng pamamaga at pagbuo ng [[nana]].<ref name="IQWiGFact" /> Ang pag-uuri kung ang isang kondisyon sa balat ay maituturing na akne ay nakabatay sa dami ng mga komedo at kung may kasamang [[impeksiyon]].<ref name="CEAcne" /> Hindi dapat ipagkamali ang mga komedo sa mga pilamentong sebaseo. Ang ''Comedo-type ductal carcinoma in situ'' (DCIS, o karsinoma in situ ng dukto na uring komedo) ay walang kaugnayan sa mga kondisyong pangbalat na tinalakay rito. Ang DCIS ay isang hindi pa nagsasalakay na uri ng [[kanser sa suso]], subalit ang DCIS ay maaaring maging mas agresibo at mas malamang na maging mapansalakay. == Mga sanhi == Tumataas ang produksiyon ng sebo sa mga glandulang sebasea sa panahon ng [[pagbibinata at pagdadalaga]], kaya karaniwan ang mga komedo at akne sa mga kabataan. Madalas ding lumitaw ang akne bago ang [[pagreregla]] at sa mga babaeng may ''polycystic ovary syndrome'' (PCOS, sindromang obaryong polisistiko). Maaari ring lumala ang akne dahil sa [[paninigarilyo]]. Ang pagiging maitim ng bukas na komedo ay dulot ng oksidasyon, at hindi ng maruming balat o kakulangan sa kalinisan. Ang sobrang paghuhugas o pagkuskos ng balat ay maaaring magpalala ng kondisyon dahil naiirita ang balat. Ang madalas na paghawak o pagpisa sa mga komedo ay maaari ring magdulot ng iritasyon at magkalat ng impeksiyon. Hindi pa malinaw kung may epekto ang pag-aahit sa pagbuo ng mga komedo o akne. May ilang produktong pampaganda o pangangalaga sa balat na maaaring magdulot ng mas maraming komedo sa pamamagitan ng pagbabara sa mga poro. Ang mamantikang produkto sa buhok, gaya ng [[pomada]], ay maaari ring magpalala ng akne. Ang mga produktong nagsasabing hindi sila nakababara ng mga poro ay maaaring may tatak na hindi komedoheniko o hindi akneheniko. Ang mga [[kosmetiko]] at produktong pangbalat na walang langis at batay sa tubig ay maaaring mas mababa ang posibilidad na magdulot ng akne. Hindi pa tiyak kung ang pagkain o pagkabilad sa araw ay nakabubuti, nakasasama, o walang epekto sa pagbuo ng mga komedo. Ang tubong paloob na buhok ay maaari ring bumara sa poro at magdulot ng umbok o humantong sa impeksiyon na nagiging sanhi ng pamamaga at pagbuo ng nana. Maaari ring magkaroon ng papel ang mga [[Hene (biyolohiya)|hene]] sa posibilidad ng pagkakaroon ng akne. Mas karaniwan ang mga komedo sa ilang [[pangkat-etniko]]. Ang mga taong may pinagmulan sa Latino at kamakailang lahing Aprikano ay maaaring makaranas ng mas matinding pamamaga sa mga komedo, mas maraming akneng may mga komedo, at mas maagang pagsisimula ng pamamaga. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Sakit sa balat]] 876mfvuh29rtj4ocwz7k767ytgj64p7 2213630 2213629 2026-06-28T01:23:35Z Jojit fb 38 2213630 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition (new)|name=Komedo|synonyms=|image=Blausen 0811 SkinPores.png|caption=Ilustrasyon na naghahambing ng isang karaniwang poro ng balat, isang saradong komedo, at isang bukas na komedo.|field=Dermatolohiya|symptoms=|complications=|onset=|duration=|types=|causes=|risks=|diagnosis=|differential=|prevention=|treatment=|medication=|prognosis=|frequency=|deaths=}}Ang '''komedo''' ay isang nababarang polikulo ng buhok (poro ng [[Balat (anatomiya)|balat]]).<ref name="IQWiGFact">{{cite web |last=Informed Health Online |title=Acne |url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmedhealth/PMH0053059/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130513115100/http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmedhealth/PMH0053059/ |archive-date=Mayo 13, 2013 |access-date=9 Hunyo 2013 |work=Fact sheet |publisher=Institute for Quality and Efficiency in Health Care (IQWiG). |language=en}}</ref> Ang keratina (mga tirang balat) ay humahalo sa sebo upang mabara ang polikulo.<ref name="LancetW">{{cite journal |last=Williams |first=HC |author2=Dellavalle, RP |author3=Garner, S |date=Enero 28, 2012 |title=Acne vulgaris. |journal=Lancet |language=en |volume=379 |issue=9813 |pages=361–72 |doi=10.1016/S0140-6736(11)60321-8 |pmid=21880356 |s2cid=205962004}}</ref> Maaaring bukas ang komedo ('''''blackhead''''') o natatakpan ng balat ('''''whitehead'''''), at maaaring lumitaw na may o walang [[akne]].<ref name="LancetW" /> Ang salitang ''komedo'' ay nagmula sa salitang [[Wikang Latin|Latin]] na ''comedere'' na nangangahulugang "kumain" o "ubusin". Noong sinaunang panahon, ginamit ito upang tukuyin ang mga parasitikong bulate; sa makabagong terminolohiyang medikal, ginagamit ito dahil sa mala-bulateng anyo ng materyal na lumalabas kapag pinisil ang komedo.<ref name="OxfordDict">{{cite web |title=Comedo |url=http://oxforddictionaries.com/us/definition/american_english/comedo |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131221131750/http://www.oxforddictionaries.com/us/definition/american_english/comedo |archive-date=Disyembre 21, 2013 |access-date=16 Hunyo 2013 |work=Oxford Dictionary |publisher=Oxford University Press |language=en}}</ref> Ang talamak na kondisyong may pamamaga sa balat na karaniwang kinabibilangan ng mga komedo, namumulang papula, at mga [[pustula]] (mga [[taghiyawat]] na may nana) ay tinatawag na akne.<ref name="LancetW" /><ref name="CEAcne">{{cite journal |last1=Purdy |first1=Sarah |last2=De Berker |first2=David |year=2011 |title=Acne vulgaris |journal=BMJ Clinical Evidence |language=en |volume=2011 |pages=1714 |pmc=3275168 |pmid=21477388}}</ref> Ang impeksiyon ang nagdudulot ng pamamaga at pagbuo ng [[nana]].<ref name="IQWiGFact" /> Ang pag-uuri kung ang isang kondisyon sa balat ay maituturing na akne ay nakabatay sa dami ng mga komedo at kung may kasamang [[impeksiyon]].<ref name="CEAcne" /> Hindi dapat ipagkamali ang mga komedo sa mga pilamentong sebaseo. Ang ''Comedo-type ductal carcinoma in situ'' (DCIS, o karsinoma in situ ng dukto na uring komedo) ay walang kaugnayan sa mga kondisyong pangbalat na tinalakay rito. Ang DCIS ay isang hindi pa nagsasalakay na uri ng [[kanser sa suso]], subalit ang DCIS ay maaaring maging mas agresibo at mas malamang na maging mapansalakay.<ref>{{cite journal |last=National Cancer Institute |year=2002 |title=Breast cancer treatment |url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK65744/ |journal=Physician Desk Query |language=en |publisher=National Cancer Institute |pmid=26389187 |access-date=13 Hunyo 2013}}</ref> == Mga sanhi == Tumataas ang produksiyon ng sebo sa mga glandulang sebasea sa panahon ng [[pagbibinata at pagdadalaga]], kaya karaniwan ang mga komedo at akne sa mga kabataan. Madalas ding lumitaw ang akne bago ang [[pagreregla]] at sa mga babaeng may ''polycystic ovary syndrome'' (PCOS, sindromang obaryong polisistiko). Maaari ring lumala ang akne dahil sa [[paninigarilyo]]. Ang pagiging maitim ng bukas na komedo ay dulot ng oksidasyon, at hindi ng maruming balat o kakulangan sa kalinisan. Ang sobrang paghuhugas o pagkuskos ng balat ay maaaring magpalala ng kondisyon dahil naiirita ang balat. Ang madalas na paghawak o pagpisa sa mga komedo ay maaari ring magdulot ng iritasyon at magkalat ng impeksiyon. Hindi pa malinaw kung may epekto ang pag-aahit sa pagbuo ng mga komedo o akne. May ilang produktong pampaganda o pangangalaga sa balat na maaaring magdulot ng mas maraming komedo sa pamamagitan ng pagbabara sa mga poro. Ang mamantikang produkto sa buhok, gaya ng [[pomada]], ay maaari ring magpalala ng akne. Ang mga produktong nagsasabing hindi sila nakababara ng mga poro ay maaaring may tatak na hindi komedoheniko o hindi akneheniko. Ang mga [[kosmetiko]] at produktong pangbalat na walang langis at batay sa tubig ay maaaring mas mababa ang posibilidad na magdulot ng akne. Hindi pa tiyak kung ang pagkain o pagkabilad sa araw ay nakabubuti, nakasasama, o walang epekto sa pagbuo ng mga komedo. Ang tubong paloob na buhok ay maaari ring bumara sa poro at magdulot ng umbok o humantong sa impeksiyon na nagiging sanhi ng pamamaga at pagbuo ng nana. Maaari ring magkaroon ng papel ang mga [[Hene (biyolohiya)|hene]] sa posibilidad ng pagkakaroon ng akne. Mas karaniwan ang mga komedo sa ilang [[pangkat-etniko]]. Ang mga taong may pinagmulan sa Latino at kamakailang lahing Aprikano ay maaaring makaranas ng mas matinding pamamaga sa mga komedo, mas maraming akneng may mga komedo, at mas maagang pagsisimula ng pamamaga. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Sakit sa balat]] a9pem9uxwz5w2l1l77vnxbhp6jj883a 2213632 2213630 2026-06-28T01:25:07Z Jojit fb 38 /* Mga sanhi */ 2213632 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition (new)|name=Komedo|synonyms=|image=Blausen 0811 SkinPores.png|caption=Ilustrasyon na naghahambing ng isang karaniwang poro ng balat, isang saradong komedo, at isang bukas na komedo.