Wikipedia tlwiki https://tl.wikipedia.org/wiki/Unang_Pahina MediaWiki 1.47.0-wmf.8 first-letter Midya Natatangi Usapan Tagagamit Usapang tagagamit Wikipedia Usapang Wikipedia Talaksan Usapang talaksan MediaWiki Usapang MediaWiki Padron Usapang padron Tulong Usapang tulong Kategorya Usapang kategorya Portada Usapang Portada TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 852 2213948 2213867 2026-06-30T03:22:45Z GinawaSaHapon 102500 2213948 wikitext text/x-wiki {{redirect|Ingles|mga tao mula Inglatera|Mga Ingles}} {{use dmy dates}}<!-- Panatilihin ang paggamit ng tuldik sa unang banggit ng paksa. --> {{Other uses|Ingles (paglilinaw)}} {{Infobox language | name = Ingles | altname = Inggles | nativename = {{lang|en|English}} | pronunciation = {{IPAc-en|ˈ|ɪ|ŋ|ɡ|l|ᵻ|ʃ}} | states = Ang [[mundong Anglopono]], kabilang na ang {{enum|[[Reyno Unido]]|[[Estados Unidos]]|[[Kanada]]|[[Australia]]|[[Irlanda]]|[[Nueva Selanda]]|[[Karibeng Komonwelt]]|[[Timog Aprika]]|[[Talaan ng mga bansa at teritoryo kung saan opisyal na wika ang wikang Ingles|iba pa]]}} | speakers = [[Katutubong wika|L1]]: {{nowrap|380 milyon}} | date = 2021 | ref = <ref>{{Cite web |url=https://www.ethnologue.com/insights/ethnologue200/ |title=What are the top 200 most spoken languages?|trans-title=Ano-ano ang 200 pinaka-sinasalitang wika? |website=Ethnologue |date=2023 |lang=en|archive-date=18 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230618002011/https://www.ethnologue.com/insights/ethnologue200/ |url-status=live}}</ref> | speakers2 = {{plainlist| * [[Ikalawang wika|L2]]: {{nowrap|1.077 bilyon}} (2021)<ref name="Ethnologue26">{{e26}}</ref> * [[Mundong Anglopono|Kabuuan]]: 1.457 billion}} | familycolor = Indo-Europeo | fam2 = [[Mga wikang Hermaniko|Hermaniko]] | fam3 = [[Kanlurang wikang Hermaniko|Kanlurang Hermaniko]] | fam4 = [[Mga wikang Ingaeboniko|Ingaeboniko]] | fam5 = [[Mga wikang Angliko|Angliko]] | ancestor = [[Proto-Ingles]] | ancestor2 = [[Lumang Ingles]] | ancestor3 = [[Gitnang Ingles]] | ancestor4 = [[Maagang Modernong Ingles]] | script = {{plainlist| * [[Sulat Latin|Latin]] ([[Alpabetong Ingles]]) * [[Futhorc]] (noon) * [[Braille ng Ingles]], [[Pinagsanib na Braille ng Ingles]] }} | nation = {{ubli |57 bansa at 30 dependensiya| Mga organisasyon kabilang na ang {{enum | [[Mga Nagkakaisang Bansa|UN]] | [[Unyong Europeo|EU]] | [[Komonwelt ng mga Bansa|Komonwelt]] | [[Pandaigdigang Hukumang Pangkrimen|ICC]] | [[Pondo ng Monetaryong Pandaigdig|IMF]] | [[Pandaigdigang Lupong Olimpiko|IOC]] | [[Organisasyong Pandaigdig para sa Pagsasapamantayan|ISO]] | [[Organisasyon ng Tratado ng Hilagang Atlantiko|NATO]] | [[Pandaigdigang Organisasyon ng Pangangalakal|WTO]] | [[Samahan ng mga Bansa sa Timog-Silangang Asya|ASEAN]] | [[Organisasyon ng mga Estadong Amerikano|OAS]] }} }} | iso1 = en | iso2 = eng | iso3 = eng | lingua = 52-ABA | notice = IPA | sign = [[Manually coded English]] (iba-iba) | glotto = stan1293 | glottorefname = English | mapscale = 1.25 | map = English language distribution.svg | mapcaption = {{legend|#346699|Mga rehiyon kung saan katutubong wika ng mayorya ang wikang Ingles}} {{legend|#99ccff|Mga rehiyon kung saan opisyal o malawakang ginagamit ang wikang Ingles, pero hindi isang katutubong wika ng mayorya}} | dialects = {{hlist |class=inline |[[Britanikong Ingles]]|[[Ingles ng Hilagang Amerika|Hilagang Amerika]]|[[Ingles ng Karibe|Karibe]]|[[Ingles ng Australia|Australia]]|[[Ingles ng Nueva Selanda|Nueva Selanda]]|[[Ingles ng Timog Aprika|Timog Aprika]]|[[Ingkes ng Irlandiya|Irlandiya]]|[[Ingles ng Pilipinas|Pilipinas]]}} ([[Talaan ng mga dayalekto ng wikang Ingles|talaan]]) }} '''Inglés''',{{Efn|{{langx|en|English}} {{IPAc-en|ˈ|ɪ|ŋ|ɡ|l|ᵻ|ʃ}}}} binabaybay ding '''Ingglés''', ang [[kanlurang wikang Hermaniko]] na nagmula sa [[Inglatera]] at ang pandaigdigang ''[[lingua franca]]'' sa kasalukuyan. Nagmula ang pangalan ng wika mula sa [[mga Anglo]], isa sa mga sinaunang [[Lahing Hermaniko|grupong Hermaniko]] na [[Paglipat ng mga Anglo-Saxon sa Britanya|lumipat sa Britanya]] sa [[Pagtatapos ng panahong Romano sa Britanya|pagtatapos ng panahong Romano sa naturang lugar]]. Ingles ang [[Talaan ng mga wika batay sa dami ng nagsasalita|pinakaginagamit na wika sa mundo]], dahil na rin sa matinding impluwensiya ng [[Imperyong Britaniko]] noon (na pinalitan ng [[Komonwelt ng mga Bansa]] sa kasalukuyan) gayundin ng [[Estados Unidos]] sa kasalukuyan. Ito rin ang may pinakamaraming gumagamit bilang [[pangalawang wika]], mas marami pa kesa sa mga katutubong mananalita nito. Gayunpaman, ikatlo lamang ang Ingles sa may [[Talaan ng mga wika batay sa dami ng katutubong mananalita|pinakamaraming katutubong mananalita]], pagkatapos ng [[wikang Mandarin]] at [[Wikang Espanyol|Espanyol]]. Ingles ang opisyal o isa sa mga opisyal na wika ng [[Talaan ng mga bansa kung saan opisyal na wika ang Ingles|57 bansa at 30 dependensiya]], ang pinakamarami para sa kahit anong wika. Sa mga bansang tulad ng [[Estados Unidos]], [[Reyno Unido]], [[Australia]], at [[Nueva Selanda]], ito ang pinakaginagamit na wika dahil na rin sa kasaysayan bagamat hindi ito isang opisyal na wika. Isa rin ito sa mga [[Mga opisyal na wika ng Mga Nagkakaisang Bansa|opisyal na wika]] ng [[Mga Nagkakaisang Bansa]], [[Unyong Europeo]], at iba pang mga pandaigdigan at panrehiyong organisasyon. Ito rin ang ''de facto'' na wika ng [[diplomasya]], agham at teknolohiya, pandaigdigang kalakalan, turismo, libangan, at ng [[internet]]. Ayon sa isang pagtataya ng ''[[Ethnologue]]'' noong 2021, meron itong 1.4 na bilyong mananalita. Nagmula ang [[Lumang Ingles]] mula sa mga dayalekto ng mga kanlurang wikang Hermaniko na sinasalita ng [[mga Anglo-Saxon]]. Nakasulat sa mga ''[[rune]]'' (''futhorc'') ang wika bago ito gumamit ng [[Alpabetong Ingles|isang alpabetong nagmula sa wikang Latin]]. Hiniram kalaunan ng Lumang Ingles ang ilang balarila at pangunahing bokabularyo mula sa [[Lumang Nordiko]], isang [[hilagang wikang Hermaniko]]. Nalinang nang husto ang alpabeto at tuluyang pinalitan nito ang paggamit sa mga ''rune'', kasabay ng pag-usbong ng [[Gitnang Ingles]] matapos [[Normanong Pagsakop ng Inglatera|masakop]] ng [[mga Normando]] ang Inglatera [[Labanan ng Hastings|simula noong 1066]]. Sa panahong ito matinding nanghiram ng mga salita ang Ingles mula sa [[wikang Pranses]], na ngayo'y bumubuo ng 28% ng lahat ng mga salita sa wika sa kasalukuyan, gayundin sa [[wikang Latin]], na bumubuo sa karagdagang 28%. Bagamat pawang nagmula sa Latin at iba pang [[mga wikang Romanse]] ang malaking bahagdan ng bokabularyo ng Ingles, nananatili pa ring Hermaniko ang pang-araw-araw na bokabularyo, balarila at ponolohiya nito. Umusbong naman ang [[Modernong Ingles]] matapos ng isang [[Malawakang Paglipat ng Patinig|malawakang pagbabago sa mga patinig nito]]. Ilan sa mga malapit na kamag-anak ng kasalukuyang anyo ng wika ang [[wikang Scots]], na nasa isang [[kontinuo ng mga dayalekto]] sa Ingles, gayundin ang [[mga wikang Prisyano]] at [[Mababang Aleman]]. == Klasipikasyon == Bahagi ng [[Mga wikang Indo-Europeo|pamilyang Indo-Europeo]] ang wikang Ingles, partikular na sa [[Mga kanlurang wikang Hermaniko|Kanlurang Hermanikong]] sangay ng [[Mga wikang Hermaniko|mga Hermanikong wika]].{{sfn|Bammesberger|1992|pp=29–30}} Dahil pare-parehong nagmula ang Ingles at ng ibang mga wikang Hermaniko kagaya ng mga [[wikang Olandes]] at [[Wikang Aleman|Aleman]] sa iisang ninuno na tinatawag na [[Proto-Hermaniko]], nagtataglay ang mga ito ng mga magkakatulad na tampok kagaya ng paghahati sa mga [[pandiwa]] bilang [[Malakas na pandiwa (mga wikang Hermaniko)|malakas]] o [[Mahinang pandiwa (mga wikang Hermaniko)|mahinang klase]], ang paggamit sa mga [[pandiwang modal]], at pagsasailalim sa serye ng pagbabago sa pagbigkas sa mga [[katinig]] ng [[Proto-Indo-Europeo]] na kilala ngayon bilang mga [[batas Grimm]] at [[Batas Verner|Verner]].{{sfn|König|van der Auwera|1994}} Isa ang [[Lumang Ingles]] sa napakaraming [[mga wikang Ingaeboniko]] na umusbong sa isang [[Kontinuo ng mga dayalekto|kontinuo ng mga dayalektong]] sinasalita ng mga Kanlurang Hermaniko simula noong ikalimang siglo sa [[Prisya]], partikular na sa baybayin ng [[Dagat Hilaga]]. Umusbong ang Lumang Ingles mula sa mga mananalita ng mga wikang ito na lumisan sa lugar at nanirahan sa [[kapuluang Britaniko]].{{sfn|Bazelmans|2009|pp=325–326}} Kalaunan, umusbong ang [[Gitnang Ingles]], na sinundan naman ng Modernong Ingles.{{sfn|Robinson|1992}} May ilang mga dayalekto ng Luma at Gitnang Ingles na hiwalay na nalinang at naging [[mga wikang Angliko]], lalo na ang [[wikang Scots]].{{sfn|Romaine|1982|pp=56–65}} Dahil nakahiwalay ang wikang Ingles mula sa ibang mga wikang Hermaniko sa kontinente, nalinang ang sarili nitong [[bokabularyo]], [[sintaksis]], at [[ponolohiya]]. Hindi naiintindihan ang Ingles ng mga mananalita ng kahit anong wikang Hermaniko, bagamat may iilang wika katulad ng wikang Olandes at [[Wikang Prisyano|Prisyano]] na may malaki-laking antas ng kaugnayan.{{sfn|Harbert|2006}} Tradisyonal na [[Mga wikang Anglo-Prisyano|iniuugnay]] ang Ingles sa Prisyano, na madalas na ipinagpapalagay na pinakamalapit na kamag-anak ng Ingles sa mga wikang Hermaniko. Gayunpaman, ipinapakita ng modernong pananaliksik sa dalawang wika na kaunti lamang ang pagkakapareho nito sa Ingles.<ref>{{multiref2|{{harvnb|Bazelmans|2009|p=326|loc="According to most researchers, this means that there cannot have been an 'original' Anglo-Frisian entity ..."}}|{{harvnb|Stiles|2018|p=31|loc="... It is not possible to construct the exclusive common relative chronology that is necessary in order to be able to establish a node on a family tree. The term and concept of 'Anglo-Frisian' should be banished to the historiography of the subject."}}}}</ref> Bagamat parehong sumailalim ang dalawa sa magkaparehong serye ng pagbabago sa tunog, hindi ito naganap nang sabay upang masabing may matindi silang kaugnayan sa isa't-isa.{{sfn|Versloot|2017|pp=341–342}}{{sfn|Stiles|2018|pp=5–6}} == Kasaysayan == {{Main|Kasaysayan ng wikang Ingles}} === Proto-Hermaniko patungong Lumang Ingles === [[File:Beowulf_Cotton_MS_Vitellius_A_XV_f._132r.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Beowulf_Cotton_MS_Vitellius_A_XV_f._132r.jpg|thumb|Manuskritong nakasulat sa [[panulatang unsiyal]] ng [[epikong tula]] na ''[[Beowulf]]'' sa [[Lumang Ingles]], isinulat noong bandang taong 975 hanggang 1025.{{pb}} Nagsimula ang tula sa: {{lang|ang|Hƿæt ƿē Gārde{{\}}na ingēar dagum þēod cyninga{{\}}þrym ge frunon ...}}[Pakinggan! Ating narinig ang kadakilaan ng nagdaang panahon ng mga katutubong hari ng mga {{Lang|ang|Gār-Dene}} [isang maalamat na tribo ng [[mga Danes]]<nowiki>] ...]</nowiki>]] [[Lumang Ingles]], o Anglo-Sahon, ang pinakaunang anyo ng wikang Ingles na ginamit mula bandang taong 450 hanggang 1150. Nagmula ito sa mga dayalekto ng [[mga kanlurang wikang Hermaniko]], minsang tinutukoy bilang [[mga wikang Anglo-Prisyano]] o di kaya'y [[mga wikang Hermaniko ng Dagat Hilaga]], na sinasalita sa rehiyon ng [[Prisya]], [[Mababang Sahonya]], at katimugang [[Jutland]] (sakop ngayon ng [[Dinamarka]] at [[Alemanya]]) ng mga Hermanikong kilala sa kasaysayan bilang [[mga Anglo]], [[Mga Sahon|Sahon]], at [[Mga Yuto|Yuto]].<ref>{{Cite book |last=Baugh |first=Albert |title=A History of the English Language |date=1951 |publisher=Routledge & Kegan Paul |location=London |pages=60–83, 110–130 |language=en |trans-title=Kasaysayan ng Wikang Ingles}}</ref> Simula noong ikalimang siglo, [[Paninirahan ng mga Anglo-Sahon sa Britanya|tumira]] ang mga Anglo-Sahon sa Britanya matapos itong [[Pagtatapos ng panahon ng mga Romano sa Britanya|lisanin ng mga Romano]]. Pagsapit ng ikapitong siglo, Lumang Ingles na ang pangunahing wikang sinasalita sa lugar at pinalitan ang mga [[wikang Karaniwang Britoniko]] at [[Britanikong Latin]] na sinalita noong [[Romanong Britanya|panahon ng mga Romano]].{{sfn|Collingwood|Myres|1936}}{{sfn|Graddol|Leith|Swann et al.|2007}}{{sfn|Blench|Spriggs|1999}} Ang wika gayundin sa lugar ng [[Inglatera]] ay parehong pinangalan mula sa mga Anglo.{{sfn|Bosworth|Toller|1921}} Nahahati ang Lumang Ingles sa dalawang dayalektong Angliko ([[Mersiyano]] at [[Nortumbriyo]]) at dalawang dayalektong Sahon ([[Kentiko]] at [[Kanlurang Sahon]]).{{sfn|Campbell|1959|p=4}} Dahil sa impluwensiya ng [[kaharian ng Wessex]] at ang reporma sa edukasyon noong panahon ni [[Alfredo ang Dakila|haring Alfredo]] noong ikasiyam na siglo, Kanlurang Sahon ang siyang naging [[Pamantayang wika|pamantayan]] sa pagsusulat sa Lumang Ingles.{{sfn|Toon|1992|loc=Chapter: Old English Dialects}} Nakasulat ang [[Panulaang epiko|epikong tula]] na ''[[Beowulf]]'' sa Kanlurang Sahon, habang nakasulat naman sa Nortumbriyo ang pinakalumang [[tula]] sa wikang Ingles na ''[[Himno ni Caedmon]]''.{{sfn|Donoghue|2008}} Gayunpaman, nalinang ang Modernong Ingles mula sa dayalektong Mersiyano habang nalinang naman ang [[wikang Scots]] mula sa Nortumbriyo. Isinulat ang ilang mga pinakamaagang tala ng Lumang Ingles gamit ng [[alpabetong runiko]],{{sfn|Gneuss|2013|p=23}} bagamat ginamit kalaunan ang [[alpabetong Latin]] pagsapit ng ikapitong siglo; gumamit ito ng mga [[Panulatang unsiyal|kalahating unsiyal]] na titik at may kasama ring mga runikong titik na ''[[wynn]]'' {{angbr|{{lang|ang|ƿ}}}}, ''[[Thorn (titik)|thorn]]'' {{angbr|{{lang|ang|þ}}}}, at mga binagong titik Latin na ''[[eth]]'' {{angbr|{{lang|ang|ð}}}} at ''[[Æ|ash]]'' {{angbr|{{lang|ang|æ}}}}.{{sfn|Gneuss|2013|p=23}}{{sfn|Hogg|Denison|2006a|pp=30–31}} Malaki ang pagkakaiba ng Lumang Ingles sa modernong anyo ng wika. Hindi ito mauunawaan ng isang mananalita ng Ingles sa ika-21 siglo nang walang pagsasanay. Halos kapareho ang [[Balarila ng Lumang Wikang Ingles|balarila nito]] sa [[Balarila ng wikang Aleman|balarila]] ng [[wikang Aleman]]: maraming mga [[impleksiyon]] sa dulo ng salita at anyo ang mga [[pangngalan]], [[pang-uri]], [[panghalip]], at [[pandiwa]], at mas malaya ang [[ayos ng salita]] nito kesa sa modernong anyo nito. May mga anyo ang Modernong Ingles para sa [[Kaukulan (balarila)|kaukulan]] ({{Lang|en|grammatical case}}) ng panghalip (halimbawa [panlalaki] 'siya': {{Lang|en|he, him, his}}) at may iilan din para naman sa mga pandiwa (halimbawa 'magsalita': {{Lang|en|speak, speaks, speaking, spoke, spoken}}), pero sa Lumang Ingles, meron ding mga kaukulan para sa mga pangngalan at may mga dagdag na impleksiyon din ang mga pandiwa para sa [[Katauhan (balarila)|katauhan]] at [[kailanan]].{{sfn|Hogg|1992a}}{{sfn|Smith|2009}}{{sfn|Trask|2010}} === Impluwensiya ng Lumang Nordiko === Sa pagitan ng ikawalo hanggang ika-11 siglo, sumailalim ang Ingles na sinasalita sa ilang mga rehiyon sa impluwensiya ng [[Lumang Nordiko]], na isang [[Hilagang wikang Hermaniko]]. Dahil sa sunod-sunod na pagkolonisa ng [[mga Nordiko]] sa ilang bahagi ng Britanya noong panahong ito, nakakasalamuha ng mga mananalita ng Lumang Ingles sa mga mananalita ng Lumang Nordiko. Pinakamatindi ang interaksyon sa dalawang wika sa mga barayti ng wikang sinasalita sa hilagang-silangan na sakop noon ng [[Danelaw]] sa rehiyon ng [[York]]. Sa kasalukuyan, pinakamakikita ang impluwensiyang ito sa wikang Scots at sa [[Hilagang Ingles]]. Nakasentro ang impluwensiya ng mga Nordiko sa [[Lindsey]] sa [[Midlands]]. Matapos mapasailalim ang Lindsey sa kapangyarihan ng mga Anglo-Sahon noong taong 920, mabilis na kumalat ang Ingles sa naturang rehiyon. Sa modernong Ingles, ang impluwensiya ng mga Nordiko ay makikita sa [[panghalip]] sa ikatlong katauhan na nagsisimula sa ''th-'' ('sila', 'nila', 'kanila': {{Lang|en|they, them, their}}), na siyang pumalit sa mga orihinal na panghalip ng Anglo-Sahon na nagsisimula naman sa ''h-'' ({{Lang|ang|hie, him, hera}}).{{sfn|Thomason|Kaufman|1988|pp=284–290}} Makikita rin ito sa mga hiram na salita na pumalit sa mga katutubong Lumang Ingles kagaya ng {{Lang|en|give}} ('magbigay'), {{Lang|en|get}} ('kumuha'), {{Lang|en|sky}} ('langit'), {{Lang|en|skirt}} ('palda'), at {{Lang|en|egg}} ('itlog'). Mauunawaan ang Lumang Nordiko nang maayos-ayos ng mga mananalita ng ilang mga dayalekto ng Lumang Ingles, lalo na sa may hilaga.{{sfn|Kastovsky|1992|pp=320, 332}} === Gitnang Ingles === {{Quote box||align=right|quoted=true|salign=right|quote={{lang|enm|Englischmen þeyz hy hadde fram þe bygynnyng þre manner speche, Souþeron, Northeron, and Myddel speche in þe myddel of þe lond, ... Noþeles by comyxstion and mellyng, furst wiþ Danes, and afterward wiþ Normans, in menye þe contray longage ys asperyed, and som vseþ strange wlaffyng, chyteryng, harryng, and garryng grisbytting.}}{{pb}}[Bagamat sa simula pa lamang, may tatlong paraan na ang mga Ingles sa pagsasalita, yaong nasa Katimugan, nasa Hilaga, at nasa Midlands sa gitna ng bansa, ... Gayunpaman, dahil sa pakikihalubilo at paghahalo, umusbong ang wika ng bansa mula sa mga ito, habang may iilan na gumagamit pa rin ng kakaibang pag-uutal, daldalan, ungol, at nakakarinding ngitngitan.]|source=[[Juan ng Trevisa]], {{circa|1385}}{{sfn|Hogg|2006|pp=360–361}}|width=300px}} Karaniwang pinepetsahan ang pagsisimula ng [[Gitnang Ingles]] sa [[Normanong Pagsakop ng Inglatera|pananakop ng mga Normando]] sa Britanya mula noong 1066. Sa mga sumunod na siglo pagkatapos, sumailalim ang Ingles sa matinding impluwensiya ng anyo ng [[Lumang Pranses]] na sinasalita ng mga Normando na nanirahan sa Inglatera at naging bago nitong namumunong uri; kilala ito ngayon bilang [[Lumang Normando]]. Sa paglipas ng mga dekada, pawang mga naging bihasa sa dalawang wika ang parehong gitna at nakatataas na uri ng lipunan, mapa-Ingles man o Normando. Pagsapit ng 1150, bihira na lang sa panahong ito ang mga miyembro ng aristokrasya na marunong lamang ng Pranses.{{sfn|Townend|2012|pp=81–82}} Kalaunan, nalinang ang wikang Pranses na ginagamit ng mga Normando bilang [[wikang Anglo-Normando]].<ref>{{cite book |last=Short |first=Ian |title=A Companion to the Anglo-Norman World|trans-title=Gabay sa Mundong Anglo-Normando |chapter=Language and Literature|trans-chapter=Wika at Panitikan |lang=en|publisher=Boydell and Brewer |date=2002 |isbn=978-1-84615-046-3 |doi=10.1017/9781846150463.011 |pages=191–214}}</ref> Matuturo rin ang paghihiwalay ng Luma sa Gitnang Ingles sa kapanahunan ng paggawa sa komposisyong ''[[Orculum]]'' ng [[Mga Agustino|Agustinong kanon]] na si [[Orrm]] noong ika-12 siglo, na nagtatampok sa paghahalo ng mga elemento ng Lumang Ingles at Anglo-Normando sa kauna-unahang pagkakataon.{{sfn|Townend|2012|pp=99–100}} Samantala, nanatili pa ring marunong lamang sa Ingles ang mababang uri, na kumakatawan sa napakalaking bahagdan ng populasyon. Sa panahong ito, maraming hiram na salita ang ginamit nila na may kinalaman sa politika, batas, at iba pang mga prestihiyosong gawain.{{sfn|Svartvik|Leech|2006|p=39}} Halimbawa, nagmula sa Pranses na {{Lang|fr|trône}} ang salitang Ingles na {{Lang|en|throne}}, na tumutukoy sa pisikal na inuupuan ng isang hari gayundin sa metaporikal na kapangyarihan nito.<ref>{{cite journal |url=https://scholarworks.harding.edu/tenor/vol5/iss1/5 |title=Effects of the Norman Conquest on the English Language|trans-title=Mga Epekto ng Pananakop ng mga Normando sa Wikang Ingles|lang=en|first=Curt |last=Baker |date=Spring 2016 |journal=Tenor Times |volume=5}}</ref> Naging simple rin sa panahong ito ang mga impleksiyon ng Ingles, maaaring dahil sa paghahalo ng Lumang Nordiko at Lumang Ingles, na pawang parehas sa [[Morpolohiya (lingguwistika)|morpolohiya]] ngunit magkaiba ng impleksiyon. Nawala rin ang pagkakaiba ng [[kaukulang palagyo]] (nominatibo) at [[Kaukulang palayon|palayon]] (akusatibo) maliban sa mga [[panghalip panao]], nawala rin ang [[kaukulang pagamit]] (instrumental), at naging para lamang sa [[Pag-aari (balarila)|pag-aari]] ang [[kaukulang paari]] (henetibo). Naging regular din ang maraming mga di-regular na anyo ng impleksiyon,{{sfn|Lass|1992|pp=103–123} at naging payak rin ang sistema ng [[Kasunduan (balarila)|kasunduan]] sa mga pangungusap, na humantong sa isang hindi gaanong malayang [[ayos ng salita]].{{sfn|Fischer|van der Wurff|2006|pp=111–113}} Ilan sa mga sikat na panitikang naisulat sa Gitnang Ingles ang ''[[Mga Kuwento sa Canterbury]]'' ({{Circa|1400}}) ni [[Geoffrey Chaucer]] at [[Ang Kamatayan ni Arturo|''Ang Kamatayan ni Arturo'']] (1485) ni [[Thomas Malory]]. Naging talamak sa panahong ito ang paggamit sa panitikan ng [[dayalekto]] ng mga rehiyon, kagaya sa mga gawa ni Chaucer.<ref>{{cite web |last1=Horobin |first1=Simon |title=Chaucer's Middle English |trans-title=Gitnang Ingles ni Chaucer|lang=en|url=https://opencanterburytales.dsl.lsu.edu/refmideng/ |website=The Open Access Companion to the Canterbury Tales |publisher=Louisiana State University|quote=The only appearances of their and them in Chaucer's works are in the Reeve's Tale, where they form part of the Northern dialect spoken by the two Cambridge students, Aleyn and John, demonstrating that at this time they were still perceived to be Northernisms |archive-date=3 December 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191203092713/https://opencanterburytales.dsl.lsu.edu/refmideng/ |url-status=live}}</ref> Mababasa sa [[Bibliya ni Wycliffe|unang salin sa Ingles]] ni [[John Wycliffe]] sa [[Bibliya]] noong 1382 ang [[Ebanghelyo ni Mateo|Mateo]] 8:20 bilang: "{{Lang|enm|Foxis han dennes, and briddis of heuene han nestis}}" ('May mga lungga ang mga [[soro]], at may mga pugad ang mga [[ibon]] sa langit').<ref>{{cite web |last=Wycliffe |first=John |url=http://wesley.nnu.edu/fileadmin/imported_site/wycliffe/wycbible-all.pdf |publisher=Wesley NNU |title=Bible|trans-title=Bibliya |lang=en |archive-date=2 February 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170202202047/http://wesley.nnu.edu/fileadmin/imported_site/wycliffe/wycbible-all.pdf |url-status=live}}</ref> Mapapansin rito na may [[Panlapi|hulaping]] ''-n'' pa rin sa [[Pandiwa|pandiwang]] {{Lang|en|have}} ('magkaroon') pero wala na sa mga [[pangngalan]]. : === Maagang Modernong Ingles === [[File:Great_Vowel_Shift2a.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Great_Vowel_Shift2a.svg|thumb|Ang [[Malawakang Pagbabago ng Patinig]] na naganap sa mga mahahabang patinig ng Maagang Modernong Ingles. Matapos naging mga diptonggo {{IPA|/ai au/}} ang mga [[nakabukang patinig]] {{IPA|/iː uː/}}, umangat nang isang antas kalaunan ang bawat [[nakasarang patinig]] upang matumbasan ang pagbabago.]] Saklaw ng [[Maagang Modernong Ingles]] ng ika-14 hanggang ika-18 siglo ang pagsimple pa lalo na sistema ng impleksiyon, pagsasakodigo sa wika, at ang tinatawag na [[Malawakang Pagbabago sa Patinig]], kung saan nagsimulang lumipat ang mga [[patinig]] sa mga salitang Ingles patungo sa modernong bigkas nito. [[Pag-angat (lingguwistika)|Umangat]] ang mga [[Gitnang patinig|gitna]] at [[nakabukang patinig]] at [[Paghahati sa patinig|nahati]] bilang mga [[diptonggo]] ang mga [[nakasarang patinig]]. Halimbawa, binibigkas noon ang salitang Ingles na {{Lang|en|bite}} ('kagat', binabasa ''bayt'') bilang {{Lang|en|beet}} ('[[remolatsa]]') sa kasalukuyan, at binibigkas naman noon ang {{Lang|en|bout}} sa {{Lang|en|about}} ('tungkol', binabasa ''abawt'') bilang {{Lang|en|boot}} ('bota') sa kasalukuyan. Ito ang dahilan kung bakit may malaking pinagkaiba ang pagbigkas sa mga salitang Ingles at sa pagbaybay sa mga ito; ito rin ang dahilan bakit maraming pwedeng maging tunog ang bawat patinig ng Ingles kumpara sa ibang mga wika.{{sfn|Lass|2000a}}{{sfn|Görlach|1991|pp=66–70}} Nagsimula maging prestihiyoso ang paggamit sa wikang Ingles, kumpara sa Normandong Pranses, sa kasagsagan ng kapanahunan ni [[Enrique V ng Inglatera]]. Sinimulang gamitin ng [[Court of Chancery]] sa [[Westminster, London|Westminster]] ang Ingles sa mga [[Writ|opisyal na dokumento]] nito noong bandang 1430, at nabuo dahil rito ang isang bagong pamantayang anyo ng Gitnang Ingles na tinatawag na [[Pamantayang Chancery]] mula sa mga dayalekto ng [[London]] at [[Silangang Midlands]]. Noong 1476, ipinakilala ni [[William Caxton]] sa Inglatera ang [[palimbagan]], na lalong nagpalawak pa sa impluwensiya ng naturang pamantayan ng Ingles.{{sfn|Nevalainen|Tieken-Boon van Ostade|2006|pp=274–279}} Kabilang sa mga panitikang nakasulat sa Maagang Modernong Ingles ang mga gawa ni [[William Shakespeare]] gayundin ang [[King James Version|Bersiyon ni Haring Jaime]] (KJV) ng Bibliya noong 1611. Bagamat halos katulad na ng modernong bigkas at baybay ang mga salita sa puntong ito, may mga pagkakaiba pa rin sa bigkas mula sa modernong Ingles, kagaya ng pagbigkas pa rin sa mga kumpol-katinig na {{IPA|/kn ɡn sw/}} sa {{Lang|en|knight}} ('[[kabalyero]]'), {{Lang|en|gnat}} ('[[niknik]]'), at {{Lang|en|sword}} ('[[espada]]'), na sa ngayo'y pawang mga di na binibigkas ang isa sa mga katinig nito.{{Efn|Hindi na binibigkas ang ''k'' at ''g'' sa {{IPA|/kn/}} at {{IPA|/gn/}}, habang di naman binibigkas na ang ''w'' sa {{IPA|/sw/}}.}} Ilan sa mga tampok ng Maagang Modernong Ingles na ginamit ni Shakespeare ay maituturing na'ng laos o makaluma sa modernong mambabasa nito.{{sfn|Cercignani|1981}} Mababasa ang [[Ebanghelyo ni Mateo|Mateo]] 8:20 sa KJV bilang: "{{Lang|en|The Foxes have holes and the birds of the ayre have nests.}}" ('May mga lungga ang mga soro habang may mga pugad ang mga ibon ng himpapawid.') Dito, mapapansin ang pagkawala ng mga [[Kaukulan (lingguwistika)|kaukulan]] at ang resulta nito tulad halimbawa ng paggamit sa ayos na [[paksa–pandiwa–layon]] ({{Lang|en|subject–verb–object}}) at sa salitang {{Lang|en|of}} bilang pamalit sa nawalang [[kaukulang paari]]. Makikita rin dito ang mga hiram na salitang nagmula sa Pranses kagaya ng {{Lang|en|ayre}} (ngayo'y {{Lang|en|air}}, 'himpapawid') at sa ibang mga kaso, nagpalit mismo sa katutubong salita nito tulad ng {{Lang|en|bird}} ('ibon') na pumalit sa Lumang Ingles na {{Lang|ang|fugol}}.{{sfn|Lass|2006|pp=46–47}} === Pagkalat === Pagsapit ng huling bahagi ng ika-18 siglo, naipakalat ng [[Imperyong Britaniko]] ang wikang Ingles sa mga teritoryo at nasasakupan nito. Dahil sa paggamit sa kalakalan, agham at teknolohiya, diplomasya, sining, at pormal na edukasyon, Ingles ang naging pinakaunang tunay na pandaigdigang wika, na ginagamit sa pandaigdigang komunikasyon.{{sfn|How English evolved into a global language|2010}}{{sfn|The Routes of English}} Ginamit ito sa Hilagang Amerika, ilang bahagi ng Aprika, Oseaniya, at iba pang mga rehiyon. Nang lumaya ang mga bansang may maraming [[katutubong wika]], Ingles ang ginamit nilang [[opisyal na wika]] upang maiwasan ang mga politikal na balakid dahil sa paggamit sa isang katutubong wika kesa sa iba.{{sfn|Romaine|2006|p=586}}{{sfn|Mufwene|2006|p=614}}{{sfn|Northrup|2013|pp=81–86}} Bumilis pa lalo ang pagkalat ng wika dahil sa mabilis na paglaki ng impluwensiya sa kultura at politika ng [[Estados Unidos]] matapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]], gayundin sa pagbobrodkast sa buong mundo sa wikang Ingles ng mga brodkaster tulad ng [[BBC]] ng [[Reyno Unido]].{{sfn|Graddol|2006}}{{sfn|Crystal|2003a}} Ingles ang pinakaginagamit na wika sa ika-21 siglo.{{sfn|McCrum|MacNeil|Cran|2003|pp=9–10}} Habang nalilinang ang modernong Ingles, nabuo ang mga pamantayang gabay para sa wika, na ginamit kalaunan sa opisyal na paraan kagaya halimbawa sa pampublikong edukasyon at pahayagan. Noong 1755, nilathala ni [[Samuel Johnson]] ang ''[[Dictionary of the English Language]]'', na nagpakilala sa pamantayang pagbaybay at paggamit sa mga salita. Samantala, nilathala naman ng Amerikanong si [[Noah Webster]] noong 1828 ang isang [[Diksiyonaryong Webster|diksiyonaryo]] na may layuning makapagtatag ng isang pamantayang anyo sa pagsusulat at pagsasalita ng [[Amerikanong Ingles]] na hiwalay sa pamantayan ng Britanya. Sa Britanya, unti-unting bumaba ang tingin sa mga dayalekto at barayti ng [[Britanikong Ingles]] na wala sa pamantayan, na nagpabilis sa paggamit ng mga prestihiyosong dayalekto ng mga nasa gitnang uri.{{sfn|Romaine|1999a}} Sa modernong Ingles, wala na halos mga kaukulan; tanging makikita na lang ito sa mga [[panghalip]]. Halos matatag na rin ang [[paksa–pandiwa–layon]] (SVO) na [[ayos ng salita]].{{sfn|Romaine|1999a}} Naging talamak na rin ang paggamit sa ilang mga pagbabago sa wika kagaya ng [[Do-support|paggamit ng salitang ''do'']] para sa mga kaso kung saan kinakailangang [[Pagbaliktad sa paksa at pantulong|baliktarin]] ang mga [[sugnay]] tulad sa mga tanong.{{Efn|Isang halimbawa nito ang paggawa ng mga tanong sa pamamagitan ng pagbaliktad sa [[pandiwang pantulong]] ({{lang|en|auxiliary verb}}, hal. {{lang|en|is, are, am}}) at sa paksa: ang "{{lang|en|He will laugh}}" ('Tatawa siya') ay nagiging "{{lang|en|Will he laugh?}}" ('Tatawa ba siya?') sa anyong patanong nito. Gayunpaman, kung walang pandiwang pantulong, ginagamit ang salitang {{lang|en|do}} bilang pamalit sa nawawalang pandiwa: ang "{{lang|en|He laughs.}}" ('Tumawa siya') ay nagiging "{{lang|en|Did he laugh}}" ('Tumawa ba siya?'). Pansinin na nasa anyong pangnakaraan ang pandiwang {{lang|en|do}} ({{lang|en|did}}) rito.}} Dumami rin ang mga kaso ng paggamit sa anyong progresibo (mga nagtatapos sa hulaping {{Lang|en|–ing}} ng [[pandiwa]], at tuloy-tuloy ring nagiging regular ang mga pandiwang may di-regular na anyo (hal. {{Lang|en|dreamed}} ('napanaginipan') imbes na {{Lang|en|dreamt}}) gayundin sa paggamit pa lalo sa mga analitikal na alternatibo sa mga impleksiyon (hal. {{Lang|en|more polite}} ('mas magalang') imbes na {{Lang|en|politer}}). Dahil sa tindi ng presensiya sa midya ng Amerikanong Ingles, naiimpluwensiyahan na rin pati ang Britanikong Ingles.{{sfn|Leech|Hundt|Mair|Smith|2009|pp=18–19}}{{sfn|Mair|Leech|2006}}{{sfn|Mair|2006}} == Heograpiya == [[File:Detailed_SVG_map_of_the_Anglophone_world.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Detailed_SVG_map_of_the_Anglophone_world.svg|thumb|{{legend|#045a8d|Katutubong wika ng mayorya}} {{legend|#0674b6|Katutubong wika ng mayorya at isa sa mga opisyal na wika}} {{legend|#439dd4|Opisyal na wika pero katutubong wika ng minorya}} {{legend|#9bbae1|Pangalawang wika: sinasalita ng lagpas 20% ng populasyon, ''de facto'' na wika ng trabaho, pamahalaan, edukasyon, atbp.<ref name="Ethnologue26" />}}]] Ayon sa isang ulat noong 2016, tinatayang nasa 400 milyong katao ang [[Katutubong wika|katutubong mananalita]] ng wikang Ingles, at nasa 1.1 bilyong katao naman ang nagsasalita nito bilang [[pangalawang wika]].<ref>{{cite web |last1=Breene |first1=Keith |date=15 November 2019 |title=Which countries are best at English as a second language? |trans-title=Ano-anong mga bansa at pinakamagaling mag-Ingles bilang pangalawang wika? |url=https://www.weforum.org/agenda/2016/11/which-countries-are-best-at-english-as-a-second-language-4d24c8c8-6cf6-4067-a753-4c82b4bc865b |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161125144549/https://www.weforum.org/agenda/2016/11/which-countries-are-best-at-english-as-a-second-language-4d24c8c8-6cf6-4067-a753-4c82b4bc865b/ |archive-date=25 November 2016 |access-date= |publisher=World Economic Forum |language=en}}</ref> Ingles ang wika na may pinakamaraming mananalita sa kabuuan, na sinasalita sa lahat ng kontinente.{{sfn|Crystal|2003b|p=106}} Nakadepende ang dami ng mga mananalita bilang pangalawang wika o bilang banyagang wika sa antas ng kagalingan, mula 400 milyon hanggang lagpas 1 bilyon.{{sfn|Crystal|2003b|pp=108–109}} Tinataya naman noong 2003 na mas marami ang mananalita ng Ingles bilang pangalawang wika kumpara sa mga katutubong mananalita nito nang tatlo sa isa.{{sfn|Crystal|2003a|p=69}} === Tatlong bilog ng Ingles === [[File:EF_English_Proficiency_Index_2019_Europe.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:EF_English_Proficiency_Index_2019_Europe.svg|thumb|Kagalingan sa wikang Ingles ng piling mga bansa sa [[Europa]] at [[Dagat Mediteraneo|Mediteraneo]] ayon sa isang ulat noong 2019:<ref>{{cite web |title=EF English Proficiency Index 2019 |url=https://www.ef.com/assetscdn/WIBIwq6RdJvcD9bc8RMd/cefcom-epi-site/reports/2019/ef-epi-2019-english.pdf |pages=6–7 |language=en}}</ref> {{legend|#407294|Napakataas (63.07–70.27)}} {{legend|#5A857D|Mataas (58.26–61.86)}} {{legend|#9DBB88|Katamtaman (52.50–57.38)}} {{legend|#E7CB5B|Mababa (48.69–52.39)}} {{legend|#F47B4B|Napakababa (40.87–48.19)}} {{legend|#c0c0c0|Hindi kasama sa ulat}}]] Grinupo ng [[Lingguwistika|lingwistang]] si [[Braj Kachru]] ang mga bansa sa mundo sa tatlong bilog ayon sa antas ng paggamit sa wikang Ingles rito. Ipinapakita ng modelong ito ang pagkalat ng Ingles mula sa mga katutubong bansa nito patungo sa iba, gayundin sa dami ng gumagamit nito sa isang partikular na bansa. Tinatawag ang tatlong bilog bilang "loob", "labas", at "lumalawak". Maaaring gumalaw ang mga bansa papaloob o papalabas depende sa magiging kahihinatnan ng wika rito sa hinaharap.{{sfn|Kachru|2006|p=196}}{{sfn|Svartvik|Leech|2006|p=2}} * '''Loobang bilog''' ({{Lang|en|inner circle}}) ang mga bansa na may malaking porsyento ng populasyon ang katutubong mananalita ng Ingles. Kabilang rito ang [[Reyno Unido]], [[Estados Unidos]], [[Canada|Kanada]], [[Australia]], [[Nueva Selanda]], [[Irlanda]], at [[Timog Aprika]].{{sfn|Kachru|2006|p=196}} * '''Labas na bilog''' ({{Lang|en|outer circle}}) ang mga bansa na may mas maliit na bilang ng mga katutubong mananalita ng Ingles ngunit ginagamit bilang pangalawang wika para sa mga pang-araw-araw na gawain at institusyon kagaya sa edukasyon, pamahalaan, at negosyo. Kabilang rito ang [[Pilipinas]], gayundin ang [[Nigeria]], [[Indiya|India]], [[Pakistan]], [[Malaysia|Malasya]], [[Singapore|Singapura]], at [[Jamaica|Hamayka]].{{sfn|Bao|2006|p=377}} * '''Lumalawak na bilog''' ({{Lang|en|expanding circle}}) ang mga bansa kung saan hindi karaniwang sinasalita ang Ingles at tinuturo bilang isang banyagang wika. Sa mga bansang ito kumakalat ang wikang Ingles dahil sa katayuan nito bilang isang pandaigdigang wika.{{sfn|Trudgill|Hannah|2008|p=5}} === Plurisentrikong wika === Isang [[plurisentrikong wika]] ang Ingles; ibig sabihin, wala itong iisang pambansang otoridad na namamahala sa pamantayan ng wika.