|field=Dermatolohiya|symptoms=|complications=|onset=|duration=|types=|causes=|risks=|diagnosis=|differential=|prevention=|treatment=|medication=|prognosis=|frequency=|deaths=}}Ang '''komedo''' ay isang nababarang polikulo ng buhok (poro ng [[Balat (anatomiya)|balat]]).<ref name="IQWiGFact">{{cite web |last=Informed Health Online |title=Acne |url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmedhealth/PMH0053059/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130513115100/http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmedhealth/PMH0053059/ |archive-date=Mayo 13, 2013 |access-date=9 Hunyo 2013 |work=Fact sheet |publisher=Institute for Quality and Efficiency in Health Care (IQWiG). |language=en}}</ref> Ang keratina (mga tirang balat) ay humahalo sa sebo upang mabara ang polikulo.<ref name="LancetW">{{cite journal |last=Williams |first=HC |author2=Dellavalle, RP |author3=Garner, S |date=Enero 28, 2012 |title=Acne vulgaris. |journal=Lancet |language=en |volume=379 |issue=9813 |pages=361–72 |doi=10.1016/S0140-6736(11)60321-8 |pmid=21880356 |s2cid=205962004}}</ref> Maaaring bukas ang komedo ('''''blackhead''''') o natatakpan ng balat ('''''whitehead'''''), at maaaring lumitaw na may o walang [[akne]].<ref name="LancetW" /> Ang salitang ''komedo'' ay nagmula sa salitang [[Wikang Latin|Latin]] na ''comedere'' na nangangahulugang "kumain" o "ubusin". Noong sinaunang panahon, ginamit ito upang tukuyin ang mga parasitikong bulate; sa makabagong terminolohiyang medikal, ginagamit ito dahil sa mala-bulateng anyo ng materyal na lumalabas kapag pinisil ang komedo.<ref name="OxfordDict">{{cite web |title=Comedo |url=http://oxforddictionaries.com/us/definition/american_english/comedo |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131221131750/http://www.oxforddictionaries.com/us/definition/american_english/comedo |archive-date=Disyembre 21, 2013 |access-date=16 Hunyo 2013 |work=Oxford Dictionary |publisher=Oxford University Press |language=en}}</ref> Ang talamak na kondisyong may pamamaga sa balat na karaniwang kinabibilangan ng mga komedo, namumulang papula, at mga [[pustula]] (mga [[taghiyawat]] na may nana) ay tinatawag na akne.<ref name="LancetW" /><ref name="CEAcne">{{cite journal |last1=Purdy |first1=Sarah |last2=De Berker |first2=David |year=2011 |title=Acne vulgaris |journal=BMJ Clinical Evidence |language=en |volume=2011 |pages=1714 |pmc=3275168 |pmid=21477388}}</ref> Ang impeksiyon ang nagdudulot ng pamamaga at pagbuo ng [[nana]].<ref name="IQWiGFact" /> Ang pag-uuri kung ang isang kondisyon sa balat ay maituturing na akne ay nakabatay sa dami ng mga komedo at kung may kasamang [[impeksiyon]].<ref name="CEAcne" /> Hindi dapat ipagkamali ang mga komedo sa mga pilamentong sebaseo. Ang ''Comedo-type ductal carcinoma in situ'' (DCIS, o karsinoma in situ ng dukto na uring komedo) ay walang kaugnayan sa mga kondisyong pangbalat na tinalakay rito. Ang DCIS ay isang hindi pa nagsasalakay na uri ng [[kanser sa suso]], subalit ang DCIS ay maaaring maging mas agresibo at mas malamang na maging mapansalakay.<ref>{{cite journal |last=National Cancer Institute |year=2002 |title=Breast cancer treatment |url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK65744/ |journal=Physician Desk Query |language=en |publisher=National Cancer Institute |pmid=26389187 |access-date=13 Hunyo 2013}}</ref> == Mga sanhi == Tumataas ang produksiyon ng sebo sa mga glandulang sebasea sa panahon ng [[pagbibinata at pagdadalaga]],<ref name="LancetW" /><ref name="CEAcne" /> kaya karaniwan ang mga komedo at akne sa mga kabataan. Madalas ding lumitaw ang akne bago ang [[pagreregla]] at sa mga babaeng may ''polycystic ovary syndrome'' (PCOS, sindromang obaryong polisistiko).<ref name="LancetW" /> Maaari ring lumala ang akne dahil sa [[paninigarilyo]].<ref name="LancetW" /> Ang pagiging maitim ng bukas na komedo ay dulot ng oksidasyon, at hindi ng maruming balat o kakulangan sa kalinisan. Ang sobrang paghuhugas o pagkuskos ng balat ay maaaring magpalala ng kondisyon dahil naiirita ang balat. Ang madalas na paghawak o pagpisa sa mga komedo ay maaari ring magdulot ng iritasyon at magkalat ng impeksiyon. Hindi pa malinaw kung may epekto ang pag-aahit sa pagbuo ng mga komedo o akne. May ilang produktong pampaganda o pangangalaga sa balat na maaaring magdulot ng mas maraming komedo sa pamamagitan ng pagbabara sa mga poro. Ang mamantikang produkto sa buhok, gaya ng [[pomada]], ay maaari ring magpalala ng akne. Ang mga produktong nagsasabing hindi sila nakababara ng mga poro ay maaaring may tatak na hindi komedoheniko o hindi akneheniko. Ang mga [[kosmetiko]] at produktong pangbalat na walang langis at batay sa tubig ay maaaring mas mababa ang posibilidad na magdulot ng akne. Hindi pa tiyak kung ang pagkain o pagkabilad sa araw ay nakabubuti, nakasasama, o walang epekto sa pagbuo ng mga komedo. Ang tubong paloob na buhok ay maaari ring bumara sa poro at magdulot ng umbok o humantong sa impeksiyon na nagiging sanhi ng pamamaga at pagbuo ng nana. Maaari ring magkaroon ng papel ang mga [[Hene (biyolohiya)|hene]] sa posibilidad ng pagkakaroon ng akne. Mas karaniwan ang mga komedo sa ilang [[pangkat-etniko]]. Ang mga taong may pinagmulan sa Latino at kamakailang lahing Aprikano ay maaaring makaranas ng mas matinding pamamaga sa mga komedo, mas maraming akneng may mga komedo, at mas maagang pagsisimula ng pamamaga. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Sakit sa balat]] m6dccdil0svazsv9d7ii9zllvj2bfol 2213633 2213632 2026-06-28T01:25:43Z Jojit fb 38 /* Mga sanhi */ 2213633 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition (new)|name=Komedo|synonyms=|image=Blausen 0811 SkinPores.png|caption=Ilustrasyon na naghahambing ng isang karaniwang poro ng balat, isang saradong komedo, at isang bukas na komedo.|field=Dermatolohiya|symptoms=|complications=|onset=|duration=|types=|causes=|risks=|diagnosis=|differential=|prevention=|treatment=|medication=|prognosis=|frequency=|deaths=}}Ang '''komedo''' ay isang nababarang polikulo ng buhok (poro ng [[Balat (anatomiya)|balat]]).<ref name="IQWiGFact">{{cite web |last=Informed Health Online |title=Acne |url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmedhealth/PMH0053059/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130513115100/http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmedhealth/PMH0053059/ |archive-date=Mayo 13, 2013 |access-date=9 Hunyo 2013 |work=Fact sheet |publisher=Institute for Quality and Efficiency in Health Care (IQWiG). |language=en}}</ref> Ang keratina (mga tirang balat) ay humahalo sa sebo upang mabara ang polikulo.<ref name="LancetW">{{cite journal |last=Williams |first=HC |author2=Dellavalle, RP |author3=Garner, S |date=Enero 28, 2012 |title=Acne vulgaris. |journal=Lancet |language=en |volume=379 |issue=9813 |pages=361–72 |doi=10.1016/S0140-6736(11)60321-8 |pmid=21880356 |s2cid=205962004}}</ref> Maaaring bukas ang komedo ('''''blackhead''''') o natatakpan ng balat ('''''whitehead'''''), at maaaring lumitaw na may o walang [[akne]].<ref name="LancetW" /> Ang salitang ''komedo'' ay nagmula sa salitang [[Wikang Latin|Latin]] na ''comedere'' na nangangahulugang "kumain" o "ubusin". Noong sinaunang panahon, ginamit ito upang tukuyin ang mga parasitikong bulate; sa makabagong terminolohiyang medikal, ginagamit ito dahil sa mala-bulateng anyo ng materyal na lumalabas kapag pinisil ang komedo.<ref name="OxfordDict">{{cite web |title=Comedo |url=http://oxforddictionaries.com/us/definition/american_english/comedo |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131221131750/http://www.oxforddictionaries.com/us/definition/american_english/comedo |archive-date=Disyembre 21, 2013 |access-date=16 Hunyo 2013 |work=Oxford Dictionary |publisher=Oxford University Press |language=en}}</ref> Ang talamak na kondisyong may pamamaga sa balat na karaniwang kinabibilangan ng mga komedo, namumulang papula, at mga [[pustula]] (mga [[taghiyawat]] na may nana) ay tinatawag na akne.<ref name="LancetW" /><ref name="CEAcne">{{cite journal |last1=Purdy |first1=Sarah |last2=De Berker |first2=David |year=2011 |title=Acne vulgaris |journal=BMJ Clinical Evidence |language=en |volume=2011 |pages=1714 |pmc=3275168 |pmid=21477388}}</ref> Ang impeksiyon ang nagdudulot ng pamamaga at pagbuo ng [[nana]].<ref name="IQWiGFact" /> Ang pag-uuri kung ang isang kondisyon sa balat ay maituturing na akne ay nakabatay sa dami ng mga komedo at kung may kasamang [[impeksiyon]].<ref name="CEAcne" /> Hindi dapat ipagkamali ang mga komedo sa mga pilamentong sebaseo. Ang ''Comedo-type ductal carcinoma in situ'' (DCIS, o karsinoma in situ ng dukto na uring komedo) ay walang kaugnayan sa mga kondisyong pangbalat na tinalakay rito. Ang DCIS ay isang hindi pa nagsasalakay na uri ng [[kanser sa suso]], subalit ang DCIS ay maaaring maging mas agresibo at mas malamang na maging mapansalakay.<ref>{{cite journal |last=National Cancer Institute |year=2002 |title=Breast cancer treatment |url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK65744/ |journal=Physician Desk Query |language=en |publisher=National Cancer Institute |pmid=26389187 |access-date=13 Hunyo 2013}}</ref> == Mga sanhi == Tumataas ang produksiyon ng sebo sa mga glandulang sebasea sa panahon ng [[pagbibinata at pagdadalaga]],<ref name="LancetW" /><ref name="CEAcne" /> kaya karaniwan ang mga komedo at akne sa mga kabataan. Madalas ding lumitaw ang akne bago ang [[pagreregla]] at sa mga babaeng may ''polycystic ovary syndrome'' (PCOS, sindromang obaryong polisistiko).<ref name="LancetW" /> Maaari ring lumala ang akne dahil sa [[paninigarilyo]].<ref name="LancetW" /> Ang pagiging maitim ng bukas na komedo ay dulot ng oksidasyon, at hindi ng maruming balat o kakulangan sa kalinisan.<ref name="IQWiGFact" /> Ang sobrang paghuhugas o pagkuskos ng balat ay maaaring magpalala ng kondisyon dahil naiirita ang balat.<ref name="IQWiGFact" /> Ang madalas na paghawak o pagpisa sa mga komedo ay maaari ring magdulot ng iritasyon at magkalat ng impeksiyon.<ref name="IQWiGFact" /> Hindi pa malinaw kung may epekto ang pag-aahit sa pagbuo ng mga komedo o akne.<ref name="IQWiGFact" /> May ilang produktong pampaganda o pangangalaga sa balat na maaaring magdulot ng mas maraming komedo sa pamamagitan ng pagbabara sa mga poro. Ang mamantikang produkto sa buhok, gaya ng [[pomada]], ay maaari ring magpalala ng akne. Ang mga produktong nagsasabing hindi sila nakababara ng mga poro ay maaaring may tatak na hindi komedoheniko o hindi akneheniko. Ang mga [[kosmetiko]] at produktong pangbalat na walang langis at batay sa tubig ay maaaring mas mababa ang posibilidad na magdulot ng akne. Hindi pa tiyak kung ang pagkain o pagkabilad sa araw ay nakabubuti, nakasasama, o walang epekto sa pagbuo ng mga komedo. Ang tubong paloob na buhok ay maaari ring bumara sa poro at magdulot ng umbok o humantong sa impeksiyon na nagiging sanhi ng pamamaga at pagbuo ng nana. Maaari ring magkaroon ng papel ang mga [[Hene (biyolohiya)|hene]] sa posibilidad ng pagkakaroon ng akne. Mas karaniwan ang mga komedo sa ilang [[pangkat-etniko]]. Ang mga taong may pinagmulan sa Latino at kamakailang lahing Aprikano ay maaaring makaranas ng mas matinding pamamaga sa mga komedo, mas maraming akneng may mga komedo, at mas maagang pagsisimula ng pamamaga. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Sakit sa balat]] 76vd6s45c3zy33c22yo4au73tas3zp6 2213634 2213633 2026-06-28T01:26:26Z Jojit fb 38 /* Mga sanhi */ 2213634 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition (new)|name=Komedo|synonyms=|image=Blausen 0811 SkinPores.png|caption=Ilustrasyon na naghahambing ng isang karaniwang poro ng balat, isang saradong komedo, at isang bukas na komedo.|field=Dermatolohiya|symptoms=|complications=|onset=|duration=|types=|causes=|risks=|diagnosis=|differential=|prevention=|treatment=|medication=|prognosis=|frequency=|deaths=}}Ang '''komedo''' ay isang nababarang polikulo ng buhok (poro ng [[Balat (anatomiya)|balat]]).<ref name="IQWiGFact">{{cite web |last=Informed Health Online |title=Acne |url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmedhealth/PMH0053059/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130513115100/http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmedhealth/PMH0053059/ |archive-date=Mayo 13, 2013 |access-date=9 Hunyo 2013 |work=Fact sheet |publisher=Institute for Quality and Efficiency in Health Care (IQWiG). |language=en}}</ref> Ang keratina (mga tirang balat) ay humahalo sa sebo upang mabara ang polikulo.<ref name="LancetW">{{cite journal |last=Williams |first=HC |author2=Dellavalle, RP |author3=Garner, S |date=Enero 28, 2012 |title=Acne vulgaris. |journal=Lancet |language=en |volume=379 |issue=9813 |pages=361–72 |doi=10.1016/S0140-6736(11)60321-8 |pmid=21880356 |s2cid=205962004}}</ref> Maaaring bukas ang komedo ('''''blackhead''''') o natatakpan ng balat ('''''whitehead'''''), at maaaring lumitaw na may o walang [[akne]].<ref name="LancetW" /> Ang salitang ''komedo'' ay nagmula sa salitang [[Wikang Latin|Latin]] na ''comedere'' na nangangahulugang "kumain" o "ubusin". Noong sinaunang panahon, ginamit ito upang tukuyin ang mga parasitikong bulate; sa makabagong terminolohiyang medikal, ginagamit ito dahil sa mala-bulateng anyo ng materyal na lumalabas kapag pinisil ang komedo.<ref name="OxfordDict">{{cite web |title=Comedo |url=http://oxforddictionaries.com/us/definition/american_english/comedo |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131221131750/http://www.oxforddictionaries.com/us/definition/american_english/comedo |archive-date=Disyembre 21, 2013 |access-date=16 Hunyo 2013 |work=Oxford Dictionary |publisher=Oxford University Press |language=en}}</ref> Ang talamak na kondisyong may pamamaga sa balat na karaniwang kinabibilangan ng mga komedo, namumulang papula, at mga [[pustula]] (mga [[taghiyawat]] na may nana) ay tinatawag na akne.<ref name="LancetW" /><ref name="CEAcne">{{cite journal |last1=Purdy |first1=Sarah |last2=De Berker |first2=David |year=2011 |title=Acne vulgaris |journal=BMJ Clinical Evidence |language=en |volume=2011 |pages=1714 |pmc=3275168 |pmid=21477388}}</ref> Ang impeksiyon ang nagdudulot ng pamamaga at pagbuo ng [[nana]].<ref name="IQWiGFact" /> Ang pag-uuri kung ang isang kondisyon sa balat ay maituturing na akne ay nakabatay sa dami ng mga komedo at kung may kasamang [[impeksiyon]].<ref name="CEAcne" /> Hindi dapat ipagkamali ang mga komedo sa mga pilamentong sebaseo. Ang ''Comedo-type ductal carcinoma in situ'' (DCIS, o karsinoma in situ ng dukto na uring komedo) ay walang kaugnayan sa mga kondisyong pangbalat na tinalakay rito. Ang DCIS ay isang hindi pa nagsasalakay na uri ng [[kanser sa suso]], subalit ang DCIS ay maaaring maging mas agresibo at mas malamang na maging mapansalakay.<ref>{{cite journal |last=National Cancer Institute |year=2002 |title=Breast cancer treatment |url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK65744/ |journal=Physician Desk Query |language=en |publisher=National Cancer Institute |pmid=26389187 |access-date=13 Hunyo 2013}}</ref> == Mga sanhi == Tumataas ang produksiyon ng sebo sa mga glandulang sebasea sa panahon ng [[pagbibinata at pagdadalaga]],<ref name="LancetW" /><ref name="CEAcne" /> kaya karaniwan ang mga komedo at akne sa mga kabataan. Madalas ding lumitaw ang akne bago ang [[pagreregla]] at sa mga babaeng may ''polycystic ovary syndrome'' (PCOS, sindromang obaryong polisistiko).<ref name="LancetW" /> Maaari ring lumala ang akne dahil sa [[paninigarilyo]].<ref name="LancetW" /> Ang pagiging maitim ng bukas na komedo ay dulot ng oksidasyon, at hindi ng maruming balat o kakulangan sa kalinisan.<ref name="IQWiGFact" /> Ang sobrang paghuhugas o pagkuskos ng balat ay maaaring magpalala ng kondisyon dahil naiirita ang balat.<ref name="IQWiGFact" /> Ang madalas na paghawak o pagpisa sa mga komedo ay maaari ring magdulot ng iritasyon at magkalat ng impeksiyon.<ref name="IQWiGFact" /> Hindi pa malinaw kung may epekto ang pag-aahit sa pagbuo ng mga komedo o akne.<ref name="IQWiGFact" /> May ilang produktong pampaganda o pangangalaga sa balat na maaaring magdulot ng mas maraming komedo sa pamamagitan ng pagbabara sa mga poro.<ref name="IQWiGFact" /> Ang mamantikang produkto sa buhok, gaya ng [[pomada]], ay maaari ring magpalala ng akne.<ref name="LancetW" /> Ang mga produktong nagsasabing hindi sila nakababara ng mga poro ay maaaring may tatak na hindi komedoheniko o hindi akneheniko. Ang mga [[kosmetiko]] at produktong pangbalat na walang langis at batay sa tubig ay maaaring mas mababa ang posibilidad na magdulot ng akne. Hindi pa tiyak kung ang pagkain o pagkabilad sa araw ay nakabubuti, nakasasama, o walang epekto sa pagbuo ng mga komedo. Ang tubong paloob na buhok ay maaari ring bumara sa poro at magdulot ng umbok o humantong sa impeksiyon na nagiging sanhi ng pamamaga at pagbuo ng nana. Maaari ring magkaroon ng papel ang mga [[Hene (biyolohiya)|hene]] sa posibilidad ng pagkakaroon ng akne. Mas karaniwan ang mga komedo sa ilang [[pangkat-etniko]]. Ang mga taong may pinagmulan sa Latino at kamakailang lahing Aprikano ay maaaring makaranas ng mas matinding pamamaga sa mga komedo, mas maraming akneng may mga komedo, at mas maagang pagsisimula ng pamamaga. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Sakit sa balat]] 3dwibx49r85mkmov3se25nrxltkv2tm 2213635 2213634 2026-06-28T01:27:50Z Jojit fb 38 /* Mga sanhi */ 2213635 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition (new)|name=Komedo|synonyms=|image=Blausen 0811 SkinPores.png|caption=Ilustrasyon na naghahambing ng isang karaniwang poro ng balat, isang saradong komedo, at isang bukas na komedo.|field=Dermatolohiya|symptoms=|complications=|onset=|duration=|types=|causes=|risks=|diagnosis=|differential=|prevention=|treatment=|medication=|prognosis=|frequency=|deaths=}}Ang '''komedo''' ay isang nababarang polikulo ng buhok (poro ng [[Balat (anatomiya)|balat]]).<ref name="IQWiGFact">{{cite web |last=Informed Health Online |title=Acne |url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmedhealth/PMH0053059/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130513115100/http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmedhealth/PMH0053059/ |archive-date=Mayo 13, 2013 |access-date=9 Hunyo 2013 |work=Fact sheet |publisher=Institute for Quality and Efficiency in Health Care (IQWiG). |language=en}}</ref> Ang keratina (mga tirang balat) ay humahalo sa sebo upang mabara ang polikulo.<ref name="LancetW">{{cite journal |last=Williams |first=HC |author2=Dellavalle, RP |author3=Garner, S |date=Enero 28, 2012 |title=Acne vulgaris. |journal=Lancet |language=en |volume=379 |issue=9813 |pages=361–72 |doi=10.1016/S0140-6736(11)60321-8 |pmid=21880356 |s2cid=205962004}}</ref> Maaaring bukas ang komedo ('''''blackhead''''') o natatakpan ng balat ('''''whitehead'''''), at maaaring lumitaw na may o walang [[akne]].<ref name="LancetW" /> Ang salitang ''komedo'' ay nagmula sa salitang [[Wikang Latin|Latin]] na ''comedere'' na nangangahulugang "kumain" o "ubusin". Noong sinaunang panahon, ginamit ito upang tukuyin ang mga parasitikong bulate; sa makabagong terminolohiyang medikal, ginagamit ito dahil sa mala-bulateng anyo ng materyal na lumalabas kapag pinisil ang komedo.<ref name="OxfordDict">{{cite web |title=Comedo |url=http://oxforddictionaries.com/us/definition/american_english/comedo |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131221131750/http://www.oxforddictionaries.com/us/definition/american_english/comedo |archive-date=Disyembre 21, 2013 |access-date=16 Hunyo 2013 |work=Oxford Dictionary |publisher=Oxford University Press |language=en}}</ref> Ang talamak na kondisyong may pamamaga sa balat na karaniwang kinabibilangan ng mga komedo, namumulang papula, at mga [[pustula]] (mga [[taghiyawat]] na may nana) ay tinatawag na akne.<ref name="LancetW" /><ref name="CEAcne">{{cite journal |last1=Purdy |first1=Sarah |last2=De Berker |first2=David |year=2011 |title=Acne vulgaris |journal=BMJ Clinical Evidence |language=en |volume=2011 |pages=1714 |pmc=3275168 |pmid=21477388}}</ref> Ang impeksiyon ang nagdudulot ng pamamaga at pagbuo ng [[nana]].<ref name="IQWiGFact" /> Ang pag-uuri kung ang isang kondisyon sa balat ay maituturing na akne ay nakabatay sa dami ng mga komedo at kung may kasamang [[impeksiyon]].<ref name="CEAcne" /> Hindi dapat ipagkamali ang mga komedo sa mga pilamentong sebaseo. Ang ''Comedo-type ductal carcinoma in situ'' (DCIS, o karsinoma in situ ng dukto na uring komedo) ay walang kaugnayan sa mga kondisyong pangbalat na tinalakay rito. Ang DCIS ay isang hindi pa nagsasalakay na uri ng [[kanser sa suso]], subalit ang DCIS ay maaaring maging mas agresibo at mas malamang na maging mapansalakay.<ref>{{cite journal |last=National Cancer Institute |year=2002 |title=Breast cancer treatment |url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK65744/ |journal=Physician Desk Query |language=en |publisher=National Cancer Institute |pmid=26389187 |access-date=13 Hunyo 2013}}</ref> == Mga sanhi == Tumataas ang produksiyon ng sebo sa mga glandulang sebasea sa panahon ng [[pagbibinata at pagdadalaga]],<ref name="LancetW" /><ref name="CEAcne" /> kaya karaniwan ang mga komedo at akne sa mga kabataan. Madalas ding lumitaw ang akne bago ang [[pagreregla]] at sa mga babaeng may ''polycystic ovary syndrome'' (PCOS, sindromang obaryong polisistiko).<ref name="LancetW" /> Maaari ring lumala ang akne dahil sa [[paninigarilyo]].<ref name="LancetW" /> Ang pagiging maitim ng bukas na komedo ay dulot ng oksidasyon, at hindi ng maruming balat o kakulangan sa kalinisan.<ref name="IQWiGFact" /> Ang sobrang paghuhugas o pagkuskos ng balat ay maaaring magpalala ng kondisyon dahil naiirita ang balat.<ref name="IQWiGFact" /> Ang madalas na paghawak o pagpisa sa mga komedo ay maaari ring magdulot ng iritasyon at magkalat ng impeksiyon.<ref name="IQWiGFact" /> Hindi pa malinaw kung may epekto ang pag-aahit sa pagbuo ng mga komedo o akne.<ref name="IQWiGFact" /> May ilang produktong pampaganda o pangangalaga sa balat na maaaring magdulot ng mas maraming komedo sa pamamagitan ng pagbabara sa mga poro.<ref name="IQWiGFact" /> Ang mamantikang produkto sa buhok, gaya ng [[pomada]], ay maaari ring magpalala ng akne.<ref name="LancetW" /> Ang mga produktong nagsasabing hindi sila nakababara ng mga poro ay maaaring may tatak na hindi komedoheniko o hindi akneheniko.<ref name="BADpil">{{cite web |last=British Association of Dermatologists |title=Acne |url=http://www.bad.org.uk/site/793/default.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131004225637/http://www.bad.org.uk/site/793/default.aspx |archive-date=2013-10-04 |access-date=12 Hunyo 2013 |work=Patient information leaflet |publisher=British Association of Dermatologists |language=en}}</ref> Ang mga [[kosmetiko]] at produktong pangbalat na walang langis at batay sa tubig ay maaaring mas mababa ang posibilidad na magdulot ng akne. Hindi pa tiyak kung ang pagkain o pagkabilad sa araw ay nakabubuti, nakasasama, o walang epekto sa pagbuo ng mga komedo. Ang tubong paloob na buhok ay maaari ring bumara sa poro at magdulot ng umbok o humantong sa impeksiyon na nagiging sanhi ng pamamaga at pagbuo ng nana. Maaari ring magkaroon ng papel ang mga [[Hene (biyolohiya)|hene]] sa posibilidad ng pagkakaroon ng akne. Mas karaniwan ang mga komedo sa ilang [[pangkat-etniko]]. Ang mga taong may pinagmulan sa Latino at kamakailang lahing Aprikano ay maaaring makaranas ng mas matinding pamamaga sa mga komedo, mas maraming akneng may mga komedo, at mas maagang pagsisimula ng pamamaga. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Sakit sa balat]] s4bqqqirt9ngkcw9cb5r5beb0nv5mvh 2213636 2213635 2026-06-28T01:28:41Z Jojit fb 38 /* Mga sanhi */ 2213636 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition (new)|name=Komedo|synonyms=|image=Blausen 0811 SkinPores.png|caption=Ilustrasyon na naghahambing ng isang karaniwang poro ng balat, isang saradong komedo, at isang bukas na komedo.|field=Dermatolohiya|symptoms=|complications=|onset=|duration=|types=|causes=|risks=|diagnosis=|differential=|prevention=|treatment=|medication=|prognosis=|frequency=|deaths=}}Ang '''komedo''' ay isang nababarang polikulo ng buhok (poro ng [[Balat (anatomiya)|balat]]).<ref name="IQWiGFact">{{cite web |last=Informed Health Online |title=Acne |url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmedhealth/PMH0053059/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130513115100/http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmedhealth/PMH0053059/ |archive-date=Mayo 13, 2013 |access-date=9 Hunyo 2013 |work=Fact sheet |publisher=Institute for Quality and Efficiency in Health Care (IQWiG). |language=en}}</ref> Ang keratina (mga tirang balat) ay humahalo sa sebo upang mabara ang polikulo.<ref name="LancetW">{{cite journal |last=Williams |first=HC |author2=Dellavalle, RP |author3=Garner, S |date=Enero 28, 2012 |title=Acne vulgaris. |journal=Lancet |language=en |volume=379 |issue=9813 |pages=361–72 |doi=10.1016/S0140-6736(11)60321-8 |pmid=21880356 |s2cid=205962004}}</ref> Maaaring bukas ang komedo ('''''blackhead''''') o natatakpan ng balat ('''''whitehead'''''), at maaaring lumitaw na may o walang [[akne]].<ref name="LancetW" /> Ang salitang ''komedo'' ay nagmula sa salitang [[Wikang Latin|Latin]] na ''comedere'' na nangangahulugang "kumain" o "ubusin". Noong sinaunang panahon, ginamit ito upang tukuyin ang mga parasitikong bulate; sa makabagong terminolohiyang medikal, ginagamit ito dahil sa mala-bulateng anyo ng materyal na lumalabas kapag pinisil ang komedo.<ref name="OxfordDict">{{cite web |title=Comedo |url=http://oxforddictionaries.com/us/definition/american_english/comedo |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131221131750/http://www.oxforddictionaries.com/us/definition/american_english/comedo |archive-date=Disyembre 21, 2013 |access-date=16 Hunyo 2013 |work=Oxford Dictionary |publisher=Oxford University Press |language=en}}</ref> Ang talamak na kondisyong may pamamaga sa balat na karaniwang kinabibilangan ng mga komedo, namumulang papula, at mga [[pustula]] (mga [[taghiyawat]] na may nana) ay tinatawag na akne.