{{sfn|Trudgill|Hannah|2008|p=2}}{{sfn|Romaine|1999}}{{sfn|Baugh|Cable|2002}} Madalas na sinusundan ng sinasalitang Ingles lalo na sa brodkasting ang mga pambansang pamantayan sa pagbigkas na kinagisnan imbes na isinakodigo. Karaniwang malalaman sa kanilang [[aksent]] kung saan nagmula ang mga brodkaster,{{sfn|Trudgill|2006}} pero madalas na sinusulat ang iskrip sa mga balita sa isang [[Ortograpiya ng wikang Ingles|pandaigdigang anyo ng pamantayang Ingles]]. Tipikal na dinidikta ng konsenso mula sa mga iskolar ng wika ang mga karaniwang gawi sa pagsusulat sa Ingles, hindi mula sa isang pamahalaan o pandaigdigang organisasyon.{{sfn|Ammon|2008|pp=1537–1539}} Maiintindihan ng mga Amerikanong tagapakinig ang maraming brodkast na nagmula sa Britanya at kabaligtaran. Maiintindihan ng mga mananalita ng Ingles ang karamihan sa kahit anong mga programa sa radyo at telebisyon gayundin sa mga pelikulang nagmula sa mga [[Anglospero|bansang nagsasalita ng Ingles]].{{sfn|Svartvik|Leech|2006|p=122}} Parehong may pormal at di-pormal na estilo ang pamantayan at panrehiyong barayti ng Ingles, at tanging nagkakaiba lamang sa mga salitang ginagamit (hal. {{Lang|en|lift}} sa Britanya habang {{Lang|en|elevator}} sa Amerika), sintaksis (hal. {{Lang|en|on the weekend}} sa Amerika habang {{Lang|en|at the weekend}} sa Britanya), at paggamit sa teknikal at di-teknikal na rehistro.{{sfn|Trudgill|Hannah|2008|pp=5–6}} Dahil sa kasaysayan ng paninirahan sa mga bansang nasa loobang bilog, nagawang maipantay ng Britanya ang pagkakaiba sa dayalekto at makagawa ng mga anyong [[koine]] ng Ingles sa [[Timog Aprika]], [[Australya|Australia]], at [[Nueva Selanda]].{{sfn|Deumert|2006|p=130}} Mabilis na natutong mag-Ingles ang marami sa mga migranteng nanirahan sa Estados Unidos. Sa kasalukuyan, malaking bahagdan ng populasyon ng Estados Unidos ngayon ay kaya lamang magsalita ng iisang wika.{{sfn|Deumert|2006|p=131}}{{sfn|Ryan|2013|loc=Table 1}} Ukol sa pambansang katayuan ng wikang Ingles sa mga piling bansa, * Sa Australia, walang itinalagang opisyal na wika sa parehong pambansa at pang-estadong lebel.<ref>{{Cite journal |last=Ward |first=Rowena |date=2019 |title='National' and 'Official' Languages Across the Independent Asia-Pacific |trans-title='Pambansa' at 'Opisyal' na mga Wika ng Malayang Asya-Pasipiko|lang=en|journal=Journal of Multidisciplinary International Studies |volume=16 |issue=1/2 |pages=83–84 |doi=10.5130/pjmis.v16i1-2.6510 |doi-access=free}}</ref> * Sa [[Kanada]], parehong opisyal na wika sa pambansang lebel ang Ingles at [[Wikang Pranses|Pranses]].<ref>{{cite web |url=http://news.gc.ca/web/article-eng.do?m=/index&nid=480459 |archive-url=https://archive.today/20130410031606/http://news.gc.ca/web/article-eng.do?m=/index&nid=480459 |url-status=dead |archive-date=10 April 2013 |title=40 Years of the Official Languages Act |publisher=Department of Justice Canada |lang=en|trans-title=40 Taon ng Official Languages Act}}</ref> Opisyal na wika (o isa sa mga opisyal na wika) rin sa anim na lalawigan at tatlong teritoryo ang Ingles, habang wala namang itinalagang opisyal na wika sa tatlong lalawigan. Sa [[Québec|Quebec]], Pranses lamang ang tanging opisyal na wika nito.<ref>{{cite web |url=https://www.legisquebec.gouv.qc.ca/en/tdm/cs/C-11 |title=Charter of the French language |last= |first= |date=26 March 2024 |website=Légis Québec |publisher=Québec Official Publisher |lang=en|trans-title=Karta ng Wikang Pranses}}</ref> * Sa [[Republika ng Irlanda|Irlanda]], Ingles ang itinalagang pangalawang wika ng bansa, habang [[Wikang Irlandes|Irlandes]] naman ang itinalagang unang wika.<ref>{{cite web |url=https://www.irishstatutebook.ie/eli/cons/en/html#part2 |title=Article 8 of the Constitution of Ireland|trans-title=Artikulo 8 ng Saligang-batas ng Irlanda|lang=en|last= |first= |date=January 2020 |website=Irish Statute Book}}</ref> * Bagamat mayorya ng populasyon ng Nueva Selanda ang nagsasalita ng Ingles, tanging [[Wikang Māori|Maori]] at ang [[Wikang nakasenyas ng Nueva Selanda|pambansang wikang nakasenyas]] nito ang itinalagang opisyal na wika ng bansa.<ref>{{cite web |title=Maori Language Act 1987 |url=http://www.legislation.govt.nz/act/public/1987/0176/latest/DLM124116.html |lang=en}}</ref> <ref>{{cite news |url=http://tvnz.co.nz/view/page/488120/696482 |title=Recognition for sign language |date=6 April 2006 |work=[[Television New Zealand]] |trans-title=Pagkilala sa wikang nakasenyas |lang=en |access-date=21 Enero 2026 |archive-date=15 Mayo 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110515221254/http://tvnz.co.nz/view/page/488120/696482 |url-status=dead }}</ref> * Walang itinalagang opisyal na wika sa [[Reyno Unido]]. Gayunpaman, sa [[Gales]] at [[Hilagang Irlanda]], Ingles ang isa sa mga opisyal na wika nito.<ref>{{cite journal |last1=Huws |first1=Catrin Fflur |title=The Welsh Language Act 1993: A Measure of Success?|trans-title=Ang Welsh Language Act 1993: Panukat sa Tagumpay?|lang=en |journal=Language Policy |date=June 2006 |volume=5 |issue=2 |pages=141–160 |doi=10.1007/s10993-006-9000-0}}</ref><ref>{{Cite news |date=26 October 2022 |title=Irish language and Ulster Scots bill clears final hurdle in Parliament|trans-title=Nalampasan na ng panukalang Irish language at Ulster Scots ang huling balakid nito sa Parlamento|lang=en|work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/uk-northern-ireland-63402597}}</ref> Walang itinalagang opisyal na wika sa [[Eskosya]] at [[Inglatera]]. * Sa [[Estados Unidos]], Ingles ang itinalagang opisyal na wika ng bansa sa bisa ng isang kautusang tagapagpaganap noong 2025.<ref>{{Cite news |last1=Ho |first1=Vivian |last2=Pannett |first2=Rachel |date=1 March 2025 |title=A Trump order made English the official language of the U.S. What does that mean? |trans-title=Ginawa sa bisa ng isang utos ni Trump ang wikang Ingles bilang opisyal na wika ng Estados Unidos. Ano'ng ibig sabihin nito?|lang=en|url=https://www.washingtonpost.com/nation/2025/03/01/trump-english-official-language-explainer/ |newspaper=[[The Washington Post]]}}</ref> Opisyal na wika (o isa sa mga opisyal na wika) ang Ingles sa 32 estado at limang teritoryo. Walang itinalagang opisyal na wika sa natitirang 18 estado at sa [[Distrito ng Columbia]].<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/united-states/#people-and-society |title=United States |date=29 May 2024 |website=The World Factbook |publisher=Central Intelligence Agency |trans-title=Estados Unidos |lang=en |access-date=21 Enero 2026 |archive-date=12 Disyembre 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211212224932/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/united-states/#people-and-society |url-status=dead }}</ref> === Pandaigdigang wika === [[File:Countries_in_which_English_Language_is_a_Mandatory_or_an_Optional_Subject.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Countries_in_which_English_Language_is_a_Mandatory_or_an_Optional_Subject.svg|thumb|Katayuan ng wikang Ingles sa pampublikong edukasyon sa bawat rehiyon:<ref>{{cite web |title=Countries in which English Language is a Mandatory or an Optional Subject |trans-title=Mga Bansa kung saan isang Kinakailangan o Mapipiling Asignatura ang Wikang Ingles |url=https://www.uwinnipeg.ca/global-english-education/countries-in-which-english-is-mandatory-or-optional-subject.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221031000038/https://www.uwinnipeg.ca/global-english-education/countries-in-which-english-is-mandatory-or-optional-subject.html |archive-date=31 October 2022 |access-date= |publisher=The University of Winnipeg |language=en}}</ref>{{legend|#00a2e8|Kinakailangang asignatura}}{{legend|#ffc90e|Mapipiling asignatura}}{{legend|#ababab|Walang datos}}]] Inilalarawan minsan ang wikang Ingles bilang ang pinakaunang pandaigdigang ''[[lingua franca]]'',{{sfn|Graddol|2006}}{{sfn|Meierkord|2006|p=165}} o di kaya'y bilang ang pinakaunang [[pandaigdigang wika]].{{sfn|Brutt-Griffler|2006|pp=690–691}}{{sfn|Northrup|2013}} Pinakaginagamit na wika ang Ingles pagdating sa paglalathala, telekomunikasyon, kalakalan, libangan, at diplomasya.{{sfn|Northrup|2013}} Nakamit nito ang pagkapantay sa [[wikang Pranses]] noong 1919 sa kasagsagan ng negosasyon sa [[Kasunduan sa Versailles]].{{sfn|Phillipson|2004|p=47}} Pagsapit ng pagtatag sa [[Mga Nagkakaisang Bansa]] noong 1945, naging pangunahing wika na ang Ingles;{{sfn|Conrad|Rubal-Lopez|1996|p=261}} isa ito sa anim na opisyal na wika ng naturang organisasyon at ang kasalukuyang pinakaginagamit na wika sa pandaigdigang diplomasya at pakikipag-ugnayan.{{sfn|United Nations|2010}}{{sfn|Richter|2012|p=29}} Nakatalaga ang Ingles bilang isang opisyal na wika o di kaya'y wika ng trabaho sa maraming mga pandaigdigang organisasyon kagaya ng [[Pandaigdigang Lupong Olimpiko]] (IOC), Ginagamit rin ito bilang wika ng trabaho kahit maging sa mga panrehiyong organisasyon kagaya ng [[Samahan ng mga Bansa sa Timog-Silangang Asya]] (ASEAN) at [[Ekonomikong Kooperasyon sa Asya-Pasipiko]] (APEC), kung saan hindi gaanong kalaganap ang paggamit sa naturang wika sa mga kasaping bansa nito. Sa [[Unyong Europeo]] (EU), Ingles ang karaniwang ginagamit na wika ng trabaho ng mga kasaping bansa nito kahit na pinapayagan ng unyon na gumamit ang mga kasapi nito ng kahit anong wika.{{sfn|Ammon|2006|p=321}} Ingles ang ginagamit na basehan sa mga [[kontroladong likas na wika]],{{sfn|Wojcik|2006|p=139}} gayundin bilang ang wikang ginagamit sa larangan ng [[paglalayag]] at [[Abyasyon|pagpapalipad]].{{sfn|International Maritime Organization|2011}}{{sfn|International Civil Aviation Organization|2011}} [[File:English_Proficiency_Index_by_country_as_of_2014.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:English_Proficiency_Index_by_country_as_of_2014.svg|thumb|English Proficiency Index noong 2014:<ref>{{cite web |title=Countries in which English Language is a Mandatory or an Optional Subject |trans-title=Mga Bansa kung saan isang Kinakailangan o Mapipiling Asignatura ang Wikang Ingles |url=https://www.uwinnipeg.ca/global-english-education/countries-in-which-english-is-mandatory-or-optional-subject.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221031000038/https://www.uwinnipeg.ca/global-english-education/countries-in-which-english-is-mandatory-or-optional-subject.html |archive-date=31 October 2022 |access-date= |publisher=The University of Winnipeg |language=en}}</ref> {{legend|#225500|Napakataas (80–100%)}} {{legend|#44aa00|Mataas (60–80%)}} {{legend|#66ff00|Katamtaman (40–60%)}} {{legend|#99ff55|Mababa (20–40%)}} {{legend|#ccffaa|Napakababa (0.1–20%)}} {{legend|#c0c0c0|Walang datos}}]] Wikang Ingles ang pinaka-inaaral na banyagang wika sa mundo.{{sfn|Graddol|2006}}{{sfn|Crystal|2003a}} Nag-aaral ang karamihan sa mga tao ng Ingles dahil sa praktikal na kadahilanan at hindi sa ideolohiya.{{sfn|Kachru|2006|p=195}} Sa EU, Ingles ang pinakasinasalitang banyagang wika sa 19 sa 25 kasaping bansa nito kung saan hindi opisyal na wika ito. Ayon sa isang opisyal na poll noong 2012 (noong kasapi pa ang [[Reyno Unido]]) sa mga kasaping bansa na hindi opisyal na wika ang Ingles, 38% ng mga sumagot ay nagsabing kaya nilang makapagsalita ng Ingles sa antas ng pakikipag-usap sa iba.{{sfn|European Commission|2012|pp=21, 19}} Kinokonekta ang matinding impluwensiya ng Ingles sa pagbilis ng [[Kamatayan ng wika|kamatayan ng ibang mga maliliit na wika]];{{sfn|Crystal|2000}} dahil rito, inaakusahan din ang wika ng [[Imperyalismong pangwika|imperyalismo]] at marami rin ang aktibong tumututol sa paggamit nito.{{sfn|Jambor|2007}} Gayunpaman, patuloy pa ring dumadami ang mga mananalita ng Ingles dahil sa paniniwalang nagdadala ng kaginhawaan at mas mabuting buhay ang paggamit nito.{{sfn|Svartvik|Leech|2006|loc=Chapter 12: English into the Future}} Kinakailangang marunong sa wikang Ingles sa maraming mga larangan kagaya ng sa [[medisina]] at [[kompyuting]]. Bagamat magkasingpantay noon ang Ingles sa Pranses at [[Wikang Aleman|Aleman]] pagdating sa pananaliksik, Ingles na ang natatanging nananaig na wika sa kasalukuyan.{{sfn|Gordin|2015}} Makikita ang dominasyon nito sa [[maagham na paglalathala]] sa mga [[indeks]] ng mga [[siyentipikong dyornal]] kagaya ng ''Chemical Abstracts'': noong 1998, nasa lagpas 80% ng lahat na naka-indeks na siyentipikong artikulo ng dyornal ang nakasulat sa Ingles, 90% sa mga [[likas na agham]] noong 1996, at 82% sa [[araling pantao]] noong 1995.{{sfn|Brutt-Griffler|2006|pp=694–695}} Sa kasagsagan ng [[dekolonisasyon]] sa [[Imperyong Britaniko]] noong dekada 1950s at 1960s, patuloy na ginamit ng mga lumayang kolonya ang wikang Ingles imbes na alisin ito sa mga wika ng kanilang bansa.{{sfn|Mufwene|2006|p=614}}{{sfn|Northrup|2013|pp=81–86}} Halimbawa, patuloy na ginagamit sa [[India]] ang Ingles matapos nitong lumaya sa Reyno Unido. India ngayon ang ikatlong may pinakamaraming inilalathalang aklat sa naturang wika matapos ng [[Estados Unidos]] at Reyno Unido,{{sfn|Sailaja|2009|pp=2–9}} kahit na di lalagpas sa 5% ng populasyon nito ang marunong magsalita ng Ingles nang maayos. Noong 2004, ipinagpalagay ng iskolar na si David Crystal na India ang may pinakamalaking populasyon na kayang magsalita o makaunawa ng Ingles sa mundo,{{sfn|Crystal|2004}} bagamat marami ring iskolar na naniniwalang Estados Unidos pa rin ang may hawak sa naturang titulo.{{sfn|Graddol|2010}} Marami sa mga mananalita ng Ingles Aprika ang bahagi ng pamayanang "Apro-Sakson" ng kontinente.{{sfn|Mazrui|Mazrui|1998}} Pinaniniwalaan na mananatili ang Ingles bilang isang wikang [[koine]] sa hinaharap.{{sfn|Crystal|2006}} == Dayalekto, aksent, at barayti == Maraming [[Talaan ng mga dayalekto ng wikang Ingles|mga dayalekto]] ng wikang Ingles ang natukoy ng mga [[Dayalektolohiya|dayalektologo]], na kumakatawan sa panrehiyong pagkakaiba pagdating sa balarila, bokabularyo, at pagbigkas. Naiiba ito sa [[Mga panrehiyong aksent ng wikang Ingles|mga panrehiyong aksent]], na tanging tumutukoy lamang sa pagkakaiba sa pagbigkas. Karaniwang hinahati ng mga lingwista ang wikang Ingles sa dalawang malalawak na kategorya, [[Britanikong Ingles]] (BrE) at [[Hilagang Amerikanong Ingles]] (NAE).{{sfn|Crystal|2003b|p=107}} === Britanya at Irlanda === <gallery mode="packed"> File:Alain_de_Botton_on_Fear_of_Failure_at_Cannes_Lions_2012.flac|Boses ni [[Alain de Botton]], na may modernong aksent na RP. File:Danny_Baker_BBC_Radio4_Desert_Island_Discs_31_Jul_2007_b012wcl4.flac|Boses ni [[Danny Baker]], na may aksent na [[Cockney (aksent)|Cockney]]. File:Russell_brand_bbc_radio4_desert_island_discs_21_07_2013.flac|Boses ni [[Russell Brand]], na lumaki sa [[Essex]] at may aksent na [[Estuaryong Ingles]]. File:Damien_hirst_bbc_radio4_desert_island_discs_13_05_2013_b01sd0hy.flac|Boses ni [[Damien Hirst]], na may aksent na kanlurang [[Yorkshire (dayalekto)|Yorkshire]]. File:John_bishop_bbc_radio4_desert_island_discs_24_06_2012.flac|Boses ni [[John Bishop]], na may aksent na [[Scouse]]. File:Rob_Brydon_BBC_Radio4_Front_Row_18_Mar_2012_b01dhl11.flac|Boses ni [[Rob Brydon]], na may aksent na katimugang [[Ingles ng Gales|Gales]]. File:Alex_Salmond_BBC_Radio4_Desert_Island_Discs_16_January_2011_b00xgs41.flac|Boses ni [[Alex Salmond]], na gumagamit ng isa sa mga aksent ng [[Ingles ng Eskosya|Eskosya]]. File:George_Best_-_The_New_Elizabethans_-20_Jul_2012_-_b01kt7cs.flac|Boses ni [[George Best]], na may aksent na [[Ingles ng Ulster|Hilagang Irlanda]]. File:Mary_Robinson_-_Desert_Island_Discs_-_28_July_2013.flac|Boses ni [[Mary Robinson]], na gumagamit ng isa sa mga aksent ng [[Hiberno-Ingles|Irlanda]]. </gallery> [[File:Dialects_of_English_in_UK_and_Ireland.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Dialects_of_English_in_UK_and_Ireland.svg|thumb|Mga pangunahing rehiyon ng mga dayalekto ng wikang Ingles sa [[Britanya (ngalan ng pook)|Britanya]] at [[Irlanda (pulo)|Irlanda]].]] Dahil sinasalita na ang wikang Ingles sa Britanya sa nakalipas na humigit-kumulang 1,500 taon, maraming mga dayalekto ng wika ang nabuo rito.{{sfn|Trudgill|1999|p=10}} Sa [[United Kingdom|Reyno Unido]], itinuturing ang [[Received Pronunciation]] (RP, {{Literal|Tamang Pagbigkas}}), isang edukadong aksent na nagmula sa [[Timog-silangang Inglatera]], bilang ang tradisyonal na pamantayang ginagamit sa [[brodkasting]] partikular na ang [[BBC]] (kaya tinatawag din itong {{Lang|en|BBC English}}, {{Literal|Ingles ng BBC}}) at kinokonsidera bilang pinaka-prestihiyoso sa lahat ng mga dayalekto ng bansa. Ang mabilis na pagkalat ng aksent na ito dahil sa midya ang siyang itinuturong dahilan sa mabilis ding pagbaba ng paggamit sa mga panlalawigang aksent. Napag-alaman sa [[Sarbey ng mga Dayalekto ng Ingles]] noong 1950 hanggang 1951 na bagamat may pagkakaiba pa rin sa balarila at bokabularyo ang mga dayalekto ng wikang Ingles sa Reyno Unido, mapapansing kumokonti ang pagkakaibang ito sa paglipas ng panahon.{{sfn|Trudgill|1999|p=125}} Gayunpaman, tanging naapektuhan lamang ang mga pagkakaiba ng mga dayalekto pagdating sa balarila at bokabularyo. Nasa 3% lamang ng mga Ingles ang aktuwal na gumagamit ng RP sa karaniwang usapan; ginagamit ng natirang 97% ang mga panrehiyong aksent na naimpluwensiyahan lamang ng RP sa iba't ibang antas.{{sfn|Hughes|Trudgill|1996|p=3}} Meron ding pagkakaiba sa mga gumagamit ng RP, lalo na sa [[panlipunang uri]] sa pagitan ng RP ng Mataas at Mababang Uri gayundin sa katutubong mananalita ng RP at sa mga gumagamit ng RP pero hindi lumaki sa naturang aksent.{{sfn|Hughes|Trudgill|1996|p=37}} Sa Britanya, may maituturing ding pagkakaiba sa pagitan ng mga panlipunang uri; kinokonsidera bilang taliwas sa pamantayan ang ilang mga katangian kahit na di-hamak na laganap ito na madalas ding idinidikit sa pananalita ng mabababang uri. Halimbawa nito sa kasaysayan ang [[Pagtatanggal ng h|pagtatanggal ng ''h'']] ng mga mabababang uring mananalita ng [[Ingles ng London]], lalo na ang Cockney, na ngayo'y isa na'ng karaniwang katangian ng naturang dayalekto. Gayunpaman, nananatili pa rin itong wala sa rehistro ng mga matatataas na uri ng lipunang Britaniko.{{sfn|Hughes|Trudgill|1996|p=40}} Mahahati sa apat na pangunahing rehiyon ng dayalekto ang Ingles sa Inglatera: Timog-silangan, Timog-kanluran (kilala ring [[Ingles ng West Country]]), Midlands, at Hilaga. Sa bawat rehiyon na ito, meron ding mga dayalekto: nahahati ang Hilaga sa mga dayalektong [[Yorkshire (dayalekto)|Yorkshire]], [[Geordie]] (sinasalita sa [[Newcastle upon Tyne|Newcastle]]), at [[Lanchashire (dayalekto)|Lanchashire]], na kinabibilangan ng mga suburbanong dayalekto ng [[Manchester]] ([[Manchester (dayalekto)|Mancunian]]) at [[Liverpool]] ([[Scouse]]). Dahil sa pagiging sentro ng [[Danelaw|pananakop ng mga Danes]] noong kapanahunan ng [[mga Viking]] sa Inglatera, nanatili ang mga Nordikong katangian sa wika sa mga dayalektong ito kesa sa ibang mga rehiyon, lalo na sa dayalektong Yorkshire.{{sfn|Hughes|Trudgill|1996|p=31}} Samantala, sa [[Kanlurang Midlands]], naipreserba naman sa mga dayalektong tulad ng [[Black Country]] ([[Black Country (dayalekto)|Yam Yam]]) at sa [[Birmingham]] ([[Brummie]]) ang mga arkaikong katangian mula sa [[Maagang modernong Ingles|maagang moderno]] at [[Gitnang Ingles]] kagaya ng mga Hermanikong elemento sa balarila at bokabularyo.{{sfn|Clark|Asprey|2013}} Simula noong ika-15 siglo, nakasentro sa London ang mga dayalekto ng Timog-silangang Inglatera. Tradisyonal na ginagamit doon ang dayalektong [[Cockney (dayalekto)|Cockney]] ng mga mabababang uri kaya mababa rin ang tingin dito. Dahil sa pagkalat ng mga katangian ng Cockney sa ibang mga dayalekto sa rehiyon, kinokonsidera ng midya ito bilang isang bagong dayalekto ng Estuaryong Ingles, bagamat tutol dito ang ilang mga lingwista dahil sa impluwensiya ng London sa karatig-lugar nito noon pa man.{{sfn|Roach|2009|p=4}}{{sfn|Trudgill|1999|p=80}} Ilan sa mga katangiang kumalat mula London ang mga sumusunod:{{sfn|Trudgill|1999|pp=80–81}} * [[Sumisingit na R|sumisingit na ''R'']]'','' pagbigkas ng salitang {{Lang|en|drawing}} ("pagguhit") bilang {{Lang|en|drawring}} {{IPA|/ˈdrɔːrɪŋ/}} kung saan sumisingit sa isang bahagi ng salita ang [[Katinig na tunog-R|tunog na ''r'']]. * [[Glotalisasyon ng t|glotalisasyon ng ''t'']]'','' pagbigkas sa {{Lang|en|[[Harry Potter|Potter]]}} bilang {{Lang|en|Po'er}} {{IPA|/ˈpɒʔə/}} kung saan pinapalitan ang tunog na ''t'' ng [[impit]]) * [[Paghaharap ng th|paghaharap ng ''th'']], pagbigkas sa {{Lang|en|thanks}} ("salamat") bilang {{Lang|en|fanks}} o {{Lang|en|bother}} ("abala") bilang {{Lang|en|bover}} kung saan nagiging ''f'' o ''v'' ang tunog na ''th''. Kinokonsidera na ngayon bilang hiwalay na wika ang [[wikang Scots]], pero nagmula ito sa maagang Hilagang Gitnang Ingles,{{sfn|Aitken|McArthur|1979|p=81}} at nadebelop at naimpluwensiyahan kalaunan ng ibang mga wika kagaya ng [[wikang Gaeliko]] at [[Wikang Lumang Nordiko|Lumang Nordiko]]. Nagtataglay din ng maraming dayalekto ang wikang Scots. Bukod dito, kabilang ang [[Ingles ng Eskosya]] sa mga barayti ng pamantayang Ingles sa [[Eskosya]]; karamihan sa mga ito ay mga dayalekto ng hilagang Inglatera na naimpluwensiyahan ng wikang Scots.{{sfn|Romaine|1982}} Samantala, sa [[Irlanda (pulo)|Irlanda]], maraming mga anyo ng wikang Ingles ang nagsimulang gamitin matapos ang [[Pananakop ng mga Anglo-Norman sa Irlanda|pananakop ng mga Anglo-Norman sa naturang rehiyon]] noong ika-11 siglo. Sa [[kondado ng Wexford]] at sa rehiyong pumapalibot sa [[Dublin]] nadebelop ang dalawang dayalekto na ngayo'y wala na, [[Yola (dayalekto)|Forth and Bargy]] at [[Fingallian]]. Parehong nagmula ito sa [[Maagang Modernong Ingles]] at ginamit hanggang noong ika-19 na siglo. Gayunpaman, nagmula ang modernong anyo ng [[Hiberno-Ingles|wikang Ingles sa Irlanda]] sa kolonisasyon ng mga Ingles simula noong ika-17 siglo. Sa kasalukuyan, nahahati ang Ingles ng Irlanda sa [[Ingles ng Ulster]], [[Ingles ng Hilagang Irlanda]] na naimpluwensiyahan nang matindi ng wikang Scots, at marami pang mga dayalekto sa Irlanda. Kagaya ng dayalekto ng Eskosya gayundin ng karamihan sa mga dayalekto ng Hilagang Amerika, nananatili ang [[Katinig na tunog-R|rotosidad]] sa halos lahat ng mga dayalekto sa naturang rehiyon di tulad ng mga dayalektong naimpluwensiyahan ng RP.{{sfn|Barry|1982|pp=86–87}}{{sfn|Hickey|2007}} === Hilagang Amerika === <gallery mode="packed"> File:Emery_Emery_Voice.ogg|Boses ni [[Emery Emery]], na lumaki sa [[Midwest (Estados Unidos)|Midwest]] sa Estados Unidos at may aksent na [[Pangkalahatang Amerikanong Ingles|Pangkalahatang Amerikano]]. File:Rep._Martha_Roby's_"Roller_Coaster"_Speech_Sound_Bite.flac|Boses ni [[Martha Roby]], na lumaki sa [[Alabama]] na may aksent na [[Katimugang Estados Unidos (aksent)|Timog Amerikano]]. File:Chuck_Zito_on_Becoming_a_Hells_Angel.flac|Boses ni [[Chuck Zito]], na may aksent na [[New York (aksent)|New York]]. File:Sec._Walsh_on_Construction_Jobs_in_Infrastructure_Bill_v2.flac|Boses ni [[Marty Walsh]], na may aksent na [[Boston (aksent)|Boston]]. File:On_the_phone-_Russell_Gage.ogg|Boses nina [[D.J. Shockley]] at [[Russell Gage]], na parehong may aksent na [[Aprikanong Amerikanong Bernakulong Ingles|Aprikanong Amerikano]]. File:Margaret_atwood_bbc_radio4_front_row_27_07_2007_b007tjpb.flac|Boses ni [[Margaret Atwood]], na may aksent na [[Pamantayang Ingles ng Canada|Pamantayang Canada]]. </gallery> [[File:Population_speaking_English_at_home_by_PUMA.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Population_speaking_English_at_home_by_PUMA.png|thumb|Bahagdan ng mga Amerikanong edad lima pataas sa [[Estado ng Estados Unidos|50 estado]], [[Washington, D.C.|Washington DC]], at [[Puerto Rico]] na nagsasalita ng wikang Ingles sa tahanan, ayon sa [[American Community Survey]], isang sarbey na isinagawa noong 2016 hanggang 2021]] Dahil sa mataas-taas na antas ng paghahalo, akomodasyon, at [[Wikang koine|koinesasyon]] na naganap noong panahong kolonyal sa [[Hilagang Amerika]], itinuturing ang [[Wikang Ingles ng Hilagang Amerika|mga dayalekto ng wikang Ingles]] sa kontinente bilang walang pinagkaiba sa isa't isa kumpara sa [[Inglatera]]. Gayunpaman, ipinapakita sa modernong pananaliksik na may mga pagkakaiba rin ang mga dayalekto at barayti ng wika sa Hilagang Amerika. Tumataas ang baryasyon sa aksent sa Estados Unidos sa panrehiyong antas pero bumababa sa lokal na antas,{{sfn|Labov|2012}} bagamat nananatili pa rin itong nasa isang kontinuo ng mga magkakaparehong aksent na kilala sa tawag na [[Pangkalahatang Amerikano]] (GA).{{sfn|Wells|1982|p=34}} Kinokonsiderang bahagi ng Pangkalahatang Amerikano ang mga barayti ng [[wikang Ingles ng Canada]] maliban sa [[Atlantikong Canada|rehiyong Atlantiko]] ng bansa gayundin sa [[Québec|Quebec]], bagamat may mga maliliit na pagkakaiba sila sa mga aksent ng Estados Unidos kagaya ng pagtaas ng mga patinig na {{IPAc-en|aɪ}} at {{IPAc-en|aʊ}} bago ang mga [[Tunog (ponetika)|di-matutunog na katinig]] at mga pagkakaiba sa pagsusulat at pagbigkas sa mga salita.{{sfn|Boberg|2010}} Kabilang sa [[Ingles ng Atlantikong Canada]] ang [[Maritime (aksent)|Maritime]] at [[Ingles ng Newfoundland|Newfoundland]], at naimpluwensiyahan ng wikang Ingles ng Britanya at Irlanda, gayundin ng mga [[wikang Irlandes]], [[Wikang Gaeliko|Gaeliko]], at [[Wikang Pranses|Pranses]], partikular na ang barayti na [[Wikang Pranses ng Acadia|Acadia]].<ref>{{Cite book |last=Labov |first=William |title=The Atlas of North American English |last2=Ash |first2=Sharon |last3=Boberg |first3=Charles |publisher=De Gruyter |year=2006 |location=Berlin |language=en |trans-title=Ang Atlas ng Ingles ng Hilagang Amerika}}</ref> Karamihan sa mga aksent ng Hilagang Amerika ay pawang mga [[Katinig na tunog-R|rotiko]]; ibig sabihin, binibigkas nila ang tunog na ''r''. Di tulad ng sitwasyon sa Britanya, itinuturing itong prestihiyoso lalo na sa pagtatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]],{{sfn|Labov|1972}} kung saan hinahanay ang di pagbigkas sa ''r'' sa mga mababang uri at di nakapagtapos. Sa kasalukuyan, nananaig na ang rotosidad sa [[Ingles ng Katimugang Amerika]], mula sa [[Lumang wikang Ingles ng Katimugang Estados Unidos|historikal na pagkaprestihiyoso]] ng di pagbigkas sa ''r''.{{sfn|Levine|Crockett|1966}}{{sfn|Schönweitz|2001}} Karaniwang inilalarawan ang mga aksent nito bilang {{Lang|en|twang}} (may katangian ng [[Nasalisasyon|pailong]]) o {{Lang|en|drawl}} (pinapahaba),{{sfn|Montgomery|1993}} at natutukoy agad dahil sa [[Monoptonggo|pagbubura ng patinig]] na {{IPA|/aɪ/}} sa pagbigkas sa mga salitang tulad ng {{Lang|en|spy}} ("espiya"), na binibigkas na parang {{Lang|en|spa}}, ang paghahati sa mga [[harapang patinig]] bilang mga [[Malapatinig|madudulas na patinig]] o maging dalawang hiwalay na pantig (hal. {{Lang|en|press}} "midya" na binibigkas na parang ''prey-us''),{{sfn|Thomas|2008|pp=95–96}} ang [[Pag-iisa ng bigkas sa pen at pin|pag-iisa ng bigkas]] sa {{Lang|en|pen}} ("panulat") at {{Lang|en|pin}} ("pantusok"), at iba pa. Karamihan sa mga pagbabagong ito ay nagsimula lamang noong ika-19 na siglo.{{sfn|Bailey|1997}} Samantala, ginagamit naman ng nagtatrabaho at gitnang uri ng [[Aprikanong Amerikano|mga Aprikanong Amerikano]] ang [[Aprikanong Amerikanong Bernakulong Ingles]] (AAVE). Di tulad ng karamihan ng mga aksent sa kontinente, karaniwan itong di-rotiko. Nagmula ito sa mga inaliping Aprikano at Aprikanong Amerikano na naimpluwensiyahan ng mga di-pamantayang aksent ng Katimugang Estados Unidos. Gayunpaman, pinaniniwalaan ng ilang mga lingwista na nagmula ito sa mga wikang Aprikano na sinasalita ng mga alipin na napilitang gumawa ng isang [[Wikang pidgin|pidgin]] o [[Mga wikang creole na nakabatay sa wikang Ingles|creole ng wikang Ingles]] upang magkaintindihan sila sa ibang mga aliping nagmula sa ibang lugar.{{sfn|Bailey|2001}} Dahil sa mga karaniwang katangian nito sa ibang mga aksent sa rehiyon, mabilis itong kumalat at ginamit sa lugar upang maging isa sa mga pangunahing aksent nito simula noong ika-19 at ika-20 siglo. Karaniwang hinahanay ang AAVE bilang isang anyo ng "pangit" na Ingles na sinasalita ng mga hindi edukado (kasama rin ang mga katimugang aksent ng [[Mga taong puti|mga Puti]]), bagamat unti-unti na itong kinikilala bilang isang ganap na barayti ng wikang Ingles.{{sfn|Green|2002}}{{sfn|Patrick|2006b}} === Australia at Nueva Selanda === <gallery mode="packed"> File:AustraliaPart2.ogg|Boses ng isang lalaki na may [[Ponolohiya ng wikang Ingles ng Australia|pangkalahatang aksent na Australia]]. File:Prime_Minister_Gillard_of_Australia_at_News_Conference_with_President_Obama.flac|Boses ni [[Julia Gillard]], na may [[Pangkaraniwang aksent ng wikang Ingles ng Australia|pangkaraniwang aksent na Australia]]. File:Geoffrey_Rush_bbc_radio4_front_row_01_05_2013.flac|Boses ni [[Geoffrey Rush]], na may [[Pangmayamang aksent ng wikang Ingles ng Australia|pangmayamang aksent na Australia]]. File:Eleanor_catton_bbc_radio4_womans_hour_09_09_2013.flac|Boses ni [[Eleanor Catton]], na may [[Ingles ng Nueva Selanda|aksent na Nueva Selanda]]. File:H.E._Mr._John_Key_Prime_Minister,_New_Zealand_-_speech_at_Connect_Asia-Pacific_2013_Summit.ogg|Boses ni [[John Key]], na may [[Ingles ng Nueva Selanda|aksent na Nueva Selanda]]. </gallery>Simula noong 1788, sinasalita na ang wikang Ingles sa kontinente ng [[Oseaniya]], at nadebelop ang [[wikang Ingles ng Australia]] bilang ang pangunahing wika ng mga naninirahan sa [[Australia]] sa ilalim ng [[Pangkalahatang aksent ng Australia|isang pangkalahatang aksent]]. Naging pangunahing wika rin [[Wikang Ingles ng Nueva Selanda|ang wikang Ingles]] sa [[Nueva Selanda]], bagamat hindi sa antas ng sa Australia.{{sfn|Eagleson|1982}} Magkaugnay ang dalawang uri ng wikang Ingles, na nag-impluwensiya sa isa't isa kasama ang mga [[wikang Ingles ng Timog Aprika]] at ng [[Wikang Ingles ng Timog-silangang Inglatera|Timog-silangang Inglatera]]. Tulad ng mga dayalektong ito, pawang mga di-rotiko rin ang mga wikang Ingles sa dalawang bansa, maliban sa [[pulong South]] sa Nueva Selanda. Partikular na kilala ang mga Ingles ng Australia at Nueva Selanda sa kanilang mga [[patinig]]: marami sa mga maiiksing patinig ang hinaharap o tinataas, habang nagiging mga [[diptonggo]] ang marami sa mga mahahabang patinig. Ipinapakita rin sa Ingles ng Australia ang pagtatangi sa mga maiiksi at mahahabang patinig, isang katangiang di nakikita sa ibang mga barayti ng wika. Humahanay rin ang balarila nito sa [[Britanikong Ingles|Britaniko]] at [[Amerikanong Ingles]]; kagaya ng sa Amerikanong Ingles, itinuturing ang mga [[Pangngalan|pangngalang]] kolektibo bilang isahan (hal. ginagamit sa pangngalang kolektibo na {{Lang|en|government}} ang [[Kopula|kopulang]] {{Lang|en|is}} imbes na ang katumbas nitong pangmaramihan na {{Lang|en|are}}).{{sfn|Trudgill|Hannah|2002|pp=16–21}}{{sfn|Burridge|2010}} Samantala, gumagamit naman ang Ingles ng Nueva Selanda ng mga [[harapang patinig]] na mas mataas pa kesa sa Ingles ng Australia.{{sfn|Trudgill|Hannah|2002|pp=24–26}}{{sfn|Maclagan|2010}}{{sfn|Gordon|Campbell|Hay et al.|2004}} === Timog-silangang Asya === <gallery mode="packed"> File:Declaration_of_Independence_Part_1.ogg|Boses ng isang lalaking may [[Wikang Ingles ng Singapura|aksent na Singapura]]. File:Dr._Villaverde_on_Conflicts_of_Interest_in_Medicine_and_Dr._Dans_on_Evidence-Based_Medicine_in_INCLEN.flac|Boses ng isang lalaki at babaeng may [[Pilipinong Ingles|aksent na Pilipino]]. </gallery>Isa sa mga [[opisyal na wika]] ang [[Pilipinong Ingles|wikang Ingles sa Pilipinas]], kung saan talamak ang paggamit sa naturang wika lalo na sa industriya, negosyo, midya, at mga dokumento ng pamahalaan. Naging mahalaga ito sa bansa simula noong [[Kasaysayan ng Pilipinas (1898–1946)|panahon ng mga Amerikano]] mula 1898 hanggang 1946.<ref>{{cite book |last1=Dayag |first1=Danilo |title=Philippine English: Linguistic and Literary Perspectives |date=2008 |publisher=Hong Kong University Press |isbn=978-962-209-947-0 |editor-last1=Bautista |editor-first=Ma. Lourdes |location=Hong Kong |pages=49–66 |language=en |trans-title=Pilipinong Ingles: Mga Pananaw sa Lingwistika at Panitikan |chapter=English-language media in the Philippines: Description and research |trans-chapter=Midya sa wikang Ingles sa Pilipinas: Paglalarawan at pananaliksik |doi=10.5790/hongkong/9789622099470.003.0004 |editor-last2=Bolton |editor-first2=Kingsley}}</ref> Ginagamit din ang [[Taglish]] bilang isang anyo ng [[pagpapalitang-kodigo]] sa pagitan ng [[wikang Tagalog]] at Ingles.<ref>{{cite journal |last1=Bautista |first1=Maria Lourdes S. |date=2004 |title=Tagalog-English Code-switching as a Mode of Discourse |trans-title=Pagpapalitang-kodigo sa Tagalog-Ingles bilang Paraan ng Diskurso |url=https://files.eric.ed.gov/fulltext/EJ720543.pdf |url-status=live |journal=Asia Pacific Education Review |language=en |volume=5 |issue=2 |pages=226–233 |doi=10.1007/BF03024960 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220515012035/https://files.eric.ed.gov/fulltext/EJ720543.pdf |archive-date=15 May 2022 |s2cid=145684166}}</ref> === Aprika, Karibe, at Timog Asya === <gallery mode="packed"> Talaksan:South African English.ogg|Boses ng isang lalaki na may aksent na [[Ingles ng mga Puting Timog Aprikano|Timog Aprika]]. Talaksan:Chimamanda Ngozi Adichie bbc radio4 front row 03 05 2013.flac|Boses ni [[Chimamanda Ngozi Adichie]], na may edukadong aksent na [[Ingles ng Nigeria|Nigeria]]. Talaksan:Sylbourne Sydial with Nordia Teape on Integrated Diaspora Services.flac|Boses ng babae at lalaki na may aksent na [[Ingles ng Hamayka|Hamayka]]. Talaksan:Arundhati Roy BBC Radio4 Bookclub 2 Oct 2011 b015brn8.flac|Boses ni [[Arundhati Roy]], na may aksent na [[Ingles ng India|India]]. </gallery>Madalas na sinasalita ang wikang Ingles sa [[katimugang Aprika]], kung saan isa ito sa mga opisyal na wika ng mga bansa sa rehiyon. Sa [[Timog Aprika]], sinasalita na ang wikang Ingles simula pa noong 1820 kasama ng [[wikang Afrikaans]] at mga wikang Aprikanong tulad ng [[mga wikang Khoe]] at [[Mga wikang Bantu|Bantu]]. Sa kasalukuyan, tinatayang nasa 9% ng populasyon ng Timog Aprika ang nagsasalita ng [[wikang Ingles ng Timog Aprika]] (SAE) bilang kanilang unang wika. Isang di-rotikong barayti ang SAE na sumusunod madalas sa RP. Isa ito sa mga kaunting di-rotikong barayti ng wikang Ingles na walang [[Sumisingit na R|sumisingit na ''R'']]. Nakadepende sa mga katutubong wika ng mananalita ang mga barayti ng pangalawang wika sa bansa. Pawang mga patinig ang karamihan sa mga pagkakaiba sa ponolohiya mula sa RP.