<ref name="LancetW" /><ref name="CEAcne">{{cite journal |last1=Purdy |first1=Sarah |last2=De Berker |first2=David |year=2011 |title=Acne vulgaris |journal=BMJ Clinical Evidence |language=en |volume=2011 |pages=1714 |pmc=3275168 |pmid=21477388}}</ref> Ang impeksiyon ang nagdudulot ng pamamaga at pagbuo ng [[nana]].<ref name="IQWiGFact" /> Ang pag-uuri kung ang isang kondisyon sa balat ay maituturing na akne ay nakabatay sa dami ng mga komedo at kung may kasamang [[impeksiyon]].<ref name="CEAcne" /> Hindi dapat ipagkamali ang mga komedo sa mga pilamentong sebaseo. Ang ''Comedo-type ductal carcinoma in situ'' (DCIS, o karsinoma in situ ng dukto na uring komedo) ay walang kaugnayan sa mga kondisyong pangbalat na tinalakay rito. Ang DCIS ay isang hindi pa nagsasalakay na uri ng [[kanser sa suso]], subalit ang DCIS ay maaaring maging mas agresibo at mas malamang na maging mapansalakay.<ref>{{cite journal |last=National Cancer Institute |year=2002 |title=Breast cancer treatment |url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK65744/ |journal=Physician Desk Query |language=en |publisher=National Cancer Institute |pmid=26389187 |access-date=13 Hunyo 2013}}</ref> == Mga sanhi == Tumataas ang produksiyon ng sebo sa mga glandulang sebasea sa panahon ng [[pagbibinata at pagdadalaga]],<ref name="LancetW" /><ref name="CEAcne" /> kaya karaniwan ang mga komedo at akne sa mga kabataan. Madalas ding lumitaw ang akne bago ang [[pagreregla]] at sa mga babaeng may ''polycystic ovary syndrome'' (PCOS, sindromang obaryong polisistiko).<ref name="LancetW" /> Maaari ring lumala ang akne dahil sa [[paninigarilyo]].<ref name="LancetW" /> Ang pagiging maitim ng bukas na komedo ay dulot ng oksidasyon, at hindi ng maruming balat o kakulangan sa kalinisan.<ref name="IQWiGFact" /> Ang sobrang paghuhugas o pagkuskos ng balat ay maaaring magpalala ng kondisyon dahil naiirita ang balat.<ref name="IQWiGFact" /> Ang madalas na paghawak o pagpisa sa mga komedo ay maaari ring magdulot ng iritasyon at magkalat ng impeksiyon.<ref name="IQWiGFact" /> Hindi pa malinaw kung may epekto ang pag-aahit sa pagbuo ng mga komedo o akne.<ref name="IQWiGFact" /> May ilang produktong pampaganda o pangangalaga sa balat na maaaring magdulot ng mas maraming komedo sa pamamagitan ng pagbabara sa mga poro.<ref name="IQWiGFact" /> Ang mamantikang produkto sa buhok, gaya ng [[pomada]], ay maaari ring magpalala ng akne.<ref name="LancetW" /> Ang mga produktong nagsasabing hindi sila nakababara ng mga poro ay maaaring may tatak na hindi komedoheniko o hindi akneheniko.<ref name="BADpil">{{cite web |last=British Association of Dermatologists |title=Acne |url=http://www.bad.org.uk/site/793/default.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131004225637/http://www.bad.org.uk/site/793/default.aspx |archive-date=2013-10-04 |access-date=12 Hunyo 2013 |work=Patient information leaflet |publisher=British Association of Dermatologists |language=en}}</ref> Ang mga [[kosmetiko]] at produktong pangbalat na walang langis at batay sa tubig ay maaaring mas mababa ang posibilidad na magdulot ng akne.<ref name="BADpil" /> Hindi pa tiyak kung ang pagkain o pagkabilad sa araw ay nakabubuti, nakasasama, o walang epekto sa pagbuo ng mga komedo.<ref name="LancetW" /> Ang tubong paloob na buhok ay maaari ring bumara sa poro at magdulot ng umbok o humantong sa impeksiyon na nagiging sanhi ng pamamaga at pagbuo ng nana.<ref name="CEAcne" /> Maaari ring magkaroon ng papel ang mga [[Hene (biyolohiya)|hene]] sa posibilidad ng pagkakaroon ng akne. Mas karaniwan ang mga komedo sa ilang [[pangkat-etniko]]. Ang mga taong may pinagmulan sa Latino at kamakailang lahing Aprikano ay maaaring makaranas ng mas matinding pamamaga sa mga komedo, mas maraming akneng may mga komedo, at mas maagang pagsisimula ng pamamaga. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Sakit sa balat]] iwsm83mooozeylcmozdbws4uff8fzxu 2213637 2213636 2026-06-28T01:29:11Z Jojit fb 38 /* Mga sanhi */ 2213637 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition (new)|name=Komedo|synonyms=|image=Blausen 0811 SkinPores.png|caption=Ilustrasyon na naghahambing ng isang karaniwang poro ng balat, isang saradong komedo, at isang bukas na komedo.|field=Dermatolohiya|symptoms=|complications=|onset=|duration=|types=|causes=|risks=|diagnosis=|differential=|prevention=|treatment=|medication=|prognosis=|frequency=|deaths=}}Ang '''komedo''' ay isang nababarang polikulo ng buhok (poro ng [[Balat (anatomiya)|balat]]).<ref name="IQWiGFact">{{cite web |last=Informed Health Online |title=Acne |url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmedhealth/PMH0053059/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130513115100/http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmedhealth/PMH0053059/ |archive-date=Mayo 13, 2013 |access-date=9 Hunyo 2013 |work=Fact sheet |publisher=Institute for Quality and Efficiency in Health Care (IQWiG). |language=en}}</ref> Ang keratina (mga tirang balat) ay humahalo sa sebo upang mabara ang polikulo.<ref name="LancetW">{{cite journal |last=Williams |first=HC |author2=Dellavalle, RP |author3=Garner, S |date=Enero 28, 2012 |title=Acne vulgaris. |journal=Lancet |language=en |volume=379 |issue=9813 |pages=361–72 |doi=10.1016/S0140-6736(11)60321-8 |pmid=21880356 |s2cid=205962004}}</ref> Maaaring bukas ang komedo ('''''blackhead''''') o natatakpan ng balat ('''''whitehead'''''), at maaaring lumitaw na may o walang [[akne]].<ref name="LancetW" /> Ang salitang ''komedo'' ay nagmula sa salitang [[Wikang Latin|Latin]] na ''comedere'' na nangangahulugang "kumain" o "ubusin". Noong sinaunang panahon, ginamit ito upang tukuyin ang mga parasitikong bulate; sa makabagong terminolohiyang medikal, ginagamit ito dahil sa mala-bulateng anyo ng materyal na lumalabas kapag pinisil ang komedo.<ref name="OxfordDict">{{cite web |title=Comedo |url=http://oxforddictionaries.com/us/definition/american_english/comedo |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131221131750/http://www.oxforddictionaries.com/us/definition/american_english/comedo |archive-date=Disyembre 21, 2013 |access-date=16 Hunyo 2013 |work=Oxford Dictionary |publisher=Oxford University Press |language=en}}</ref> Ang talamak na kondisyong may pamamaga sa balat na karaniwang kinabibilangan ng mga komedo, namumulang papula, at mga [[pustula]] (mga [[taghiyawat]] na may nana) ay tinatawag na akne.<ref name="LancetW" /><ref name="CEAcne">{{cite journal |last1=Purdy |first1=Sarah |last2=De Berker |first2=David |year=2011 |title=Acne vulgaris |journal=BMJ Clinical Evidence |language=en |volume=2011 |pages=1714 |pmc=3275168 |pmid=21477388}}</ref> Ang impeksiyon ang nagdudulot ng pamamaga at pagbuo ng [[nana]].<ref name="IQWiGFact" /> Ang pag-uuri kung ang isang kondisyon sa balat ay maituturing na akne ay nakabatay sa dami ng mga komedo at kung may kasamang [[impeksiyon]].<ref name="CEAcne" /> Hindi dapat ipagkamali ang mga komedo sa mga pilamentong sebaseo. Ang ''Comedo-type ductal carcinoma in situ'' (DCIS, o karsinoma in situ ng dukto na uring komedo) ay walang kaugnayan sa mga kondisyong pangbalat na tinalakay rito. Ang DCIS ay isang hindi pa nagsasalakay na uri ng [[kanser sa suso]], subalit ang DCIS ay maaaring maging mas agresibo at mas malamang na maging mapansalakay.<ref>{{cite journal |last=National Cancer Institute |year=2002 |title=Breast cancer treatment |url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK65744/ |journal=Physician Desk Query |language=en |publisher=National Cancer Institute |pmid=26389187 |access-date=13 Hunyo 2013}}</ref> == Mga sanhi == Tumataas ang produksiyon ng sebo sa mga glandulang sebasea sa panahon ng [[pagbibinata at pagdadalaga]],<ref name="LancetW" /><ref name="CEAcne" /> kaya karaniwan ang mga komedo at akne sa mga kabataan. Madalas ding lumitaw ang akne bago ang [[pagreregla]] at sa mga babaeng may ''polycystic ovary syndrome'' (PCOS, sindromang obaryong polisistiko).<ref name="LancetW" /> Maaari ring lumala ang akne dahil sa [[paninigarilyo]].<ref name="LancetW" /> Ang pagiging maitim ng bukas na komedo ay dulot ng oksidasyon, at hindi ng maruming balat o kakulangan sa kalinisan.<ref name="IQWiGFact" /> Ang sobrang paghuhugas o pagkuskos ng balat ay maaaring magpalala ng kondisyon dahil naiirita ang balat.<ref name="IQWiGFact" /> Ang madalas na paghawak o pagpisa sa mga komedo ay maaari ring magdulot ng iritasyon at magkalat ng impeksiyon.<ref name="IQWiGFact" /> Hindi pa malinaw kung may epekto ang pag-aahit sa pagbuo ng mga komedo o akne.