{{sfn|Lass|2002}} Kabilang sa mga pagkakaiba naman sa katinig ang tendensiya ng mga mananalita na bigkasin ang mga katinig na {{IPA|/p, t, t͡ʃ, k/}} nang walang [[Katinig na may paghinga|paghinga]] (hal. binibigkas ang {{Lang|en|pin}} ("pantusok") bilang {{IPA|[pɪn]}} imbes na {{IPA|[pʰɪn]}} tulad ng ibang mga barayti), habang [[Katinig na tunog-R|binibigkas naman ang ''r'']] bilang isang [[Simpleng katinig na pakatal|simpleng pakatal]] {{IPA|[ɾ]}} imbes bilang [[Katinig na pasutsot|pasutsot]].{{sfn|Trudgill|Hannah|2002|pp=30–31}} Sinasalita sa [[Nigeria]] ang [[Ingles ng Nigeria|isang barayti]] ng wikang Ingles, kung saan sinasalita ito sa iba't ibang antas ng humigit-kumulang 150 milyong katao. Bagamat tradisyonal na naimpluwensiyahan ng [[Britanikong Ingles]], unti-unti na'ng naiimpluwensiyahan rin ito ng [[Amerikanong Ingles]] simula noong ika-20 siglo. Umusbong din ang mga natatanging salita at konsepto sa naturang barayti na ito upang punan ang mga pangkulturang konsepto na natatangi sa bansa.<ref>{{cite journal |last1=Adegbija |first1=Efurosibina |date=1989 |title=Lexico-semantic variation in Nigerian English |url=https://archive.org/details/sim_world-englishes_summer-1989_8_2/page/165 |trans-title=Pagkakaibang leksikosemantiko sa Ingles ng Nigeria |journal=World Englishes |language=en |volume=8 |issue=2 |pages=165–177 |doi=10.1111/j.1467-971X.1989.tb00652.x}}</ref> Kumalat ang mga barayti ng wikang Ingles sa mga dating sakop ng [[Imperyong Britaniko|Gran Britanya]] sa Karibe, kabilang na ang [[Jamaica|Hamayka]], [[kapuluang Leeward]] at [[Kapuluang Windward|Windward]], [[Trinidad at Tobago]], [[Barbados]], [[kapuluang Kayman]], at [[Belise]]. May mga sari-sariling barayti ng Ingles ang mga ito, gayundin ng mga wikang creole na nakabatay sa Ingles at mga wikang Aprikano. Pinakaprominente sa mga ito ang [[Ingles ng Hamayka]] at ang [[Wikang creole ng Hamayka|wikang creole]] nito. Sa [[Gitnang Amerika]], sinasalita ang mga wikang creole na nakabatay sa Ingles sa mga rehiyon ng [[Nicaragua]] at [[Panama]] na nakaharap sa Karibe.{{sfn|Lawton|1982}} Karaniwang bihasa ang mga mananalita sa mga ito sa parehong barayti ng Ingles at ng creole, at talamak ang [[pagpapalitang-kodigo]] sa mga ito. Inilalarawan ang sitwasyong ito bilang isang bahagi ng kontinuo kung saan itinuturing na pormal na [[Rehistro (sosyolingguwistika)|rehistro]] ang mga barayti ng Ingles habang di-pormal naman ang mga wikang creole.{{sfn|Trudgill|Hannah|2002|p=115}} Karamihan sa mga barayti ng wikang Ingles sa Karibe ay nakabatay sa Britanikong Ingles, kaya naman karamihan din sa mga ito ay pawang mga di-rotiko maliban sa pormal na rehistro ng wikang Ingles ng Hamayka, na karaniwang rotiko. Naiiba ang barayti na ito mula sa RP sa imbentaryo ng patinig nito, na itinatangi sa haba imbes sa diin tulad ng pamantayang wikang Ingles. Mga monoptonggo na {{IPA|[eː]}} at {{IPA|[oː]}} ang mga [[Diptonggo|diptonggong]] {{IPA|/ei/}} at {{IPA|/ou/}}. Minsan ding binibigkas ang {{IPA|[ie]}} at {{IPA|[uo]}} bilang kabaligtaran ng isa't isa (hal. binibigkas ang {{Lang|en|bay}} ("look") bilang {{IPA|[bʲeː]}}). Karaniwan ding tinatanggal ang huling bahagi ng isang [[kambal-katinig]] kung nasa dulo ito ng isang salita (hal. binibigkas ang {{Lang|en|child}} ("anak") bilang {{IPA|[t͡ʃail]}}),{{sfn|Trudgill|Hannah|2002|pp=117–118}}{{sfn|Lawton|1982|pp=256–260}}{{sfn|Trudgill|Hannah|2002|pp=115–116}} Samantala, sa [[Indiya|India]], karaniwang tinitingnan ang RP bilang ang "tamang" anyo ng wikang Ingles kaya ito rin ang ginagawang basehan para sa lokal na barayti nito. Matutukoy ang aksent ng Ingles ng India dahil sa pagbigkas sa mga ponemang tulad ng {{IPA|/t/}} at {{IPA|/d/}} bilang mga kaakibat nitong [[katinig sa dilang pulupot]] {{IPA|[ʈ]}} at {{IPA|[ɖ]}}, pagpapalit sa mga ponemang {{IPA|/θ/}} at {{IPA|/ð/}} sa katumbas nitong [[katinig sa ngipin]] {{IPA|[t̪]}} at {{IPA|[d̪]}}. Binibigkas din minsan ng ilang mga mananalita ng barayti ang mga salita ayon sa eksakto nitong pagbaybay (hal. binibigkas ang {{IPA|/gh/}} sa {{Lang|en|ghost}} bilang [[Tunog (ponetika)|matunog]] na [[Katinig na pasara|pasara]] na may paghinga {{IPA|[ɡʱ]}}, kahit na [[tahimik na titik]] ang ''h'' sa salitang ito).{{sfn|Sailaja|2009|pp=19–24}} === Di-katutubong barayti === <gallery mode="packed"> File:Non-native_English_reading_by_Spanish_native_speaker_003.ogg|Boses ng isang lalaking lumaki sa [[wikang Kastila]] na nagsasalita ng wikang Ingles. File:Japan_PM_Shinzo_Abe_addressing_US_Congress_2015.ogg|Boses ni [[Shinzo Abe]], isang [[Hapon|Hapones]], na nagsasalita ng wikang Ingles. File:Werner_Herzog_BBC_Radio4_Start_the_Week_26_March_2012_b01dtjcj.flac|Boses ni [[Werner Herzog]], isang [[Alemanya|Aleman]], na nagsalita ng wikang Ingles. </gallery>Maaaring iba ang pagbigkas sa mga salitang Ingles ang [[Wikang Ingles bilang pangalawa o banyagang wika|mga mananalitang hindi lumaki sa naturang wika]]. Dahil ito sa paglalapat nila sa [[ponolohiya]] ng kanilang [[Katutubong wika|wikang kinagisnan]] sa mga salitang ito o di kaya'y paggamit sa mga estratehiyang katulad sa mga paraan sa [[Pagtuto ng wika|pagtuto bilang pangunahing wika]]. Humahantong kalaunan ang mga ito sa mga di-karaniwang pagbigkas sa mga salita na hindi matatagpuan sa mga barayti ng wikang Ingles.<ref>{{cite book |last1=Bjarkman |first1=Peter C. |title=American Spanish Pronunciation |url=https://archive.org/details/americanspanishp00bjar |last2=Hammond |first2=Robert Matthew |date=1989 |publisher=Georgetown University Press |isbn=978-0-87840-099-7 |place=Washington, D.C. |page=[https://archive.org/details/americanspanishp00bjar/page/226 226] |language=en |trans-title=Pagbigkas ng wikang Kastila ng Amerika}}</ref> == Ponolohiya == {{Main|Ponolohiya ng wikang Ingles}} {{IPA notice|bahaging|brackets=no}} Nagkakaiba ang [[ponolohiya ng wikang Ingles]] depende sa dayalekto, ngunit madalas pa ring nagkakaunawaan ang mga mananalita nito kahit ganito. Nakakapekto ang barayti ng [[ponolohiya]] sa imbentaryo ng mga [[ponema]], na siyang nagdidikta sa pagkakaiba sa [[ponetika]] at pagbigkas sa mga ponema. Inilalarawan ng bahaging ito ang mga [[Pamantayang wika|pamantayang barayti]] ng wikang Ingles: [[Received Pronunciation]] ng Reyno Unido at [[General American]] (GA, {{Literal|Pangkahalatang Amerikano}}) ng Estados Unidos. === Katinig === Nasa 24 na ponemang katinig ang marami sa mga dayalekto ng wikang Ingles; 26 kung isasama pati ang {{IPA|/x/}} at /ʔ/. Tumpak para sa Ingles ng California at sa RP ang sumusunod na imbentaryo. {| class="wikitable" style="text-align: center" |+Mga ponemang katinig ng wikang Ingles ! colspan="2" {{Diagonal split header|[[Paraan ng artikulasyon|Paraan]]|[[Lugar ng artikulasyon|Lugar]]}} ! colspan="2" |[[Katinig sa labi|Labi]] ! colspan="2" |[[Katinig sa labi–ngipin|Labi–ngipin]] ! colspan="2" |[[Katinig sa ngipin|Ngipin]] ! colspan="2" |[[Katinig sa gilagid|Gilagid]] ! colspan="2" |[[Katinig sa likurang gilagid|Likurang gilagid]] ! colspan="2" |[[Katinig sa paleta|Paleta]] ! colspan="2" |[[Katinig sa ngala-ngala|Ngala-ngala]] ! colspan="2" |[[Katinig sa tagukan|Tagukan]] |- ! colspan="2" |[[Katinig na pailong|Pailong]] | style="border-right: 0;" | | style="border-left: 0;" |{{IPA link|m}} | colspan="2" | | colspan="2" | | style="border-right: 0;" | | style="border-left: 0;" |{{IPA link|n}} | colspan="2" | | colspan="2" | | style="border-right: 0;" | | style="border-left: 0;" |{{IPA link|ŋ}} | colspan="2" | |- ! colspan="2" |[[Katinig na pasara|Pasara]] | style="border-right: 0;" |{{IPA link|p}} | style="border-left: 0;" |{{IPA link|b}} | colspan="2" | | colspan="2" | | style="border-right: 0;" |{{IPA link|t}} | style="border-left: 0;" |{{IPA link|d}} | style="border-right: 0;" | | style="border-left: 0;" | | colspan="2" | | style="border-right: 0;" |{{IPA link|k}} | style="border-left: 0;" |{{IPA link|ɡ}} | style="border-right: 0;" |({{IPA link|ʔ}}) | style="border-left: 0;" | |- ! colspan="2" |[[Katinig na pasara-sutsot|Pasara-sutsot]] | style="border-right: 0;" | | style="border-left: 0;" | | colspan="2" | | style="border-right: 0;" | | style="border-left: 0;" | | colspan="2" | | style="border-right: 0;" |{{IPA link|tʃ}} | style="border-left: 0;" |{{IPA link|dʒ}} | colspan="2" | | style="border-right: 0;" | | style="border-left: 0;" | | colspan="2" | |- ! colspan="2" |[[Katinig na pasutsot|Pasutsot]] | colspan="2" | | style="border-right: 0;" |{{IPA link|f}} | style="border-left: 0;" |{{IPA link|v}} | style="border-right: 0;" |{{IPA link|θ}} | style="border-left: 0;" |{{IPA link|ð}} | style="border-right: 0;" |{{IPA link|s}} | style="border-left: 0;" |{{IPA link|z}} | style="border-right: 0;" |{{IPA link|ʃ}} | style="border-left: 0;" |{{IPA link|ʒ}} | colspan="2" | | style="border-right: 0;" |({{IPA link|x}}) | style="border-left: 0;" | | style="border-right: 0;" |{{IPA link|h}} | style="border-left: 0;" | |- ! rowspan="2" |[[Katinig na palapit|Palapit]] ![[Katinig na pagitna|Gitna]] | colspan="2" | | colspan="2" | | colspan="2" | | colspan="2" | | style="border-right: 0;" | | style="border-left: 0;" |{{IPA link|ɹ}} | style="border-right: 0;" | | style="border-left: 0;" |{{IPA link|j}} | style="border-right: 0;" | | style="border-left: 0;" |{{IPA link|w}} | colspan="2" | |- ![[Katinig na pagilid|Gilid]] | colspan="2" | | colspan="2" | | colspan="2" | | style="border-right: 0;" | | style="border-left: 0;" |{{IPA link|l}} | colspan="2" | | colspan="2" | | colspan="2" | | colspan="2" | |- |} Inilalarawan ang mga bawat pares ng mga [[tunog na may harang]] ([[Katinig na pasara|pasara]], [[Katinig na pasara-sutsot|pasara-sutsot]], [[Katinig na pasutsot|pasutsot]]) bilang [[Fortis at lenis|''fortis'' at ''lenis'']] ("malakas" at "mahina"). Sa bawat pares, una ang ''fortis'' habang pangalawa naman ang ''lenis''. Mas matindi ang pagpapalabas ng hangin sa mga katinig na ''fortis'' at palaging [[Kawalang-tunog|di-matunog]]. Bahagya namang [[Tunog (ponetika)|matunog]] ang mga katinig na ''lenis'' sa simula at dulo ng salita, at ganap na matunog kung nasa pagitan ng mga patinig. May mga karagdagang artikulasyon ang mga katinig na ''fortis'' sa ilang mga dayalekto, tulad halimbawa ng [[Katinig na may ihip|pag-ihip]] (hal. {{IPA|[pʰ]}}) kung mag-isa ito o nasa simula ng [[Diin (lingwistika)|nakadiin]] na pantig. Sa mga salitang may iisang [[pantig]], mas maiksi ang pagbigkas sa mga ito kumpara sa katumbas nitong ''lenis;'' halimbawa, mas mabilis bigkasin ang salitang {{Lang|en|nip}} ("kurot") kesa sa {{Lang|en|nib}} ("dulo ng panulat").{{sfn|Collins|Mees|2003|pp=47–53}} May dalawang alopono ang [[katinig na palapit pagilid]] {{IPA|/l/}} sa RP: {{IPA|[l]}} (hal. {{Lang|en|light}} {{IPA|[laɪt]}} "liwanag") na inilalarawan bilang ''malinaw'', at {{IPA|[ɫ]}} (hal. {{Lang|en|full}} {{IPA|[fʊɫ]}} "puno [ng laman]") na inilalarawan naman bilang ''madilim''.{{Sfn|Trudgill|Hannah|2008|p=13}} Samantala, mas madalas na madilim na anyo ang ginagamit sa GA.{{Sfn|Trudgill|Hannah|2008|p=41}} Nawawalan ng tunog naman ang mga [[tunog na walang harang]] ([[malapatinig]], [[Katinig na pailong|pailong]], [[Likidong katinig|likido]]) kapag sumusunod sa isang di-matunog na tunog na may harang, at palaging silabiko ang mga ito kapag sumusunod sa isang katinig sa dulo ng mga salita.{{sfn|Brinton|Brinton|2010|pp=56–59}} === Patinig === {{stack begin}} {| class="wikitable floatright" style="text-align: center;" |+ Diptonggo sa dulo ! [[Received Pronunciation|RP]] !! [[General American|GA]] !! Salita |- | colspan="2" | {{IPA|eɪ}} || {{lang|en|b'''ay'''}} |- | {{IPA|əʊ}} || {{IPA|oʊ}} || {{lang|en|r'''oa'''d}} |- | colspan="2" | {{IPA|aɪ}} || {{lang|en|cr'''y'''}} |- | colspan="2" | {{IPA|aʊ}} || {{lang|en|c'''ow'''}} |- | colspan="2" | {{IPA|ɔɪ}} || {{lang|en|b'''oy'''}} |} {| class="wikitable floatright" style="text-align: center;" |+ Diptonggo sa gitna ! [[Received Pronunciation|RP]] !! [[General American|GA]] !! Salita |- | {{IPA|ɪə}} || {{IPA|ɪɹ}} || {{lang|en|p'''eer'''}} |- | {{IPA link|ɛ|eə}} || {{IPA|ɛɹ}} || {{lang|en|p'''air'''}} |- | {{IPA|ʊə}} || {{IPA|ʊɹ}} || {{lang|en|p'''oor'''}} |} {{stack end}}{{stack begin}} {| class="wikitable floatright" style="text-align: center; margin-right: 1em;" |+ Monoptonggo ! [[Received Pronunciation|RP]] !! [[General American|GA]] !! Salita |- | {{IPA link|iː}} || {{IPA link|i}} || {{lang|en|n'''ee'''d}} |- | colspan="2" | {{IPA link|ɪ}} || b'''i'''d |- | {{IPA link|e̞|e}} || {{IPA link|ɛ}} || {{lang|en|b'''e'''d}} |- | colspan="2" | {{IPA link|æ}}|| {{lang|en|b'''a'''ck}} |- | {{IPA link|ɑː}} || rowspan="2" | {{IPA link|ɑ}} || {{lang|en|br'''a'''}} |- | rowspan="2" | {{IPA link|ɒ}} || {{lang|en|b'''o'''x}} |- | rowspan="2" | {{IPA link|ɔ}}, {{IPA link|ɑ}} || {{lang|en|cl'''o'''th}} |- | {{IPA link|ɔ|ɔː}}|| {{lang|en|p'''aw'''}} |- | {{IPA link|uː}} || {{IPA link|u}} || {{lang|en|f'''oo'''d}} |- | colspan="2" | {{IPA link|ʊ}}|| {{lang|en|g'''oo'''d}} |- | colspan="2" | {{IPA link|ɐ|ʌ}} || {{lang|en|b'''u'''t}} |- | {{IPA link|ə|ɜː}} || {{IPA link|ɚ|ɜɹ}} || {{lang|en|b'''ir'''d}} |- | colspan="2" | {{IPA link|ə}} || {{lang|en|comm'''a'''}} |} {{stack end}} Nakadepende sa dayalekto ang pagbigkas sa mga patinig, kaya isa ito sa mga pinakamapapansing aspeto ng aksent ng isang mananalita. Makikita sa talahanayan ang mga [[Ponema|ponemang]] patinig sa parehong RP at GA gamit ang mga [[pamantayang leksema]]. Ponemiko ang mga patinig sa RP; ibig sabihin, may mahahabang patinig sa barayti na ito. Walang ganitong pagtatangi sa GA.{{sfn|Cohen|2012|p=80}} Gayunpaman, sa parehong RP at GA, [[Pag-ikli (ponetika)|umiiksi]] sa haba ang mga patinig bago ang mga katinig na ''fortis'' sa parehong pantig, pero hindi bago ang mga katinig na ''lenis'' o sa mga bukas na pantig. Ibig sabihin, mas maiiksi ang pagbigkas sa mga patinig sa mga salitang tulad ng {{Lang|en|rich}} ("mayaman") kumpara sa mga salitang kagaya ng {{Lang|en|ridge}} ("[[Tagaytay (anyong-lupa)|tagaytay]]"). Dahil karaniwang di-matunog ang mga katinig na ''lenis'' sa dulo ng mga pantig, mahalagang pantukoy ang [[haba ng patinig]] para madetermina kung ang kasunod ba na katinig ay ''fortis'' o ''lenis''.{{sfn|Collins|Mees|2003|pp=46–50}} Nakikita lamang ang patinig na {{IPA|/ə/}} sa mga walang diin na pantig at mas bukas sa kalidad kapag nasa dulo ng mga pantig.{{sfn|Cruttenden|2014|p=138}}{{sfn|Flemming|Johnson|2007}} Hindi itinatangi sa ilang mga dayalekto ang mga patinig na {{IPA|/ɪ/}} at {{IPA|/ə/}} sa mga bahaging walang diin, kagaya ng pagiging magkasingtunog ng mga salitang {{Lang|en|rabbit}} ("kuneho") at {{Lang|en|abbot}} ("abad"), sa prosesong tinatawag na [[pagsasama ng mga mahihinang patinig]].{{sfn|Wells|1982|p=167}} Nagiging [[Patinig na tunog-R|patinig na tunog-''R'']] {{IPA|[ɚ]}} ang mga diptonggong {{IPA|/ɜr/}} at {{IPA|/ər/}} sa GA, kagaya halimbawa ng salitang {{Lang|en|further}} ("higit pa"), na binibigkas bilang {{IPA|[ˈfɚðɚ]}} imbes na {{IPA|/ˈfɜrðər/}}, habang {{IPA|[ˈfəːðə]}} naman sa RP.{{sfn|Wells|1982|p=121}} === Ponotaktika === Nagtataglay ang mga pantig sa wikang Ingles ng patinig bilang gitna nito. Opsyonal lamang ang simula at dulo ng pantig. Maaaring magsimula ang mga pantig nang hanggang sa tatlong katinig (hal. {{Lang|en|sprint}} "takbo"), at magtapos nang hanggang sa lima (hal. {{Lang|en|angsts}} "pagkabalisa"). Pinagpapalagay na ang salitang {{Lang|en|strengths}} ("mga lakas") ang pinakamalapit sa pinakakomplikadong posibleng pantig na maaaring mabuo sa wika. May mga limitasyon sa mga katinig na pwedeng maging magkatabi sa isa't isa depende kung nasa simula o dulo ito ng isang pantig. Maaaring maging isa sa apat na uri ng mga [[kambal-katinig]] ang mga katinig sa simula: [[Katinig na pasara|pasara]] at [[Katinig na palapit|palapit]] (hal. {{Lang|en|play}} "maglaro"), di-matunog na [[Katinig na pasutsot|pasutsot]] at palapit (hal. {{Lang|en|sly}} "tuso") o di-matunog na pasara (hal. {{Lang|en|stay}} "manatili"), o ang titik na ''s'', di-matunog na pasara, at palapit (hal. {{Lang|en|string}} "tali").{{sfn|Brinton|Brinton|2010|page=60}} Pinapayagan lamang ang kambal-katinig na [[Katinig na pailong|pailong]] at pasara sa dulo. Palaging sumasang-ayon ang mga magkakatabing [[tunog na may harang]] sa [[Tunog (ponetika)|tunog]], at bawal ang mga [[Matinis na katinig|matitinis na katinig]] at pasara na nasa parehong [[lugar ng artikulasyon]]. May mga katinig na limitado lamang ang paggamit: maaari lamang sa simula ng pantig ang tunog na {{IPA|/h/}} habang maaari lamang sa dulo ng pantig ang tunog na {{IPA|/ŋ/}}.{{sfn|König|1994|pp=537–538}} === Diin, ritmo, at intonasyon === Mahalaga ang [[Diin (lingguwistika)|diin]] sa wikang Ingles. May mga pantig na dinidiinan, habang hindi naman sa iba. Kombinasyon ang diin ng haba, tindi, kalidad ng patinig, at minsan, pagbabago sa tinis. Mas mahaba at malakas ang pagbigkas sa mga dinidiinang pantig, habang madalas na [[Pagbabawas sa patinig|binabawasan ng mga patinig]] ang mga di-dinidiinang pantig.{{sfn|International Phonetic Association|1999|p=42}} [[Ponema|Ponemiko]] ang diin sa wikang Ingles. Halimbawa, ang salitang {{Lang|en|contract}} ay maaaring maging [[pangngalan]] ("kontrata") o [[pandiwa]] ("paliitin" o "magkasakit") depende sa kung saang pantig ang diin: pangngalan ito kung nasa unang pantig ({{IPAc-en|ˈ|k|ɒ|n|t|r|æ|k|t}} {{respell|KON|trakt}}) at pandiwa naman kung nasa pangalawa ({{IPAc-en|k|ə|n|ˈ|t|r|æ|k|t}} {{respell|kən|TRAKT|'}}).{{sfn|Oxford Learner's Dictionary|2015|loc=Entry "contract"}}{{sfn|Merriam Webster|2015|loc=Entry "contract"}}{{sfn|Macquarie Dictionary|2015|loc=Entry "contract"}} Ginagamit din ang diin para itangi ang mga salita mula sa mga [[parirala]]; halimbawa, {{Lang|en|hotdog}} ({{IPAc-en|ˈ|h|ɒ|t|d|ɒ|g}}, isang uri ng pagkain) kumpara sa {{Lang|en|hot dog}} {{{IPAc-en|ˈ|h|ɒ|t|_|ˈ|d|ɒ|g}}, "mainit na aso").{{sfn|Brinton|Brinton|2010|p=66}} Pagdating sa [[ritmo]], inilalarawan ang wikang Ingles bilang isang [[wikang pa-diin ang tayming]]; ibig sabihin, madalas na parehas lang ang haba ng oras sa pagitan ng mga dinidiinang pantig.<ref>{{cite journal |last1=Lunden |first1=Anya |year=2017 |title=Duration, vowel quality, and the rhythmic pattern of English |trans-title=Haba, kalidad ng patinig, at patern ng ritmo sa wikang Ingles |journal=Laboratory Phonology |language=en |volume=8 |page=27 |doi=10.5334/labphon.37 |doi-access=free}}</ref> === Pagkakaiba === {| class="wikitable mw-collapsible" |+ Mga katangiang ponolohikal sa mga pamantayanag barayti ng wikang Ingles{{sfn|Trudgill|Hannah|2002|pp=4–6}} ! !! scope="col" | [[Amerikanong Ingles|Estados Unidos]] !! scope="col" | [[Wikang Ingles ng Canada|Canada]] !! scope="col" | [[Hiberno-Ingles|Irlanda]] !! scope="col" | [[Wikang Ingles ng Ulster|Hilagang Irlanda]] !! scope="col" | [[Wikang Ingles ng Eskosya|Eskosya]] !! scope="col" | [[Wikang Ingles ng Inglatera|Inglatera]] !! scope="col" | [[Wikang Ingles ng Gales|Gales]] !! scope="col" | [[Wikang Ingles ng Timog Aprika|Timog Aprika]] !! scope="col" | [[Wikang Ingles ng Australia|Australia]] !! scope="col" | [[Wikang Ingles ng Nueva Selanda|Nueva Selanda]] |- ! scope="row" style="text-align:right" | [[Pag-iisa sa bigkas ng father at bother|Pag-iisa sa bigkas ng ''father'' at ''bother'']] | {{yes}} || {{yes}} || || || || || || || || |- ! scope="row" style="text-align:right" | [[Pagkabilog|Di-mabilog]] ang {{IPA|/ɒ/}} | {{yes}} || {{yes}} || {{yes}} || || || || || || || |- ! scope="row" style="text-align:right" | Pagbigkas sa {{IPA|/ɜr/}} bilang {{IPA|[ɚ]}} | {{yes}} || {{yes}} || {{yes}} || {{yes}} || || || || || || |- ! scope="row" style="text-align:right" | [[Pag-iisa sa bigkas ng cot at caught|Pag-iisa sa bigkas ng ''cot'' at ''caught'']] | {{MaybeCheck|text=Maaari}} || {{yes}} || {{MaybeCheck|text=Maaari}} || {{yes}} || {{yes}} || || || || || |- ! scope="row" style="text-align:right" | [[Pag-iisa sa bigkas ng full at fool|Pag-iisa sa bigkas ng ''full'' at ''fool'']] | || || || {{yes}} || {{yes}} || || || || || |- ! scope="row" style="text-align:right" | [[Pagpapalitang t at d|Pagpapalitan]] ng {{IPA|/t, d/}} | {{yes}} || {{yes}} || {{MaybeCheck|text=Maaari}} || {{usually|Madalas}} || {{rarely}} || {{rarely}} || {{rarely}} || {{rarely}} || {{yes}} || {{usually|Madalas}} |- ! scope="row" style="text-align:right" | [[Pag-iiba sa bigkas ng trap at bath|Pag-iiba sa bigkas ng ''trap'' at ''bath'']] | || || {{MaybeCheck|text=Maaari}} || {{MaybeCheck|text=Maaari}} || || {{usually|Madalas}} || {{yes}} || {{yes}} || {{usually|Madalas}} || {{yes}} |- ! scope="row" style="text-align:right" | [[Katinig na tunog-R|Kawalang-rotisidad]] | || || || || || {{yes}} || {{yes}} || {{yes}} || {{yes}} || {{yes}} |- ! scope="row" style="text-align:right" | Mga nakasarang patinig sa {{IPA|/æ, ɛ/}} | || || || || || || || {{yes}} || {{yes}} || {{yes}} |- ! scope="row" style="text-align:right" | Posibleng bigkasin ang {{IPA|/l/}} bilang {{IPA|[ɫ]}} | {{yes}} || {{yes}} || || {{yes}} || {{yes}} || || || || {{yes}} || {{yes}} |- ! scope="row" style="text-align:right" | [[Paghaharap (ponetika)|Hinaharap]] ang {{IPA|/ɑː/}} bago ang {{IPA|/r/}} | || {{MaybeCheck|text=Maaari}} || {{MaybeCheck|text=Maaari}} || || || || || || {{yes}} || {{yes}} |} {|class="wikitable floatright" |+ Mga dayalekto at mababang patinig ! scope="col" style="text-align:right" | [[Pangkat ng leksema|Leksema]] !! scope="col" | RP || scope="col" | GA !! scope="col" | CanE !! scope="col" | Pagbabago |- ! scope="row" style="text-align:right" | {{sc2|THOUGHT}} | {{IPA|/ɔː/}} || rowspan="2" | {{IPA|/ɔ/}} o {{IPA|/ɑ/}} || rowspan="4" | {{IPA|/ɑ/}} || [[Pag-iisa sa bigkas ng cot at caught|Pag-iisa sa bigkas ng ''cot'' at ''caught'']] |- ! scope="row" style="text-align:right" | {{sc2|CLOTH}} | rowspan="2" | {{IPA|/ɒ/}} || [[Pag-iiba sa bigkas ng lot at cloth|Pag-iiba sa bigkas ng ''lot'' at ''cloth'']] |- ! scope="row" style="text-align:right" | {{sc2|LOT}} | rowspan="2" | {{IPA|/ɑ/}} || rowspan="2" | [[Pag-iisa sa bigkas ng father at bother|Pag-iisa sa bigkas ng ''father'' at ''bother'']] |- ! scope="row" style="text-align:right" | {{sc2|PALM}} | rowspan="2" | {{IPA|/ɑː/}} |- ! scope="row" style="text-align:right" | {{sc2|BATH}} | rowspan="2" | {{IPA|/æ/}} || rowspan="2" | {{IPA|/æ/}} || rowspan="2" | [[Pag-iiba sa bigkas ng trap at bath|Pag-iiba sa bigkas ng ''trap'' at ''bath'']] |- ! scope="row" style="text-align:right" | {{sc2|TRAP}} | {{IPA|/æ/}} |} Pinakamalaki ang pagkakaiba ng mga barayti ng wikang Ingles pagdating sa pagbigkas sa mga patinig. Dumaan ang wikang Ingles sa napakaraming mga pagbabago sa pagbigkas sa paglipas ng panahon, na nakaapekto sa marami o ilan sa mga barayti nito. Pinakakilala sa mga pagbabagong ito ang tinatawag na [[Malawakang Paglilipat ng Patinig]] ({{Lang|en|Great Vowel Shift}}) na nakaapekto sa maraming barayti nito partikular sa mga mahahabang patinig, bagamat iba ang naging epekto nito sa ilang mga barayti. Samantala, nakaranas ng dalawang malawakang pagbabago ang [[wikang Ingles sa Hilagang Amerika]], ang [[Paglilipat ng Patinig sa mga Hilagang Lungsod]] ({{Lang|en|Northern Cities Vowel Shift}}) at ang [[Paglilipat ng Patinig sa Canada]] ({{Lang|en|Canadian Vowel Shift}}).{{sfnm|Lass|1992|Lass|2000|1pp=90, 118, 610|2pp=80, 656}} May mga barayti na mas malaki ang imbentaryo ng mga ponema kesa sa karaniwang pamantayang barayti. May iilang mga konserbatibong barayti ng wika kagaya ng sa [[Wikang Ingles ng Eskosya|Eskosya]] na may di-matunog na katinig na {{IPA|[ʍ]}} na makikita sa salitang {{Lang|en|whine}} ("umangal") na itinatangi nila sa salitang {{Lang|en|wine}} ("alak"), na may matunog na katinig naman na {{IPA|[w]}}; walang pagtatanging ganito sa ibang mga barayti kung saan kinokonsiderang magkasingtunog ang dalawang salita, isang katangiang tinatawag na [[Pag-iisa sa bigkas ng whine at wine|pag-iisa sa bigkas ng ''whine'' at ''wine'']]. Makikita rin ang tunog na {{IPA|[x]}} sa Ingles ng Eskosya, kung saan itinatangi ito sa salitang {{Lang|en|loch}} ("lawa") at {{Lang|en|lock}} ("kandado"). Wala namang tunog na {{IPA|[h]}} sa ilang mga barayti kagaya ng sa [[Cockney (aksent)|Cockney]] sa prosesong tinatawag na [[Pagtatanggal sa h|pagtatanggal sa ''h'']]. Samantala, wala namang mga [[katinig na pasutsot sa ngipin]] {{IPA|[θ ð]}} ang ilang mga dayalektong may [[Pagpipigil sa th|pagpipigil]] at [[Paghaharap sa th|paghaharap sa ''th'']] kagaya ng sa [[Aprikanong Amerikanong Bernakulong Ingles|Aprikanong Amerikanong Bernakular]] at [[Estuaryong Ingles]]; pinalitan nila ang mga ito mga [[katinig na pasara sa ngipin]] o [[Katinig na pasara sa gilagid|gilagid]] {{IPA|[t d]}}o maging mga [[Katinig na pasutsot sa labi-ngipin|pasutsot sa labi-ngipin]] {{IPA|[f v]}}.{{sfn|Roach|2009|p=53}}{{sfn|Giegerich|1992|p=36}} Bukod sa mga ito, sumailalim rin ang ibang mga barayti sa mga pagbabago sa pagbigkas kagaya ng [[Pagsasama o pagtatanggal sa yod|pagsasama o pagtatanggal sa ''yod'']] gayundin sa pagbabawas sa mga kambal-katinig.{{sfn|Wells|1982}} Nagkakaiba ang RP at GA sa pagbigkas nila sa tunog na {{IPA|/r/}} pagkatapos ng isang patinig sa dulo ng isang pantig. [[Katinig na tunog-R|Rotiko]] ang GA, ibig sabihin, binibigkas nila ang tunog na ito sa mga dulo ng pantig, habang di-rotiko naman ang RP kung saan pawang [[Pagpapadulas (lingguwistika)|pinapadulas]] lamang nila ang patinig imbes na bigkasin ang tunog na {{IPA|/r/}}.{{sfn|Lass|2000|p=114}} Komplikado ang pagkakaiba sa mga salitang may [[Nakabukang harapang patinig|nakabukang patinig sa harap]] at [[Nakabukang likurang patinig|likod]] {{IPA|/æ ɑː ɒ ɔː/}}. Itinatangi ang lahat ng apat na tunog na ito sa RP, Australia, Nueva Selanda, at Timog Aprika. Sa GA, tatlo lamang ang itinatangi, {{IPA|/æ ɑ ɔ/}},{{sfn|Wells|1982|pp=xviii–xix}} habang dalawa lamang ito sa Canada, {{IPA|/æ ɑ/}}.{{sfn|Wells|1982|p=493}} == Ortograpiya == Sinusulat ang wikang Ingles gamit ang [[alpabetong Ingles]] na nakabatay sa [[sulat Latin]] mula pa noong ika-9 na siglo. Ginamit din ang [[mga runiko ng mga Anglo-Sahon]] para isulat ang [[Lumang Ingles]], bagamat nakita lamang ito sa mga maiikling tala; ipinapakita sa mga dokumentong sinulat sa panahong yon na mas laganap ang paggamit sa alpabetong Latin para isulat ang Lumang Ingles.{{sfn|Gneuss|2013|p=23}} Komplikado ang [[Ortograpiya ng wikang Ingles|ortograpiyang Ingles]], na nagtataglay ng mga elemento ng [[wikang Pranses]], [[Wikang Latin|Latin]], at [[Wikang Griyego|Griyego]] bukod sa katutubong sistemang [[Mga wikang Hermaniko|Hermaniko]].{{sfn|Swan|2006|p=149}} Dahil sa mga pagbabago sa pagbigkas, hindi tumutugma ang ortograpiya ng mga salita sa kung paano ito binibigkas.{{sfn|Lass|2000a}} Kumpara sa mga wika sa Europa kung saan aktibong pinalaganap ang mga [[reporma sa pagbaybay]] sa kani-kanilang wika, hindi indikasyon ang pagbaybay sa isang salita sa magiging bigkas nito.{{sfn|Mountford|2006}} Meron ding [[Pagkakaiba sa pagbaybay sa Britaniko at Amerikanong Ingles|sistematikong pagkakaiba]] sa pagbaybay sa [[Britanikong Ingles|Britaniko]] at [[Amerikanong Ingles]]. Dahil sa mga ito, marami ang [[Reporma sa pagbaybay sa wikang Ingles|nagmungkahi ng reporma]] sa pagbaybay sa wika.{{sfn|Neijt|2006}} Bagamat hindi nagtataglay ng iisang bigkas ang bawat titik sa pamantayang anyo ng wikang Ingles, ginagamit ang mga tuntunin sa pagbaybay upang malaman kung ano ang magiging bigkas ng mga ito.{{sfn|Daniels|Bright|1996|p=653}} Pinaniniwalaan nina [[Noam Chomsky]] at [[Morris Halle]] noong 1968 na ang sistema ng pagbaybay ng wikang Ingles ay "halos maayos",{{sfn|Swan|2006|p=149}} bagamat kaunting lingwista lamang ang sumasang-ayon sa pananaw na ito; itinuturing ng maraming lingwista na may katuwiran ang kasalukuyang pagbaybay sa mga salitang Ingles.{{sfn|Abercrombie|Daniels|2006}} Pinakaginagamit na [[Sistema ng pagsulat|sistema ng panulat]] sa mundo ang pamantayang ortograpiya ng wikang Ingles.{{sfn|Mountford|2006|p=156}} Madalas na dumedepende ang mga mambabasa ng wikang Ingles sa mga karaniwang bigkas ng mga [[katinig]]; halimbawa, ang titik na ''b'' ay binibigkas na {{IPA|/b/}}. Gayunpaman, may mga titik na may iba ring tunog depende sa kaso: ang titik na ''c'' ay [[Malambot at matigas na c|maaaring bigkasin]] nang {{IPA|/k/}} ("matigas", hal. {{Lang|en|cat}} "pusa") o {{IPA|/s/}} ("malambot", hal. {{Lang|en|cell}} "[[selula]]"), habang ang titik na ''g'' ay [[Malambot at matigas na g|maaaring bigkasin]] nang {{IPA|/g/}} ("matigas", hal. {{Lang|en|gun}} "baril") o {{IPA|/dʒ/}} ("malambot", hal. {{Lang|en|gem}} "[[Batong-hiyas|hiyas]]"). Nakadepende madalas ang magiging tunog ng mga titik na ito sa sumusunod na titik sa pamantayang pagbaybay sa mga ito. Bukod dito, gumagamit din ang wikang Ingles ng mga [[kambal-katinig]] upang maisulat ang ilang mga karagdagang tunog: ''ch'' para sa {{IPA|/tʃ/}} (hal. {{Lang|en|church}} "simbahan"), ''sh'' para sa {{IPA|/ʃ/}} (hal. {{Lang|en|show}} "ipakita" o "palabas"), ''th'' para sa {{IPA|/θ/}} (hal. {{Lang|en|think}} "mag-isip") o {{IPA|/ð/}} (hal. {{Lang|en|this}} "ito"), ''ng'' para sa {{IPA|/ŋ/}} (hal. {{Lang|en|sing}} "umawit"), at ''ph'' para sa {{IPA|/f/}} sa mga salitang-hiram mula sa wikang Griyego. Ginagamit din ang digrapong ''qu'' para sa tunog na {{IPA|/kw/}} (hal. {{Lang|en|queen}} "reyna"). Binibigkas naman ang titik na ''x'' bilang {{IPA|/z/}} kung nasa simula ito (hal. {{Lang|en|[[xylophone]]}}, isang uri ng instrumento) o bilang {{IPA|/ks/}} sa ibang posisyon (hal. {{Lang|en|tax}} "buwis"). May mga salitang hindi sumusunod sa mga tuntuning ito, na karaniwang mga salitang-hiram na pinatili ang pagbaybay at pagbigkas nito sa orihinal nitong wika,{{sfn|Daniels|Bright|1996|p=653}} o di kaya'y dahil sa mga mungkahi ng mga iskolar noong unang bahagi ng Modernong Ingles na sundin ang mga tuntunin sa pagbaybay ng wikang Latin para sa mga salitang Ingles na may Hermanikong pinagmulan.{{sfn|Daniels|Bright|1996|p=654}} Di tulad ng mga katinig, pawang iba-iba ang bigkas at pagbaybay sa mga tunog na [[patinig]] ng wikang Ingles. Mas marami ang tunog na patinig sa wika kesa sa mga titik na patinig (''a'', ''e'', ''i'', ''o'', ''u, y'', at minsan ''w'') nito. Dahil dito, pinagpapares ang mga titik na patinig sa isa't isa upang kumatawan sa ilang mga [[mahahabang patinig]] tulad ng ''oa'' sa salitang {{Lang|en|boat}} ("bangka"), ''ow'' sa {{Lang|en|how}} ("paano"), at ''ay'' sa {{Lang|en|stay}} ("manatili"). Bukod dito, meron ding tinatawag na [[Tahimik na e|"tahimik" na ''e'']] na resulta ng pagbabago ng mga tunog sa paglipas ng panahon.{{sfn|Abercrombie|Daniels|2006}} == Balarila == Kagaya ng ibang [[mga wikang Indo-Europeo]], sumusunod ang wikang Ingles sa [[Pagsasang-ayong nominatibo-akusatibo|akusatibong]] [[pangsang-ayong morposintaktiko]]. Sa kabilang banda, pinalitan na halos ng mga [[Wikang analitikal|analitikal]] na konstruksiyon ang paglalapi bilang [[Kaukulan (lingguwistika)|sistema ng kaukulan]] ({{Lang|en|grammatical case}}) sa wikang Ingles. Tanging mga [[panghalip panao]] na lamang ang nagtataglay ng kaukulan kesa sa ibang mga [[uri ng salita]]. Karaniwang inuuri ang mga salitang Ingles sa pitong grupo: [[pangngalan]], [[pandiwa]], [[pang-uri]], [[pang-abay]], [[Pantukoy (lingguwistika)|pantukoy]] (kasama ang mga [[Artikulo (balarila)|artikulo]]), [[pang-ukol]], at [[pangatnig]]. Ginugrupo din ang mga lingwista ang mga [[panghalip]] bilang isang hiwalay na grupo mula sa mga pangngalan, paghahati sa mga pangatnig bilang malaya o pantulong, at pagtuturing sa mga [[Padamdam (balarila)|salitang padamdam]] bilang isang hiwalay na grupo.{{sfn|Huddleston|Pullum|2002|p=22}} Marami ring mga [[pandiwang pantulong]] ({{Lang|en|auxilliary verb}}) sa wikang Ingles kagaya ng {{Lang|en|have}} at {{Lang|en|do}} na ginagamit bilang pantulong sa pagpapakita ng pakiramdam o aspeto. Minamarkahan ang mga tanong ng [[Sumusuportang do|sumusuportang ''do'']], [[Paglilipat ng salitang-wh|paglilipat]] ng mga [[Salitang-wh|salitang-''wh'']], at [[Pagbabaligtad sa paksa-pantulong|pagbabaligtad]] sa ayos ng mga salita sa ilang mga pandiwa.<ref name="Carter2016">{{cite book |last1=Carter |first1=Ronald |title=English Grammar Today |last2=McCarthey |first2=Michael |last3=Mark |first3=Geraldine |last4=O'Keeffe |first4=Anne |date=2016 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-316-61739-7 |language=en |trans-title=Balarila ng Wikang Ingles Ngayon}}</ref> Nananatili sa wikang Ingles ang ilang mga katangiang Hermaniko, kagaya ng pagtatangi sa mga [[Malakas na paglalapi|malalakas]] na [[salitang-ugat]] na may di-regular na paglalapi sa pamamagitan ng ''[[ablaut]]'' (hal. {{Lang|en|speak / spoke}} "magsalita" / "nagsalita") at mga mahihinang salitang-ugat sa pamamagitan ng regular na paglalapi (hal. {{Lang|en|hand / hands}} "kamay" / "mga kamay"). Makikita sa mga panghalip ang mga sistema ng kaukulan at [[Kasarian (balarila)|kasarian]] (hal. {{Lang|en|he / him}} panlalaking "siya" at "niya", {{Lang|en|who / whom}} "sino" / "kanino"), gayundin sa komplikadong paglalapi para sa [[Pandiwang copula|pandiwang ''copula'']] na {{Lang|en|to be}}.<ref name="Baugh2012">{{cite book |last1=Baugh |first1=Albert |title=A history of the English language |last2=Cable |first2=Thomas |date=2012 |publisher=Routledge |isbn=978-0-415-65596-5 |edition=6 |language=en |trans-title=Kasaysayan ng wikang Ingles}}</ref> Makikita sa pangungusap sa baba ang paggamit sa lahat ng pitong uri ng salita sa wikang Ingles:{{sfb|Aarts|Haegeman|2006|p=118}} {| style="text-align: center;" ![[Pantukoy (lingguwistika)|Ptk.]] ![[Pangngalan|Png.]] ![[Pang-ukol|Puk.]] !Ptk. !Png. ![[Pangatnig|Pnt.]] !Ptk. ![[Pang-uri|Pur.]] !Png. ![[Pandiwa|Pnd.]] ![[Pang-abay|Pna.]] !Pnt. !Ptk. !Png. !Pnd. |- |{{Lang|en|The}} |{{Lang|en|chairman}} |{{Lang|en|of}} |{{Lang|en|the}} |{{Lang|en|committee}} |{{Lang|en|and}} |{{Lang|en|the}} |{{Lang|en|loquacious}} |{{Lang|en|politician}} |{{Lang|en|clashed}} |{{Lang|en|violently}} |{{Lang|en|when}} |{{Lang|en|the}} |{{Lang|en|meeting}} |{{Lang|en|started.}} |- | colspan="15" |"Marahas na nag-away ang pinuno ng komite at ang madaldal na politiko nang magsimula ang pulong." |} === Pangngalan at pariralang pangngalan === Nalalapian ang mga [[pangngalan sa wikang Ingles]] batay sa [[Kailanan (balarila)|kailanan]] (bilang) at [[Pag-aari (balarila)|pag-aari]]. Nakakabuo ng mga bagong pangngalan sa wika sa pamamagitan ng deribasyon o pagsasama. Nahahati ang mga pangngalan sa dalawang uri batay sa [[semantika]]: [[pangngalang pantangi]] na tumutukoy sa mga pangngalang may tiyak na [[pangalan]], at mga [[pangngalang pambalana]], na tumutukoy naman sa mga pangngalang walang tiyak na pangalan. Nahahati pa nang husto ang mga pangngalang pambalana batay sa semantika sa dalawa, tahas (o kongkreto) at basal, at batay sa balarila, [[Pangngalang nabibilang|nabibilang]] at [[Pangngalang di-nabibilang|di-nabibilang]].{{sfn|Payne|Huddleston|2002}} Nalalapian para sa kailanan ang karamihan sa mga pangngalang nabibilang gamit ang [[Panlapi|hulaping]] {{Lang|en|-s}} (o sa ibang mga kaso, {{Lang|en|-es}}) para sa mga pangngalang may bilang na higit sa isa ([[Pangmaramihan (balarila)|pangmaramihan]], hal. {{Lang|en|pencils}} "mga lapis" o {{Lang|en|knives}} "mga kutsilyo", isahan ay {{Lang|en|knife}} "kutsilyo"), bagamat may mga iilang pangngalan na may anyong pangmaramihan na taliwas sa ganitong sistema (hal. {{Lang|en|mice}} "mga daga", isahan ay {{Lang|en|mouse}} "daga"). Samantala, nabubuo naman ang anyong pangmaramihan ng mga pangngalang di-nabibilang sa pamamagitan ng hiwalay na pangngalang nabibilang bilang pantukoy; halimbawa, ang pangngalang {{Lang|en|bread}} 'tinapay" ay isang pangngalang di-nabibilang, kaya ginagamit ang pangngalang nabibilang na {{Lang|en|loaf}} (masasalin dito bilang "hiwa") kagaya ng {{Lang|en|one loaf of bread}} ("isang hiwa ng tinapay") para sa isahan at {{Lang|en|two loaves of bread}} ("dalawang hiwa ng tinapay") para sa higit sa isa o pangmaramihan.{{sfn|Huddleston|Pullum|2002|pp=56–57}} Nalalapian din ang mga pangngalan sa wikang Ingles batay sa pag-aari, kung saan ginagamit ang hulaping {{Lang|en|'s}} (titik ''s'' na may [[kudlit]], hal. {{Lang|en|girl's wallet}} "pitaka ng batang babae") o gamit ang [[pang-ukol]] na {{Lang|en|of}} (hal. {{Lang|en|wallet of the girl}}). Noon, ginagamit lamang ang {{Lang|en|'s}} sa mga [[Buhay (balarila)|pangngalang buhay]] at {{Lang|en|of}} sa mga pangngalang di-buhay. Di na ganito ang kaso sa kasalukuyan dahil sa paggamit ng mga katutubong mananalita sa {{Lang|en|'s}} kahit maging sa mga pangngalang di-buhay. Mababago ang posisyon ng kudlit sa {{Lang|en|'s}} kung nagtatapos ang pangngalan sa titik na ''s'', kung saan magiging nasa dulo ito ng naturang salita (hal. {{Lang|en|sailors' ship}} "barko ''ng'' mga manlalayag").<ref name="Carter2016" /> Nakakabuo ang mga pangngalan ng mga [[parirala]] (tinatawag na [[pariralang pangngalan]]) kung kinakailangan ang mga ito ng ibang uri ng salita kagaya ng pantukoy, [[Panukat (balarila)|panukat]], pang-ukol, o [[pang-uri]].{{sfn|Huddleston|Pullum|2002|p=55}} Maaari itong maiksi, kagaya ng sa {{Lang|en|the man}} ("ang lalaki"), na nagtataglay ng pangngalan ({{Lang|en|man}} "lalaki") at pantukoy ({{Lang|en|the}} "ang"). Maaari rin itong magtaglay ng mga [[panuring]] kagaya ng pang-uri (hal. {{Lang|en|tall man}} "matangkad na lalaki") bukod sa mga pantukoy, at maaari ring magsama ng iba pang mga pangngalan upang maging isang mahabang parirala gamit ang mga pang-ukol na {{Lang|en|and}} ("at") o {{Lang|en|with}} (masasalin bilang "kasama"): hal. {{Lang|en|the tall man with his wife and children}} ("ang matangkad na lalaki kasama ang kanyang asawa at mga anak"), na nagtataglay ng mga pantukoy, pangngalan, at pang-ukol. Gaano man kahaba ang mga pariralang pangngalan, itinuturing ito bilang iisang yunit sa pananaw ng semantika, partikular na sa mga kaso kung saan maaaring maging malabo ang tinutukoy na may-ari ng hulaping {{Lang|en|'s}}.<ref name="Carter2016" />{{Efn|Halimbawa ay ang pariralang {{lang|en|the Philippine president's wife}} ("ang asawa ng pangulo ng Pilipinas"), kung saan nakakabit ang {{lang|en|'s}} sa pariralang {{lang|en|the Philippine president}} at hindi lamang sa {{lang|en|president}} ayon sa semantika.}} Ginagamit ang isang grupo ng mga pantukoy para markahan ang mga pangngalan batay sa [[Katiyakan (balarila)|katiyakan]], kung saan ginagamit ang pantukoy na {{Lang|en|the}} ("ang") upang markahan ang isang tiyak na pangngalan, at {{Lang|en|a}} o {{Lang|en|an}} para naman sa mga pangngalang di-tiyak (hal. ikumpara ang {{Lang|en|the president}} "ang pangulo" sa {{Lang|en|a president}} "isang pangulo"). Nakadepende ang paggamit sa {{Lang|en|a}} o {{Lang|en|an}} sa simulang tunog ng pangngalan: {{Lang|en|a}} kung isa itong [[Katinig|tunog na katinig]] (hal. {{Lang|en|a pencil}} "isang lapis" o {{Lang|en|a uniform}} "isang uniporme" dahil nagsisimula ang salita sa tunog na {{IPA|/j/}}) habang {{Lang|en|an}} naman sa mga [[Patinig|tunog na patinig]] (hal. {{Lang|en|an event}} "isang pangyayari" o {{Lang|en|an honest person}} "isang tapat na tao" dahil nagsisimula ang salita sa tunog na {{IPA|/ɑ/}}).<ref>{{Cite web |title='A' or 'an'? What about before 'h'? An Indefinite Article Guide |trans-title='A' ba o 'An': Gabay sa mga Di-tiyak na Pantukoy |url=https://www.merriam-webster.com/grammar/is-it-a-or-an |access-date=2026-06-29 |website=www.merriam-webster.com |language=en}}</ref> Samantala, ginagamit naman ang mga panukat (hal. {{Lang|en|one}} "isa", {{Lang|en|all}} "lahat") upang tukuyin ang kailanan o bilang ng isang pangngalan. Dapat [[Pagsang-ayon (balarila)|sumasang-ayon]] ang pangngalan sa panukat na ginagamit, halimbawa, {{Lang|en|one pencil}} "isang lapis" pero {{Lang|en|all pencils}} "lahat ng lapis"). Palaging nasa simula ng mga pariralang pangngalan ang mga pantukoy.{{sfn|Huddleston|Pullum|2002|pp=54–55}} ==== Pang-uri ==== [[Pang-uri sa wikang Ingles]] ang mga salitang naglalarawan sa ibang mga salitang Ingles, karaniwan sa mga pangngalan, kagaya halimbawa ng {{Lang|en|red car}} ("pulang kotse"). Nasa unahan palagi ito ng salitang nilalarawan nito, at pagkatapos ng pantukoy kung meron man. Maaari ring umakto ang mga ito bilang panaguring naglalarawan, kagaya ng pang-uri na {{Lang|en|happy}} ("masaya") sa pangungusap na {{Lang|en|the child is happy}} ("masaya ang bata").{{sfn|Huddleston|Pullum|2002|p=530}} Hindi nilalapian ang mga pang-uri sa modernong Ingles, bagamat nilalapian ito noon. Gayunpaman, nilalapian pa rin ang ilang mga pang-uri batay sa [[Kaantasan ng pang-uri|antas ng pagkukumpara]]: walang paglalapi sa antas na lantay, ginagamit naman ang hulaping {{Lang|en|-er}} sa antas na pahambing, habang {{Lang|en|-est}} naman sa antas na pasukdol. May ilang pang-uri na may naiibang anyo para sa pahambing at pasukdol na antas: halimbawa ang salitang {{Lang|en|good}} ("maayos"), na may pahambing na {{Lang|en|better}} ("mas maayos") at pasukdol na {{Lang|en|best}} ("pinakamaayos"). Samantala, ginagamit naman ng ibang mga pang-uri ang isang hiwalay na salita para sa pahambing at pasukdol: {{Lang|en|more}} (masasalin dito bilang "mas") para sa pahambing (hal. {{Lang|en|more beautiful}} "mas maganda") habang {{Lang|en|most}} (masasalin dito bilang "pinaka-") para naman sa pasukdol (hal. {{Lang|en|most beautiful}} "pinakamaganda").{{sfn|König|1994|p=540}} May pagkakaiba sa kung ano ang ginagamit ng mga mananalita na paraan para sa kaantasan; sa kasalukuyan, ipinapakita sa mga pag-aaral na mas nagiging karaniwan sa mga katutubong mananalita ang paggamit sa mga hiwalay na salita kesa sa paglalapi.{{sfn|Mair|2006|pp=148–149}} ==== Panghalip, kaukulan, at panauhan ==== Di kagaya ng ibang uri ng salita sa wikang Ingles, napanatili ng mga [[Panghalip sa wikang Ingles|panghalip ng wika]] ang marami sa mga paglalapi batay sa kaukulan at [[Panauhan (balarila)|panauhan]]. Napanatili sa mga [[panghalip panao]] ang pagkakaiba sa anyong simuno o tagaganap sa karamihan sa mga panauhan gayundin sa pagtatangi batay sa buhay sa mga panghalip sa ikatlong panauhan at batay sa [[Kasarian (balarila)|kasarian]]. Kumakatawan ang [[kaukulang simuno]] ng modernong Ingles sa [[kaukulang palagyo]] ng [[Lumang Ingles]], habang kumakatawan naman ang [[kaukulang palayon]] sa [[kaukulang tagaganap]] at sa [[kaukulang patanggap]] ng Lumang Ingles.{{sfn|Leech|2006|p=69|loc="Nominative is a traditional name for the subjective case"}}{{sfn|O'Dwyer|2006|loc="English has subjective, objective and possessive cases."}} Ginagamit ang kaukulang simuno kung simuno ang [[panghalip]] mismo ng isang [[sugnay]], habang sa ibang kaso, ginagamit naman ang kaukulang palayon.{{sfn|Greenbaum|Nelson|2002}} Samantala, maaaring malaya o di-malaya ang magiging anyo ng mga [[panghalip paari]] sa wikang Ingles. Umaakto bilang pantukoy sa isang pangngalan ang mga di-malalayang panghalip paari (hal. {{Lang|en|my chair}} "upuan ko") habang umaakto naman na parang pangngalan ang mga malalayang panghalip paari (hal. {{Lang|en|the chair is mine}} "akin ang upuan").{{sfn|Huddleston|Pullum|2002|pp=425–426}} Hindi na itinatangi sa modernong Ingles ang pagkapormal ng mga panghalip. Noon, itinatangi ito kagaya ng sa panghalip panao sa ikalawang panauhan: {{Lang|en|thou}} ang di-pormal habang {{Lang|en|you}} naman ang pormal na katumbas. Sa kasalukuyan, hindi na halos ginagamit ang {{Lang|en|thou}}, habang nanaig naman ang {{Lang|en|you}} sa kahit anong konteksto.{{sfn|McMahon|2012|p=182}} Pare-pareho ang mga ginagamit na salita para sa anyong pang-isahan at pangmaramihan ng mga panghalip sa ikalawa at ikatlong panauhan: * Palaging magkapareho ng itsura ang mga panghalip sa ikalawang panauhan ({{Lang|en|you, your, yours}} "ikaw, mo, sa'yo") maliban sa anyong pabalik ({{Lang|en|yourself, yourselves}} "sa'yo, sa inyo") sa maraming dayalekto. Ginagamit ng ilang dayalekto ang isang hiwalay na pangmaramihang panghalip sa ikalawang panauhan: {{Lang|en|y'all}} ("kayong lahat") sa [[Aprikanong Amerikanong Bernakulong Ingles]] at [[Ingles ng Katimugang Estados Unidos]], {{Lang|en|youse}} sa [[Ingles ng Australia|Australia]], o {{Lang|en|ye}} sa [[Ingles ng Irlanda|Irlanda]]. * Sa ikatlong panauhan, parehong ginagamit sa modernong Ingles ang serye ng pares na {{Lang|en|they/them}} ({{Lang|en|they, them, their, theirs, themselves}}, "sila, kanila, nila, sa kanila") bilang pang-isahan o pangmaramihan. Ginagamit din ang naturang serye ng panghalip bilang mga pang-isahang [[panghalip na walang kasarian]] (minsan kasama ang pang-isahang panghalip pabalik na {{Lang|en|themself}}), partikular sa [[LGBT|mga taong LGBT]].<ref>{{Cite web |last=Lee |first=Chelsea |date=31 October 2019 |title=Welcome, singular "they" |trans-title=Maligayang pagdating, pang-isahang ''they'' |url=https://apastyle.apa.org/blog/singular-they |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200214220442/https://apastyle.apa.org/blog/singular-they |archive-date=14 February 2020 |publisher=American Psychological Association |language=en}}</ref><ref>{{cite web |last=Kamm |first=Oliver |date=12 December 2015 |title=The Pedant: The sheer usefulness of singular 'they' is obvious |trans-title=Ang Pedante: Halata ang sobrang tinding pakinabang ng pang-isahang ''they'' |url=https://www.thetimes.com/uk/society/article/the-pedant-the-sheer-usefulness-of-singular-they-is-obvious-3qs05ngflkj |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190619175236/https://www.thetimes.co.uk/article/the-pedant-the-sheer-usefulness-of-singular-they-is-obvious-3qs05ngflkj |archive-date=19 June 2019 |website=[[The Times]] |language=en}}</ref> {| class="wikitable" |+Mga panghalip panao ng wikang Ingles ! colspan="4" rowspan="2" scope="col" |Panauhan ! rowspan="2" scope="col" |Simuno ! rowspan="2" scope="col" |Tagaganap ! colspan="2" scope="col" |Paari ! rowspan="2" scope="col" |Pabalik |- !Malaya !Di-malaya |- ! rowspan="2" scope="row" |Una ! colspan="3" |Isahan |{{Lang|en|I}} |{{Lang|en|me}} |{{Lang|en|my}} |''mine'' |''myself'' |- ! colspan="3" |Maramihan |{{Lang|en|we}} |{{Lang|en|us}} |{{Lang|en|our}} |{{Lang|en|ours}} |{{Lang|en|ourselves}} |- ! rowspan="2" |Ikalawa ! colspan="3" |Isahan | colspan="2" rowspan="2" |{{Lang|en|you}} | rowspan="2" |{{Lang|en|your}} | rowspan="2" |{{Lang|en|yours}} |{{Lang|en|yourself}} |- ! colspan="3" |Maramihan |{{Lang|en|yourselves}} |- ! rowspan="5" |Ikatlo ! rowspan="4" |Isahan ! rowspan="3" |Tao !Panlalaki |{{Lang|en|he}} |{{Lang|en|him}} | colspan="2" |{{Lang|en|his}} |{{Lang|en|himself}} |- !Pambabae |{{Lang|en|she}} | colspan="2" |{{Lang|en|her}} |{{Lang|en|hers}} |{{Lang|en|herself}} |- !Alinman |{{Lang|en|they}} |{{Lang|en|them}} |{{Lang|en|their}} |{{Lang|en|theirs}} |{{Lang|en|themself}}{{Efn|Bagamat unang ginamit ang {{lang|en|themself}} noon pang ika-14 na siglo, kinokonsidera pa rin ang paggamit nito bilang limitado. Ayon sa ''[[The Cambridge Grammar of the English Language]]'', ang paggamit nito ay bihira at tinatanggap lamang ng minorya ng mga mananalita, bagamat inaasahang lalaganap ang paggamit nito sa hinaharap kasabay ng pagsikat ng pang-isahang {{lang|en|they}}, kung saan maaaring makita ang anyong pangmaramihan nitong {{lang|en|themselves}} bilang taliwas sa pagiging pang-isahan ng {{lang|en|they}}.{{sfn|Huddleston|Pullum|2002}}}} |- ! colspan="2" |Di-tao | colspan="2" |{{Lang|en|it}} | colspan="2" |{{Lang|en|its}} |{{Lang|en|itself}} |- ! colspan="3" |Maramihan |{{Lang|en|they}} |{{Lang|en|them}} |{{Lang|en|their}} |{{Lang|en|theirs}} |{{Lang|en|themselves}} |} ==== Pang-ukol ==== Pariralang pang-ukol ang tawag sa mga parirala na may pang-ukol at isa o higit pang pangngalan, kagaya ng {{Lang|en|with my dog}} ("kasama ng aso ko"), {{Lang|en|for my friend}} ("para sa aking kaibigan"), {{Lang|en|to school}} ("patungong paaralan"), o {{Lang|en|in England}} ("sa Inglatera"). Ginagamit ang [[pang-ukol sa wikang Ingles]] sa samu't saring paraan, mula sa paglarawan sa paggalaw, lugar, o relasyon ng isang bagay sa isa pang bagay, gayundin sa mga pambalarilang dahilan kagaya ng panimula ng isang komplementong sugnay o sa mga argumentong palihis ng mga [[pandiwa]].{{sfn|Huddleston|Pullum|2002|p=58}} Halimbawa, sa pariralang {{Lang|en|I gave it to him}} ("binigay ko yon sa kanya"), minamarkahan ng pang-ukol na {{Lang|en|to}} ang di-tuwirang layon ng pandiwang {{Lang|en|give}}. Tradisyonal na kinokonsiderang pang-ukol ang isang salita kung binabago nito ang kaukulan ng kasunod nitong salita. Gayunpaman, kinokonsidera na ng mga kontemporaryong gabay sa balarila ang pagiging pang-ukol ng isang salita kung umaakto ito bilang simula ng mga pariralang pang-ukol.{{sfn|Huddleston|Pullum|2002|pp=598–600}} === Pandiwa at pariralang pandiwa === Nalalapian ang mga [[pandiwa sa wikang Ingles]] batay sa [[Panahon (balarila)|panahon]] at [[Aspeto (balarila)|aspeto]], at minamarkahan para sa pagsang-ayon sa mga pang-isahang paksang kasalukuyan sa ikatlong panauhan. Tanging ang pandiwang {{Lang|en|to be}} na lamang ang nalalapian para sa pagsang-ayon sa pangmaramihan at sa mga paksang nasa una at ikalawang panauhan. Pinapares naman ang mga [[pandiwang pantulong]] kagaya ng {{Lang|en|have}} ng isa pang pandiwa na nasa anyong [[pawatas]], pangnakaraan, o pangkasalukuyan. Bumubuo ang mga ito ng komplikadong sistema ng panahon, aspeto, at panagano. Natatangi ang mga pandiwang pantulong mula sa ibang mga pandiwa dahil puwedeng masundan ang mga ito ng negasyon, gayundin bilang ang unang bahagi ng isang pangungusap na patanong. May anim na anyo sa paglalapi ang karamihan ng mga pandiwa sa wikang Ingles, kung saan tatlo sa mga ito ang pangunahin: pangkasalukuyan, pang-isahang pangkasalukuyan sa ikatlong panauhan, at pangnakaraan. Ginagamit naman ang mga sekundaryong anyo para sa pawatas, [[Pandiwari|pandiwaring]] [[pangngalang-diwa]] ({{Lang|en|gerund participle}}), at pandiwaring pangnakaraan. Natatangi ang pandiwang {{Lang|en|to be}}, na ginagamit bilang ang pangunahing pandiwang pantulong para sa [[aspetong nagaganap]] gayundin bilang [[kopula]] bukod sa iba pang mga gamit, dahil napanatili nito ang ilan sa mga orihinal nitong paglalapi at pagiging iba-iba ng anyo nito depende sa paksa: {{Lang|en|am}} sa pangkasalukuyan sa unang panauhan, {{Lang|en|is}} sa pang-isahan sa ikatlong panauhan, at {{Lang|en|are}} sa pang-isahan sa ikalawang panauhan gayundin sa lahat ng tatlong anyong pangmaramihan. Tanging {{Lang|en|been}} lamang ang pandiwaring pangnakaraan nito habang {{Lang|en|being}} naman ang pandiwaring pangngalang-diwa. {| class="wikitable" |+Mga anyo ng paglalapi sa pandiwa sa wikang Ingles ! scope="col" | ! scope="col" |Malakas ! scope="col" |Karaniwan !Katumbas sa Tagalog |- !Salita |{{Lang|en|to take}} "kumuha" | colspan="2" |{{Lang|en|to love}} "magmahal" |- ! scope="row" |Simpleng pangkasalukuyan |{{Lang|en|take}} |{{Lang|en|love}} | rowspan="2" |"nagmamahal ngayon" |- ! scope="row" |Pang-isahang pangkasalukuyan sa ikatlong panauhan |{{Lang|en|takes}} |{{Lang|en|loves}} |- ! scope="row" |Pangnakaraan |{{Lang|en|took}} |{{Lang|en|loved}} |"nagmahal noon" |- ! scope="row" |Pawatas |{{Lang|en|take}} |{{Lang|en|love}} |"magmahal" |- ! scope="row" |Pandiwaring pangngalang-diwa |{{Lang|en|taking}} |{{Lang|en|loving}} |"nagmamahal" |- ! scope="row" |Pandiwaring pangnakaraan |{{Lang|en|taken}} |{{Lang|en|loved}} |"nagmahal" |} ==== Panahon, aspeto, at panagano ==== May dalawang pangunahing panahon ang wikang Ingles: nakaraan at di-nakaraan (kasalukuyan). Nalalapian ang mga pandiwa para sa nakaraan sa pamamagitan ng paggamit sa anyong pangnakaraan nito, na nabubuo gamit ang hulaping {{Lang|en|-ed}} (o {{Lang|en|-d}} para sa pandiwang nagtatapos sa titik ''e'') para sa mga karaniwang pandiwa at hulaping {{Lang|en|-t}} o pagbabago sa mismong salita naman para sa mga malalakas na pandiwa. Hindi minamarkahan ang mga pandiwa sa panahong di-nakaraan, liban lamang sa pang-isahan sa ikatlong panauhan, kung saan nalalapian ito ng hulaping {{Lang|en|-s}}. {| class="wikitable" |+Panahong pangkasalukuyan at pangnakaraan sa mga pandiwa ! scope="col" | ! scope="col" |Kasalukuyan !Tagalog ! scope="col" |Nakaraan !Tagalog |- ! scope="row" |Unang panauhan |{{Lang|en|I run}} |"Tumatakbo ako ngayon" |{{Lang|en|I ran}} |"Tumakbo ako kanina" |- ! scope="row" |Ikalawang panauhan |{{Lang|en|You run}} |"Tumatakbo ka ngayon" |{{Lang|en|You ran}} |"Tumakbo ka kanina" |- ! scope="row" |Ikatlong panauhan |{{Lang|en|John runs}} |"Tumatakbo si John ngayon" |{{Lang|en|John ran}} |"Tumakbo si John kanina" |} Walang anyong panghinaharap ang mga pandiwa sa wikang Ingles. Para mabuo ang panahong panghinaharap, gumagamit ang wikang Ingles ng mga pandiwang pantulong na {{Lang|en|will}} o {{Lang|en|shall}}. Ginagamit rin ang katagang {{Lang|en|going to}} para mabuo ang panahong halos panghinaharap. {| class="wikitable" |+Panahong panghinaharap sa mga pandiwa ! scope="col" | ! scope="col" |{{Lang|en|will}} !Tagalog !{{Lang|en|shall}} !Tagalog !{{Lang|en|going to}} !Tagalog |- ! scope="row" |Unang panauhan |{{Lang|en|I will run}} |"Tatakbo ako mamaya" |{{Lang|en|I shall run}} |"Dapat ako tumakbo mamaya" |{{Lang|en|I am going to run}} |"Plano kong tumakbo mamaya" |- ! scope="row" |Ikalawang panauhan |{{Lang|en|You will run}} |"Tatakbo ka mamaya" |{{Lang|en|You shall run}} |"Dapat kang tumakbo mamaya" |{{Lang|en|You are going to run}} |"Plano mong tumakbo mamaya" |- ! scope="row" |Ikatlong panauhan |{{Lang|en|John will run}} |"Tatakbo si John mamaya" |{{Lang|en|John shall run}} |"Dapat tumakbo si John mamaya" |{{Lang|en|John is going to run}} |"Planong tumakbo ni John mamaya" |} == Talababa == {{notelist}} == Sanggunian == {{reflist}} === Pinagkunan === <!-- The entries in this bibliography are in alphabetical order. Comments show the names of named references. --> {{refbegin|30em}} <!-- AartsHaegeman2006 -->* {{cite book |first1=Bas |last1=Aarts |first2=Liliane |last2=Haegeman |date=2006 |chapter=English Word classes and Phrases |trans-chapter=Mga klase ng salita at parirala sa Ingles|title=The Handbook of English Linguistics |trans-title=Handbook sa Lingguwistikang Ingles|lang=en|editor1-last=Aarts |editor1-first=Bas |editor2-first=April |editor2-last=McMahon |publisher=Blackwell |isbn=978-1-4051-6425-2}} <!-- AbercrombieDaniels2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/04878-1 |chapter=Spelling Reform Proposals: English |trans-chapter=Mga Mungkahing Reporma sa Pagbaybay: Ingles|title=Encyclopedia of Language & Linguistics|trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|lang=en|date=2006 |last1=Abercrombie |first1=D. |last2=Daniels |first2=P. T. |pages=72–75 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- AitkenMcArthur1979 -->* {{cite book |editor1-last=Aitken |editor1-first=A. J. |editor2-last=McArthur |editor2-first=Tom |date=1979 |title=Languages of Scotland|lang=en|trans-title=Mga Wika ng Eskosya |location=Edinburgh, Reyno Unido |publisher=Chambers |series=Occasional paper – Association for Scottish Literary Studies |volume=4 |isbn=978-0-550-20261-1}} <!-- Alcaraz-ArizaNavarro2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/02351-8 |chapter=Medicine: Use of English|trans-chapter=Medisina: Paggamit sa Ingles|trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|lang=en|title=Encyclopedia of Language & Linguistics |date=2006 |last1=Alcaraz Ariza |first1=M. Á. |last2=Navarro |first2=F. |pages=752–759 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Ammon2006 -->* {{cite journal |last=Ammon |first=Ulrich |s2cid=142692741 |title=Language Conflicts in the European Union: On finding a politically acceptable and practicable solution for EU institutions that satisfies diverging interests|trans-title=Mga Hidwaan sa Wika sa Unyong Europeo: Ukol sa paghahanap sa isang politikal na pagsang-ayon at praktikal na solusyon para sa mga institusyon ng EU nang nagagampanan ang mga nagkakaibang interes|lang=en|journal=International Journal of Applied Linguistics |volume=16 |issue=3 |pages=319–338 |date=2006 |doi=10.1111/j.1473-4192.2006.00121.x |s2cid-access=free |via=DYLAN project |url=http://www.dylan-project.org/Dylan_en/presentation/dissemination/articles/assets/UDE-Ammon-LanguageConflictsInTheEuropeanUnion.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110102074109/http://www.dylan-project.org/Dylan_en/presentation/dissemination/articles/assets/UDE-Ammon-LanguageConflictsInTheEuropeanUnion.pdf |archive-date=2 January 2011}} <!-- Ammon2008 -->* {{cite book |last=Ammon |first=Ulrich |chapter=Pluricentric and Divided Languages |lang=en|trans-chapter=Mga Plurisentro at Nakahating Wika|editor1-last=Ammon |editor1-first=Ulrich N. |editor2-last=Dittmar |editor2-first=Norbert |editor3-last=Mattheier |editor3-first=Klaus J. |display-editors=3 |editor4-last=Trudgill |editor4-first=Peter |title=Sociolinguistics: An International Handbook of the Science of Language and Society |trans-title=Sosyolingguwistika: Pandaigdigang Handbook ng Agham ng Wika at Lipunan|volume=2 |date=2008 |edition=2nd |publisher=De Gruyter |isbn=978-3-11-019425-8 |series=Handbooks of Linguistics and Communication Science}} <!-- Annamalai2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/04611-3 |chapter=India: Language Situation |lang=en|trans-chapter=India: Sitwasyon sa Wika|trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|title=Encyclopedia of Language & Linguistics |date=2006 |last1=Annamalai |first1=E. |pages=610–613 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Australian Bureau of Statistics2013 official census of Australia -->* {{cite web |author=Australian Bureau of Statistics |title=2011 Census QuickStats: Australia|trans-title=QuickStats sa Senso ng 2011: Australia |lang=en|date=28 March 2013 |url=http://www.censusdata.abs.gov.au/census_services/getproduct/census/2011/quickstat/0 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151106221006/http://www.censusdata.abs.gov.au/census_services/getproduct/census/2011/quickstat/0 |archive-date=6 November 2015}} <!-- Bailey2001 -->* {{cite book |last=Bailey |first=Guy |chapter=The relationship between African American and White Vernaculars|trans-chapter=Ang kaugnayan ng Aprikanong Amerikano at Puting Bernakular|editor-last=Lanehart |editor-first=Sonja L. |title=Sociocultural and historical contexts of African American English |trans-title=Sosyokultural at historikal na konteksto ng Aprikanong Amerikanong Ingles|url=https://archive.org/details/socioculturalhis00lane |url-access=limited |date=2001 |pages=[https://archive.org/details/socioculturalhis00lane/page/n71 53]–84 |publisher=John Benjamins |lang=en|series=Varieties of English around the World |isbn=978-1-58811-046-6}} <!-- Bailey1997 -->* {{cite book |last=Bailey |first=G. |date=1997 |chapter=When did southern American English begin|trans-chapter=Kailan nagsimula ang katimugang Amerikanong Ingles|chapter-url=https://books.google.com/books?id=zvFtOr5_BZAC&pg=PA255 |title=Englishes around the world|trans-title=Mga Ingles sa iba't-ibang panig ng mundo|lang=en|pages=255–275 |editor=Edgar W. Schneider |publisher=John Benjamins |isbn=9789027248763}} <!-- Bao2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/04257-7 |chapter=Variation in Nonnative Varieties of English |trans-chapter=Baryasyon sa mga hindi Katutubong Barayti ng Ingles|title=Encyclopedia of Language & Linguistics |trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|lang=en|date=2006 |last1=Bao |first1=Z. |pages=377–380 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Barry1982 -->* {{cite book |last=Barry |first=Michael V. |chapter=English in Ireland |trans-chapter=Ingles sa Irlanda|editor1-last=Bailey |editor1-first=Richard W. |editor2-last=Görlach |editor2-first=Manfred |title=English as a World Language|trans-title=Ingles bilang Pandaigdigang Wika|lang=en|pages=84–134 |date=1982 |publisher=University of Michigan Press |isbn=978-3-12-533872-2}} <!-- BaughCable2002 -->* {{cite book |last1=Baugh |first1=Albert C. |last2=Cable |first2=Thomas |title=A History of the English Language|trans-title=Kasaysayan ng Wikang Ingles|edition=5|lang=en |publisher=Longman |date=2002 |isbn=978-0-13-015166-7 |url=https://archive.org/details/historyofenglish02baug}} <!-- Bazelmans2009 -->* {{cite book |last=Bazelmans |first=Jos |chapter=The Early-Medieval Use of Ethnic Names from Classical Antiquity: the Case of the Frisians |trans-chapter=Ang Maagang Medyebal na Paggamit sa mga Etnikong Pangalan mula sa Klasikong Antigong Panahon: ang Kaso ng mga Prisyano|pages=321–338 |editor-last1=Derks |editor-first1=Ton |editor-last2=Roymans |editor-first2=Nico |title=Ethnic Constructs in Antiquity: The Role of Power and Tradition|trans-title=Mga Etnikong Gawa sa Antigong Panahon: Ang Gampanin ng Kapangyarihan at Tradisyon|lang=en|publisher=Amsterdam University Press |series=Amsterdam Archaeological Studies |volume=13 |date=2009 |isbn=978-90-485-0791-7 |jstor=j.ctt46n1n2.1 |jstor-access=free}} <!-- Bermudez-OteroMcMahon2006 -->* {{cite encyclopedia |last1=Bermúdez-Otero |first1=Ricardo |first2=April |last2=McMahon |date=2006 |title=English phonology and morphology |trans-title=Ponolohiya at morpolohiya ng Ingles|lang=en|editor-first=Bas |editor-last=Aarts |editor-first2=April |editor-last2=McMahon |encyclopedia=The Handbook of English Linguistics |location=Oxford |publisher=Wiley–Blackwell |isbn=978-1-4051-6425-2 |doi=10.1002/9780470753002.ch17 |series=Blackwell Handbooks in Linguistics |pages=382–410}} <!-- BlenchSpriggs1999 -->* {{cite book |last1=Blench |first1=R. |last2=Spriggs |first2=Matthew |title=Archaeology and Language: Correlating Archaeological and Linguistic Hypotheses|trans-title=Arkeolohiya at Wika: Pagsasama sa mga Arkeolohiko at Lingguwistikong Palagay|lang=en|pages=285–286 |date=1999 |publisher=Routledge |isbn=978-0-415-11761-6 |url=https://books.google.com/books?id=DWMHhfXxLaIC&pg=PA286}} * {{cite book |editor-last=Blake |editor-first=Norman |title=Cambridge History of the English Language|trans-title=Kasaysayan ng Wikang Ingles ng Cambridge|lang=en|volume=2|publisher=Cambridge University Press |date=1992 |doi=10.1017/CHOL9780521264754.003 |isbn=978-1-139-05553-6}} ** {{Harvc |last=Lass |first=Roger |chapter=Phonology and Morphology |in=Blake |year=1992 |pages=23–154}} <!-- Boberg2010 -->* {{cite book |last=Boberg |first=Charles |author-link=Charles Boberg |date=2010 |title=The English language in Canada: Status, history and comparative analysis|url=https://archive.org/details/englishlanguagei0000bobe |trans-title=Ang Wikang Ingles sa Kanada: Katayuan, kasaysayan, at pagsusuring komparatibo|lang=en|publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-139-49144-0 |series=Studies in English Language}} <!-- BosworthToller1921 -->* {{cite web |last1=Bosworth |first1=Joseph |author-link1=Joseph Bosworth|last2=Toller |first2=T. Northcote |title=Engla land |work=[[An Anglo-Saxon Dictionary]] (Online)|lang=en |date=1921 |url=http://bosworth.ff.cuni.cz/009427 |publisher=[[Charles University]] |archive-date=21 December 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121221212612/http://bosworth.ff.cuni.cz/009427 |url-status=live}} <!-- BrintonBrinton2010 -->* {{cite book |last1=Brinton |first1=Laurel J. |last2=Brinton |first2=Donna M. |date=2010 |title=The linguistic structure of modern English |trans-title=Ang lingguwistikong estraktura ng modernong Ingles|lang=en|publisher=John Benjamins |isbn=978-90-272-8824-0 |url=https://benjamins.com/#catalog/books/z.156/main}} <!-- Brutt-Griffler2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/00644-1 |chapter=Languages of Wider Communication|trans-chapter=Mga Wika ng mas Malawak na Komunikasyon|title=Encyclopedia of Language & Linguistics |trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|lang=en|date=2006 |last1=Brutt-Griffler |first1=J. |pages=690–697 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Burridge2010 -->* {{cite book |last=Burridge |first=Kate |chapter=English in Australia|trans-chapter=Ingles sa Australia|editor-last=Kirkpatrick |editor-first=Andy |date=2010 |title=Routledge Handbook of World Englishes |trans-title=Handbook ng Routledge ukol sa mga Ingles ng Mundo|lang=en|url=https://archive.org/details/routledgehandboo00kirk_142 |url-access=limited |publisher=Routledge |isbn=978-0-415-62264-6 |pages=[https://archive.org/details/routledgehandboo00kirk_142/page/n154 132]–151}} <!-- Campbell1959 -->* {{cite book |last=Campbell |first=Alistair |author-link=Alistair Campbell|title=Old English Grammar|url=https://archive.org/details/oldenglishgramma0000camp_o0r3 |trans-title=Balarila ng Lumang Ingles |location=Oxford, Inglatera |publisher=[[Oxford University Press]] |date=1983 |orig-date=1959|lang=en |isbn=978-0-19-811943-2 |ref={{sfnref|Campbell|1959}}}} <!-- CarrHoneybone2007 -->* {{cite journal |last1=Carr |first1=Philip |last2=Honeybone |first2=Patrick |date=2007 |title=English phonology and linguistic theory: an introduction to issues, and to 'Issues in English Phonology'|trans-title=Ponolohiya at lingguwistikong teorya ng Ingles: panimula sa mga isyu, at sa 'Mga Isyu sa Ponolohiya ng Ingles'|lang=en|journal=Language Sciences |volume=29 |issue=2 |pages=117–153 |doi=10.1016/j.langsci.2006.12.018}} <!-- Cassidy1982 -->* {{cite book |last=Cassidy |first=Frederic G. |chapter=Geographical Variation of English in the United States|lang=en|trans-chapter=Heograpikong Baryasyon ng Ingles sa Estados Unidos|editor1-last=Bailey |editor1-first=Richard W. |editor2-last=Görlach |editor2-first=Manfred |title=English as a World Language|trans-title=Ingles bilang Pandaigdigang Wika|pages=177–210 |date=1982 |publisher=University of Michigan Press |isbn=978-3-12-533872-2}} <!-- Cercignani1981 -->* {{cite book |last=Cercignani |first=Fausto |title=Shakespeare's works and Elizabethan pronunciation|trans-title=Mga gawa ni Shakespeare at ang Isabel na pagbigkas|lang=en|date=1981 |publisher=Clarendon |url=https://books.google.com/books?id=_JBlAAAAMAAJ |jstor=3728688 |isbn=978-0-19-811937-1}} <!-- Clark2013 -->* {{cite book |first1=Urszula |last1=Clark |first2=Esther |last2=Asprey |date=2013 |title=West Midlands English: Birmingham and the Black Country|trans-title=Ingles ng Kanlurang Midlands: Birmingham at ang Black Country|lang=en|publisher=Edinburgh University Press |isbn=978-0-7486-4169-7}} <!-- CollingwoodMyres1936 -->* {{cite book |last1=Collingwood |first1=Robin George |author-link=R. G. Collingwood |last2=Myres |first2=J. N. L. |chapter=The Sources for the period: Angles, Saxons, and Jutes on the Continent |trans-chapter=Ang mga Pinagmulan para sa panahon: Mga Anglo, Saxon, at Jute sa Kontinente|title=Roman Britain and the English Settlements|trans-title=Romanong Britanya at ang mga Tirahang Ingles|volume=5 |publisher=Clarendon |location=Oxford, Inglatera|lang=en|date=1936 |lccn=37002621 |jstor=2143838}} * {{cite book |last=Cohen |first=Antonie |title=The Phonemes of English: A Phonemic Study of the Vowels and Consonants of Standard English |trans-title=Ang mga Ponema ng Ingles: Isang Ponemikong Pag-aaral sa mga Patinig at Katinig ng Pamantayang Ingles|lang=en|publisher=Springer |date=2012 |orig-date=1952 |isbn=978-94-010-2969-8}} <!-- CollinsMees2003 -->* {{cite book |last1=Collins |first1=Beverley |last2=Mees |first2=Inger M. |year=2003 |orig-date=1981 |title=The Phonetics of English and Dutch|trans-title=Ang Ponetika ng Ingles at Olandes |edition=5 |place=Leiden, Olanda|lang=en |publisher=Brill |isbn=978-90-04-10340-5}} <!