<ref name="IQWiGFact" /> May ilang produktong pampaganda o pangangalaga sa balat na maaaring magdulot ng mas maraming komedo sa pamamagitan ng pagbabara sa mga poro.<ref name="IQWiGFact" /> Ang mamantikang produkto sa buhok, gaya ng [[pomada]], ay maaari ring magpalala ng akne.<ref name="LancetW" /> Ang mga produktong nagsasabing hindi sila nakababara ng mga poro ay maaaring may tatak na hindi komedoheniko o hindi akneheniko.<ref name="BADpil">{{cite web |last=British Association of Dermatologists |title=Acne |url=http://www.bad.org.uk/site/793/default.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131004225637/http://www.bad.org.uk/site/793/default.aspx |archive-date=2013-10-04 |access-date=12 Hunyo 2013 |work=Patient information leaflet |publisher=British Association of Dermatologists |language=en}}</ref> Ang mga [[kosmetiko]] at produktong pangbalat na walang langis at batay sa tubig ay maaaring mas mababa ang posibilidad na magdulot ng akne.<ref name="BADpil" /> Hindi pa tiyak kung ang pagkain o pagkabilad sa araw ay nakabubuti, nakasasama, o walang epekto sa pagbuo ng mga komedo.<ref name="LancetW" /> Ang tubong paloob na buhok ay maaari ring bumara sa poro at magdulot ng umbok o humantong sa impeksiyon na nagiging sanhi ng pamamaga at pagbuo ng nana.<ref name="CEAcne" /> Maaari ring magkaroon ng papel ang mga [[Hene (biyolohiya)|hene]] sa posibilidad ng pagkakaroon ng akne.<ref name="LancetW" /> Mas karaniwan ang mga komedo sa ilang [[pangkat-etniko]].<ref name="LancetW" /> Ang mga taong may pinagmulan sa Latino at kamakailang lahing Aprikano ay maaaring makaranas ng mas matinding pamamaga sa mga komedo, mas maraming akneng may mga komedo, at mas maagang pagsisimula ng pamamaga. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Sakit sa balat]] 1ofakyc1fy7fnjcg9gaacj7qmwazu3i 2213639 2213637 2026-06-28T01:33:50Z Jojit fb 38 /* Mga sanhi */ 2213639 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition (new)|name=Komedo|synonyms=|image=Blausen 0811 SkinPores.png|caption=Ilustrasyon na naghahambing ng isang karaniwang poro ng balat, isang saradong komedo, at isang bukas na komedo.|field=Dermatolohiya|symptoms=|complications=|onset=|duration=|types=|causes=|risks=|diagnosis=|differential=|prevention=|treatment=|medication=|prognosis=|frequency=|deaths=}}Ang '''komedo''' ay isang nababarang polikulo ng buhok (poro ng [[Balat (anatomiya)|balat]]).<ref name="IQWiGFact">{{cite web |last=Informed Health Online |title=Acne |url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmedhealth/PMH0053059/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130513115100/http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmedhealth/PMH0053059/ |archive-date=Mayo 13, 2013 |access-date=9 Hunyo 2013 |work=Fact sheet |publisher=Institute for Quality and Efficiency in Health Care (IQWiG). |language=en}}</ref> Ang keratina (mga tirang balat) ay humahalo sa sebo upang mabara ang polikulo.<ref name="LancetW">{{cite journal |last=Williams |first=HC |author2=Dellavalle, RP |author3=Garner, S |date=Enero 28, 2012 |title=Acne vulgaris. |journal=Lancet |language=en |volume=379 |issue=9813 |pages=361–72 |doi=10.1016/S0140-6736(11)60321-8 |pmid=21880356 |s2cid=205962004}}</ref> Maaaring bukas ang komedo ('''''blackhead''''') o natatakpan ng balat ('''''whitehead'''''), at maaaring lumitaw na may o walang [[akne]].<ref name="LancetW" /> Ang salitang ''komedo'' ay nagmula sa salitang [[Wikang Latin|Latin]] na ''comedere'' na nangangahulugang "kumain" o "ubusin". Noong sinaunang panahon, ginamit ito upang tukuyin ang mga parasitikong bulate; sa makabagong terminolohiyang medikal, ginagamit ito dahil sa mala-bulateng anyo ng materyal na lumalabas kapag pinisil ang komedo.<ref name="OxfordDict">{{cite web |title=Comedo |url=http://oxforddictionaries.com/us/definition/american_english/comedo |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131221131750/http://www.oxforddictionaries.com/us/definition/american_english/comedo |archive-date=Disyembre 21, 2013 |access-date=16 Hunyo 2013 |work=Oxford Dictionary |publisher=Oxford University Press |language=en}}</ref> Ang talamak na kondisyong may pamamaga sa balat na karaniwang kinabibilangan ng mga komedo, namumulang papula, at mga [[pustula]] (mga [[taghiyawat]] na may nana) ay tinatawag na akne.<ref name="LancetW" /><ref name="CEAcne">{{cite journal |last1=Purdy |first1=Sarah |last2=De Berker |first2=David |year=2011 |title=Acne vulgaris |journal=BMJ Clinical Evidence |language=en |volume=2011 |pages=1714 |pmc=3275168 |pmid=21477388}}</ref> Ang impeksiyon ang nagdudulot ng pamamaga at pagbuo ng [[nana]].<ref name="IQWiGFact" /> Ang pag-uuri kung ang isang kondisyon sa balat ay maituturing na akne ay nakabatay sa dami ng mga komedo at kung may kasamang [[impeksiyon]].<ref name="CEAcne" /> Hindi dapat ipagkamali ang mga komedo sa mga pilamentong sebaseo. Ang ''Comedo-type ductal carcinoma in situ'' (DCIS, o karsinoma in situ ng dukto na uring komedo) ay walang kaugnayan sa mga kondisyong pangbalat na tinalakay rito. Ang DCIS ay isang hindi pa nagsasalakay na uri ng [[kanser sa suso]], subalit ang DCIS ay maaaring maging mas agresibo at mas malamang na maging mapansalakay.<ref>{{cite journal |last=National Cancer Institute |year=2002 |title=Breast cancer treatment |url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK65744/ |journal=Physician Desk Query |language=en |publisher=National Cancer Institute |pmid=26389187 |access-date=13 Hunyo 2013}}</ref> == Mga sanhi == Tumataas ang produksiyon ng sebo sa mga glandulang sebasea sa panahon ng [[pagbibinata at pagdadalaga]],<ref name="LancetW" /><ref name="CEAcne" /> kaya karaniwan ang mga komedo at akne sa mga kabataan. Madalas ding lumitaw ang akne bago ang [[pagreregla]] at sa mga babaeng may ''polycystic ovary syndrome'' (PCOS, sindromang obaryong polisistiko).<ref name="LancetW" /> Maaari ring lumala ang akne dahil sa [[paninigarilyo]].<ref name="LancetW" /> Ang pagiging maitim ng bukas na komedo ay dulot ng oksidasyon, at hindi ng maruming balat o kakulangan sa kalinisan.<ref name="IQWiGFact" /> Ang sobrang paghuhugas o pagkuskos ng balat ay maaaring magpalala ng kondisyon dahil naiirita ang balat.<ref name="IQWiGFact" /> Ang madalas na paghawak o pagpisa sa mga komedo ay maaari ring magdulot ng iritasyon at magkalat ng impeksiyon.<ref name="IQWiGFact" /> Hindi pa malinaw kung may epekto ang pag-aahit sa pagbuo ng mga komedo o akne.<ref name="IQWiGFact" /> May ilang produktong pampaganda o pangangalaga sa balat na maaaring magdulot ng mas maraming komedo sa pamamagitan ng pagbabara sa mga poro.<ref name="IQWiGFact" /> Ang mamantikang produkto sa buhok, gaya ng [[pomada]], ay maaari ring magpalala ng akne.<ref name="LancetW" /> Ang mga produktong nagsasabing hindi sila nakababara ng mga poro ay maaaring may tatak na hindi komedoheniko o hindi akneheniko.<ref name="BADpil">{{cite web |last=British Association of Dermatologists |title=Acne |url=http://www.bad.org.uk/site/793/default.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131004225637/http://www.bad.org.uk/site/793/default.aspx |archive-date=2013-10-04 |access-date=12 Hunyo 2013 |work=Patient information leaflet |publisher=British Association of Dermatologists |language=en}}</ref> Ang mga [[kosmetiko]] at produktong pangbalat na walang langis at batay sa tubig ay maaaring mas mababa ang posibilidad na magdulot ng akne.<ref name="BADpil" /> Hindi pa tiyak kung ang pagkain o pagkabilad sa araw ay nakabubuti, nakasasama, o walang epekto sa pagbuo ng mga komedo.<ref name="LancetW" /> Ang tubong paloob na buhok ay maaari ring bumara sa poro at magdulot ng umbok o humantong sa impeksiyon na nagiging sanhi ng pamamaga at pagbuo ng nana.<ref name="CEAcne" /> Maaari ring magkaroon ng papel ang mga [[Hene (biyolohiya)|hene]] sa posibilidad ng pagkakaroon ng akne.<ref name="LancetW" /> Mas karaniwan ang mga komedo sa ilang [[pangkat-etniko]].<ref name="LancetW" /><ref name="Davis">{{cite journal |last=Davis |first=EC |author2=Callender, VD |date=Abril 2010 |title=A review of acne in ethnic skin: pathogenesis, clinical manifestations, and management strategies. |journal=The Journal of Clinical and Aesthetic Dermatology |language=en |volume=3 |issue=4 |pages=24–38 |pmc=2921746 |pmid=20725545}}</ref> Ang mga taong may pinagmulan sa Latino at kamakailang lahing Aprikano ay maaaring makaranas ng mas matinding pamamaga sa mga komedo, mas maraming akneng may mga komedo, at mas maagang pagsisimula ng pamamaga. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Sakit sa balat]] o2lhnvtbs04yq68y5k7ldqv6alb1ygl 2213640 2213639 2026-06-28T01:35:55Z Jojit fb 38 /* Mga sanhi */ 2213640 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition (new)|name=Komedo|synonyms=|image=Blausen 0811 SkinPores.png|caption=Ilustrasyon na naghahambing ng isang karaniwang poro ng balat, isang saradong komedo, at isang bukas na komedo.|field=Dermatolohiya|symptoms=|complications=|onset=|duration=|types=|causes=|risks=|diagnosis=|differential=|prevention=|treatment=|medication=|prognosis=|frequency=|deaths=}}Ang '''komedo''' ay isang nababarang polikulo ng buhok (poro ng [[Balat (anatomiya)|balat]]).<ref name="IQWiGFact">{{cite web |last=Informed Health Online |title=Acne |url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmedhealth/PMH0053059/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130513115100/http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmedhealth/PMH0053059/ |archive-date=Mayo 13, 2013 |access-date=9 Hunyo 2013 |work=Fact sheet |publisher=Institute for Quality and Efficiency in Health Care (IQWiG). |language=en}}</ref> Ang keratina (mga tirang balat) ay humahalo sa sebo upang mabara ang polikulo.<ref name="LancetW">{{cite journal |last=Williams |first=HC |author2=Dellavalle, RP |author3=Garner, S |date=Enero 28, 2012 |title=Acne vulgaris. |journal=Lancet |language=en |volume=379 |issue=9813 |pages=361–72 |doi=10.1016/S0140-6736(11)60321-8 |pmid=21880356 |s2cid=205962004}}</ref> Maaaring bukas ang komedo ('''''blackhead''''') o natatakpan ng balat ('''''whitehead'''''), at maaaring lumitaw na may o walang [[akne]].<ref name="LancetW" /> Ang salitang ''komedo'' ay nagmula sa salitang [[Wikang Latin|Latin]] na ''comedere'' na nangangahulugang "kumain" o "ubusin". Noong sinaunang panahon, ginamit ito upang tukuyin ang mga parasitikong bulate; sa makabagong terminolohiyang medikal, ginagamit ito dahil sa mala-bulateng anyo ng materyal na lumalabas kapag pinisil ang komedo.<ref name="OxfordDict">{{cite web |title=Comedo |url=http://oxforddictionaries.com/us/definition/american_english/comedo |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131221131750/http://www.oxforddictionaries.com/us/definition/american_english/comedo |archive-date=Disyembre 21, 2013 |access-date=16 Hunyo 2013 |work=Oxford Dictionary |publisher=Oxford University Press |language=en}}</ref> Ang talamak na kondisyong may pamamaga sa balat na karaniwang kinabibilangan ng mga komedo, namumulang papula, at mga [[pustula]] (mga [[taghiyawat]] na may nana) ay tinatawag na akne.<ref name="LancetW" /><ref name="CEAcne">{{cite journal |last1=Purdy |first1=Sarah |last2=De Berker |first2=David |year=2011 |title=Acne vulgaris |journal=BMJ Clinical Evidence |language=en |volume=2011 |pages=1714 |pmc=3275168 |pmid=21477388}}</ref> Ang impeksiyon ang nagdudulot ng pamamaga at pagbuo ng [[nana]].<ref name="IQWiGFact" /> Ang pag-uuri kung ang isang kondisyon sa balat ay maituturing na akne ay nakabatay sa dami ng mga komedo at kung may kasamang [[impeksiyon]].<ref name="CEAcne" /> Hindi dapat ipagkamali ang mga komedo sa mga pilamentong sebaseo. Ang ''Comedo-type ductal carcinoma in situ'' (DCIS, o karsinoma in situ ng dukto na uring komedo) ay walang kaugnayan sa mga kondisyong pangbalat na tinalakay rito. Ang DCIS ay isang hindi pa nagsasalakay na uri ng [[kanser sa suso]], subalit ang DCIS ay maaaring maging mas agresibo at mas malamang na maging mapansalakay.<ref>{{cite journal |last=National Cancer Institute |year=2002 |title=Breast cancer treatment |url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK65744/ |journal=Physician Desk Query |language=en |publisher=National Cancer Institute |pmid=26389187 |access-date=13 Hunyo 2013}}</ref> == Mga sanhi == Tumataas ang produksiyon ng sebo sa mga glandulang sebasea sa panahon ng [[pagbibinata at pagdadalaga]],<ref name="LancetW" /><ref name="CEAcne" /> kaya karaniwan ang mga komedo at akne sa mga kabataan. Madalas ding lumitaw ang akne bago ang [[pagreregla]] at sa mga babaeng may ''polycystic ovary syndrome'' (PCOS, sindromang obaryong polisistiko).<ref name="LancetW" /> Maaari ring lumala ang akne dahil sa [[paninigarilyo]].<ref name="LancetW" /> Ang pagiging maitim ng bukas na komedo ay dulot ng oksidasyon, at hindi ng maruming balat o kakulangan sa kalinisan.<ref name="IQWiGFact" /> Ang sobrang paghuhugas o pagkuskos ng balat ay maaaring magpalala ng kondisyon dahil naiirita ang balat.<ref name="IQWiGFact" /> Ang madalas na paghawak o pagpisa sa mga komedo ay maaari ring magdulot ng iritasyon at magkalat ng impeksiyon.<ref name="IQWiGFact" /> Hindi pa malinaw kung may epekto ang pag-aahit sa pagbuo ng mga komedo o akne.<ref name="IQWiGFact" /> May ilang produktong pampaganda o pangangalaga sa balat na maaaring magdulot ng mas maraming komedo sa pamamagitan ng pagbabara sa mga poro.<ref name="IQWiGFact" /> Ang mamantikang produkto sa buhok, gaya ng [[pomada]], ay maaari ring magpalala ng akne.<ref name="LancetW" /> Ang mga produktong nagsasabing hindi sila nakababara ng mga poro ay maaaring may tatak na hindi komedoheniko o hindi akneheniko.<ref name="BADpil">{{cite web |last=British Association of Dermatologists |title=Acne |url=http://www.bad.org.uk/site/793/default.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131004225637/http://www.bad.org.uk/site/793/default.aspx |archive-date=2013-10-04 |access-date=12 Hunyo 2013 |work=Patient information leaflet |publisher=British Association of Dermatologists |language=en}}</ref> Ang mga [[kosmetiko]] at produktong pangbalat na walang langis at batay sa tubig ay maaaring mas mababa ang posibilidad na magdulot ng akne.<ref name="BADpil" /> Hindi pa tiyak kung ang pagkain o pagkabilad sa araw ay nakabubuti, nakasasama, o walang epekto sa pagbuo ng mga komedo.<ref name="LancetW" /> Ang tubong paloob na buhok ay maaari ring bumara sa poro at magdulot ng umbok o humantong sa impeksiyon na nagiging sanhi ng pamamaga at pagbuo ng nana.<ref name="CEAcne" /> Maaari ring magkaroon ng papel ang mga [[Hene (biyolohiya)|hene]] sa posibilidad ng pagkakaroon ng akne.<ref name="LancetW" /> Mas karaniwan ang mga komedo sa ilang [[pangkat-etniko]].<ref name="LancetW" /><ref name="Davis">{{cite journal |last=Davis |first=EC |author2=Callender, VD |date=Abril 2010 |title=A review of acne in ethnic skin: pathogenesis, clinical manifestations, and management strategies. |journal=The Journal of Clinical and Aesthetic Dermatology |language=en |volume=3 |issue=4 |pages=24–38 |pmc=2921746 |pmid=20725545}}</ref> Ang mga taong may pinagmulan sa Latino at kamakailang lahing Aprikano ay maaaring makaranas ng mas matinding pamamaga sa mga komedo, mas maraming akneng may mga komedo, at mas maagang pagsisimula ng pamamaga.<ref name="LancetW" /><ref name="Davis" /> ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Sakit sa balat]] oou6o8gknd9da6zwcpgjrvlipv9tugb 0 338677 2213646 2026-06-28T02:27:32Z Jojit fb 38 Inilipat ni Jojit fb ang pahinang [[Kalendaryong Huliyano]] sa [[Kalendaryong Juliyano]] 2213646 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Kalendaryong Juliyano]] 4ja2pd96midthspp8n63dk4g8g8s835 0 338678 2213721 2026-06-28T05:32:16Z Ivan P. Clarin 84769 Bagong pahina: {{Infobox person | name = Edward Keller | image = | image_size = | caption = | native_name = {{nobold|Edward}} | native_name_lang = | birth_name = Eduard Anton Keller | birth_date = 1848 | birth_place = Erfurt, [[Aleman]] | death_date = 1908 | death_place = | residence = [[Manila]], [[Pilipinas]] | education = | occupation = Negosyante | years_active... 2213721 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Edward Keller | image = | image_size = | caption = | native_name = {{nobold|Edward}} | native_name_lang = | birth_name = Eduard Anton Keller | birth_date = 1848 | birth_place = Erfurt, [[Aleman]] | death_date = 1908 | death_place = | residence = [[Manila]], [[Pilipinas]] | education = | occupation = Negosyante | years_active = 1848–1908 | known_for = May-ari at pamunuan ng [[Edward Keller Phils Inc.]] (Swiss Enterpreneur) | associated_acts = Wilhelm Heinrich Keller (business partner) | spouse = | children = 3 | module = }} Si '''Eduard Anton Keller''' o simpleng '''Edward Keller''' ay isang Negosyanteng swiss sa lungsod ng [[Zürich]] sa [[Switzerland]], na kinabibilangan ng grupong DKSH o (Diethelm Keller Sibling Hefti) katuwang si Wilhelm Heinrich Keller.