-- Connell2006 -->* {{cite encyclopedia |doi=10.1016/B0-08-044854-2/01655-2 |title=Nigeria: Language Situation|trans-title=Nigeria: Sitwasyon sa Wika|lang=en|encyclopedia=Encyclopedia of Language & Linguistics |date=2006 |last1=Connell |first1=B. A. |pages=635–637 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- ConradRubal-Lopez1996 -->* {{cite book |last1=Conrad |first1=Andrew W. |last2=Rubal-Lopez |first2=Alma |title=Post-Imperial English: Status Change in Former British and American Colonies, 1940–1990|trans-title=Imperyong Ingles: Pagbabago sa Katayuan sa mga Dating Kolonya ng Britanya at Amerika, 1940–1990|lang=en|date=1996 |publisher=De Gruyter |isbn=978-3-11-087218-7 |url=http://www.degruyter.com/viewbooktoc/product/143492 |page=261 |url-access=subscription}} * {{cite book |last=Cruttenden |first=Alan |date=2014 |title=Gimson's Pronunciation of English|trans-title=Pagbigkas sa Ingles ng Gimson|edition=8 |lang=en|publisher=Routledge |isbn=978-1-4441-8309-2}} <!-- CrystalLanguageDeath2002 -->* {{cite book |doi=10.1017/CBO9781139106856 |title=Language Death |url=https://archive.org/details/languagedeath0000crys |trans-title=Pagkamatay ng Wika|lang=en|date=2000 |last=Crystal |first=David |isbn=978-0-521-65321-3}} <!-- CrystalGlobalLanguage2003a -->* {{Cite book |last=Crystal |first=David |title=English as a Global Language |trans-title=Ingles bilang Pandaigdigang Wika|lang=en|author-link=David Crystal |edition=2 |publisher=Cambridge University Press |page=69 |date=2003a |url=https://books.google.com/books?id=d6jPAKxTHRYC |isbn=978-0-521-53032-3}} <!-- CrystalEncyclopedia2003b -->* {{cite book |last=Crystal |first=David |title=Cambridge Encyclopedia of the English Language|trans-title=Ensiklopediya ng Cambridge ukol sa Wikang Ingles|author-link=David Crystal |edition=2|lang=en |publisher=Cambridge University Press |date=2003b |isbn=978-0-521-53033-0 |url=https://books.google.com/books?id=A3b3ngEACAAJ}} <!-- CrystalSubcontinent2004b -->* {{cite news |last=Crystal |first=David |title=Subcontinent Raises Its Voice|trans-title=Itinaas ng Subkontinente ang Kanyang Boses|lang=en|year=2004 |url=https://www.theguardian.com/education/2004/nov/19/tefl |newspaper=The Guardian |archive-date=17 April 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080417171455/http://education.guardian.co.uk/tefl/story/0,,1355064,00.html |url-status=live}} <!-- DanielsBright1996 -->* {{cite book |editor1-last=Daniels |editor1-first=Peter T. |editor2-last=Bright |editor2-first=William |title=The World's Writing Systems|trans-title=Ang mga Sistema ng Oagsulat ng Mundo|lang=en|url=https://books.google.com/books?id=621jAAAAMAAJ |date=1996 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-507993-7}} <!-- Dehaene2009 -->* {{cite book |last=Dehaene |first=Stanislas |title=Reading in the Brain: The Science and Evolution of a Human Invention|trans-title=Pagbabasa sa Utak: Ang Agham at Ebolusyon ng isang Imbensiyon ng Tao|lang=en|date=2009 |publisher=Viking |isbn=978-0-670-02110-9 |url=https://books.google.com/books?id=6Z2hjwEACAAJ}} <!-- DenningKesslerLeben2007 -->* {{cite book |last1=Denning |first1=Keith |last2=Kessler |first2=Brett |last3=Leben |first3=William Ronald |title=English Vocabulary Elements|trans-title=Mga Elemento sa Bokabularyo ng Ingles|lang=en|date=17 February 2007 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-516803-7 |url=https://books.google.com/books?id=jz76l9RAccQC}} <!-- Deumert2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/01294-3 |chapter=Migration and Language |trans-chapter=Migrasyon at Wika|title=Encyclopedia of Language & Linguistics|trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|lang=en|date=2006 |last1=Deumert |first1=A. |pages=129–133 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Dixon 1982 -->* {{cite journal |last=Dixon |first=R. M. W. |date=1982 |title=The grammar of English phrasal verbs|url=https://archive.org/details/australian-journal-of-linguistics_1982-06_2_1/page/1 |trans-title=Ang balarila ng mga pariralang pandiwa ng Ingles|lang=en|journal=Australian Journal of Linguistics |volume=2 |issue=1 |doi=10.1080/07268608208599280 |pages=1–42}} <!-- Donoghue2008 -->* {{cite book |last=Donoghue |first=D. |title=Old English Literature: A Short Introduction|url=https://archive.org/details/oldenglishlitera0000dono |trans-title=Panitikan ng Lumang Ingles: Maikling Panimula|lang=en|publisher=Wiley |date=2008 |isbn=978-0-631-23486-9 |doi=10.1002/9780470776025 |editor-last=Donoghue |editor-first=Daniel}} <!-- Durrell2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/02189-1 |chapter=Germanic Languages|trans-chapter=Mga Wikang Hermaniko |title=Encyclopedia of Language & Linguistics|trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|lang=en|date=2006 |last1=Durrell |first1=M. |pages=53–55 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Eagleson1982 -->* {{cite book |last=Eagleson |first=Robert D. |chapter=English in Australia and New Zealand|trans-chapter=Ingles sa Australia at Nueva Selanda|lang=en|editor1-last=Bailey |editor1-first=Richard W. |editor2-last=Görlach |editor2-first=Manfred |title=English as a World Language|trans-title=Ingles bilang Pandaigdigang Wika|lang=en|pages=415–438 |isbn=978-3-12-533872-2 |date=1982 |publisher=University of Michigan Press}} <!-- Ethnologue -->* {{cite web |url=http://www.ethnologue.com/statistics/size |title=Summary by language size|trans-title=Buod batay sa laki ng wika |lang=en|website=Ethnologue: Languages of the World |ref={{harvid|Ethnologue|2010}} |archive-date=26 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226040016/https://www.ethnologue.com/statistics/size |url-status=live}} <!-- European Commission2012 -->* {{cite report |publisher=European Commission |title=Special Eurobarometer 386: Europeans and Their Languages|trans-title=Mga Natatanging Eurobarometer 386: Mga Europeo at ang Kanilang Wika|lang=en|date=June 2012 |series=Eurobarometer Special Surveys |url=http://ec.europa.eu/public_opinion/archives/ebs/ebs_386_en.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160106183351/http://ec.europa.eu/public_opinion/archives/ebs/ebs_386_en.pdf |archive-date=6 January 2016 |ref={{sfnref|European Commission|2012}}}} <!--FasoldConnor-Linton2014 -->* {{cite book |editor1-last=Fasold |editor1-first=Ralph W. |editor2-last=Connor-Linton |editor2-first=Jeffrey |title=An Introduction to Language and Linguistics|trans-title=Panimula sa Wika at Lingguwistika |edition=2|lang=en|date=2014 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-316-06185-5}} * {{cite journal |last1=Flemming |first1=Edward |last2=Johnson |first2=Stephanie |year=2007 |title=''Rosa's roses'': reduced vowels in American English |trans-title=''Mga rosas ni Rosa'': pagbawas sa mga patinig sa Amerikanong Ingles|lang=en|journal=[[Journal of the International Phonetic Association]] |volume=37 |issue=1 |pages=83–96 |doi=10.1017/S0025100306002817 |url=http://web.mit.edu/flemming/www/paper/rosasroses.pdf |citeseerx=10.1.1.536.1989 |s2cid=145535175 |archive-date=19 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180919182406/http://web.mit.edu/flemming/www/paper/rosasroses.pdf |url-status=live}} <!-- Giegerich1992 -->* {{cite book |title=English Phonology: An Introduction|url=https://archive.org/details/englishphonology0000gieg|trans-title=Ponolohiya ng Ingles: Panimula|lang=en |first=Heinz J. |last=Giegerich |publisher=Cambridge University Press |date=1992 |isbn=978-0-521-33603-1 |series=Cambridge Textbooks in Linguistics}} <!-- Gneuss2013 -->* {{cite book |last=Gneuss |first=Helmut |chapter=The Old English Language|lang=en|trans-chapter=Ang Lumang Wikang Ingles |editor1-last=Godden |editor1-first=Malcolm |editor2-last=Lapidge |editor2-first=Michael |date=2013 |title=Cambridge Companion to Old English Literature|url=https://archive.org/details/cambridgecompani0000malc |trans-title=Pantulong ng Cambridge ukol sa Panitikan ng Lumang Ingles|edition=2 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-15402-4 |pages=[https://archive.org/details/cambridgecompani0000malc/page/18 19]–49}} <!-- Görlach1991 -->* {{cite book |last=Görlach |first=Manfred |title=Introduction to Early Modern English|lang=en|trans-title=Panimula sa Maagang Modernong Ingles|date=1991 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-32529-5}} <!-- Gordin2015 -->* {{cite magazine |last=Gordin |first=Michael D. |title=Absolute English|trans-title=Ingles Lamang|lang=en |url=http://aeon.co/magazine/science/how-did-science-come-to-speak-only-english/ |magazine=[[Aeon (digital magazine)|Aeon]] |date=4 February 2015 |archive-date=7 February 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150207162247/http://aeon.co/magazine/science/how-did-science-come-to-speak-only-english/ |url-status=dead}} <!-- GordonCampbellHay et al.2004 -->* {{cite book |last1=Gordon |first1=Elizabeth |last2=Campbell |first2=Lyle |last3=Hay |first3=Jennifer |last4=Maclagan |first4=Margaret |last5=Sudbury |first5=Angela |last6=Trudgill |first6=Peter |author-link6=Peter Trudgill |date=2004 |title=New Zealand English: its origins and evolution|url=https://archive.org/details/newzealandenglis0000unse_b8r3 |trans-title=Ingles ng Nueva Selanda : mga pinagmulan at ebolusyon nito|lang=en|publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-10895-9 |series=Studies in English Language |ref={{sfnref|Gordon|Campbell|Hay et al.|2004}}}} <!-- Gottlieb2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/04455-2 |chapter=Linguistic Influence|trans-chapter=Impluwensiya ng Wika|title=Encyclopedia of Language & Linguistics|trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|lang=en|date=2006 |last1=Gottlieb |first1=H. |pages=196–206 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Graddol2006 -->* {{cite book |last=Graddol |first=David |title=English Next: Why global English may mean the end of 'English as a Foreign Language'|trans-title=Susunod Ingles: Bakit maaaring matapos ang 'Ingles bilang Banyagang Wika' dahil sa pandaigdigang Ingles|author-link=David Graddol |url=http://englishagenda.britishcouncil.org/sites/ec/files/books-english-next.pdf |lang=en|date=2006 |publisher=The British Council |archive-url=https://web.archive.org/web/20150212042939/http://englishagenda.britishcouncil.org/sites/ec/files/books-english-next.pdf |archive-date=12 February 2015}} <!-- Graddol2010 -->* {{cite book |last=Graddol |first=David |title=English Next India: The future of English in India |trans-title=Susunod Ingles sa India: Ang hinaharap ng Ingles sa India|author-link=David Graddol |url=http://englishagenda.britishcouncil.org/sites/ec/files/books-english-next-india-2010.pdf|lang=en |date=2010 |publisher=The British Council |isbn=978-0-86355-627-2 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150212042654/http://englishagenda.britishcouncil.org/sites/ec/files/books-english-next-india-2010.pdf |archive-date=12 February 2015}} <!-- GraddolLeithSwann et al.2007 -->* {{cite book |editor1-last=Graddol |editor1-first=David |editor2-last=Leith |editor2-first=Dick |editor3-last=Swann |editor3-first=Joan |editor4-last=Rhys |editor4-first=Martin |editor5-last=Gillen |editor5-first=Julia |title=Changing English |trans-title=Nagbabagong Ingles|lang=en|url=http://www.routledge.com/books/details/9780415376792/ |date=2007 |publisher=Routledge |isbn=978-0-415-37679-2 |ref={{sfnref|Graddol|Leith|Swann et al.|2007}}}} <!--Green2002 -->* {{cite book |last=Green |first=Lisa J. |date=2002 |title=African American English: a linguistic introduction |trans-title=Ingles ng Aprikanong Amerikano: panimula sa wika|lang=en|url=https://archive.org/details/isbn_9780521891387 |url-access=registration |publisher=Cambridge University Press}} <!-- Greenbaum -->* {{cite book |last1=Greenbaum |first1=S. |last2=Nelson |first2=G. |title=An introduction to English grammar |trans-title=Panimula sa balarila ng Ingles|lang=en|date=2002 |edition=2|publisher=Longman |isbn=978-0-582-43741-8}} <!-- Halliday & Hasan 1976 -->* {{cite book |last1=Halliday |first1=M. A. K. |last2=Hasan |first2=Ruqaiya |date=1976 |title=Cohesion in English |url=https://archive.org/details/cohesioninenglis0000hall |trans-title=Pagkakaisa sa Ingles|lang=en |publisher=Pearson |isbn=978-0-582-55041-4}} <!-- Harbert2006 -->* {{cite book |doi=10.1017/CBO9780511755071 |title=The Germanic Languages |trans-title=Mga Wikang Hermaniko|lang=en|date=2006 |last1=Harbert |first1=Wayne |isbn=978-0-521-80825-5}} <!-- Hickey 2007 -->* {{cite book |last=Hickey |first=R. |date=2007 |title=Irish English: History and present-day forms |url=https://archive.org/details/irishenglishhist0000hick |trans-title=Ingles ng Irlanda: Kasaysayan at mga kasalukuyang anyo|lang=en|publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-85299-9}} <!-- Hogg1992 -->* {{cite book |date=1992 |chapter=The Place of English in Germanic and Indo-European|trans-title=Ang Lugar ng Ingles sa Hermaniko at Indo-Europeo|lang=en |title=Cambridge History of the English Language |trans-title=Kasaysayan ng Wikang Ingles ng Cambridge|volume=1|editor-last=Hogg |editor-first=Richard M. |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-26474-7}} ** {{Harvc |last=Bammesberger |first=Alfred |year=1992 |chapter=The Place of English in Germanic and Indo-European |url=https://books.google.com/books?id=Y83EPUUWnQkC&pg=PA26 |in=Hogg |pages=26–66}} ** {{Harvc |last=Hogg |first=Richard M. |chapter=Phonology and Morphology |in=Hogg |year=1992 |pages=67–168 |id={{sfnref|Hogg|1992a}}}} ** {{Harvc |last=Kastovsky |first=Dieter |chapter=Semantics and Morphology |in=Hogg |year=1992 |pages=290–408}} ** {{Harvc |last=Toon |first=Thomas E. |chapter=Old English Dialects |in=Hogg |year=1992 |pages=409–451}} <!-- HoggDenison2006 -->* {{cite book |editor-last=Hogg |editor-first=Richard M. |editor-last2=Denison |editor-first2=David |title=A History of the English language |publisher=Cambridge University Press |date=2006 |isbn=978-0-521-71799-1}} ** {{Harvc |last=Crystal |first=David |chapter=English worldwide |in=Hogg |in2=Denison |year=2006 |pages=420–439}} ** {{Harvc |last=Fischer |first=Olga |last2=van der Wurff |first2=Wim |in=Hogg |in2=Denison |year=2006 |chapter=Syntax |pages=109–198}} ** {{Harvc |last=Hogg |first=Richard M. |last2=Denison |first2=David |in=Hogg |in2=Denison |chapter=Overview |pages=1–30 |year=2006 |id={{sfnref|Hogg|Denison|2006a}}}} ** {{Harvc |last=Hogg |first=Richard M. |chapter=English in Britain |in=Hogg |in2=Denison |year=2006 |pages=352–383}} ** {{Harvc |last=Kastovsky |first=Dieter |chapter=Vocabulary |in=Hogg |in2=Denison |year=2006 |pages=199–270}} ** {{Harvc |last=Lass |first=Roger |chapter=Phonology and Morphology |in=Hogg |in2=Denison |year=2006 |pages=43–108}} ** {{Harvc |last=Nevalainen |first=Terttu |last2=Tieken-Boon van Ostade |first2=Ingrid |chapter=Standardization |in=Hogg |in2=Denison |year=2006 |pages=271–311}} <!--How English evolved into a global language -->* {{cite news |title=How English evolved into a global language |trans-title=Paano naging pandaigdigang wika ang Ingles|url=https://www.bbc.co.uk/news/magazine-12017753 |date=20 December 2010 |work=BBC News |lang=en |ref={{harvid|How English evolved into a global language|2010}} |archive-date=25 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150925173407/http://www.bbc.co.uk/news/magazine-12017753 |url-status=live}} <!-- HuddlestonPullum2002 -->* {{cite book |last1=Huddleston |first1=Rodney |last2=Pullum |first2=Geoffrey K. |title=Cambridge Grammar of the English Language |date=2002 |publisher=Cambridge University Press |trans-title=Balarila ng Wikang Ingles ng Cambridge|lang=en|isbn=978-0-521-43146-0 |url=http://www.cambridge.org/us/academic/subjects/languages-linguistics/grammar-and-syntax/cambridge-grammar-english-language}} <!-- Hughes & Trudgill 1996 -->* {{cite book |first1=Arthur |last1=Hughes |last2=Trudgill |first2=Peter |author-link2=Peter Trudgill |date=1996 |title=English Accents and Dialects |trans-title=Mga Asento at Dayalekto ng Ingles|lang=en|edition=3 |publisher=Arnold |isbn=978-0-340-61445-7}} <!-- International Civil Aviation Organization -->* {{cite web |title=Personnel Licensing FAQ |trans-title=Mga Madalas Itanong sa Personal na Lisensiya|lang=en|url=http://www.icao.int/safety/airnavigation/pages/peltrgfaq.aspx#anchor14 |publisher=International Civil Aviation Organization – Air Navigation Bureau |date=2011 |at=In which languages does a licence holder need to demonstrate proficiency? |quote=Controllers working on stations serving designated airports and routes used by international air services shall demonstrate language proficiency in English as well as in any other language(s) used by the station on the ground. |archive-date=20 December 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141220003044/http://www.icao.int/safety/airnavigation/pages/peltrgfaq.aspx#anchor14 |url-status=live |ref={{sfnref|International Civil Aviation Organization|2011}}}} <!-- International Maritime Organization2011 -->* {{cite web |publisher=International Maritime Organization |title=IMO Standard Marine Communication Phrases|lang=en|trans-title=Pamantayang Parirala sa Komunikasyon sa Dagat ng IMO|date=2011 |url=http://www.imo.org/OurWork/Safety/Navigation/Pages/StandardMarineCommunicationPhrases.aspx |archive-date=3 October 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111003233938/http://www.imo.org/OurWork/Safety/Navigation/Pages/StandardMarineCommunicationPhrases.aspx |url-status=dead |ref={{sfnref|International Maritime Organization|2011}}}} <!-- International Phonetics Association1999 -->* {{Cite book |publisher=[[International Phonetic Association]], Cambridge University Press |author-link=International Phonetic Association |date=1999 |title=Handbook of the International Phonetic Association: A guide to the use of the International Phonetic Alphabet |trans-title=Handbook ng Pandaigdigang Ponetikong Asosasyon: Gabay sa paggamit sa Pandaigdigang Ponetikong Alpabeto|lang=en|isbn=978-0-521-65236-0 |ref={{sfnref|International Phonetic Association|1999}}}} <!-- Jambor2007 -->* {{cite journal |last=Jambor |first=Paul Z. |title=English Language Imperialism: Points of View|lang=en|trans-title=Imperyalismo ng Wikang Ingles: Mga Pananaw|journal=Journal of English as an International Language |date=2007 |volume=2 |pages=103–123 |url=https://www.eilj.com/wp-content/uploads/2013/12/2-december%202007.pdf#page=103 |archive-date=11 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231211184023/https://www.eilj.com/wp-content/uploads/2013/12/2-december%202007.pdf#page=103 |url-status=live}} <!-- Jespersen 2007 -->* {{cite book |last=Jespersen |first=Otto |title=The Philosophy of Grammar |chapter=Case: The number of English cases|lang=en|trans-title=Ang Pilosopiya ng Balarila|trans-chapter=Kaso: Ang bilang ng mga kaso sa Ingles|publisher=Routledge |orig-date=1924 |date=2007}} <!-- Kachru2006 -->* {{cite encyclopedia |doi=10.1016/B0-08-044854-2/00645-3 |title=English: World Englishes|trans-title=Ingles: Mga Ingles ng Mundo|lang=en |encyclopedia=Encyclopedia of Language & Linguistics |date=2006 |last1=Kachru |first1=B. |pages=195–202 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- KönigvanderAuwera1994 -->* {{cite book |editor-last=König |editor-first=Ekkehard |editor2-last=van der Auwera |editor2-first=Johan |title=The Germanic Languages|trans-title=Mga Hermanikong Wika|lang=en|date=1994 |publisher=Routledge |isbn=978-0-415-28079-2 |series=Routledge Language Family Descriptions |url=http://www.routledge.com/books/details/9780415280792/ |jstor=4176538}} <!-- König 1994 -->* {{cite book |last=König |first=Ekkehard |chapter=English |pages=532–562 |editor1-last=König |editor1-first=Ekkehard |editor2-last=van der Auwera |editor2-first=Johan |title=The Germanic Languages|trans-title=Mga Hermanikong Wika|lang=en|date=1994 |publisher=Routledge |isbn=978-0-415-28079-2 |series=Routledge Language Family Descriptions |chapter-url=http://www.routledge.com/books/details/9780415280792/}} <!-- Labov 1972 -->* {{cite book |last=Labov |first=W. |author-link=William Labov |date=1972 |title=Sociolinguistic patterns|trans-title=Mga patern sa sosyolingguwistika|lang=en|publisher=University of Pennsylvania Press |chapter=The Social Stratification of (r) in New York City Department Stores|trans-chapter=Ang Panlipunang Pagsasagrupo sa (r) sa mga Pamilihan ng Lungsod ng New York|pages=168–178 |doi=10.1007/978-1-349-25582-5_14 |isbn=978-0-333-61180-7 |s2cid=107967883}} <!-- Labov 2012 -->* {{cite book |last=Labov |first=W. |date=2012 |title=Dialect Diversity in America: The Politics of Language Change |url=https://archive.org/details/dialectdiversity0000labo |trans-title=Dibersidad ng Dayalekto sa Amerika: Sng Politika ng Pagbabago ng Wika|lang=en|publisher=University of Virginia Press |chapter=About Language and Language Change|trans-chapter=Ukol sa Wika at Pagbabago ng Wika|isbn=978-0-8139-3327-6}} <!-- Lanham 1982 -->* {{cite book |last=Lanham |first=L. W. |chapter=English in South Africa |trans-chapter=Ingles sa Timog Aprika|editor1-last=Bailey |editor1-first=Richard W. |editor2-last=Görlach |editor2-first=Manfred |title=English as a World Language|trans-title=Ingles bilang Pandaigdigang Wika|lang=en|pages=324–352 |date=1982 |publisher=University of Michigan Press |isbn=978-3-12-533872-2}} <!-- Lass2000 -->* {{cite book |editor-first=Roger |editor-last=Lass |title=Cambridge History of the English Language|trans-title=Kasaysayan ng Wikang Ingles ng Cambridge |lang=en|volume=3 |publisher=Cambridge University Press |date=2000}} ** {{Harvc |in=Lass |date=2000 |last=Lass |first=Roger |chapter=Phonology and Morphology |year=2000 |pages=56–186 |id={{sfnref|Lass|2000a}}}} <!-- Lass 2002 -->* {{citation |last=Lass |first=Roger |chapter=South African English|trans-chapter=Ingles sa Timog Aprika|editor-last=Mesthrie |editor-first=Rajend |date=2002 |title=Language in South Africa|trans-title=Wika sa Timog Aprika|lang=en |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-79105-2}} <!-- Lawler2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/04573-9 |chapter=Punctuation |trans-chapter=Bantas|title=Encyclopedia of Language & Linguistics |trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|lang=en|date=2006 |last1=Lawler |first1=J. |pages=290–291 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Lawton 1982 -->* {{cite book |last=Lawton |first=David L. |chapter=English in the Caribbean|trans-chapter=Ingles sa Karibe |editor1-last=Bailey |editor1-first=Richard W. |editor2-last=Görlach |editor2-first=Manfred |title=English as a World Language|trans-title=Ingles bilang Pandaigdigang Wika|lang=en|pages=251–280 |date=1982 |publisher=University of Michigan Press |isbn=978-3-12-533872-2}} <!-- Leech 2006 -->* {{cite book |last=Leech |first=G. N. |author-link=Geoffrey Leech |date=2006 |title=A glossary of English grammar |url=https://archive.org/details/glossaryofenglis0000leec |trans-title=Glosaryo ng balarila ng Ingles|lang=en|publisher=Edinburgh University Press |isbn=0-7486-2406-6}} <!-- LeechHundtMairSmith2009 -->* {{cite book |url=http://english.fullerton.edu/publications/clnarchives/2012winter/angus-chng%20contemp_eng.pdf |last1=Leech |first1=Geoffrey |last2=Hundt |first2=Marianne |last3=Mair |first3=Christian |last4=Smith |first4=Nicholas |title=Change in contemporary English: a grammatical study|trans-title=Pagbabago sa kontemporaryong Ingles: gramatikao na pag-aaral|lang=en|publisher=Cambridge University Press |date=2009 |isbn=978-0-521-86722-1 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402140536/http://english.fullerton.edu/publications/clnarchives/2012winter/angus-chng%20contemp_eng.pdf |archive-date=2 April 2015 |url-status=live}} <!-- LevineCrocket1966 -->* {{cite journal |last1=Levine |first1=L. |last2=Crockett |first2=H. J. |date=1966 |title=Speech Variation in a Piedmont Community: Postvocalic r*|trans-title=Baryasyon sa Pagbigkas sa isang Pamayanang Piedmont: Posbokalikong r*|lang=en|journal=Sociological Inquiry |volume=36 |issue=2 |pages=204–226 |doi=10.1111/j.1475-682x.1966.tb00625.x}} <!-- Li2003 -->* {{cite journal |last1=Li |first1=David C. S. |title=Between English and Esperanto: what does it take to be a world language? |trans-title=Sa Pagitan ng Ingles at Esperanto: paano maging isang pandaigdigang wika?|lang=en|journal=International Journal of the Sociology of Language |issue=164 |pages=33–63 |date=2003 |issn=0165-2516 |doi=10.1515/ijsl.2003.055}} <!-- LimAnsaldo2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/01701-6 |chapter=Singapore: Language Situation|trans-chapter=Singapura: Sitwasyon sa Wika|title=Encyclopedia of Language & Linguistics |trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|lang=en|date=2006 |last1=Lim |first1=L. |last2=Ansaldo |first2=U. |pages=387–389 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Maclagan 2010 -->* {{cite book |last=Maclagan |first=Margaret |chapter=The English(es) of New Zealand|trans-chapter=Ang (mga) Ingles ng Nueva Selanda|lang=en|editor-last=Kirkpatrick |editor-first=Andy |date=2010 |title=Routledge Handbook of World Englishes |trans-title=Handbook ng Routledge ukol sa mga Ingles ng Mundo|url=https://archive.org/details/routledgehandboo00kirk |url-access=limited |publisher=Routledge |pages=[https://archive.org/details/routledgehandboo00kirk/page/n173 151]–164 |isbn=978-0-203-84932-3}} <!--MacMahon 2006 -->* {{cite book |last=MacMahon |first=M. K. |date=2006 |chapter=English Phonetics |trans-chapter=Ponetika ng Ingles|lang=en|editor1=Bas Aarts |editor-first2=April |editor-last2=McMahon |title=The Handbook of English Linguistics |trans-title=Ang Handbook ng Lingguwistika ng Ingles|location=Oxford, Inglatera|publisher=Blackwell |pages=359–382 |isbn=978-1-4051-6425-2}} <!-- Macquarie Dictionary2015 -->* {{cite web |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |url=https://www.macquariedictionary.com.au/ |title=Macquarie Dictionary|lang=en |website=Australia's National Dictionary & Thesaurus Online &#124; Macquarie Dictionary |date=2015 |publisher=Macmillan Publishers Group Australia |url-access=registration |ref={{harvid|Macquarie Dictionary|2015}} |archive-date=21 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190721141547/https://www.macquariedictionary.com.au/ |url-status=live}} <!-- Mair & Leech 2006 -->* {{cite book |last1=Mair |first1=C. |last2=Leech |first2=G. |date=2006 |chapter=Current Changes in English Syntax|trans-chapter=Mga Kasalukuyang Pagbabago sa Sintaksis ng Ingles|title=The Handbook of English Linguistics |trans-title=Ang Handbook ng Lingguwistika ng Ingles|lang=en|publisher=Blackwell |isbn=978-1-4051-6425-2}} <!-- Mair 2006 -->* {{cite book |last=Mair |first=Christian |date=2006 |title=Twentieth-century English: History, variation and standardization|url=https://archive.org/details/twentiethcentury0000mair | trans-title=Ingles ng Ikadalawampung Siglo: Kasaysayan, baryasyon, at pagsasapamantayan|lang=en|publisher=Cambridge University Press |doi=10.1017/S1360674307002420 |s2cid=120824612}} <!-- MazruiMazrui1998 -->* {{cite book |last1=Mazrui |first1=Ali A. |last2=Mazrui |first2=Alamin |title=The Power of Babel: Language and Governance in the African Experience |lang=en|trans-title=Ang Kapangyarihan ng Babel: Wika at Pamamahala sa Karanasang Aprikano|date=1998 |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0-226-51429-1 |url=https://books.google.com/books?id=6lQTPxdYx8kC}} <!-- McArthur1992 -->* {{cite book |editor-last=McArthur |editor-first=Tom |title=Oxford Companion to the English Language |trans-title=Pantulong ng Oxford sa Wikang Ingles|lang=en|publisher=Oxford University Press |date=1992 |isbn=978-0-19-214183-5 |doi=10.1093/acref/9780192800619.001.0001 |url=https://archive.org/details/oxfordcompaniont00mcar}} <!-- McCrumMacNeilCran2003 -->* {{Cite book |last1=McCrum |first1=Robert |last2=MacNeil |first2=Robert |last3=Cran |first3=William |title=The Story of English |url=https://archive.org/details/storyofenglish0000mccr_c8l9 |trans-title=Ang Kuwento ng Ingles|lang=en|location=London |date=2003 |edition=3 |publisher=Penguin |isbn=978-0-14-200231-5}} <!-- McGuinness1997 -->* {{cite book |last=McGuinness |first=Diane |title=Why Our Children Can't Read, and what We Can Do about it: A Scientific Revolution in Reading|trans-title=Bakit Hindi Makapagbasa ang Ating mga Anak, at Ano ang Magagawa Natin: Rebolusyong Maagham sa Pagbabasa|lang=en|author-link=Diane McGuinness |date=1997 |publisher=Simon and Schuster |isbn=978-0-684-83161-9 |url=https://books.google.com/books?id=F-q02ZBKh3wC}} <!-- Meierkord2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/00641-6 |chapter=Lingua Francas as Second Languages |trans-chapter=Mga Lingua Franca bilang mga Pangalawang Wika|title=Encyclopedia of Language & Linguistics |trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|lang=en|date=2006 |last1=Meierkord |first1=C. |pages=163–171 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- MerriamWebster2015 -->* {{cite dictionary |title=English - Definition and More from the Free Merriam-Webster Dictionary |entry=English |dictionary=Merriam Webster |date=26 February 2015 |url=http://www.merriam-webster.com/dictionary/English |ref={{harvid|Merriam Webster|2015}} |archive-date=25 March 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150325140932/http://www.merriam-webster.com/dictionary/english |url-status=live}} <!-- Methrie2006 -->* {{cite journal |last1=Mesthrie |first1=Rajend |title=New Englishes and the native speaker debate|url=https://archive.org/details/sim_language-sciences_2010-11_32_6/page/594 |trans-title=Mga Bagong Ingles at ang debate sa katutubong mananalita|lang=en|journal=Language Sciences |date=November 2010 |volume=32 |issue=6 |pages=594–601 |doi=10.1016/j.langsci.2010.08.002}} <!-- Miller 2002 -->* {{cite book |last=Miller |first=Jim |date=2002 |title=An Introduction to English Syntax |trans-title=Panimula sa Sintaksis ng Ingles|lang=en|publisher=Edinburgh University Press |isbn=0-7486-1254-8}} <!-- Montgomery -->* {{cite journal |last=Montgomery |first=M. |date=1993 |title=The Southern Accent—Alive and Well|trans-title=Ang Asento ng Katimugan–Buhay at Maayos|lang=en|journal=Southern Cultures |volume=1 |issue=1 |pages=47–64 |doi=10.1353/scu.1993.0006 |s2cid=143984864}} <!-- Mountford2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/05018-5 |chapter=English Spelling: Rationale|trans-chapter=Pagbabaybay sa Ingles: Paliwanag|lang=en|title=Encyclopedia of Language & Linguistics |trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|date=2006 |last1=Mountford |first1=J. |pages=156–159 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Mufwene2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/01291-8 |chapter=Language Spread |trans-chapter=Pagkalat ng Wika|title=Encyclopedia of Language & Linguistics |trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|lang=en|date=2006 |last1=Mufwene |first1=S. S. |pages=613–616 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Mugglestone2012 -->* {{cite book |editor-last=Mugglestone |editor-first=Lynda |title=Oxford History of English|trans-title=Kasaysayan ng Ingles ng Oxford|publisher=Oxford University Press |date=2012 |orig-date=2006 |isbn=978-0-19-966016-2}} ** {{Harvc |in=Mugglestone |year=2012 |first=April |last=McMahon |pages=180–218 |c=Restructuring Renaissance English}} ** {{Harvc |in=Mugglestone |year=2012 |first=Matthew |last=Townend |pages=75–105 |c=Contacts and Conflicts: Latin, Norse, and French}} * {{cite book |last=Müller |first=Stefan |title=Grammatical theory |trans-title=Teorya sa balarila|lang=en|publisher=Language Science Press |date=2020 |isbn=978-3-96110-273-0}} <!-- Nation2001 needs more verification -->* {{Cite book |last=Nation |first=I. S. P. |title=Learning Vocabulary in Another Language|trans-title=Matuto ng Bokabularyo sa Ibang Wika|lang=en|author-link=Paul Nation |publisher=Cambridge University Press |date=2001 |url=https://books.google.com/books?id=sKqx8k8gYTkC |page=477 |isbn=978-0-521-80498-1}} <!-- National Records of Scotland2013 -->* {{cite web |publisher=National Records of Scotland |title=Census 2011: Release 2A|lang=en |series=Scotland's Census 2011 |date=26 September 2013 |url=http://www.scotlandscensus.gov.uk/news/census-2011-release-2a |archive-date=2 April 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402152137/http://www.scotlandscensus.gov.uk/news/census-2011-release-2a |url-status=live |ref={{sfnref|National Records of Scotland|2013}}}} <!-- Neijt2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/04574-0 |chapter=Spelling Reform |trans-chapter=Reporma sa Pagbaybay|lang=en|title=Encyclopedia of Language & Linguistics |trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|date=2006 |last1=Neijt |first1=A. |pages=68–71 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Northern Ireland Statistics and Research Agency2012 -->* {{cite web |publisher=Northern Ireland Statistics and Research Agency |title=Census 2011: Key Statistics for Northern Ireland December 2012 |trans-title=Senso 2011: Mga Pangunahing Estadistika para sa Hilagang Irlanda Disyembre 2012|lang=en|periodical=Statistics Bulletin |date=2012 |url=http://www.nisra.gov.uk/Census/key_report_2011.pdf |at=Table KS207NI: Main Language |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121224033625/http://www.nisra.gov.uk/Census/key_report_2011.pdf |archive-date=24 December 2012 |ref={{sfnref|Northern Ireland Statistics and Research Agency|2012}}}} <!-- Northrup2013 -->* {{cite book |last=Northrup |first=David |title=How English Became the Global Language|trans-title=Paano Naging Pandaigdigang Wika ang Ingles|lang=en|date=2013 |publisher=Palgrave Macmillan |isbn=978-1-137-30306-6 |url=https://books.google.com/books?id=YPAlPeB6IvQC}} <!-- O'Dwyer 2006 -->* {{cite book |last=O'Dwyer |first=Bernard |title=Modern English Structures: Form, Function, and Position |trans-title=Estraktura ng Modernong Ingles: Anyo, Gamit, at Posisyon|lang=en|edition=2 |publisher=Broadview |publication-place=Canada |year=2006 |isbn=978-1-55111-763-8}} <!-- Office for National Statistics official census figures for England and Wales -->* {{cite web |publisher=Office for National Statistics |title=Language in England and Wales, 2011|trans-title=Mga Wika sa Inglatera at Gales, 2011|lang=en|date=4 March 2013 |periodical=2011 Census Analysis |url=http://www.ons.gov.uk/ons/rel/census/2011-census-analysis/language-in-england-and-wales-2011/rpt---language-in-england-and-wales--2011.html|archive-date=2 April 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402115009/http://www.ons.gov.uk/ons/rel/census/2011-census-analysis/language-in-england-and-wales-2011/rpt---language-in-england-and-wales--2011.html |url-status=live |ref={{sfnref|Office for National Statistics|2013}}}} <!-- OxfordLearner'sDictionary -->* {{cite web |title=Oxford Learner's Dictionaries |url=http://www.oxfordlearnersdictionaries.com/ |access-date=25 February 2015 |publisher=Oxford |ref={{harvid|Oxford Learner's Dictionary|2015}} |archive-date=9 February 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150209040312/http://www.oxfordlearnersdictionaries.com/ |url-status=live|lang=en}} <!-- Patrick2006aJamaica -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/01760-0 |chapter=Jamaica: Language Situation|trans-chapter=Hamayka: Sitwasyon ss Wika|trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|lang=en|title=Encyclopedia of Language & Linguistics |date=2006a |last1=Patrick |first1=P. L. |pages=88–90 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Patrick2006bAAVE -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/05092-6 |chapter=English, African-American Vernacular|trans-chapter=Ingles, Aprikanong Amerikano Bernakular|trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|lang=en|title=Encyclopedia of Language & Linguistics |date=2006b |last1=Patrick |first1=P. L. |pages=159–163 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Payne & Huddleston 2002 -->* {{cite book |last1=Payne |last2=Huddleston |first1=John |first2=Rodney |editor1-last=Huddleston |editor2-last=Pullum |editor1-first=R. |editor2-first=G. K. |date=2002 |title=Cambridge Grammar of English |url=https://archive.org/details/cambridgegrammar0000hudd |trans-title=Balarila ng Ingles ng Cambridge|lang=en|publisher=Cambridge University Press |doi=10.1017/9781316423530.006 |isbn=978-0-521-43146-0}} * {{cite book |last=Peters |first=Pam |title=The Cambridge Guide to English Usage|url=https://archive.org/details/cambridgeguideto00pete_0 |trans-title=Ang Gabay ng Cambridge sa Paggamit sa Ingles|lang=en|publisher=Cambridge University Press |date=2004 |isbn=978-0-521-62181-6}} <!-- Phillipson2004 -->* {{cite book |last=Phillipson |first=Robert |title=English-Only Europe?: Challenging Language Policy|trans-title=Patakarang Ingles Lamang sa Europa? Paghamon sa Patakaran sa Wika|lang=en|date=28 April 2004 |publisher=Routledge |isbn=978-1-134-44349-9 |url=https://books.google.com/books?id=9HiCAgAAQBAJ&pg=PA47}} <!-- Richter2012 -->* {{cite book |last=Richter |first=Ingo |chapter=Introduction |trans-chapter=Panimula|editor1-last=Richter |editor1-first=Dagmar |editor2-last=Richter |editor2-first=Ingo |editor3-last=Toivanen |editor3-first=Reeta |display-editors=3 |editor4-last=Ulasiuk |editor4-first=Iryna |title=Language Rights Revisited: The challenge of global migration and communication|trans-title=Pagbisita muli sa mga Karapatan sa Wika: Ang hamon ng pandaigdigang migrasyon at komunikasyon|lang=en|date=2012 |publisher=BWV Verlag |isbn=978-3-8305-2809-8 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=3u9kBAAAQBAJ&pg=PA29}} <!-- Roach1999 -->* {{cite book |last=Roach |first=Peter |title=English Phonetics and Phonology|trans-title=Ponetika at Ponolohiya ng Ingles|lang=en|date=2009 |publisher=Cambridge |edition=4}} <!-- Robinson1992 -->* {{cite book |last=Robinson |first=Orrin |author-link=Orrin W. Robinson |title=Old English and Its Closest Relatives: A Survey of the Earliest Germanic Languages |trans-title=Lumang Ingles at ang Pinakamalapit Nitong Kamag-anak: Sarbey sa mga Pinakaunang Wikang Hermaniko|lang=en|publisher=Stanford University Press |date=1992 |isbn=978-0-8047-2221-6 |url=https://archive.org/details/oldenglishitsclo0000robi |url-access=registration}} <!-- Romaine1982 -->* {{cite book |last=Romaine |first=Suzanne |chapter=English in Scotland|trans-chapter=Ingles sa Eskosya|lang=en |editor1-last=Bailey |editor1-first=Richard W. |editor2-last=Görlach |editor2-first=Manfred |title=English as a World Language |trans-title=Ingles bilang Pandaigdigang Wika|pages=56–83 |date=1982 |publisher=University of Michigan Press |isbn=978-3-12-533872-2}} <!-- Romaine1999 -->* {{cite book |title=Cambridge History of the English Language |trans-title=Kasaysayan ng Wikang Ingles ng Cambridge|lang=en|volume=4|editor-last=Romaine |editor-first=Suzanne |publisher=Cambridge University Press |date=1999 |isbn=978-0-521-26477-8 |doi=10.1017/CHOL9780521264778.002}} ** {{Harvc |last=Algeo |first=John |chapter=Vocabulary |url=https://books.google.com/books?id=NxHuNOvwt7wC&pg=PA57 |in=Romaine |year=1999 |pages=57–91}} ** {{Harvc |last=Romaine |first=Suzanne |chapter=Introduction |in=Romaine |year=1999 |pages=1–56 |id={{sfnref|Romaine|1999a}}}} <!-- Romaine2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/00646-5 |chapter=Language Policy in Multilingual Educational Contexts|trans-chapter=Patakaran sa Wika sa mga Konteksto ng Multilingwal na Edukasyon |title=Encyclopedia of Language & Linguistics|trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|date=2006 |last=Romaine |first=Suzanne |pages=584–596 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Routes of English -->* {{cite news |title=The Routes of English |trans-title=Ang Mga Ruta ng Ingles|lang=en|url=https://www.bbc.co.uk/radio4/routesofenglish/storysofar/programme4_6.shtml |date=1 August 2015 |work=BBC |ref={{harvid|The Routes of English}} |archive-date=24 October 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151024081346/http://www.bbc.co.uk/radio4/routesofenglish/storysofar/programme4_6.shtml |url-status=live}} <!-- Rowicka2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/01848-4 |chapter=Canada: Language Situation |trans-chapter=Kanada: Sitwasyon sa Wika|lang=en|trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|title=Encyclopedia of Language & Linguistics |date=2006 |last1=Rowicka |first1=G. J. |pages=194–195 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Rubino2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/01736-3 |chapter=Philippines: Language Situation |trans-chapter=Pilipinas: Sitwasyon sa Wika|trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|lang=en|title=Encyclopedia of Language & Linguistics |date=2006 |last1=Rubino |first1=C. |pages=323–326 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Ryan2013 an official report of the United States Census -->* {{cite web |last=Ryan |first=Camille |title=Language Use in the United States: 2011|trans-title=Paggamit ng Wika sa Estados Unidos: 2011|lang=en|periodical=American Community Survey Reports |date=August 2013 |page=1 |url=https://www.census.gov/prod/2013pubs/acs-22.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20160205101044/http://www.census.gov/prod/2013pubs/acs-22.pdf |archive-date=5 February 2016 |url-status=dead}} <!-- Sailaja 2009 -->* {{cite book |last=Sailaja |first=Pingali |title=Indian English|trans-title=Ingles ng India|lang=en |publisher=Edinburgh University Press |date=2009 |isbn=978-0-7486-2595-6 |series=Dialects of English |url=https://books.google.com/books?id=ntxWxuoRBiwC}} <!-- Schiffrin 1988 -->* {{cite book |last=Schiffrin |first=Deborah |date=1988 |title=Discourse Markers|trans-title=Mga Pananda sa Diskurso|lang=en |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-35718-0 |series=Studies in Interactional Sociolinguistics |url=https://books.google.com/books?id=hs7J-WqPtPAC}} <!-- Schneider2007 -->* {{cite book |last=Schneider |first=Edgar |title=Postcolonial English: Varieties Around the World|trans-title=Poskolonyal na Ingles: Mga Barayti sa Iba't-ibang Panig ng Mundo|lang=en|publisher=Cambridge University Press |date=2007 |isbn=978-0-521-53901-2 |url=https://books.google.com/books?id=QIE6zGSd8okC}} <!-- Schonweitz2001 -->* {{cite journal |last=Schönweitz |first=Thomas |title=Gender and Postvocalic /r/ in the American South: A Detailed Socioregional Analysis |url=https://archive.org/details/sim_american-speech_fall-2001_76_3/page/258 |trans-title=Kasarian at ang Posbokalikong /r/ sa Katimugang Amerika: Detalyadong Sosyorehiyonal na Pagsusuri|lang=en|journal=American Speech |volume=76 |issue=3 |date=2001 |pages=259–285 |doi=10.1215/00031283-76-3-259 |s2cid=144403823}} <!-- Shaywitz2003 -->* {{cite book |last=Shaywitz |first=Sally E. |title=Overcoming Dyslexia: A New and Complete Science-based Program for Reading Problems at Any Level |trans-title=Pagtagumpayan ang Dyslexia: Isang Bago at Kumpletong Programang Nakaayon sa Agham para sa mga Problema sa Pagbabasa|lang=en|date=2003 |publisher=A. A. Knopf |isbn=978-0-375-40012-4 |url=https://books.google.com/books?id=hXbZ1QInSF0C}} <!-- Smith2009 -->* {{cite book |last=Smith |first=Jeremy J. |title=Old English: A Linguistic Introduction|trans-title=Lumang Ingles: Panimula sa Lingguwistika |lang=en|publisher=Cambridge University Press |date=2009 |isbn=978-0-521-86677-4}} <!-- Statistics Canada2014 -->* {{cite web |publisher=Statistics Canada |title=Population by mother tongue and age groups (total), 2011 counts, for Canada, provinces and territories |trans-title=Populasyon batay sa inang wika at grupo ng edad (kabuuan), bilang noong 2011, para sa Kanada, mga lalawigan, at teritoryo|lang=en|date=22 August 2014 |url=http://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2011/dp-pd/hlt-fst/lang/Pages/highlight.cfm?TabID=1&Lang=E&Asc=0&PRCode=01&OrderBy=2&View=1&tableID=401&queryID=1&Age=1#TableSummary |archive-date=26 July 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180726032921/http://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2011/dp-pd/hlt-fst/lang/Pages/highlight.cfm?TabID=1&Lang=E&Asc=0&PRCode=01&OrderBy=2&View=1&tableID=401&queryID=1&Age=1#TableSummary |url-status=live |ref={{sfnref|Statistics Canada|2014}}}} <!-- Statistics New Zealand2014 -->* {{cite web |publisher=Statistics New Zealand |title=2013 QuickStats About Culture and Identity|trans-title=2013 QuickStats ukol sa Kultura at Pagkakakilanlan|lang=en|date=April 2014 |url=http://www.stats.govt.nz/~/media/Statistics/Census/2013%20Census/profile-and-summary-reports/quickstats-culture-identity/quickstats-culture-identity.pdf |page=23 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150115195639/http://www.stats.govt.nz/~/media/Statistics/Census/2013%20Census/profile-and-summary-reports/quickstats-culture-identity/quickstats-culture-identity.pdf |archive-date=15 January 2015 |ref={{sfnref|Statistics New Zealand|2014}}}} <!-- Statistics South Africa2012 official census of South Africa -->* {{cite book |publisher=Statistics South Africa |title=Census 2011: Census in Brief|lang=en |id=Report No. 03‑01‑41 |date=2012 |isbn=978-0-621-41388-5 |url=http://www.statssa.gov.za/census/census_2011/census_products/Census_2011_Census_in_brief.pdf |chapter=Population by first language spoken and province |ref={{sfnref|Statistics South Africa|2012}} |page=23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151113164744/http://www.statssa.gov.za/census/census_2011/census_products/Census_2011_Census_in_brief.pdf |archive-date=13 November 2015 |url-status=live |chapter-url=http://www.statssa.gov.za/census/census_2011/census_products/Census_2011_Census_in_brief.pdf#page=28 |editor-first=Pali |editor-last=Lehohla |location=Pretoria}} <!-- Stiles2018 -->* {{Cite book |last=Stiles |first=Patrick |date=2018 |title=Friesische Studien II: Beiträge des Föhrer Symposiums zur Friesischen Philologie vom 7.–8. April 1994 |trans-title=Araling Prisyano II: Mga Artikulo mula sa Föhr Symposium ukol sa Pilolohiyang Prisyano na ginanap noong ika-7 at ika-8 ng Abril 1994F0|url=https://www.academia.edu/37163852 |series=NOWELE Supplement Series |volume=12 |doi=10.1075/nss.12 |isbn=9789027272843 |language=de}} <!-- SvartikLeech2006 -->* {{cite book |last1=Svartvik |first1=Jan |last2=Leech |first2=Geoffrey |title=English: One Tongue, Many Voices |trans-title=Ingles: Isang Dila, Maraming Boses|lang=en|date=2006 |publisher=Palgrave Macmillan |isbn=978-1-4039-1830-7 |url=https://archive.org/details/englishonetongue0000svar_y3z3 |url-access=registration}} <!-- Swan2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/05058-6 |chapter=English in the Present Day (Since ca. 1900)|trans-chapter=Ingles sa Kasalukuyang Panahon (simula c. 1900)|title=Encyclopedia of Language & Linguistics|trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|lang=en|date=2006 |last1=Swan |first1=M. |pages=149–156 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Sweet1892 -->* {{cite book |last=Sweet |first=Henry |title=A new English grammar |trans-title=Isang bagong balarilang Ingles|lang=en|url=https://archive.org/details/anewenglishgram01sweegoog |publisher=Cambridge University Press |date=2014 |orig-date=1892}} <!-- Thomas 2008 -->* {{cite book |last=Thomas |first=Erik R. |date=2008 |chapter=Rural Southern white accents|trans-chapter=Mga asento ng mga puti sa rural na Katimugan|trans-title=Mga Barayti ng Ingles |title=Varieties of English |volume=2|lang=en |pages=87–114 |editor=Edgar W. Schneider |publisher=de Gruyter |doi=10.1515/9783110208405.1.87 |isbn=978-3-11-020840-5}} <!-- ThomasonKaufman1988 -->* {{cite book |last1=Thomason |first1=Sarah G. |author-link=Sarah Thomason |last2=Kaufman |first2=Terrence |author-link2=Terrence Kaufman |title=Language Contact, Creolization and Genetic Linguistics |trans-title=Kontak sa Wika, Pagsasa-creole, at Lingguwistikang Henetiko|lang=en|url=https://archive.org/details/rosettaproject_afr_detail-2 |publisher=University of California Press |date=1988 |isbn=978-0-520-91279-3}} <!-- Toon1982 -->* {{cite book |last=Toon |first=Thomas E. |chapter=Variation in Contemporary American English|trans-chapter=Baryasyon sa Kontemporaryong Amerikanong Ingles|lang=en|editor1-last=Bailey |editor1-first=Richard W. |editor2-last=Görlach |editor2-first=Manfred |title=English as a World Language|trans-title=Ingles bilang Pandaigdigang Wika|pages=210–250 |date=1982 |publisher=University of Michigan Press |isbn=978-3-12-533872-2}} <!-- TraskTrask2010 -->* {{cite book |last=Trask |first=Robert Lawrence |author-link=Larry Trask |title=Why Do Languages Change?|trans-title=Bakit Nagbabago ang mfa Wika?|lang=en |date=2010 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-83802-3 |url=https://books.google.com/books?id=9qoZzBgCmFMC}} <!-- Trudgill 1999 -->* {{cite book |last=Trudgill |first=Peter |date=1999 |title=The Dialects of England|url=https://archive.org/details/dialectsofenglan0000trud_f6f5 |trans-title=Mga Dayalekto ng Inglatera|lang=en |edition=2 |publisher=Blackwell |location=Oxford |isbn=978-0-631-21815-9}} <!-- Trudgill2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/01506-6 |chapter=Accent |trans-chapter=Asento|title=Encyclopedia of Language & Linguistics |trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|lang=en|date=2006 |last1=Trudgill |first1=P. |page=14 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Trudgill & Hannah 2002 replace with 2008 5th edition -->* {{cite book |last1=Trudgill |first1=Peter |first2=Jean |last2=Hannah |date=2002 |title=International English: A Guide to the Varieties of Standard English|trans-title=Pandaigdigang Ingles: Gabay sa mga Barayti ng Pamantayang Ingles|lang=en|edition=4 |location=London |publisher=Hodder |isbn=978-0-340-80834-4}} <!-- Trudgill & Hannah 2008 -->* {{cite book |last1=Trudgill |first1=Peter |first2=Jean |last2=Hannah |date=2008 |title=International English: A Guide to the Varieties of Standard English|trans-title=Pandaigdigang Ingles: Gabay sa mga Barayti ng Pamantayang Ingles|lang=en |edition=5 |location=London |publisher=Arnold |isbn=978-0-340-97161-1 |url=https://books.google.com/books?id=e8u8MR8MNaEC}} <!-- United Nations2008 -->* {{cite web |publisher=United Nations |title=Everything You Always Wanted to Know About the United Nations|trans-title=Lahat ng mga Gusto Mong Malaman Tungkol sa Mga Nagkakaisang Bansa|lang=en|date=2010 |url=https://digitallibrary.un.org/record/705254/files/everything_un.pdf?ln=en |quote=The working languages at the UN Secretariat are English and French. |ref={{sfnref|United Nations|2010}}}} <!-- Versloot2017 -->* {{Cite book |last=Versloot |first=Arjen P. |author-link=:fy:Arjen Versloot |chapter=Traces of a North Sea Germanic Idiom in the Fifth–Seventh Centuries AD|trans-chapter=Mga Bakas ng isang Dagat Hilagang Hermanikong Idiyoma noong Ikalima hanggang Ikapitong Siglo KP |pages=339–373 |url=https://www.cambridge.org/core/books/frisians-and-their-north-sea-neighbours/3E63327F4D3842542B0E1DD40129BE3B |title=Frisians and their North Sea Neighbours: From the Fifth Century to the Viking Age|trans-title=Mga Prisyano at ang Kanilang mga Kapitbahay sa Dagat Hilaga: Mula Ikalimang Siglo hanggang sa Panahon ng mga Viking|lang=en|date=2017 |publisher=Boydell & Brewer |isbn=978-1-78744-063-0 |doi=10.1017/9781787440630 |url-access=subscription |editor-last1=Hines |editor-first1=John |editor-last2=IJssennagger |editor-first2=Nelleke |location=Woodbridge, Inglatera}} <!-- Wardhaugh2010 -->* {{cite book |last=Wardhaugh |first=Ronald |title=An Introduction to Sociolinguistics|trans-title=Panimula sa Sosyolingguwistika |lang=en|edition=6 |publisher=Wiley-Blackwell |date=2010 |isbn=978-1-4051-8668-1 |series=Blackwell textbooks in Linguistics |volume=4}} <!-- Watts2011 -->* {{cite book |last=Watts |first=Richard J. |title=Language Myths and the History of English|url=https://archive.org/details/languagemythshis0000watt_r7c2 |trans-title=Mga Mito sa Wika at ang Kasaysayan ng Ingles|lang=en|date=2011 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-532760-1 |doi=10.1093/acprof:oso/9780195327601.001.0001}} <!--Wells 1982 -->* {{Accents of English}} <!-- Wojcik2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/05081-1 |chapter=Controlled Languages|trans-chapter=Mga Kontroladong Wika|lang=en |title=Encyclopedia of Language & Linguistics|trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|date=2006 |last1=Wojcik |first1=R. H. |pages=139–142 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Wolfram2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/04256-5 |chapter=Variation and Language: Overview|trans-chapter=Baryasyon at Wika: Buod|trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|title=Encyclopedia of Language & Linguistics |date=2006 |last1=Wolfram |first1=W. |pages=333–341 |isbn=978-0-08-044854-1|lang=en}} {{refend}} == Link sa labas == {{Library resources box |about=yes |by=no }} * [http://www.lel.ed.ac.uk/research/gsound/Eng/Database/Phonetics/Englishes/Home/HomeMainFrameHolder.htm Mga asento ng wikang Ingles mula sa ibat-ibang panig ng mundo]{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (Pamantasan ng Edinburgh) – mga maiikling rekord ng pagbigkas sa 110 piling salitang Ingles sa 50 asento ng wika. * [http://www.dialectsarchive.com/ International Dialects of English Archive] – mga rekord ng mga asento ng katutubo at pandaigdigang pananalitang L2 ng wikang Ingles. *[http://www.britishcouncil.ph British Council Philippines] *[http://www.tesol.ph TESOL Philippines] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150402170304/http://www.tesol.ph/ |date=2015-04-02 }} {{Mga wika ng Pilipinas}} {{authority control}} {{DEFAULTSORT:Ingles, Wikang}} [[Kategorya:Mga wika ng Pilipinas]] [[Kategorya:Wikang Ingles|*]] pxw38mgisq7nndg6nprlnura2opwkhq 2213954 2213948 2026-06-30T06:22:02Z GinawaSaHapon 102500 2213954 wikitext text/x-wiki {{redirect|Ingles|mga tao mula Inglatera|Mga Ingles}} {{use dmy dates}}<!-- Panatilihin ang paggamit ng tuldik sa unang banggit ng paksa. --> {{Other uses|Ingles (paglilinaw)}} {{Infobox language | name = Ingles | altname = Inggles | nativename = {{lang|en|English}} | pronunciation = {{IPAc-en|ˈ|ɪ|ŋ|ɡ|l|ᵻ|ʃ}} | states = Ang [[mundong Anglopono]], kabilang na ang {{enum|[[Reyno Unido]]|[[Estados Unidos]]|[[Kanada]]|[[Australia]]|[[Irlanda]]|[[Nueva Selanda]]|[[Karibeng Komonwelt]]|[[Timog Aprika]]|[[Talaan ng mga bansa at teritoryo kung saan opisyal na wika ang wikang Ingles|iba pa]]}} | speakers = [[Katutubong wika|L1]]: {{nowrap|380 milyon}} | date = 2021 | ref = <ref>{{Cite web |url=https://www.ethnologue.com/insights/ethnologue200/ |title=What are the top 200 most spoken languages?|trans-title=Ano-ano ang 200 pinaka-sinasalitang wika? |website=Ethnologue |date=2023 |lang=en|archive-date=18 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230618002011/https://www.ethnologue.com/insights/ethnologue200/ |url-status=live}}</ref> | speakers2 = {{plainlist| * [[Ikalawang wika|L2]]: {{nowrap|1.077 bilyon}} (2021)<ref name="Ethnologue26">{{e26}}</ref> * [[Mundong Anglopono|Kabuuan]]: 1.457 billion}} | familycolor = Indo-Europeo | fam2 = [[Mga wikang Hermaniko|Hermaniko]] | fam3 = [[Kanlurang wikang Hermaniko|Kanlurang Hermaniko]] | fam4 = [[Mga wikang Ingaeboniko|Ingaeboniko]] | fam5 = [[Mga wikang Angliko|Angliko]] | ancestor = [[Proto-Ingles]] | ancestor2 = [[Lumang Ingles]] | ancestor3 = [[Gitnang Ingles]] | ancestor4 = [[Maagang Modernong Ingles]] | script = {{plainlist| * [[Sulat Latin|Latin]] ([[Alpabetong Ingles]]) * [[Futhorc]] (noon) * [[Braille ng Ingles]], [[Pinagsanib na Braille ng Ingles]] }} | nation = {{ubli |57 bansa at 30 dependensiya| Mga organisasyon kabilang na ang {{enum | [[Mga Nagkakaisang Bansa|UN]] | [[Unyong Europeo|EU]] | [[Komonwelt ng mga Bansa|Komonwelt]] | [[Pandaigdigang Hukumang Pangkrimen|ICC]] | [[Pondo ng Monetaryong Pandaigdig|IMF]] | [[Pandaigdigang Lupong Olimpiko|IOC]] | [[Organisasyong Pandaigdig para sa Pagsasapamantayan|ISO]] | [[Organisasyon ng Tratado ng Hilagang Atlantiko|NATO]] | [[Pandaigdigang Organisasyon ng Pangangalakal|WTO]] | [[Samahan ng mga Bansa sa Timog-Silangang Asya|ASEAN]] | [[Organisasyon ng mga Estadong Amerikano|OAS]] }} }} | iso1 = en | iso2 = eng | iso3 = eng | lingua = 52-ABA | notice = IPA | sign = [[Manually coded English]] (iba-iba) | glotto = stan1293 | glottorefname = English | mapscale = 1.25 | map = English language distribution.svg | mapcaption = {{legend|#346699|Mga rehiyon kung saan katutubong wika ng mayorya ang wikang Ingles}} {{legend|#99ccff|Mga rehiyon kung saan opisyal o malawakang ginagamit ang wikang Ingles, pero hindi isang katutubong wika ng mayorya}} | dialects = {{hlist |class=inline |[[Britanikong Ingles]]|[[Ingles ng Hilagang Amerika|Hilagang Amerika]]|[[Ingles ng Karibe|Karibe]]|[[Ingles ng Australia|Australia]]|[[Ingles ng Nueva Selanda|Nueva Selanda]]|[[Ingles ng Timog Aprika|Timog Aprika]]|[[Ingkes ng Irlandiya|Irlandiya]]|[[Ingles ng Pilipinas|Pilipinas]]}} ([[Talaan ng mga dayalekto ng wikang Ingles|talaan]]) }} '''Inglés''',{{Efn|{{langx|en|English}} {{IPAc-en|ˈ|ɪ|ŋ|ɡ|l|ᵻ|ʃ}}}} binabaybay ding '''Ingglés''', ang [[kanlurang wikang Hermaniko]] na nagmula sa [[Inglatera]] at ang pandaigdigang ''[[lingua franca]]'' sa kasalukuyan. Nagmula ang pangalan ng wika mula sa [[mga Anglo]], isa sa mga sinaunang [[Lahing Hermaniko|grupong Hermaniko]] na [[Paglipat ng mga Anglo-Saxon sa Britanya|lumipat sa Britanya]] sa [[Pagtatapos ng panahong Romano sa Britanya|pagtatapos ng panahong Romano sa naturang lugar]]. Ingles ang [[Talaan ng mga wika batay sa dami ng nagsasalita|pinakaginagamit na wika sa mundo]], dahil na rin sa matinding impluwensiya ng [[Imperyong Britaniko]] noon (na pinalitan ng [[Komonwelt ng mga Bansa]] sa kasalukuyan) gayundin ng [[Estados Unidos]] sa kasalukuyan. Ito rin ang may pinakamaraming gumagamit bilang [[pangalawang wika]], mas marami pa kesa sa mga katutubong mananalita nito. Gayunpaman, ikatlo lamang ang Ingles sa may [[Talaan ng mga wika batay sa dami ng katutubong mananalita|pinakamaraming katutubong mananalita]], pagkatapos ng [[wikang Mandarin]] at [[Wikang Espanyol|Espanyol]]. Ingles ang opisyal o isa sa mga opisyal na wika ng [[Talaan ng mga bansa kung saan opisyal na wika ang Ingles|57 bansa at 30 dependensiya]], ang pinakamarami para sa kahit anong wika. Sa mga bansang tulad ng [[Estados Unidos]], [[Reyno Unido]], [[Australia]], at [[Nueva Selanda]], ito ang pinakaginagamit na wika dahil na rin sa kasaysayan bagamat hindi ito isang opisyal na wika. Isa rin ito sa mga [[Mga opisyal na wika ng Mga Nagkakaisang Bansa|opisyal na wika]] ng [[Mga Nagkakaisang Bansa]], [[Unyong Europeo]], at iba pang mga pandaigdigan at panrehiyong organisasyon. Ito rin ang ''de facto'' na wika ng [[diplomasya]], agham at teknolohiya, pandaigdigang kalakalan, turismo, libangan, at ng [[internet]]. Ayon sa isang pagtataya ng ''[[Ethnologue]]'' noong 2021, meron itong 1.4 na bilyong mananalita. Nagmula ang [[Lumang Ingles]] mula sa mga dayalekto ng mga kanlurang wikang Hermaniko na sinasalita ng [[mga Anglo-Saxon]]. Nakasulat sa mga ''[[rune]]'' (''futhorc'') ang wika bago ito gumamit ng [[Alpabetong Ingles|isang alpabetong nagmula sa wikang Latin]]. Hiniram kalaunan ng Lumang Ingles ang ilang balarila at pangunahing bokabularyo mula sa [[Lumang Nordiko]], isang [[hilagang wikang Hermaniko]]. Nalinang nang husto ang alpabeto at tuluyang pinalitan nito ang paggamit sa mga ''rune'', kasabay ng pag-usbong ng [[Gitnang Ingles]] matapos [[Normanong Pagsakop ng Inglatera|masakop]] ng [[mga Normando]] ang Inglatera [[Labanan ng Hastings|simula noong 1066]]. Sa panahong ito matinding nanghiram ng mga salita ang Ingles mula sa [[wikang Pranses]], na ngayo'y bumubuo ng 28% ng lahat ng mga salita sa wika sa kasalukuyan, gayundin sa [[wikang Latin]], na bumubuo sa karagdagang 28%. Bagamat pawang nagmula sa Latin at iba pang [[mga wikang Romanse]] ang malaking bahagdan ng bokabularyo ng Ingles, nananatili pa ring Hermaniko ang pang-araw-araw na bokabularyo, balarila at ponolohiya nito. Umusbong naman ang [[Modernong Ingles]] matapos ng isang [[Malawakang Paglipat ng Patinig|malawakang pagbabago sa mga patinig nito]]. Ilan sa mga malapit na kamag-anak ng kasalukuyang anyo ng wika ang [[wikang Scots]], na nasa isang [[kontinuo ng mga dayalekto]] sa Ingles, gayundin ang [[mga wikang Prisyano]] at [[Mababang Aleman]]. == Klasipikasyon == Bahagi ng [[Mga wikang Indo-Europeo|pamilyang Indo-Europeo]] ang wikang Ingles, partikular na sa [[Mga kanlurang wikang Hermaniko|Kanlurang Hermanikong]] sangay ng [[Mga wikang Hermaniko|mga Hermanikong wika]].{{sfn|Bammesberger|1992|pp=29–30}} Dahil pare-parehong nagmula ang Ingles at ng ibang mga wikang Hermaniko kagaya ng mga [[wikang Olandes]] at [[Wikang Aleman|Aleman]] sa iisang ninuno na tinatawag na [[Proto-Hermaniko]], nagtataglay ang mga ito ng mga magkakatulad na tampok kagaya ng paghahati sa mga [[pandiwa]] bilang [[Malakas na pandiwa (mga wikang Hermaniko)|malakas]] o [[Mahinang pandiwa (mga wikang Hermaniko)|mahinang klase]], ang paggamit sa mga [[pandiwang modal]], at pagsasailalim sa serye ng pagbabago sa pagbigkas sa mga [[katinig]] ng [[Proto-Indo-Europeo]] na kilala ngayon bilang mga [[batas Grimm]] at [[Batas Verner|Verner]].{{sfn|König|van der Auwera|1994}} Isa ang [[Lumang Ingles]] sa napakaraming [[mga wikang Ingaeboniko]] na umusbong sa isang [[Kontinuo ng mga dayalekto|kontinuo ng mga dayalektong]] sinasalita ng mga Kanlurang Hermaniko simula noong ikalimang siglo sa [[Prisya]], partikular na sa baybayin ng [[Dagat Hilaga]]. Umusbong ang Lumang Ingles mula sa mga mananalita ng mga wikang ito na lumisan sa lugar at nanirahan sa [[kapuluang Britaniko]].{{sfn|Bazelmans|2009|pp=325–326}} Kalaunan, umusbong ang [[Gitnang Ingles]], na sinundan naman ng Modernong Ingles.{{sfn|Robinson|1992}} May ilang mga dayalekto ng Luma at Gitnang Ingles na hiwalay na nalinang at naging [[mga wikang Angliko]], lalo na ang [[wikang Scots]].{{sfn|Romaine|1982|pp=56–65}} Dahil nakahiwalay ang wikang Ingles mula sa ibang mga wikang Hermaniko sa kontinente, nalinang ang sarili nitong [[bokabularyo]], [[sintaksis]], at [[ponolohiya]]. Hindi naiintindihan ang Ingles ng mga mananalita ng kahit anong wikang Hermaniko, bagamat may iilang wika katulad ng wikang Olandes at [[Wikang Prisyano|Prisyano]] na may malaki-laking antas ng kaugnayan.{{sfn|Harbert|2006}} Tradisyonal na [[Mga wikang Anglo-Prisyano|iniuugnay]] ang Ingles sa Prisyano, na madalas na ipinagpapalagay na pinakamalapit na kamag-anak ng Ingles sa mga wikang Hermaniko. Gayunpaman, ipinapakita ng modernong pananaliksik sa dalawang wika na kaunti lamang ang pagkakapareho nito sa Ingles.<ref>{{multiref2|{{harvnb|Bazelmans|2009|p=326|loc="According to most researchers, this means that there cannot have been an 'original' Anglo-Frisian entity ..."}}|{{harvnb|Stiles|2018|p=31|loc="... It is not possible to construct the exclusive common relative chronology that is necessary in order to be able to establish a node on a family tree. The term and concept of 'Anglo-Frisian' should be banished to the historiography of the subject."}}}}</ref> Bagamat parehong sumailalim ang dalawa sa magkaparehong serye ng pagbabago sa tunog, hindi ito naganap nang sabay upang masabing may matindi silang kaugnayan sa isa't-isa.{{sfn|Versloot|2017|pp=341–342}}{{sfn|Stiles|2018|pp=5–6}} == Kasaysayan == {{Main|Kasaysayan ng wikang Ingles}} === Proto-Hermaniko patungong Lumang Ingles === [[File:Beowulf_Cotton_MS_Vitellius_A_XV_f._132r.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Beowulf_Cotton_MS_Vitellius_A_XV_f._132r.jpg|thumb|Manuskritong nakasulat sa [[panulatang unsiyal]] ng [[epikong tula]] na ''[[Beowulf]]'' sa [[Lumang Ingles]], isinulat noong bandang taong 975 hanggang 1025.{{pb}} Nagsimula ang tula sa: {{lang|ang|Hƿæt ƿē Gārde{{\}}na ingēar dagum þēod cyninga{{\}}þrym ge frunon ...}}[Pakinggan! Ating narinig ang kadakilaan ng nagdaang panahon ng mga katutubong hari ng mga {{Lang|ang|Gār-Dene}} [isang maalamat na tribo ng [[mga Danes]]<nowiki>] ...]</nowiki>]] [[Lumang Ingles]], o Anglo-Sahon, ang pinakaunang anyo ng wikang Ingles na ginamit mula bandang taong 450 hanggang 1150. Nagmula ito sa mga dayalekto ng [[mga kanlurang wikang Hermaniko]], minsang tinutukoy bilang [[mga wikang Anglo-Prisyano]] o di kaya'y [[mga wikang Hermaniko ng Dagat Hilaga]], na sinasalita sa rehiyon ng [[Prisya]], [[Mababang Sahonya]], at katimugang [[Jutland]] (sakop ngayon ng [[Dinamarka]] at [[Alemanya]]) ng mga Hermanikong kilala sa kasaysayan bilang [[mga Anglo]], [[Mga Sahon|Sahon]], at [[Mga Yuto|Yuto]].<ref>{{Cite book |last=Baugh |first=Albert |title=A History of the English Language |date=1951 |publisher=Routledge & Kegan Paul |location=London |pages=60–83, 110–130 |language=en |trans-title=Kasaysayan ng Wikang Ingles}}</ref> Simula noong ikalimang siglo, [[Paninirahan ng mga Anglo-Sahon sa Britanya|tumira]] ang mga Anglo-Sahon sa Britanya matapos itong [[Pagtatapos ng panahon ng mga Romano sa Britanya|lisanin ng mga Romano]]. Pagsapit ng ikapitong siglo, Lumang Ingles na ang pangunahing wikang sinasalita sa lugar at pinalitan ang mga [[wikang Karaniwang Britoniko]] at [[Britanikong Latin]] na sinalita noong [[Romanong Britanya|panahon ng mga Romano]].{{sfn|Collingwood|Myres|1936}}{{sfn|Graddol|Leith|Swann et al.|2007}}{{sfn|Blench|Spriggs|1999}} Ang wika gayundin sa lugar ng [[Inglatera]] ay parehong pinangalan mula sa mga Anglo.{{sfn|Bosworth|Toller|1921}} Nahahati ang Lumang Ingles sa dalawang dayalektong Angliko ([[Mersiyano]] at [[Nortumbriyo]]) at dalawang dayalektong Sahon ([[Kentiko]] at [[Kanlurang Sahon]]).{{sfn|Campbell|1959|p=4}} Dahil sa impluwensiya ng [[kaharian ng Wessex]] at ang reporma sa edukasyon noong panahon ni [[Alfredo ang Dakila|haring Alfredo]] noong ikasiyam na siglo, Kanlurang Sahon ang siyang naging [[Pamantayang wika|pamantayan]] sa pagsusulat sa Lumang Ingles.{{sfn|Toon|1992|loc=Chapter: Old English Dialects}} Nakasulat ang [[Panulaang epiko|epikong tula]] na ''[[Beowulf]]'' sa Kanlurang Sahon, habang nakasulat naman sa Nortumbriyo ang pinakalumang [[tula]] sa wikang Ingles na ''[[Himno ni Caedmon]]''.{{sfn|Donoghue|2008}} Gayunpaman, nalinang ang Modernong Ingles mula sa dayalektong Mersiyano habang nalinang naman ang [[wikang Scots]] mula sa Nortumbriyo. Isinulat ang ilang mga pinakamaagang tala ng Lumang Ingles gamit ng [[alpabetong runiko]],{{sfn|Gneuss|2013|p=23}} bagamat ginamit kalaunan ang [[alpabetong Latin]] pagsapit ng ikapitong siglo; gumamit ito ng mga [[Panulatang unsiyal|kalahating unsiyal]] na titik at may kasama ring mga runikong titik na ''[[wynn]]'' {{angbr|{{lang|ang|ƿ}}}}, ''[[Thorn (titik)|thorn]]'' {{angbr|{{lang|ang|þ}}}}, at mga binagong titik Latin na ''[[eth]]'' {{angbr|{{lang|ang|ð}}}} at ''[[Æ|ash]]'' {{angbr|{{lang|ang|æ}}}}.{{sfn|Gneuss|2013|p=23}}{{sfn|Hogg|Denison|2006a|pp=30–31}} Malaki ang pagkakaiba ng Lumang Ingles sa modernong anyo ng wika. Hindi ito mauunawaan ng isang mananalita ng Ingles sa ika-21 siglo nang walang pagsasanay. Halos kapareho ang [[Balarila ng Lumang Wikang Ingles|balarila nito]] sa [[Balarila ng wikang Aleman|balarila]] ng [[wikang Aleman]]: maraming mga [[impleksiyon]] sa dulo ng salita at anyo ang mga [[pangngalan]], [[pang-uri]], [[panghalip]], at [[pandiwa]], at mas malaya ang [[ayos ng salita]] nito kesa sa modernong anyo nito. May mga anyo ang Modernong Ingles para sa [[Kaukulan (balarila)|kaukulan]] ({{Lang|en|grammatical case}}) ng panghalip (halimbawa [panlalaki] 'siya': {{Lang|en|he, him, his}}) at may iilan din para naman sa mga pandiwa (halimbawa 'magsalita': {{Lang|en|speak, speaks, speaking, spoke, spoken}}), pero sa Lumang Ingles, meron ding mga kaukulan para sa mga pangngalan at may mga dagdag na impleksiyon din ang mga pandiwa para sa [[Katauhan (balarila)|katauhan]] at [[kailanan]].