<ref>https://wwwdiethelmkellercom-live-ff768471ac984-ff86e37.divio-media.net/filer_public/d4/ce/d4ceeb9e-a069-48b3-9622-7576425dd158/dkg_ar_24.pdf</ref> ==Biograpiya== Si Keller ay isinilang noong 1848 sa bayan ng Erfurt sa [[Aleman]] sa dugo ng mga lahing Stürcke, Si Eduard ay naglabay sa [[Malayong Silangan]], [[Asya]] noong dekadang 1860's sa mga bansang [[Singapore]] at napili ang [[Pilipinas]] upang mag tayo ng negosyo at kompanya na pinamunuan sa [[Maynila]] noong 1981 at itinayo sa [[Calamba, Laguna]] noong 1990 na ngayo'y [[Edward Keller Phils Inc.]],<ref>https://www.diethelmkeller.com/en/about/heritage</ref> Taon 2012 ang (DKSH) na grupong Diethlem Keller at Edward Keller (Ekpi) ay nagsama bilang (sister company).<ref>https://dkhouseholdbrands.com/pages/our-history</ref> ==Sanggunian== {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Keller, Edward}} [[Kategorya:Ipinanganak noong 1848]] [[Kategorya:Namatay noong 1908]] [[Kategorya:Mga negosyante]] [[Kategorya:Mga negosyante mula sa Pilipinas]] 78y6j7cjceh7577v797iq0timgq1kpc 2213722 2213721 2026-06-28T05:33:02Z Ivan P. Clarin 84769 /* Biograpiya */ 2213722 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Edward Keller | image = | image_size = | caption = | native_name = {{nobold|Edward}} | native_name_lang = | birth_name = Eduard Anton Keller | birth_date = 1848 | birth_place = Erfurt, [[Aleman]] | death_date = 1908 | death_place = | residence = [[Manila]], [[Pilipinas]] | education = | occupation = Negosyante | years_active = 1848–1908 | known_for = May-ari at pamunuan ng [[Edward Keller Phils Inc.]] (Swiss Enterpreneur) | associated_acts = Wilhelm Heinrich Keller (business partner) | spouse = | children = 3 | module = }} Si '''Eduard Anton Keller''' o simpleng '''Edward Keller''' ay isang Negosyanteng swiss sa lungsod ng [[Zürich]] sa [[Switzerland]], na kinabibilangan ng grupong DKSH o (Diethelm Keller Sibling Hefti) katuwang si Wilhelm Heinrich Keller.<ref>https://wwwdiethelmkellercom-live-ff768471ac984-ff86e37.divio-media.net/filer_public/d4/ce/d4ceeb9e-a069-48b3-9622-7576425dd158/dkg_ar_24.pdf</ref> ==Biograpiya== Si Keller ay isinilang noong 1848 sa bayan ng Erfurt sa [[Aleman]] sa dugo ng mga lahing Stürcke, Siya ay naglabay sa [[Malayong Silangan]], [[Asya]] noong dekadang 1860's sa mga bansang [[Singapore]] at napili ang [[Pilipinas]] upang mag tayo ng negosyo at kompanya na pinamunuan sa [[Maynila]] noong 1981 at itinayo sa [[Calamba, Laguna]] noong 1990 na ngayo'y [[Edward Keller Phils Inc.]],<ref>https://www.diethelmkeller.com/en/about/heritage</ref> Taon 2012 ang (DKSH) na grupong Diethlem Keller at Edward Keller (Ekpi) ay nagsama bilang (sister company).<ref>https://dkhouseholdbrands.com/pages/our-history</ref> ==Sanggunian== {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Keller, Edward}} [[Kategorya:Ipinanganak noong 1848]] [[Kategorya:Namatay noong 1908]] [[Kategorya:Mga negosyante]] [[Kategorya:Mga negosyante mula sa Pilipinas]] gxl7dck03jfzo7jlwu8832skz1pk954 2213724 2213722 2026-06-28T05:34:30Z Ivan P. Clarin 84769 2213724 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Edward Keller | image = | image_size = | caption = | native_name = {{nobold|Edward}} | native_name_lang = | birth_name = Eduard Anton Keller | birth_date = 1848 | birth_place = Erfurt, [[Aleman]] | death_date = 1908 | death_place = | residence = [[Manila]], [[Pilipinas]] | education = | occupation = Negosyante | years_active = 1848–1908 | known_for = May-ari at pamunuan ng [[Edward Keller Phils Inc.]] (Swiss Enterpreneur) | associated_acts = Wilhelm Heinrich Keller (business partner) | spouse = | children = 3 | module = }} Si '''Eduard Anton Keller''' o simpleng '''Edward Keller''' ay isang Negosyanteng swiss sa lungsod ng [[Zürich]] sa [[Switzerland]], na kinabibilangan ng grupong DKSH o (Diethelm Keller Sibling Hefti) katuwang si Wilhelm Heinrich Keller.<ref>https://wwwdiethelmkellercom-live-ff768471ac984-ff86e37.divio-media.net/filer_public/d4/ce/d4ceeb9e-a069-48b3-9622-7576425dd158/dkg_ar_24.pdf</ref> ==Biograpiya== Si Keller ay isinilang noong 1848 sa bayan ng Erfurt sa [[Aleman]] sa dugo ng mga lahing Stürcke, Siya ay naglabay sa [[Malayong Silangan]], [[Asya]] noong dekadang 1860's sa mga bansang [[Singapore]] at napili ang [[Pilipinas]] upang mag tayo ng negosyo at kompanya na pinamunuan sa [[Maynila]] noong 1981 at itinayo sa [[Calamba, Laguna]] noong 1990 na ngayo'y [[Edward Keller Phils Inc.]],<ref>https://www.diethelmkeller.com/en/about/heritage</ref> Taon 2012 ang (DKSH) na grupong Diethlem Keller at Edward Keller (Ekpi) ay nagsama bilang (sister company).<ref>https://dkhouseholdbrands.com/pages/our-history</ref> ==Sanggunian== {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Keller, Edward}} [[Kategorya:Ipinanganak noong 1848]] [[Kategorya:Namatay noong 1908]] [[Kategorya:Mga Aleman]] [[Kategorya:Mga Suwiso]] [[Kategorya:Mga negosyante]] [[Kategorya:Mga negosyante mula sa Pilipinas]] c177frb8kyq58ju8hpujlvgheh10khk 2213726 2213724 2026-06-28T05:38:01Z Ivan P. Clarin 84769 /* Biograpiya */ 2213726 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Edward Keller | image = | image_size = | caption = | native_name = {{nobold|Edward}} | native_name_lang = | birth_name = Eduard Anton Keller | birth_date = 1848 | birth_place = Erfurt, [[Aleman]] | death_date = 1908 | death_place = | residence = [[Manila]], [[Pilipinas]] | education = | occupation = Negosyante | years_active = 1848–1908 | known_for = May-ari at pamunuan ng [[Edward Keller Phils Inc.]] (Swiss Enterpreneur) | associated_acts = Wilhelm Heinrich Keller (business partner) | spouse = | children = 3 | module = }} Si '''Eduard Anton Keller''' o simpleng '''Edward Keller''' ay isang Negosyanteng swiss sa lungsod ng [[Zürich]] sa [[Switzerland]], na kinabibilangan ng grupong DKSH o (Diethelm Keller Sibling Hefti) katuwang si Wilhelm Heinrich Keller.<ref>https://wwwdiethelmkellercom-live-ff768471ac984-ff86e37.divio-media.net/filer_public/d4/ce/d4ceeb9e-a069-48b3-9622-7576425dd158/dkg_ar_24.pdf</ref> ==Biograpiya== Si Keller ay isinilang noong 1848 sa bayan ng Erfurt sa [[Aleman]] sa dugo ng mga lahing Stürcke, Siya ay naglabay sa [[Malayong Silangan]], [[Asya]] noong dekadang 1860's sa mga bansang [[Singapore]] at napili ang [[Pilipinas]] upang mag tayo ng negosyo at kompanya na pinamunuan sa [[Maynila]] noong 1887 at itinayo sa [[Calamba, Laguna]] noong 1990 na ngayo'y [[Edward Keller Phils Inc.]],<ref>https://www.diethelmkeller.com/en/about/heritage</ref> Taon 2012 ang (DKSH) na grupong Diethlem Keller at Edward Keller (Ekpi) ay nagsama bilang (sister company).<ref>https://dkhouseholdbrands.com/pages/our-history</ref> ==Sanggunian== {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Keller, Edward}} [[Kategorya:Ipinanganak noong 1848]] [[Kategorya:Namatay noong 1908]] [[Kategorya:Mga Aleman]] [[Kategorya:Mga Suwiso]] [[Kategorya:Mga negosyante]] [[Kategorya:Mga negosyante mula sa Pilipinas]] m50d5l9lvgbj29bc1ytopsn8vkuuely 2213731 2213726 2026-06-28T05:48:26Z Ivan P. Clarin 84769 2213731 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Edward Keller | image = | image_size = | caption = | native_name = {{nobold|Edward}} | native_name_lang = | birth_name = Eduard Anton Keller | birth_date = 1848 | birth_place = Erfurt, [[Aleman]] | death_date = 1908 | death_place = | residence = [[Manila]], [[Pilipinas]] | education = | occupation = Negosyante | years_active = 1848–1908 | known_for = May-ari at pamunuan ng [[Edward Keller Phils Inc.]] (Swiss Enterpreneur) | associated_acts = Wilhelm Heinrich Keller (business partner) | spouse = | children = 3 | module = }} Si '''Eduard Anton Keller''' o simpleng '''Edward Keller''' ay isang Negosyanteng swiss sa lungsod ng [[Zürich]] sa [[Switzerland]], na kinabibilangan ng grupong DKSH o (Diethelm Keller Sibling Hefti) katuwang si Wilhelm Heinrich Keller.<ref>https://wwwdiethelmkellercom-live-ff768471ac984-ff86e37.divio-media.net/filer_public/d4/ce/d4ceeb9e-a069-48b3-9622-7576425dd158/dkg_ar_24.pdf</ref> ==Biograpiya== Si Keller ay isinilang noong 1848 sa bayan ng Erfurt sa [[Aleman]] sa dugo ng mga lahing Stürcke, Siya ay naglabay sa [[Malayong Silangan]], [[Asya]] noong dekadang 1860's sa mga bansang [[Singapore]] at napili ang [[Pilipinas]] upang mag tayo ng negosyo at kompanya na pinamunuan sa [[Maynila]] noong 1887 (Lutz & Co.) at itinayo sa [[Calamba, Laguna]] noong 1990 na ngayo'y [[Edward Keller Phils Inc.]],<ref>https://www.diethelmkeller.com/en/about/heritage</ref> Taon 2012 ang (DKSH) na grupong Diethlem Keller at Edward Keller (Ekpi) ay nagsama bilang (sister company).<ref>https://dkhouseholdbrands.com/pages/our-history</ref> ==Sanggunian== {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Keller, Edward}} [[Kategorya:Ipinanganak noong 1848]] [[Kategorya:Namatay noong 1908]] [[Kategorya:Mga Aleman]] [[Kategorya:Mga Suwiso]] [[Kategorya:Mga negosyante]] [[Kategorya:Mga negosyante mula sa Pilipinas]] 45r9hjqpqwzrkuovn3ojopo0izdy4l8