{{sfn|Hogg|1992a}}{{sfn|Smith|2009}}{{sfn|Trask|2010}} === Impluwensiya ng Lumang Nordiko === Sa pagitan ng ikawalo hanggang ika-11 siglo, sumailalim ang Ingles na sinasalita sa ilang mga rehiyon sa impluwensiya ng [[Lumang Nordiko]], na isang [[Hilagang wikang Hermaniko]]. Dahil sa sunod-sunod na pagkolonisa ng [[mga Nordiko]] sa ilang bahagi ng Britanya noong panahong ito, nakakasalamuha ng mga mananalita ng Lumang Ingles sa mga mananalita ng Lumang Nordiko. Pinakamatindi ang interaksyon sa dalawang wika sa mga barayti ng wikang sinasalita sa hilagang-silangan na sakop noon ng [[Danelaw]] sa rehiyon ng [[York]]. Sa kasalukuyan, pinakamakikita ang impluwensiyang ito sa wikang Scots at sa [[Hilagang Ingles]]. Nakasentro ang impluwensiya ng mga Nordiko sa [[Lindsey]] sa [[Midlands]]. Matapos mapasailalim ang Lindsey sa kapangyarihan ng mga Anglo-Sahon noong taong 920, mabilis na kumalat ang Ingles sa naturang rehiyon. Sa modernong Ingles, ang impluwensiya ng mga Nordiko ay makikita sa [[panghalip]] sa ikatlong katauhan na nagsisimula sa ''th-'' ('sila', 'nila', 'kanila': {{Lang|en|they, them, their}}), na siyang pumalit sa mga orihinal na panghalip ng Anglo-Sahon na nagsisimula naman sa ''h-'' ({{Lang|ang|hie, him, hera}}).{{sfn|Thomason|Kaufman|1988|pp=284–290}} Makikita rin ito sa mga hiram na salita na pumalit sa mga katutubong Lumang Ingles kagaya ng {{Lang|en|give}} ('magbigay'), {{Lang|en|get}} ('kumuha'), {{Lang|en|sky}} ('langit'), {{Lang|en|skirt}} ('palda'), at {{Lang|en|egg}} ('itlog'). Mauunawaan ang Lumang Nordiko nang maayos-ayos ng mga mananalita ng ilang mga dayalekto ng Lumang Ingles, lalo na sa may hilaga.{{sfn|Kastovsky|1992|pp=320, 332}} === Gitnang Ingles === {{Quote box||align=right|quoted=true|salign=right|quote={{lang|enm|Englischmen þeyz hy hadde fram þe bygynnyng þre manner speche, Souþeron, Northeron, and Myddel speche in þe myddel of þe lond, ... Noþeles by comyxstion and mellyng, furst wiþ Danes, and afterward wiþ Normans, in menye þe contray longage ys asperyed, and som vseþ strange wlaffyng, chyteryng, harryng, and garryng grisbytting.}}{{pb}}[Bagamat sa simula pa lamang, may tatlong paraan na ang mga Ingles sa pagsasalita, yaong nasa Katimugan, nasa Hilaga, at nasa Midlands sa gitna ng bansa, ... Gayunpaman, dahil sa pakikihalubilo at paghahalo, umusbong ang wika ng bansa mula sa mga ito, habang may iilan na gumagamit pa rin ng kakaibang pag-uutal, daldalan, ungol, at nakakarinding ngitngitan.]|source=[[Juan ng Trevisa]], {{circa|1385}}{{sfn|Hogg|2006|pp=360–361}}|width=300px}} Karaniwang pinepetsahan ang pagsisimula ng [[Gitnang Ingles]] sa [[Normanong Pagsakop ng Inglatera|pananakop ng mga Normando]] sa Britanya mula noong 1066. Sa mga sumunod na siglo pagkatapos, sumailalim ang Ingles sa matinding impluwensiya ng anyo ng [[Lumang Pranses]] na sinasalita ng mga Normando na nanirahan sa Inglatera at naging bago nitong namumunong uri; kilala ito ngayon bilang [[Lumang Normando]]. Sa paglipas ng mga dekada, pawang mga naging bihasa sa dalawang wika ang parehong gitna at nakatataas na uri ng lipunan, mapa-Ingles man o Normando. Pagsapit ng 1150, bihira na lang sa panahong ito ang mga miyembro ng aristokrasya na marunong lamang ng Pranses.{{sfn|Townend|2012|pp=81–82}} Kalaunan, nalinang ang wikang Pranses na ginagamit ng mga Normando bilang [[wikang Anglo-Normando]].<ref>{{cite book |last=Short |first=Ian |title=A Companion to the Anglo-Norman World|trans-title=Gabay sa Mundong Anglo-Normando |chapter=Language and Literature|trans-chapter=Wika at Panitikan |lang=en|publisher=Boydell and Brewer |date=2002 |isbn=978-1-84615-046-3 |doi=10.1017/9781846150463.011 |pages=191–214}}</ref> Matuturo rin ang paghihiwalay ng Luma sa Gitnang Ingles sa kapanahunan ng paggawa sa komposisyong ''[[Orculum]]'' ng [[Mga Agustino|Agustinong kanon]] na si [[Orrm]] noong ika-12 siglo, na nagtatampok sa paghahalo ng mga elemento ng Lumang Ingles at Anglo-Normando sa kauna-unahang pagkakataon.{{sfn|Townend|2012|pp=99–100}} Samantala, nanatili pa ring marunong lamang sa Ingles ang mababang uri, na kumakatawan sa napakalaking bahagdan ng populasyon. Sa panahong ito, maraming hiram na salita ang ginamit nila na may kinalaman sa politika, batas, at iba pang mga prestihiyosong gawain.{{sfn|Svartvik|Leech|2006|p=39}} Halimbawa, nagmula sa Pranses na {{Lang|fr|trône}} ang salitang Ingles na {{Lang|en|throne}}, na tumutukoy sa pisikal na inuupuan ng isang hari gayundin sa metaporikal na kapangyarihan nito.<ref>{{cite journal |url=https://scholarworks.harding.edu/tenor/vol5/iss1/5 |title=Effects of the Norman Conquest on the English Language|trans-title=Mga Epekto ng Pananakop ng mga Normando sa Wikang Ingles|lang=en|first=Curt |last=Baker |date=Spring 2016 |journal=Tenor Times |volume=5}}</ref> Naging simple rin sa panahong ito ang mga impleksiyon ng Ingles, maaaring dahil sa paghahalo ng Lumang Nordiko at Lumang Ingles, na pawang parehas sa [[Morpolohiya (lingguwistika)|morpolohiya]] ngunit magkaiba ng impleksiyon. Nawala rin ang pagkakaiba ng [[kaukulang palagyo]] (nominatibo) at [[Kaukulang palayon|palayon]] (akusatibo) maliban sa mga [[panghalip panao]], nawala rin ang [[kaukulang pagamit]] (instrumental), at naging para lamang sa [[Pag-aari (balarila)|pag-aari]] ang [[kaukulang paari]] (henetibo). Naging regular din ang maraming mga di-regular na anyo ng impleksiyon,{{sfn|Lass|1992|pp=103–123} at naging payak rin ang sistema ng [[Kasunduan (balarila)|kasunduan]] sa mga pangungusap, na humantong sa isang hindi gaanong malayang [[ayos ng salita]].{{sfn|Fischer|van der Wurff|2006|pp=111–113}} Ilan sa mga sikat na panitikang naisulat sa Gitnang Ingles ang ''[[Mga Kuwento sa Canterbury]]'' ({{Circa|1400}}) ni [[Geoffrey Chaucer]] at [[Ang Kamatayan ni Arturo|''Ang Kamatayan ni Arturo'']] (1485) ni [[Thomas Malory]]. Naging talamak sa panahong ito ang paggamit sa panitikan ng [[dayalekto]] ng mga rehiyon, kagaya sa mga gawa ni Chaucer.<ref>{{cite web |last1=Horobin |first1=Simon |title=Chaucer's Middle English |trans-title=Gitnang Ingles ni Chaucer|lang=en|url=https://opencanterburytales.dsl.lsu.edu/refmideng/ |website=The Open Access Companion to the Canterbury Tales |publisher=Louisiana State University|quote=The only appearances of their and them in Chaucer's works are in the Reeve's Tale, where they form part of the Northern dialect spoken by the two Cambridge students, Aleyn and John, demonstrating that at this time they were still perceived to be Northernisms |archive-date=3 December 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191203092713/https://opencanterburytales.dsl.lsu.edu/refmideng/ |url-status=live}}</ref> Mababasa sa [[Bibliya ni Wycliffe|unang salin sa Ingles]] ni [[John Wycliffe]] sa [[Bibliya]] noong 1382 ang [[Ebanghelyo ni Mateo|Mateo]] 8:20 bilang: "{{Lang|enm|Foxis han dennes, and briddis of heuene han nestis}}" ('May mga lungga ang mga [[soro]], at may mga pugad ang mga [[ibon]] sa langit').<ref>{{cite web |last=Wycliffe |first=John |url=http://wesley.nnu.edu/fileadmin/imported_site/wycliffe/wycbible-all.pdf |publisher=Wesley NNU |title=Bible|trans-title=Bibliya |lang=en |archive-date=2 February 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170202202047/http://wesley.nnu.edu/fileadmin/imported_site/wycliffe/wycbible-all.pdf |url-status=live}}</ref> Mapapansin rito na may [[Panlapi|hulaping]] ''-n'' pa rin sa [[Pandiwa|pandiwang]] {{Lang|en|have}} ('magkaroon') pero wala na sa mga [[pangngalan]]. : === Maagang Modernong Ingles === [[File:Great_Vowel_Shift2a.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Great_Vowel_Shift2a.svg|thumb|Ang [[Malawakang Pagbabago ng Patinig]] na naganap sa mga mahahabang patinig ng Maagang Modernong Ingles. Matapos naging mga diptonggo {{IPA|/ai au/}} ang mga [[nakabukang patinig]] {{IPA|/iː uː/}}, umangat nang isang antas kalaunan ang bawat [[nakasarang patinig]] upang matumbasan ang pagbabago.]] Saklaw ng [[Maagang Modernong Ingles]] ng ika-14 hanggang ika-18 siglo ang pagsimple pa lalo na sistema ng impleksiyon, pagsasakodigo sa wika, at ang tinatawag na [[Malawakang Pagbabago sa Patinig]], kung saan nagsimulang lumipat ang mga [[patinig]] sa mga salitang Ingles patungo sa modernong bigkas nito. [[Pag-angat (lingguwistika)|Umangat]] ang mga [[Gitnang patinig|gitna]] at [[nakabukang patinig]] at [[Paghahati sa patinig|nahati]] bilang mga [[diptonggo]] ang mga [[nakasarang patinig]]. Halimbawa, binibigkas noon ang salitang Ingles na {{Lang|en|bite}} ('kagat', binabasa ''bayt'') bilang {{Lang|en|beet}} ('[[remolatsa]]') sa kasalukuyan, at binibigkas naman noon ang {{Lang|en|bout}} sa {{Lang|en|about}} ('tungkol', binabasa ''abawt'') bilang {{Lang|en|boot}} ('bota') sa kasalukuyan. Ito ang dahilan kung bakit may malaking pinagkaiba ang pagbigkas sa mga salitang Ingles at sa pagbaybay sa mga ito; ito rin ang dahilan bakit maraming pwedeng maging tunog ang bawat patinig ng Ingles kumpara sa ibang mga wika.{{sfn|Lass|2000a}}{{sfn|Görlach|1991|pp=66–70}} Nagsimula maging prestihiyoso ang paggamit sa wikang Ingles, kumpara sa Normandong Pranses, sa kasagsagan ng kapanahunan ni [[Enrique V ng Inglatera]]. Sinimulang gamitin ng [[Court of Chancery]] sa [[Westminster, London|Westminster]] ang Ingles sa mga [[Writ|opisyal na dokumento]] nito noong bandang 1430, at nabuo dahil rito ang isang bagong pamantayang anyo ng Gitnang Ingles na tinatawag na [[Pamantayang Chancery]] mula sa mga dayalekto ng [[London]] at [[Silangang Midlands]]. Noong 1476, ipinakilala ni [[William Caxton]] sa Inglatera ang [[palimbagan]], na lalong nagpalawak pa sa impluwensiya ng naturang pamantayan ng Ingles.{{sfn|Nevalainen|Tieken-Boon van Ostade|2006|pp=274–279}} Kabilang sa mga panitikang nakasulat sa Maagang Modernong Ingles ang mga gawa ni [[William Shakespeare]] gayundin ang [[King James Version|Bersiyon ni Haring Jaime]] (KJV) ng Bibliya noong 1611. Bagamat halos katulad na ng modernong bigkas at baybay ang mga salita sa puntong ito, may mga pagkakaiba pa rin sa bigkas mula sa modernong Ingles, kagaya ng pagbigkas pa rin sa mga kumpol-katinig na {{IPA|/kn ɡn sw/}} sa {{Lang|en|knight}} ('[[kabalyero]]'), {{Lang|en|gnat}} ('[[niknik]]'), at {{Lang|en|sword}} ('[[espada]]'), na sa ngayo'y pawang mga di na binibigkas ang isa sa mga katinig nito.{{Efn|Hindi na binibigkas ang ''k'' at ''g'' sa {{IPA|/kn/}} at {{IPA|/gn/}}, habang di naman binibigkas na ang ''w'' sa {{IPA|/sw/}}.}} Ilan sa mga tampok ng Maagang Modernong Ingles na ginamit ni Shakespeare ay maituturing na'ng laos o makaluma sa modernong mambabasa nito.{{sfn|Cercignani|1981}} Mababasa ang [[Ebanghelyo ni Mateo|Mateo]] 8:20 sa KJV bilang: "{{Lang|en|The Foxes have holes and the birds of the ayre have nests.}}" ('May mga lungga ang mga soro habang may mga pugad ang mga ibon ng himpapawid.') Dito, mapapansin ang pagkawala ng mga [[Kaukulan (lingguwistika)|kaukulan]] at ang resulta nito tulad halimbawa ng paggamit sa ayos na [[paksa–pandiwa–layon]] ({{Lang|en|subject–verb–object}}) at sa salitang {{Lang|en|of}} bilang pamalit sa nawalang [[kaukulang paari]]. Makikita rin dito ang mga hiram na salitang nagmula sa Pranses kagaya ng {{Lang|en|ayre}} (ngayo'y {{Lang|en|air}}, 'himpapawid') at sa ibang mga kaso, nagpalit mismo sa katutubong salita nito tulad ng {{Lang|en|bird}} ('ibon') na pumalit sa Lumang Ingles na {{Lang|ang|fugol}}.{{sfn|Lass|2006|pp=46–47}} === Pagkalat === Pagsapit ng huling bahagi ng ika-18 siglo, naipakalat ng [[Imperyong Britaniko]] ang wikang Ingles sa mga teritoryo at nasasakupan nito. Dahil sa paggamit sa kalakalan, agham at teknolohiya, diplomasya, sining, at pormal na edukasyon, Ingles ang naging pinakaunang tunay na pandaigdigang wika, na ginagamit sa pandaigdigang komunikasyon.{{sfn|How English evolved into a global language|2010}}{{sfn|The Routes of English}} Ginamit ito sa Hilagang Amerika, ilang bahagi ng Aprika, Oseaniya, at iba pang mga rehiyon. Nang lumaya ang mga bansang may maraming [[katutubong wika]], Ingles ang ginamit nilang [[opisyal na wika]] upang maiwasan ang mga politikal na balakid dahil sa paggamit sa isang katutubong wika kesa sa iba.{{sfn|Romaine|2006|p=586}}{{sfn|Mufwene|2006|p=614}}{{sfn|Northrup|2013|pp=81–86}} Bumilis pa lalo ang pagkalat ng wika dahil sa mabilis na paglaki ng impluwensiya sa kultura at politika ng [[Estados Unidos]] matapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]], gayundin sa pagbobrodkast sa buong mundo sa wikang Ingles ng mga brodkaster tulad ng [[BBC]] ng [[Reyno Unido]].{{sfn|Graddol|2006}}{{sfn|Crystal|2003a}} Ingles ang pinakaginagamit na wika sa ika-21 siglo.{{sfn|McCrum|MacNeil|Cran|2003|pp=9–10}} Habang nalilinang ang modernong Ingles, nabuo ang mga pamantayang gabay para sa wika, na ginamit kalaunan sa opisyal na paraan kagaya halimbawa sa pampublikong edukasyon at pahayagan. Noong 1755, nilathala ni [[Samuel Johnson]] ang ''[[Dictionary of the English Language]]'', na nagpakilala sa pamantayang pagbaybay at paggamit sa mga salita. Samantala, nilathala naman ng Amerikanong si [[Noah Webster]] noong 1828 ang isang [[Diksiyonaryong Webster|diksiyonaryo]] na may layuning makapagtatag ng isang pamantayang anyo sa pagsusulat at pagsasalita ng [[Amerikanong Ingles]] na hiwalay sa pamantayan ng Britanya. Sa Britanya, unti-unting bumaba ang tingin sa mga dayalekto at barayti ng [[Britanikong Ingles]] na wala sa pamantayan, na nagpabilis sa paggamit ng mga prestihiyosong dayalekto ng mga nasa gitnang uri.{{sfn|Romaine|1999a}} Sa modernong Ingles, wala na halos mga kaukulan; tanging makikita na lang ito sa mga [[panghalip]]. Halos matatag na rin ang [[paksa–pandiwa–layon]] (SVO) na [[ayos ng salita]].{{sfn|Romaine|1999a}} Naging talamak na rin ang paggamit sa ilang mga pagbabago sa wika kagaya ng [[Do-support|paggamit ng salitang ''do'']] para sa mga kaso kung saan kinakailangang [[Pagbaliktad sa paksa at pantulong|baliktarin]] ang mga [[sugnay]] tulad sa mga tanong.{{Efn|Isang halimbawa nito ang paggawa ng mga tanong sa pamamagitan ng pagbaliktad sa [[pandiwang pantulong]] ({{lang|en|auxiliary verb}}, hal. {{lang|en|is, are, am}}) at sa paksa: ang "{{lang|en|He will laugh}}" ('Tatawa siya') ay nagiging "{{lang|en|Will he laugh?}}" ('Tatawa ba siya?') sa anyong patanong nito. Gayunpaman, kung walang pandiwang pantulong, ginagamit ang salitang {{lang|en|do}} bilang pamalit sa nawawalang pandiwa: ang "{{lang|en|He laughs.}}" ('Tumawa siya') ay nagiging "{{lang|en|Did he laugh}}" ('Tumawa ba siya?'). Pansinin na nasa anyong pangnakaraan ang pandiwang {{lang|en|do}} ({{lang|en|did}}) rito.}} Dumami rin ang mga kaso ng paggamit sa anyong progresibo (mga nagtatapos sa hulaping {{Lang|en|–ing}} ng [[pandiwa]], at tuloy-tuloy ring nagiging regular ang mga pandiwang may di-regular na anyo (hal. {{Lang|en|dreamed}} ('napanaginipan') imbes na {{Lang|en|dreamt}}) gayundin sa paggamit pa lalo sa mga analitikal na alternatibo sa mga impleksiyon (hal. {{Lang|en|more polite}} ('mas magalang') imbes na {{Lang|en|politer}}). Dahil sa tindi ng presensiya sa midya ng Amerikanong Ingles, naiimpluwensiyahan na rin pati ang Britanikong Ingles.{{sfn|Leech|Hundt|Mair|Smith|2009|pp=18–19}}{{sfn|Mair|Leech|2006}}{{sfn|Mair|2006}} == Heograpiya == [[File:Detailed_SVG_map_of_the_Anglophone_world.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Detailed_SVG_map_of_the_Anglophone_world.svg|thumb|{{legend|#045a8d|Katutubong wika ng mayorya}} {{legend|#0674b6|Katutubong wika ng mayorya at isa sa mga opisyal na wika}} {{legend|#439dd4|Opisyal na wika pero katutubong wika ng minorya}} {{legend|#9bbae1|Pangalawang wika: sinasalita ng lagpas 20% ng populasyon, ''de facto'' na wika ng trabaho, pamahalaan, edukasyon, atbp.<ref name="Ethnologue26" />}}]] Ayon sa isang ulat noong 2016, tinatayang nasa 400 milyong katao ang [[Katutubong wika|katutubong mananalita]] ng wikang Ingles, at nasa 1.1 bilyong katao naman ang nagsasalita nito bilang [[pangalawang wika]].<ref>{{cite web |last1=Breene |first1=Keith |date=15 November 2019 |title=Which countries are best at English as a second language? |trans-title=Ano-anong mga bansa at pinakamagaling mag-Ingles bilang pangalawang wika? |url=https://www.weforum.org/agenda/2016/11/which-countries-are-best-at-english-as-a-second-language-4d24c8c8-6cf6-4067-a753-4c82b4bc865b |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161125144549/https://www.weforum.org/agenda/2016/11/which-countries-are-best-at-english-as-a-second-language-4d24c8c8-6cf6-4067-a753-4c82b4bc865b/ |archive-date=25 November 2016 |access-date= |publisher=World Economic Forum |language=en}}</ref> Ingles ang wika na may pinakamaraming mananalita sa kabuuan, na sinasalita sa lahat ng kontinente.{{sfn|Crystal|2003b|p=106}} Nakadepende ang dami ng mga mananalita bilang pangalawang wika o bilang banyagang wika sa antas ng kagalingan, mula 400 milyon hanggang lagpas 1 bilyon.{{sfn|Crystal|2003b|pp=108–109}} Tinataya naman noong 2003 na mas marami ang mananalita ng Ingles bilang pangalawang wika kumpara sa mga katutubong mananalita nito nang tatlo sa isa.{{sfn|Crystal|2003a|p=69}} === Tatlong bilog ng Ingles === [[File:EF_English_Proficiency_Index_2019_Europe.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:EF_English_Proficiency_Index_2019_Europe.svg|thumb|Kagalingan sa wikang Ingles ng piling mga bansa sa [[Europa]] at [[Dagat Mediteraneo|Mediteraneo]] ayon sa isang ulat noong 2019:<ref>{{cite web |title=EF English Proficiency Index 2019 |url=https://www.ef.com/assetscdn/WIBIwq6RdJvcD9bc8RMd/cefcom-epi-site/reports/2019/ef-epi-2019-english.pdf |pages=6–7 |language=en}}</ref> {{legend|#407294|Napakataas (63.07–70.27)}} {{legend|#5A857D|Mataas (58.26–61.86)}} {{legend|#9DBB88|Katamtaman (52.50–57.38)}} {{legend|#E7CB5B|Mababa (48.69–52.39)}} {{legend|#F47B4B|Napakababa (40.87–48.19)}} {{legend|#c0c0c0|Hindi kasama sa ulat}}]] Grinupo ng [[Lingguwistika|lingwistang]] si [[Braj Kachru]] ang mga bansa sa mundo sa tatlong bilog ayon sa antas ng paggamit sa wikang Ingles rito. Ipinapakita ng modelong ito ang pagkalat ng Ingles mula sa mga katutubong bansa nito patungo sa iba, gayundin sa dami ng gumagamit nito sa isang partikular na bansa. Tinatawag ang tatlong bilog bilang "loob", "labas", at "lumalawak". Maaaring gumalaw ang mga bansa papaloob o papalabas depende sa magiging kahihinatnan ng wika rito sa hinaharap.{{sfn|Kachru|2006|p=196}}{{sfn|Svartvik|Leech|2006|p=2}} * '''Loobang bilog''' ({{Lang|en|inner circle}}) ang mga bansa na may malaking porsyento ng populasyon ang katutubong mananalita ng Ingles. Kabilang rito ang [[Reyno Unido]], [[Estados Unidos]], [[Canada|Kanada]], [[Australia]], [[Nueva Selanda]], [[Irlanda]], at [[Timog Aprika]].{{sfn|Kachru|2006|p=196}} * '''Labas na bilog''' ({{Lang|en|outer circle}}) ang mga bansa na may mas maliit na bilang ng mga katutubong mananalita ng Ingles ngunit ginagamit bilang pangalawang wika para sa mga pang-araw-araw na gawain at institusyon kagaya sa edukasyon, pamahalaan, at negosyo. Kabilang rito ang [[Pilipinas]], gayundin ang [[Nigeria]], [[Indiya|India]], [[Pakistan]], [[Malaysia|Malasya]], [[Singapore|Singapura]], at [[Jamaica|Hamayka]].{{sfn|Bao|2006|p=377}} * '''Lumalawak na bilog''' ({{Lang|en|expanding circle}}) ang mga bansa kung saan hindi karaniwang sinasalita ang Ingles at tinuturo bilang isang banyagang wika. Sa mga bansang ito kumakalat ang wikang Ingles dahil sa katayuan nito bilang isang pandaigdigang wika.{{sfn|Trudgill|Hannah|2008|p=5}} === Plurisentrikong wika === Isang [[plurisentrikong wika]] ang Ingles; ibig sabihin, wala itong iisang pambansang otoridad na namamahala sa pamantayan ng wika.{{sfn|Trudgill|Hannah|2008|p=2}}{{sfn|Romaine|1999}}{{sfn|Baugh|Cable|2002}} Madalas na sinusundan ng sinasalitang Ingles lalo na sa brodkasting ang mga pambansang pamantayan sa pagbigkas na kinagisnan imbes na isinakodigo. Karaniwang malalaman sa kanilang [[aksent]] kung saan nagmula ang mga brodkaster,{{sfn|Trudgill|2006}} pero madalas na sinusulat ang iskrip sa mga balita sa isang [[Ortograpiya ng wikang Ingles|pandaigdigang anyo ng pamantayang Ingles]]. Tipikal na dinidikta ng konsenso mula sa mga iskolar ng wika ang mga karaniwang gawi sa pagsusulat sa Ingles, hindi mula sa isang pamahalaan o pandaigdigang organisasyon.{{sfn|Ammon|2008|pp=1537–1539}} Maiintindihan ng mga Amerikanong tagapakinig ang maraming brodkast na nagmula sa Britanya at kabaligtaran. Maiintindihan ng mga mananalita ng Ingles ang karamihan sa kahit anong mga programa sa radyo at telebisyon gayundin sa mga pelikulang nagmula sa mga [[Anglospero|bansang nagsasalita ng Ingles]].{{sfn|Svartvik|Leech|2006|p=122}} Parehong may pormal at di-pormal na estilo ang pamantayan at panrehiyong barayti ng Ingles, at tanging nagkakaiba lamang sa mga salitang ginagamit (hal. {{Lang|en|lift}} sa Britanya habang {{Lang|en|elevator}} sa Amerika), sintaksis (hal. {{Lang|en|on the weekend}} sa Amerika habang {{Lang|en|at the weekend}} sa Britanya), at paggamit sa teknikal at di-teknikal na rehistro.{{sfn|Trudgill|Hannah|2008|pp=5–6}} Dahil sa kasaysayan ng paninirahan sa mga bansang nasa loobang bilog, nagawang maipantay ng Britanya ang pagkakaiba sa dayalekto at makagawa ng mga anyong [[koine]] ng Ingles sa [[Timog Aprika]], [[Australya|Australia]], at [[Nueva Selanda]].{{sfn|Deumert|2006|p=130}} Mabilis na natutong mag-Ingles ang marami sa mga migranteng nanirahan sa Estados Unidos. Sa kasalukuyan, malaking bahagdan ng populasyon ng Estados Unidos ngayon ay kaya lamang magsalita ng iisang wika.{{sfn|Deumert|2006|p=131}}{{sfn|Ryan|2013|loc=Table 1}} Ukol sa pambansang katayuan ng wikang Ingles sa mga piling bansa, * Sa Australia, walang itinalagang opisyal na wika sa parehong pambansa at pang-estadong lebel.<ref>{{Cite journal |last=Ward |first=Rowena |date=2019 |title='National' and 'Official' Languages Across the Independent Asia-Pacific |trans-title='Pambansa' at 'Opisyal' na mga Wika ng Malayang Asya-Pasipiko|lang=en|journal=Journal of Multidisciplinary International Studies |volume=16 |issue=1/2 |pages=83–84 |doi=10.5130/pjmis.v16i1-2.6510 |doi-access=free}}</ref> * Sa [[Kanada]], parehong opisyal na wika sa pambansang lebel ang Ingles at [[Wikang Pranses|Pranses]].<ref>{{cite web |url=http://news.gc.ca/web/article-eng.do?m=/index&nid=480459 |archive-url=https://archive.today/20130410031606/http://news.gc.ca/web/article-eng.do?m=/index&nid=480459 |url-status=dead |archive-date=10 April 2013 |title=40 Years of the Official Languages Act |publisher=Department of Justice Canada |lang=en|trans-title=40 Taon ng Official Languages Act}}</ref> Opisyal na wika (o isa sa mga opisyal na wika) rin sa anim na lalawigan at tatlong teritoryo ang Ingles, habang wala namang itinalagang opisyal na wika sa tatlong lalawigan. Sa [[Québec|Quebec]], Pranses lamang ang tanging opisyal na wika nito.<ref>{{cite web |url=https://www.legisquebec.gouv.qc.ca/en/tdm/cs/C-11 |title=Charter of the French language |last= |first= |date=26 March 2024 |website=Légis Québec |publisher=Québec Official Publisher |lang=en|trans-title=Karta ng Wikang Pranses}}</ref> * Sa [[Republika ng Irlanda|Irlanda]], Ingles ang itinalagang pangalawang wika ng bansa, habang [[Wikang Irlandes|Irlandes]] naman ang itinalagang unang wika.<ref>{{cite web |url=https://www.irishstatutebook.ie/eli/cons/en/html#part2 |title=Article 8 of the Constitution of Ireland|trans-title=Artikulo 8 ng Saligang-batas ng Irlanda|lang=en|last= |first= |date=January 2020 |website=Irish Statute Book}}</ref> * Bagamat mayorya ng populasyon ng Nueva Selanda ang nagsasalita ng Ingles, tanging [[Wikang Māori|Maori]] at ang [[Wikang nakasenyas ng Nueva Selanda|pambansang wikang nakasenyas]] nito ang itinalagang opisyal na wika ng bansa.<ref>{{cite web |title=Maori Language Act 1987 |url=http://www.legislation.govt.nz/act/public/1987/0176/latest/DLM124116.html |lang=en}}</ref> <ref>{{cite news |url=http://tvnz.co.nz/view/page/488120/696482 |title=Recognition for sign language |date=6 April 2006 |work=[[Television New Zealand]] |trans-title=Pagkilala sa wikang nakasenyas |lang=en |access-date=21 Enero 2026 |archive-date=15 Mayo 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110515221254/http://tvnz.co.nz/view/page/488120/696482 |url-status=dead }}</ref> * Walang itinalagang opisyal na wika sa [[Reyno Unido]]. Gayunpaman, sa [[Gales]] at [[Hilagang Irlanda]], Ingles ang isa sa mga opisyal na wika nito.<ref>{{cite journal |last1=Huws |first1=Catrin Fflur |title=The Welsh Language Act 1993: A Measure of Success?|trans-title=Ang Welsh Language Act 1993: Panukat sa Tagumpay?|lang=en |journal=Language Policy |date=June 2006 |volume=5 |issue=2 |pages=141–160 |doi=10.1007/s10993-006-9000-0}}</ref><ref>{{Cite news |date=26 October 2022 |title=Irish language and Ulster Scots bill clears final hurdle in Parliament|trans-title=Nalampasan na ng panukalang Irish language at Ulster Scots ang huling balakid nito sa Parlamento|lang=en|work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/uk-northern-ireland-63402597}}</ref> Walang itinalagang opisyal na wika sa [[Eskosya]] at [[Inglatera]]. * Sa [[Estados Unidos]], Ingles ang itinalagang opisyal na wika ng bansa sa bisa ng isang kautusang tagapagpaganap noong 2025.<ref>{{Cite news |last1=Ho |first1=Vivian |last2=Pannett |first2=Rachel |date=1 March 2025 |title=A Trump order made English the official language of the U.S. What does that mean? |trans-title=Ginawa sa bisa ng isang utos ni Trump ang wikang Ingles bilang opisyal na wika ng Estados Unidos. Ano'ng ibig sabihin nito?|lang=en|url=https://www.washingtonpost.com/nation/2025/03/01/trump-english-official-language-explainer/ |newspaper=[[The Washington Post]]}}</ref> Opisyal na wika (o isa sa mga opisyal na wika) ang Ingles sa 32 estado at limang teritoryo. Walang itinalagang opisyal na wika sa natitirang 18 estado at sa [[Distrito ng Columbia]].<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/united-states/#people-and-society |title=United States |date=29 May 2024 |website=The World Factbook |publisher=Central Intelligence Agency |trans-title=Estados Unidos |lang=en |access-date=21 Enero 2026 |archive-date=12 Disyembre 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211212224932/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/united-states/#people-and-society |url-status=dead }}</ref> === Pandaigdigang wika === [[File:Countries_in_which_English_Language_is_a_Mandatory_or_an_Optional_Subject.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Countries_in_which_English_Language_is_a_Mandatory_or_an_Optional_Subject.svg|thumb|Katayuan ng wikang Ingles sa pampublikong edukasyon sa bawat rehiyon:<ref>{{cite web |title=Countries in which English Language is a Mandatory or an Optional Subject |trans-title=Mga Bansa kung saan isang Kinakailangan o Mapipiling Asignatura ang Wikang Ingles |url=https://www.uwinnipeg.ca/global-english-education/countries-in-which-english-is-mandatory-or-optional-subject.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221031000038/https://www.uwinnipeg.ca/global-english-education/countries-in-which-english-is-mandatory-or-optional-subject.html |archive-date=31 October 2022 |access-date= |publisher=The University of Winnipeg |language=en}}</ref>{{legend|#00a2e8|Kinakailangang asignatura}}{{legend|#ffc90e|Mapipiling asignatura}}{{legend|#ababab|Walang datos}}]] Inilalarawan minsan ang wikang Ingles bilang ang pinakaunang pandaigdigang ''[[lingua franca]]'',{{sfn|Graddol|2006}}{{sfn|Meierkord|2006|p=165}} o di kaya'y bilang ang pinakaunang [[pandaigdigang wika]].{{sfn|Brutt-Griffler|2006|pp=690–691}}{{sfn|Northrup|2013}} Pinakaginagamit na wika ang Ingles pagdating sa paglalathala, telekomunikasyon, kalakalan, libangan, at diplomasya.{{sfn|Northrup|2013}} Nakamit nito ang pagkapantay sa [[wikang Pranses]] noong 1919 sa kasagsagan ng negosasyon sa [[Kasunduan sa Versailles]].{{sfn|Phillipson|2004|p=47}} Pagsapit ng pagtatag sa [[Mga Nagkakaisang Bansa]] noong 1945, naging pangunahing wika na ang Ingles;{{sfn|Conrad|Rubal-Lopez|1996|p=261}} isa ito sa anim na opisyal na wika ng naturang organisasyon at ang kasalukuyang pinakaginagamit na wika sa pandaigdigang diplomasya at pakikipag-ugnayan.{{sfn|United Nations|2010}}{{sfn|Richter|2012|p=29}} Nakatalaga ang Ingles bilang isang opisyal na wika o di kaya'y wika ng trabaho sa maraming mga pandaigdigang organisasyon kagaya ng [[Pandaigdigang Lupong Olimpiko]] (IOC), Ginagamit rin ito bilang wika ng trabaho kahit maging sa mga panrehiyong organisasyon kagaya ng [[Samahan ng mga Bansa sa Timog-Silangang Asya]] (ASEAN) at [[Ekonomikong Kooperasyon sa Asya-Pasipiko]] (APEC), kung saan hindi gaanong kalaganap ang paggamit sa naturang wika sa mga kasaping bansa nito. Sa [[Unyong Europeo]] (EU), Ingles ang karaniwang ginagamit na wika ng trabaho ng mga kasaping bansa nito kahit na pinapayagan ng unyon na gumamit ang mga kasapi nito ng kahit anong wika.{{sfn|Ammon|2006|p=321}} Ingles ang ginagamit na basehan sa mga [[kontroladong likas na wika]],{{sfn|Wojcik|2006|p=139}} gayundin bilang ang wikang ginagamit sa larangan ng [[paglalayag]] at [[Abyasyon|pagpapalipad]].{{sfn|International Maritime Organization|2011}}{{sfn|International Civil Aviation Organization|2011}} [[File:English_Proficiency_Index_by_country_as_of_2014.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:English_Proficiency_Index_by_country_as_of_2014.svg|thumb|English Proficiency Index noong 2014:<ref>{{cite web |title=Countries in which English Language is a Mandatory or an Optional Subject |trans-title=Mga Bansa kung saan isang Kinakailangan o Mapipiling Asignatura ang Wikang Ingles |url=https://www.uwinnipeg.ca/global-english-education/countries-in-which-english-is-mandatory-or-optional-subject.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221031000038/https://www.uwinnipeg.ca/global-english-education/countries-in-which-english-is-mandatory-or-optional-subject.html |archive-date=31 October 2022 |access-date= |publisher=The University of Winnipeg |language=en}}</ref> {{legend|#225500|Napakataas (80–100%)}} {{legend|#44aa00|Mataas (60–80%)}} {{legend|#66ff00|Katamtaman (40–60%)}} {{legend|#99ff55|Mababa (20–40%)}} {{legend|#ccffaa|Napakababa (0.1–20%)}} {{legend|#c0c0c0|Walang datos}}]] Wikang Ingles ang pinaka-inaaral na banyagang wika sa mundo.{{sfn|Graddol|2006}}{{sfn|Crystal|2003a}} Nag-aaral ang karamihan sa mga tao ng Ingles dahil sa praktikal na kadahilanan at hindi sa ideolohiya.{{sfn|Kachru|2006|p=195}} Sa EU, Ingles ang pinakasinasalitang banyagang wika sa 19 sa 25 kasaping bansa nito kung saan hindi opisyal na wika ito. Ayon sa isang opisyal na poll noong 2012 (noong kasapi pa ang [[Reyno Unido]]) sa mga kasaping bansa na hindi opisyal na wika ang Ingles, 38% ng mga sumagot ay nagsabing kaya nilang makapagsalita ng Ingles sa antas ng pakikipag-usap sa iba.{{sfn|European Commission|2012|pp=21, 19}} Kinokonekta ang matinding impluwensiya ng Ingles sa pagbilis ng [[Kamatayan ng wika|kamatayan ng ibang mga maliliit na wika]];{{sfn|Crystal|2000}} dahil rito, inaakusahan din ang wika ng [[Imperyalismong pangwika|imperyalismo]] at marami rin ang aktibong tumututol sa paggamit nito.{{sfn|Jambor|2007}} Gayunpaman, patuloy pa ring dumadami ang mga mananalita ng Ingles dahil sa paniniwalang nagdadala ng kaginhawaan at mas mabuting buhay ang paggamit nito.{{sfn|Svartvik|Leech|2006|loc=Chapter 12: English into the Future}} Kinakailangang marunong sa wikang Ingles sa maraming mga larangan kagaya ng sa [[medisina]] at [[kompyuting]]. Bagamat magkasingpantay noon ang Ingles sa Pranses at [[Wikang Aleman|Aleman]] pagdating sa pananaliksik, Ingles na ang natatanging nananaig na wika sa kasalukuyan.{{sfn|Gordin|2015}} Makikita ang dominasyon nito sa [[maagham na paglalathala]] sa mga [[indeks]] ng mga [[siyentipikong dyornal]] kagaya ng ''Chemical Abstracts'': noong 1998, nasa lagpas 80% ng lahat na naka-indeks na siyentipikong artikulo ng dyornal ang nakasulat sa Ingles, 90% sa mga [[likas na agham]] noong 1996, at 82% sa [[araling pantao]] noong 1995.{{sfn|Brutt-Griffler|2006|pp=694–695}} Sa kasagsagan ng [[dekolonisasyon]] sa [[Imperyong Britaniko]] noong dekada 1950s at 1960s, patuloy na ginamit ng mga lumayang kolonya ang wikang Ingles imbes na alisin ito sa mga wika ng kanilang bansa.{{sfn|Mufwene|2006|p=614}}{{sfn|Northrup|2013|pp=81–86}} Halimbawa, patuloy na ginagamit sa [[India]] ang Ingles matapos nitong lumaya sa Reyno Unido. India ngayon ang ikatlong may pinakamaraming inilalathalang aklat sa naturang wika matapos ng [[Estados Unidos]] at Reyno Unido,{{sfn|Sailaja|2009|pp=2–9}} kahit na di lalagpas sa 5% ng populasyon nito ang marunong magsalita ng Ingles nang maayos. Noong 2004, ipinagpalagay ng iskolar na si David Crystal na India ang may pinakamalaking populasyon na kayang magsalita o makaunawa ng Ingles sa mundo,{{sfn|Crystal|2004}} bagamat marami ring iskolar na naniniwalang Estados Unidos pa rin ang may hawak sa naturang titulo.{{sfn|Graddol|2010}} Marami sa mga mananalita ng Ingles Aprika ang bahagi ng pamayanang "Apro-Sakson" ng kontinente.{{sfn|Mazrui|Mazrui|1998}} Pinaniniwalaan na mananatili ang Ingles bilang isang wikang [[koine]] sa hinaharap.{{sfn|Crystal|2006}} == Dayalekto, aksent, at barayti == Maraming [[Talaan ng mga dayalekto ng wikang Ingles|mga dayalekto]] ng wikang Ingles ang natukoy ng mga [[Dayalektolohiya|dayalektologo]], na kumakatawan sa panrehiyong pagkakaiba pagdating sa balarila, bokabularyo, at pagbigkas. Naiiba ito sa [[Mga panrehiyong aksent ng wikang Ingles|mga panrehiyong aksent]], na tanging tumutukoy lamang sa pagkakaiba sa pagbigkas. Karaniwang hinahati ng mga lingwista ang wikang Ingles sa dalawang malalawak na kategorya, [[Britanikong Ingles]] (BrE) at [[Hilagang Amerikanong Ingles]] (NAE).{{sfn|Crystal|2003b|p=107}} === Britanya at Irlanda === <gallery mode="packed"> File:Alain_de_Botton_on_Fear_of_Failure_at_Cannes_Lions_2012.flac|Boses ni [[Alain de Botton]], na may modernong aksent na RP. File:Danny_Baker_BBC_Radio4_Desert_Island_Discs_31_Jul_2007_b012wcl4.flac|Boses ni [[Danny Baker]], na may aksent na [[Cockney (aksent)|Cockney]]. File:Russell_brand_bbc_radio4_desert_island_discs_21_07_2013.flac|Boses ni [[Russell Brand]], na lumaki sa [[Essex]] at may aksent na [[Estuaryong Ingles]]. File:Damien_hirst_bbc_radio4_desert_island_discs_13_05_2013_b01sd0hy.flac|Boses ni [[Damien Hirst]], na may aksent na kanlurang [[Yorkshire (dayalekto)|Yorkshire]]. File:John_bishop_bbc_radio4_desert_island_discs_24_06_2012.flac|Boses ni [[John Bishop]], na may aksent na [[Scouse]]. File:Rob_Brydon_BBC_Radio4_Front_Row_18_Mar_2012_b01dhl11.flac|Boses ni [[Rob Brydon]], na may aksent na katimugang [[Ingles ng Gales|Gales]]. File:Alex_Salmond_BBC_Radio4_Desert_Island_Discs_16_January_2011_b00xgs41.flac|Boses ni [[Alex Salmond]], na gumagamit ng isa sa mga aksent ng [[Ingles ng Eskosya|Eskosya]]. File:George_Best_-_The_New_Elizabethans_-20_Jul_2012_-_b01kt7cs.flac|Boses ni [[George Best]], na may aksent na [[Ingles ng Ulster|Hilagang Irlanda]]. File:Mary_Robinson_-_Desert_Island_Discs_-_28_July_2013.flac|Boses ni [[Mary Robinson]], na gumagamit ng isa sa mga aksent ng [[Hiberno-Ingles|Irlanda]]. </gallery> [[File:Dialects_of_English_in_UK_and_Ireland.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Dialects_of_English_in_UK_and_Ireland.svg|thumb|Mga pangunahing rehiyon ng mga dayalekto ng wikang Ingles sa [[Britanya (ngalan ng pook)|Britanya]] at [[Irlanda (pulo)|Irlanda]].]] Dahil sinasalita na ang wikang Ingles sa Britanya sa nakalipas na humigit-kumulang 1,500 taon, maraming mga dayalekto ng wika ang nabuo rito.{{sfn|Trudgill|1999|p=10}} Sa [[United Kingdom|Reyno Unido]], itinuturing ang [[Received Pronunciation]] (RP, {{Literal|Tamang Pagbigkas}}), isang edukadong aksent na nagmula sa [[Timog-silangang Inglatera]], bilang ang tradisyonal na pamantayang ginagamit sa [[brodkasting]] partikular na ang [[BBC]] (kaya tinatawag din itong {{Lang|en|BBC English}}, {{Literal|Ingles ng BBC}}) at kinokonsidera bilang pinaka-prestihiyoso sa lahat ng mga dayalekto ng bansa. Ang mabilis na pagkalat ng aksent na ito dahil sa midya ang siyang itinuturong dahilan sa mabilis ding pagbaba ng paggamit sa mga panlalawigang aksent. Napag-alaman sa [[Sarbey ng mga Dayalekto ng Ingles]] noong 1950 hanggang 1951 na bagamat may pagkakaiba pa rin sa balarila at bokabularyo ang mga dayalekto ng wikang Ingles sa Reyno Unido, mapapansing kumokonti ang pagkakaibang ito sa paglipas ng panahon.{{sfn|Trudgill|1999|p=125}} Gayunpaman, tanging naapektuhan lamang ang mga pagkakaiba ng mga dayalekto pagdating sa balarila at bokabularyo. Nasa 3% lamang ng mga Ingles ang aktuwal na gumagamit ng RP sa karaniwang usapan; ginagamit ng natirang 97% ang mga panrehiyong aksent na naimpluwensiyahan lamang ng RP sa iba't ibang antas.{{sfn|Hughes|Trudgill|1996|p=3}} Meron ding pagkakaiba sa mga gumagamit ng RP, lalo na sa [[panlipunang uri]] sa pagitan ng RP ng Mataas at Mababang Uri gayundin sa katutubong mananalita ng RP at sa mga gumagamit ng RP pero hindi lumaki sa naturang aksent.{{sfn|Hughes|Trudgill|1996|p=37}} Sa Britanya, may maituturing ding pagkakaiba sa pagitan ng mga panlipunang uri; kinokonsidera bilang taliwas sa pamantayan ang ilang mga katangian kahit na di-hamak na laganap ito na madalas ding idinidikit sa pananalita ng mabababang uri. Halimbawa nito sa kasaysayan ang [[Pagtatanggal ng h|pagtatanggal ng ''h'']] ng mga mabababang uring mananalita ng [[Ingles ng London]], lalo na ang Cockney, na ngayo'y isa na'ng karaniwang katangian ng naturang dayalekto. Gayunpaman, nananatili pa rin itong wala sa rehistro ng mga matatataas na uri ng lipunang Britaniko.{{sfn|Hughes|Trudgill|1996|p=40}} Mahahati sa apat na pangunahing rehiyon ng dayalekto ang Ingles sa Inglatera: Timog-silangan, Timog-kanluran (kilala ring [[Ingles ng West Country]]), Midlands, at Hilaga. Sa bawat rehiyon na ito, meron ding mga dayalekto: nahahati ang Hilaga sa mga dayalektong [[Yorkshire (dayalekto)|Yorkshire]], [[Geordie]] (sinasalita sa [[Newcastle upon Tyne|Newcastle]]), at [[Lanchashire (dayalekto)|Lanchashire]], na kinabibilangan ng mga suburbanong dayalekto ng [[Manchester]] ([[Manchester (dayalekto)|Mancunian]]) at [[Liverpool]] ([[Scouse]]). Dahil sa pagiging sentro ng [[Danelaw|pananakop ng mga Danes]] noong kapanahunan ng [[mga Viking]] sa Inglatera, nanatili ang mga Nordikong katangian sa wika sa mga dayalektong ito kesa sa ibang mga rehiyon, lalo na sa dayalektong Yorkshire.{{sfn|Hughes|Trudgill|1996|p=31}} Samantala, sa [[Kanlurang Midlands]], naipreserba naman sa mga dayalektong tulad ng [[Black Country]] ([[Black Country (dayalekto)|Yam Yam]]) at sa [[Birmingham]] ([[Brummie]]) ang mga arkaikong katangian mula sa [[Maagang modernong Ingles|maagang moderno]] at [[Gitnang Ingles]] kagaya ng mga Hermanikong elemento sa balarila at bokabularyo.{{sfn|Clark|Asprey|2013}} Simula noong ika-15 siglo, nakasentro sa London ang mga dayalekto ng Timog-silangang Inglatera. Tradisyonal na ginagamit doon ang dayalektong [[Cockney (dayalekto)|Cockney]] ng mga mabababang uri kaya mababa rin ang tingin dito. Dahil sa pagkalat ng mga katangian ng Cockney sa ibang mga dayalekto sa rehiyon, kinokonsidera ng midya ito bilang isang bagong dayalekto ng Estuaryong Ingles, bagamat tutol dito ang ilang mga lingwista dahil sa impluwensiya ng London sa karatig-lugar nito noon pa man.{{sfn|Roach|2009|p=4}}{{sfn|Trudgill|1999|p=80}} Ilan sa mga katangiang kumalat mula London ang mga sumusunod:{{sfn|Trudgill|1999|pp=80–81}} * [[Sumisingit na R|sumisingit na ''R'']]'','' pagbigkas ng salitang {{Lang|en|drawing}} ("pagguhit") bilang {{Lang|en|drawring}} {{IPA|/ˈdrɔːrɪŋ/}} kung saan sumisingit sa isang bahagi ng salita ang [[Katinig na tunog-R|tunog na ''r'']]. * [[Glotalisasyon ng t|glotalisasyon ng ''t'']]'','' pagbigkas sa {{Lang|en|[[Harry Potter|Potter]]}} bilang {{Lang|en|Po'er}} {{IPA|/ˈpɒʔə/}} kung saan pinapalitan ang tunog na ''t'' ng [[impit]]) * [[Paghaharap ng th|paghaharap ng ''th'']], pagbigkas sa {{Lang|en|thanks}} ("salamat") bilang {{Lang|en|fanks}} o {{Lang|en|bother}} ("abala") bilang {{Lang|en|bover}} kung saan nagiging ''f'' o ''v'' ang tunog na ''th''. Kinokonsidera na ngayon bilang hiwalay na wika ang [[wikang Scots]], pero nagmula ito sa maagang Hilagang Gitnang Ingles,{{sfn|Aitken|McArthur|1979|p=81}} at nadebelop at naimpluwensiyahan kalaunan ng ibang mga wika kagaya ng [[wikang Gaeliko]] at [[Wikang Lumang Nordiko|Lumang Nordiko]]. Nagtataglay din ng maraming dayalekto ang wikang Scots. Bukod dito, kabilang ang [[Ingles ng Eskosya]] sa mga barayti ng pamantayang Ingles sa [[Eskosya]]; karamihan sa mga ito ay mga dayalekto ng hilagang Inglatera na naimpluwensiyahan ng wikang Scots.{{sfn|Romaine|1982}} Samantala, sa [[Irlanda (pulo)|Irlanda]], maraming mga anyo ng wikang Ingles ang nagsimulang gamitin matapos ang [[Pananakop ng mga Anglo-Norman sa Irlanda|pananakop ng mga Anglo-Norman sa naturang rehiyon]] noong ika-11 siglo. Sa [[kondado ng Wexford]] at sa rehiyong pumapalibot sa [[Dublin]] nadebelop ang dalawang dayalekto na ngayo'y wala na, [[Yola (dayalekto)|Forth and Bargy]] at [[Fingallian]]. Parehong nagmula ito sa [[Maagang Modernong Ingles]] at ginamit hanggang noong ika-19 na siglo. Gayunpaman, nagmula ang modernong anyo ng [[Hiberno-Ingles|wikang Ingles sa Irlanda]] sa kolonisasyon ng mga Ingles simula noong ika-17 siglo. Sa kasalukuyan, nahahati ang Ingles ng Irlanda sa [[Ingles ng Ulster]], [[Ingles ng Hilagang Irlanda]] na naimpluwensiyahan nang matindi ng wikang Scots, at marami pang mga dayalekto sa Irlanda. Kagaya ng dayalekto ng Eskosya gayundin ng karamihan sa mga dayalekto ng Hilagang Amerika, nananatili ang [[Katinig na tunog-R|rotosidad]] sa halos lahat ng mga dayalekto sa naturang rehiyon di tulad ng mga dayalektong naimpluwensiyahan ng RP.{{sfn|Barry|1982|pp=86–87}}{{sfn|Hickey|2007}} === Hilagang Amerika === <gallery mode="packed"> File:Emery_Emery_Voice.ogg|Boses ni [[Emery Emery]], na lumaki sa [[Midwest (Estados Unidos)|Midwest]] sa Estados Unidos at may aksent na [[Pangkalahatang Amerikanong Ingles|Pangkalahatang Amerikano]]. File:Rep._Martha_Roby's_"Roller_Coaster"_Speech_Sound_Bite.flac|Boses ni [[Martha Roby]], na lumaki sa [[Alabama]] na may aksent na [[Katimugang Estados Unidos (aksent)|Timog Amerikano]]. File:Chuck_Zito_on_Becoming_a_Hells_Angel.flac|Boses ni [[Chuck Zito]], na may aksent na [[New York (aksent)|New York]]. File:Sec._Walsh_on_Construction_Jobs_in_Infrastructure_Bill_v2.flac|Boses ni [[Marty Walsh]], na may aksent na [[Boston (aksent)|Boston]]. File:On_the_phone-_Russell_Gage.ogg|Boses nina [[D.J. Shockley]] at [[Russell Gage]], na parehong may aksent na [[Aprikanong Amerikanong Bernakulong Ingles|Aprikanong Amerikano]]. File:Margaret_atwood_bbc_radio4_front_row_27_07_2007_b007tjpb.flac|Boses ni [[Margaret Atwood]], na may aksent na [[Pamantayang Ingles ng Canada|Pamantayang Canada]]. </gallery> [[File:Population_speaking_English_at_home_by_PUMA.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Population_speaking_English_at_home_by_PUMA.png|thumb|Bahagdan ng mga Amerikanong edad lima pataas sa [[Estado ng Estados Unidos|50 estado]], [[Washington, D.C.|Washington DC]], at [[Puerto Rico]] na nagsasalita ng wikang Ingles sa tahanan, ayon sa [[American Community Survey]], isang sarbey na isinagawa noong 2016 hanggang 2021]] Dahil sa mataas-taas na antas ng paghahalo, akomodasyon, at [[Wikang koine|koinesasyon]] na naganap noong panahong kolonyal sa [[Hilagang Amerika]], itinuturing ang [[Wikang Ingles ng Hilagang Amerika|mga dayalekto ng wikang Ingles]] sa kontinente bilang walang pinagkaiba sa isa't isa kumpara sa [[Inglatera]]. Gayunpaman, ipinapakita sa modernong pananaliksik na may mga pagkakaiba rin ang mga dayalekto at barayti ng wika sa Hilagang Amerika. Tumataas ang baryasyon sa aksent sa Estados Unidos sa panrehiyong antas pero bumababa sa lokal na antas,{{sfn|Labov|2012}} bagamat nananatili pa rin itong nasa isang kontinuo ng mga magkakaparehong aksent na kilala sa tawag na [[Pangkalahatang Amerikano]] (GA).{{sfn|Wells|1982|p=34}} Kinokonsiderang bahagi ng Pangkalahatang Amerikano ang mga barayti ng [[wikang Ingles ng Canada]] maliban sa [[Atlantikong Canada|rehiyong Atlantiko]] ng bansa gayundin sa [[Québec|Quebec]], bagamat may mga maliliit na pagkakaiba sila sa mga aksent ng Estados Unidos kagaya ng pagtaas ng mga patinig na {{IPAc-en|aɪ}} at {{IPAc-en|aʊ}} bago ang mga [[Tunog (ponetika)|di-matutunog na katinig]] at mga pagkakaiba sa pagsusulat at pagbigkas sa mga salita.{{sfn|Boberg|2010}} Kabilang sa [[Ingles ng Atlantikong Canada]] ang [[Maritime (aksent)|Maritime]] at [[Ingles ng Newfoundland|Newfoundland]], at naimpluwensiyahan ng wikang Ingles ng Britanya at Irlanda, gayundin ng mga [[wikang Irlandes]], [[Wikang Gaeliko|Gaeliko]], at [[Wikang Pranses|Pranses]], partikular na ang barayti na [[Wikang Pranses ng Acadia|Acadia]].<ref>{{Cite book |last=Labov |first=William |title=The Atlas of North American English |last2=Ash |first2=Sharon |last3=Boberg |first3=Charles |publisher=De Gruyter |year=2006 |location=Berlin |language=en |trans-title=Ang Atlas ng Ingles ng Hilagang Amerika}}</ref> Karamihan sa mga aksent ng Hilagang Amerika ay pawang mga [[Katinig na tunog-R|rotiko]]; ibig sabihin, binibigkas nila ang tunog na ''r''. Di tulad ng sitwasyon sa Britanya, itinuturing itong prestihiyoso lalo na sa pagtatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]],{{sfn|Labov|1972}} kung saan hinahanay ang di pagbigkas sa ''r'' sa mga mababang uri at di nakapagtapos. Sa kasalukuyan, nananaig na ang rotosidad sa [[Ingles ng Katimugang Amerika]], mula sa [[Lumang wikang Ingles ng Katimugang Estados Unidos|historikal na pagkaprestihiyoso]] ng di pagbigkas sa ''r''.{{sfn|Levine|Crockett|1966}}{{sfn|Schönweitz|2001}} Karaniwang inilalarawan ang mga aksent nito bilang {{Lang|en|twang}} (may katangian ng [[Nasalisasyon|pailong]]) o {{Lang|en|drawl}} (pinapahaba),{{sfn|Montgomery|1993}} at natutukoy agad dahil sa [[Monoptonggo|pagbubura ng patinig]] na {{IPA|/aɪ/}} sa pagbigkas sa mga salitang tulad ng {{Lang|en|spy}} ("espiya"), na binibigkas na parang {{Lang|en|spa}}, ang paghahati sa mga [[harapang patinig]] bilang mga [[Malapatinig|madudulas na patinig]] o maging dalawang hiwalay na pantig (hal. {{Lang|en|press}} "midya" na binibigkas na parang ''prey-us''),{{sfn|Thomas|2008|pp=95–96}} ang [[Pag-iisa ng bigkas sa pen at pin|pag-iisa ng bigkas]] sa {{Lang|en|pen}} ("panulat") at {{Lang|en|pin}} ("pantusok"), at iba pa. Karamihan sa mga pagbabagong ito ay nagsimula lamang noong ika-19 na siglo.{{sfn|Bailey|1997}} Samantala, ginagamit naman ng nagtatrabaho at gitnang uri ng [[Aprikanong Amerikano|mga Aprikanong Amerikano]] ang [[Aprikanong Amerikanong Bernakulong Ingles]] (AAVE). Di tulad ng karamihan ng mga aksent sa kontinente, karaniwan itong di-rotiko. Nagmula ito sa mga inaliping Aprikano at Aprikanong Amerikano na naimpluwensiyahan ng mga di-pamantayang aksent ng Katimugang Estados Unidos. Gayunpaman, pinaniniwalaan ng ilang mga lingwista na nagmula ito sa mga wikang Aprikano na sinasalita ng mga alipin na napilitang gumawa ng isang [[Wikang pidgin|pidgin]] o [[Mga wikang creole na nakabatay sa wikang Ingles|creole ng wikang Ingles]] upang magkaintindihan sila sa ibang mga aliping nagmula sa ibang lugar.{{sfn|Bailey|2001}} Dahil sa mga karaniwang katangian nito sa ibang mga aksent sa rehiyon, mabilis itong kumalat at ginamit sa lugar upang maging isa sa mga pangunahing aksent nito simula noong ika-19 at ika-20 siglo. Karaniwang hinahanay ang AAVE bilang isang anyo ng "pangit" na Ingles na sinasalita ng mga hindi edukado (kasama rin ang mga katimugang aksent ng [[Mga taong puti|mga Puti]]), bagamat unti-unti na itong kinikilala bilang isang ganap na barayti ng wikang Ingles.{{sfn|Green|2002}}{{sfn|Patrick|2006b}} === Australia at Nueva Selanda === <gallery mode="packed"> File:AustraliaPart2.ogg|Boses ng isang lalaki na may [[Ponolohiya ng wikang Ingles ng Australia|pangkalahatang aksent na Australia]]. File:Prime_Minister_Gillard_of_Australia_at_News_Conference_with_President_Obama.flac|Boses ni [[Julia Gillard]], na may [[Pangkaraniwang aksent ng wikang Ingles ng Australia|pangkaraniwang aksent na Australia]]. File:Geoffrey_Rush_bbc_radio4_front_row_01_05_2013.flac|Boses ni [[Geoffrey Rush]], na may [[Pangmayamang aksent ng wikang Ingles ng Australia|pangmayamang aksent na Australia]]. File:Eleanor_catton_bbc_radio4_womans_hour_09_09_2013.flac|Boses ni [[Eleanor Catton]], na may [[Ingles ng Nueva Selanda|aksent na Nueva Selanda]]. File:H.E._Mr._John_Key_Prime_Minister,_New_Zealand_-_speech_at_Connect_Asia-Pacific_2013_Summit.ogg|Boses ni [[John Key]], na may [[Ingles ng Nueva Selanda|aksent na Nueva Selanda]]. </gallery>Simula noong 1788, sinasalita na ang wikang Ingles sa kontinente ng [[Oseaniya]], at nadebelop ang [[wikang Ingles ng Australia]] bilang ang pangunahing wika ng mga naninirahan sa [[Australia]] sa ilalim ng [[Pangkalahatang aksent ng Australia|isang pangkalahatang aksent]]. Naging pangunahing wika rin [[Wikang Ingles ng Nueva Selanda|ang wikang Ingles]] sa [[Nueva Selanda]], bagamat hindi sa antas ng sa Australia.{{sfn|Eagleson|1982}} Magkaugnay ang dalawang uri ng wikang Ingles, na nag-impluwensiya sa isa't isa kasama ang mga [[wikang Ingles ng Timog Aprika]] at ng [[Wikang Ingles ng Timog-silangang Inglatera|Timog-silangang Inglatera]]. Tulad ng mga dayalektong ito, pawang mga di-rotiko rin ang mga wikang Ingles sa dalawang bansa, maliban sa [[pulong South]] sa Nueva Selanda. Partikular na kilala ang mga Ingles ng Australia at Nueva Selanda sa kanilang mga [[patinig]]: marami sa mga maiiksing patinig ang hinaharap o tinataas, habang nagiging mga [[diptonggo]] ang marami sa mga mahahabang patinig. Ipinapakita rin sa Ingles ng Australia ang pagtatangi sa mga maiiksi at mahahabang patinig, isang katangiang di nakikita sa ibang mga barayti ng wika. Humahanay rin ang balarila nito sa [[Britanikong Ingles|Britaniko]] at [[Amerikanong Ingles]]; kagaya ng sa Amerikanong Ingles, itinuturing ang mga [[Pangngalan|pangngalang]] kolektibo bilang isahan (hal. ginagamit sa pangngalang kolektibo na {{Lang|en|government}} ang [[Kopula|kopulang]] {{Lang|en|is}} imbes na ang katumbas nitong pangmaramihan na {{Lang|en|are}}).{{sfn|Trudgill|Hannah|2002|pp=16–21}}{{sfn|Burridge|2010}} Samantala, gumagamit naman ang Ingles ng Nueva Selanda ng mga [[harapang patinig]] na mas mataas pa kesa sa Ingles ng Australia.{{sfn|Trudgill|Hannah|2002|pp=24–26}}{{sfn|Maclagan|2010}}{{sfn|Gordon|Campbell|Hay et al.|2004}} === Timog-silangang Asya === <gallery mode="packed"> File:Declaration_of_Independence_Part_1.ogg|Boses ng isang lalaking may [[Wikang Ingles ng Singapura|aksent na Singapura]]. File:Dr._Villaverde_on_Conflicts_of_Interest_in_Medicine_and_Dr._Dans_on_Evidence-Based_Medicine_in_INCLEN.flac|Boses ng isang lalaki at babaeng may [[Pilipinong Ingles|aksent na Pilipino]]. </gallery>Isa sa mga [[opisyal na wika]] ang [[Pilipinong Ingles|wikang Ingles sa Pilipinas]], kung saan talamak ang paggamit sa naturang wika lalo na sa industriya, negosyo, midya, at mga dokumento ng pamahalaan. Naging mahalaga ito sa bansa simula noong [[Kasaysayan ng Pilipinas (1898–1946)|panahon ng mga Amerikano]] mula 1898 hanggang 1946.<ref>{{cite book |last1=Dayag |first1=Danilo |title=Philippine English: Linguistic and Literary Perspectives |date=2008 |publisher=Hong Kong University Press |isbn=978-962-209-947-0 |editor-last1=Bautista |editor-first=Ma. Lourdes |location=Hong Kong |pages=49–66 |language=en |trans-title=Pilipinong Ingles: Mga Pananaw sa Lingwistika at Panitikan |chapter=English-language media in the Philippines: Description and research |trans-chapter=Midya sa wikang Ingles sa Pilipinas: Paglalarawan at pananaliksik |doi=10.5790/hongkong/9789622099470.003.0004 |editor-last2=Bolton |editor-first2=Kingsley}}</ref> Ginagamit din ang [[Taglish]] bilang isang anyo ng [[pagpapalitang-kodigo]] sa pagitan ng [[wikang Tagalog]] at Ingles.<ref>{{cite journal |last1=Bautista |first1=Maria Lourdes S. |date=2004 |title=Tagalog-English Code-switching as a Mode of Discourse |trans-title=Pagpapalitang-kodigo sa Tagalog-Ingles bilang Paraan ng Diskurso |url=https://files.eric.ed.gov/fulltext/EJ720543.pdf |url-status=live |journal=Asia Pacific Education Review |language=en |volume=5 |issue=2 |pages=226–233 |doi=10.1007/BF03024960 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220515012035/https://files.eric.ed.gov/fulltext/EJ720543.pdf |archive-date=15 May 2022 |s2cid=145684166}}</ref> === Aprika, Karibe, at Timog Asya === <gallery mode="packed"> Talaksan:South African English.ogg|Boses ng isang lalaki na may aksent na [[Ingles ng mga Puting Timog Aprikano|Timog Aprika]]. Talaksan:Chimamanda Ngozi Adichie bbc radio4 front row 03 05 2013.flac|Boses ni [[Chimamanda Ngozi Adichie]], na may edukadong aksent na [[Ingles ng Nigeria|Nigeria]]. Talaksan:Sylbourne Sydial with Nordia Teape on Integrated Diaspora Services.flac|Boses ng babae at lalaki na may aksent na [[Ingles ng Hamayka|Hamayka]]. Talaksan:Arundhati Roy BBC Radio4 Bookclub 2 Oct 2011 b015brn8.flac|Boses ni [[Arundhati Roy]], na may aksent na [[Ingles ng India|India]]. </gallery>Madalas na sinasalita ang wikang Ingles sa [[katimugang Aprika]], kung saan isa ito sa mga opisyal na wika ng mga bansa sa rehiyon. Sa [[Timog Aprika]], sinasalita na ang wikang Ingles simula pa noong 1820 kasama ng [[wikang Afrikaans]] at mga wikang Aprikanong tulad ng [[mga wikang Khoe]] at [[Mga wikang Bantu|Bantu]]. Sa kasalukuyan, tinatayang nasa 9% ng populasyon ng Timog Aprika ang nagsasalita ng [[wikang Ingles ng Timog Aprika]] (SAE) bilang kanilang unang wika. Isang di-rotikong barayti ang SAE na sumusunod madalas sa RP. Isa ito sa mga kaunting di-rotikong barayti ng wikang Ingles na walang [[Sumisingit na R|sumisingit na ''R'']]. Nakadepende sa mga katutubong wika ng mananalita ang mga barayti ng pangalawang wika sa bansa. Pawang mga patinig ang karamihan sa mga pagkakaiba sa ponolohiya mula sa RP.{{sfn|Lass|2002}} Kabilang sa mga pagkakaiba naman sa katinig ang tendensiya ng mga mananalita na bigkasin ang mga katinig na {{IPA|/p, t, t͡ʃ, k/}} nang walang [[Katinig na may paghinga|paghinga]] (hal. binibigkas ang {{Lang|en|pin}} ("pantusok") bilang {{IPA|[pɪn]}} imbes na {{IPA|[pʰɪn]}} tulad ng ibang mga barayti), habang [[Katinig na tunog-R|binibigkas naman ang ''r'']] bilang isang [[Simpleng katinig na pakatal|simpleng pakatal]] {{IPA|[ɾ]}} imbes bilang [[Katinig na pasutsot|pasutsot]].{{sfn|Trudgill|Hannah|2002|pp=30–31}} Sinasalita sa [[Nigeria]] ang [[Ingles ng Nigeria|isang barayti]] ng wikang Ingles, kung saan sinasalita ito sa iba't ibang antas ng humigit-kumulang 150 milyong katao. Bagamat tradisyonal na naimpluwensiyahan ng [[Britanikong Ingles]], unti-unti na'ng naiimpluwensiyahan rin ito ng [[Amerikanong Ingles]] simula noong ika-20 siglo. Umusbong din ang mga natatanging salita at konsepto sa naturang barayti na ito upang punan ang mga pangkulturang konsepto na natatangi sa bansa.<ref>{{cite journal |last1=Adegbija |first1=Efurosibina |date=1989 |title=Lexico-semantic variation in Nigerian English |url=https://archive.org/details/sim_world-englishes_summer-1989_8_2/page/165 |trans-title=Pagkakaibang leksikosemantiko sa Ingles ng Nigeria |journal=World Englishes |language=en |volume=8 |issue=2 |pages=165–177 |doi=10.1111/j.1467-971X.1989.tb00652.x}}</ref> Kumalat ang mga barayti ng wikang Ingles sa mga dating sakop ng [[Imperyong Britaniko|Gran Britanya]] sa Karibe, kabilang na ang [[Jamaica|Hamayka]], [[kapuluang Leeward]] at [[Kapuluang Windward|Windward]], [[Trinidad at Tobago]], [[Barbados]], [[kapuluang Kayman]], at [[Belise]]. May mga sari-sariling barayti ng Ingles ang mga ito, gayundin ng mga wikang creole na nakabatay sa Ingles at mga wikang Aprikano. Pinakaprominente sa mga ito ang [[Ingles ng Hamayka]] at ang [[Wikang creole ng Hamayka|wikang creole]] nito. Sa [[Gitnang Amerika]], sinasalita ang mga wikang creole na nakabatay sa Ingles sa mga rehiyon ng [[Nicaragua]] at [[Panama]] na nakaharap sa Karibe.{{sfn|Lawton|1982}} Karaniwang bihasa ang mga mananalita sa mga ito sa parehong barayti ng Ingles at ng creole, at talamak ang [[pagpapalitang-kodigo]] sa mga ito. Inilalarawan ang sitwasyong ito bilang isang bahagi ng kontinuo kung saan itinuturing na pormal na [[Rehistro (sosyolingguwistika)|rehistro]] ang mga barayti ng Ingles habang di-pormal naman ang mga wikang creole.{{sfn|Trudgill|Hannah|2002|p=115}} Karamihan sa mga barayti ng wikang Ingles sa Karibe ay nakabatay sa Britanikong Ingles, kaya naman karamihan din sa mga ito ay pawang mga di-rotiko maliban sa pormal na rehistro ng wikang Ingles ng Hamayka, na karaniwang rotiko. Naiiba ang barayti na ito mula sa RP sa imbentaryo ng patinig nito, na itinatangi sa haba imbes sa diin tulad ng pamantayang wikang Ingles. Mga monoptonggo na {{IPA|[eː]}} at {{IPA|[oː]}} ang mga [[Diptonggo|diptonggong]] {{IPA|/ei/}} at {{IPA|/ou/}}. Minsan ding binibigkas ang {{IPA|[ie]}} at {{IPA|[uo]}} bilang kabaligtaran ng isa't isa (hal. binibigkas ang {{Lang|en|bay}} ("look") bilang {{IPA|[bʲeː]}}). Karaniwan ding tinatanggal ang huling bahagi ng isang [[kambal-katinig]] kung nasa dulo ito ng isang salita (hal. binibigkas ang {{Lang|en|child}} ("anak") bilang {{IPA|[t͡ʃail]}}),{{sfn|Trudgill|Hannah|2002|pp=117–118}}{{sfn|Lawton|1982|pp=256–260}}{{sfn|Trudgill|Hannah|2002|pp=115–116}} Samantala, sa [[Indiya|India]], karaniwang tinitingnan ang RP bilang ang "tamang" anyo ng wikang Ingles kaya ito rin ang ginagawang basehan para sa lokal na barayti nito. Matutukoy ang aksent ng Ingles ng India dahil sa pagbigkas sa mga ponemang tulad ng {{IPA|/t/}} at {{IPA|/d/}} bilang mga kaakibat nitong [[katinig sa dilang pulupot]] {{IPA|[ʈ]}} at {{IPA|[ɖ]}}, pagpapalit sa mga ponemang {{IPA|/θ/}} at {{IPA|/ð/}} sa katumbas nitong [[katinig sa ngipin]] {{IPA|[t̪]}} at {{IPA|[d̪]}}. Binibigkas din minsan ng ilang mga mananalita ng barayti ang mga salita ayon sa eksakto nitong pagbaybay (hal. binibigkas ang {{IPA|/gh/}} sa {{Lang|en|ghost}} bilang [[Tunog (ponetika)|matunog]] na [[Katinig na pasara|pasara]] na may paghinga {{IPA|[ɡʱ]}}, kahit na [[tahimik na titik]] ang ''h'' sa salitang ito).{{sfn|Sailaja|2009|pp=19–24}} === Di-katutubong barayti === <gallery mode="packed"> File:Non-native_English_reading_by_Spanish_native_speaker_003.ogg|Boses ng isang lalaking lumaki sa [[wikang Kastila]] na nagsasalita ng wikang Ingles. File:Japan_PM_Shinzo_Abe_addressing_US_Congress_2015.ogg|Boses ni [[Shinzo Abe]], isang [[Hapon|Hapones]], na nagsasalita ng wikang Ingles. File:Werner_Herzog_BBC_Radio4_Start_the_Week_26_March_2012_b01dtjcj.flac|Boses ni [[Werner Herzog]], isang [[Alemanya|Aleman]], na nagsalita ng wikang Ingles. </gallery>Maaaring iba ang pagbigkas sa mga salitang Ingles ang [[Wikang Ingles bilang pangalawa o banyagang wika|mga mananalitang hindi lumaki sa naturang wika]]. Dahil ito sa paglalapat nila sa [[ponolohiya]] ng kanilang [[Katutubong wika|wikang kinagisnan]] sa mga salitang ito o di kaya'y paggamit sa mga estratehiyang katulad sa mga paraan sa [[Pagtuto ng wika|pagtuto bilang pangunahing wika]]. Humahantong kalaunan ang mga ito sa mga di-karaniwang pagbigkas sa mga salita na hindi matatagpuan sa mga barayti ng wikang Ingles.<ref>{{cite book |last1=Bjarkman |first1=Peter C. |title=American Spanish Pronunciation |url=https://archive.org/details/americanspanishp00bjar |last2=Hammond |first2=Robert Matthew |date=1989 |publisher=Georgetown University Press |isbn=978-0-87840-099-7 |place=Washington, D.C. |page=[https://archive.org/details/americanspanishp00bjar/page/226 226] |language=en |trans-title=Pagbigkas ng wikang Kastila ng Amerika}}</ref> == Ponolohiya == {{Main|Ponolohiya ng wikang Ingles}} {{IPA notice|bahaging|brackets=no}} Nagkakaiba ang [[ponolohiya ng wikang Ingles]] depende sa dayalekto, ngunit madalas pa ring nagkakaunawaan ang mga mananalita nito kahit ganito. Nakakapekto ang barayti ng [[ponolohiya]] sa imbentaryo ng mga [[ponema]], na siyang nagdidikta sa pagkakaiba sa [[ponetika]] at pagbigkas sa mga ponema. Inilalarawan ng bahaging ito ang mga [[Pamantayang wika|pamantayang barayti]] ng wikang Ingles: [[Received Pronunciation]] ng Reyno Unido at [[General American]] (GA, {{Literal|Pangkahalatang Amerikano}}) ng Estados Unidos. === Katinig === Nasa 24 na ponemang katinig ang marami sa mga dayalekto ng wikang Ingles; 26 kung isasama pati ang {{IPA|/x/}} at /ʔ/. Tumpak para sa Ingles ng California at sa RP ang sumusunod na imbentaryo. {| class="wikitable" style="text-align: center" |+Mga ponemang katinig ng wikang Ingles ! colspan="2" {{Diagonal split header|[[Paraan ng artikulasyon|Paraan]]|[[Lugar ng artikulasyon|Lugar]]}} ! colspan="2" |[[Katinig sa labi|Labi]] ! colspan="2" |[[Katinig sa labi–ngipin|Labi–ngipin]] ! colspan="2" |[[Katinig sa ngipin|Ngipin]] ! colspan="2" |[[Katinig sa gilagid|Gilagid]] ! colspan="2" |[[Katinig sa likurang gilagid|Likurang gilagid]] ! colspan="2" |[[Katinig sa paleta|Paleta]] ! colspan="2" |[[Katinig sa ngala-ngala|Ngala-ngala]] ! colspan="2" |[[Katinig sa tagukan|Tagukan]] |- ! colspan="2" |[[Katinig na pailong|Pailong]] | style="border-right: 0;" | | style="border-left: 0;" |{{IPA link|m}} | colspan="2" | | colspan="2" | | style="border-right: 0;" | | style="border-left: 0;" |{{IPA link|n}} | colspan="2" | | colspan="2" | | style="border-right: 0;" | | style="border-left: 0;" |{{IPA link|ŋ}} | colspan="2" | |- ! colspan="2" |[[Katinig na pasara|Pasara]] | style="border-right: 0;" |{{IPA link|p}} | style="border-left: 0;" |{{IPA link|b}} | colspan="2" | | colspan="2" | | style="border-right: 0;" |{{IPA link|t}} | style="border-left: 0;" |{{IPA link|d}} | style="border-right: 0;" | | style="border-left: 0;" | | colspan="2" | | style="border-right: 0;" |{{IPA link|k}} | style="border-left: 0;" |{{IPA link|ɡ}} | style="border-right: 0;" |({{IPA link|ʔ}}) | style="border-left: 0;" | |- ! colspan="2" |[[Katinig na pasara-sutsot|Pasara-sutsot]] | style="border-right: 0;" | | style="border-left: 0;" | | colspan="2" | | style="border-right: 0;" | | style="border-left: 0;" | | colspan="2" | | style="border-right: 0;" |{{IPA link|tʃ}} | style="border-left: 0;" |{{IPA link|dʒ}} | colspan="2" | | style="border-right: 0;" | | style="border-left: 0;" | | colspan="2" | |- ! colspan="2" |[[Katinig na pasutsot|Pasutsot]] | colspan="2" | | style="border-right: 0;" |{{IPA link|f}} | style="border-left: 0;" |{{IPA link|v}} | style="border-right: 0;" |{{IPA link|θ}} | style="border-left: 0;" |{{IPA link|ð}} | style="border-right: 0;" |{{IPA link|s}} | style="border-left: 0;" |{{IPA link|z}} | style="border-right: 0;" |{{IPA link|ʃ}} | style="border-left: 0;" |{{IPA link|ʒ}} | colspan="2" | | style="border-right: 0;" |({{IPA link|x}}) | style="border-left: 0;" | | style="border-right: 0;" |{{IPA link|h}} | style="border-left: 0;" | |- ! rowspan="2" |[[Katinig na palapit|Palapit]] ![[Katinig na pagitna|Gitna]] | colspan="2" | | colspan="2" | | colspan="2" | | colspan="2" | | style="border-right: 0;" | | style="border-left: 0;" |{{IPA link|ɹ}} | style="border-right: 0;" | | style="border-left: 0;" |{{IPA link|j}} | style="border-right: 0;" | | style="border-left: 0;" |{{IPA link|w}} | colspan="2" | |- ![[Katinig na pagilid|Gilid]] | colspan="2" | | colspan="2" | | colspan="2" | | style="border-right: 0;" | | style="border-left: 0;" |{{IPA link|l}} | colspan="2" | | colspan="2" | | colspan="2" | | colspan="2" | |- |} Inilalarawan ang mga bawat pares ng mga [[tunog na may harang]] ([[Katinig na pasara|pasara]], [[Katinig na pasara-sutsot|pasara-sutsot]], [[Katinig na pasutsot|pasutsot]]) bilang [[Fortis at lenis|''fortis'' at ''lenis'']] ("malakas" at "mahina"). Sa bawat pares, una ang ''fortis'' habang pangalawa naman ang ''lenis''. Mas matindi ang pagpapalabas ng hangin sa mga katinig na ''fortis'' at palaging [[Kawalang-tunog|di-matunog]]. Bahagya namang [[Tunog (ponetika)|matunog]] ang mga katinig na ''lenis'' sa simula at dulo ng salita, at ganap na matunog kung nasa pagitan ng mga patinig. May mga karagdagang artikulasyon ang mga katinig na ''fortis'' sa ilang mga dayalekto, tulad halimbawa ng [[Katinig na may ihip|pag-ihip]] (hal. {{IPA|[pʰ]}}) kung mag-isa ito o nasa simula ng [[Diin (lingwistika)|nakadiin]] na pantig. Sa mga salitang may iisang [[pantig]], mas maiksi ang pagbigkas sa mga ito kumpara sa katumbas nitong ''lenis;'' halimbawa, mas mabilis bigkasin ang salitang {{Lang|en|nip}} ("kurot") kesa sa {{Lang|en|nib}} ("dulo ng panulat").{{sfn|Collins|Mees|2003|pp=47–53}} May dalawang alopono ang [[katinig na palapit pagilid]] {{IPA|/l/}} sa RP: {{IPA|[l]}} (hal. {{Lang|en|light}} {{IPA|[laɪt]}} "liwanag") na inilalarawan bilang ''malinaw'', at {{IPA|[ɫ]}} (hal. {{Lang|en|full}} {{IPA|[fʊɫ]}} "puno [ng laman]") na inilalarawan naman bilang ''madilim''.{{Sfn|Trudgill|Hannah|2008|p=13}} Samantala, mas madalas na madilim na anyo ang ginagamit sa GA.{{Sfn|Trudgill|Hannah|2008|p=41}} Nawawalan ng tunog naman ang mga [[tunog na walang harang]] ([[malapatinig]], [[Katinig na pailong|pailong]], [[Likidong katinig|likido]]) kapag sumusunod sa isang di-matunog na tunog na may harang, at palaging silabiko ang mga ito kapag sumusunod sa isang katinig sa dulo ng mga salita.{{sfn|Brinton|Brinton|2010|pp=56–59}} === Patinig === {{stack begin}} {| class="wikitable floatright" style="text-align: center;" |+ Diptonggo sa dulo ! [[Received Pronunciation|RP]] !! [[General American|GA]] !! Salita |- | colspan="2" | {{IPA|eɪ}} || {{lang|en|b'''ay'''}} |- | {{IPA|əʊ}} || {{IPA|oʊ}} || {{lang|en|r'''oa'''d}} |- | colspan="2" | {{IPA|aɪ}} || {{lang|en|cr'''y'''}} |- | colspan="2" | {{IPA|aʊ}} || {{lang|en|c'''ow'''}} |- | colspan="2" | {{IPA|ɔɪ}} || {{lang|en|b'''oy'''}} |} {| class="wikitable floatright" style="text-align: center;" |+ Diptonggo sa gitna ! [[Received Pronunciation|RP]] !! [[General American|GA]] !! Salita |- | {{IPA|ɪə}} || {{IPA|ɪɹ}} || {{lang|en|p'''eer'''}} |- | {{IPA link|ɛ|eə}} || {{IPA|ɛɹ}} || {{lang|en|p'''air'''}} |- | {{IPA|ʊə}} || {{IPA|ʊɹ}} || {{lang|en|p'''oor'''}} |} {{stack end}}{{stack begin}} {| class="wikitable floatright" style="text-align: center; margin-right: 1em;" |+ Monoptonggo ! [[Received Pronunciation|RP]] !! [[General American|GA]] !! Salita |- | {{IPA link|iː}} || {{IPA link|i}} || {{lang|en|n'''ee'''d}} |- | colspan="2" | {{IPA link|ɪ}} || b'''i'''d |- | {{IPA link|e̞|e}} || {{IPA link|ɛ}} || {{lang|en|b'''e'''d}} |- | colspan="2" | {{IPA link|æ}}|| {{lang|en|b'''a'''ck}} |- | {{IPA link|ɑː}} || rowspan="2" | {{IPA link|ɑ}} || {{lang|en|br'''a'''}} |- | rowspan="2" | {{IPA link|ɒ}} || {{lang|en|b'''o'''x}} |- | rowspan="2" | {{IPA link|ɔ}}, {{IPA link|ɑ}} || {{lang|en|cl'''o'''th}} |- | {{IPA link|ɔ|ɔː}}|| {{lang|en|p'''aw'''}} |- | {{IPA link|uː}} || {{IPA link|u}} || {{lang|en|f'''oo'''d}} |- | colspan="2" | {{IPA link|ʊ}}|| {{lang|en|g'''oo'''d}} |- | colspan="2" | {{IPA link|ɐ|ʌ}} || {{lang|en|b'''u'''t}} |- | {{IPA link|ə|ɜː}} || {{IPA link|ɚ|ɜɹ}} || {{lang|en|b'''ir'''d}} |- | colspan="2" | {{IPA link|ə}} || {{lang|en|comm'''a'''}} |} {{stack end}} Nakadepende sa dayalekto ang pagbigkas sa mga patinig, kaya isa ito sa mga pinakamapapansing aspeto ng aksent ng isang mananalita. Makikita sa talahanayan ang mga [[Ponema|ponemang]] patinig sa parehong RP at GA gamit ang mga [[pamantayang leksema]]. Ponemiko ang mga patinig sa RP; ibig sabihin, may mahahabang patinig sa barayti na ito. Walang ganitong pagtatangi sa GA.{{sfn|Cohen|2012|p=80}} Gayunpaman, sa parehong RP at GA, [[Pag-ikli (ponetika)|umiiksi]] sa haba ang mga patinig bago ang mga katinig na ''fortis'' sa parehong pantig, pero hindi bago ang mga katinig na ''lenis'' o sa mga bukas na pantig. Ibig sabihin, mas maiiksi ang pagbigkas sa mga patinig sa mga salitang tulad ng {{Lang|en|rich}} ("mayaman") kumpara sa mga salitang kagaya ng {{Lang|en|ridge}} ("[[Tagaytay (anyong-lupa)|tagaytay]]"). Dahil karaniwang di-matunog ang mga katinig na ''lenis'' sa dulo ng mga pantig, mahalagang pantukoy ang [[haba ng patinig]] para madetermina kung ang kasunod ba na katinig ay ''fortis'' o ''lenis''.{{sfn|Collins|Mees|2003|pp=46–50}} Nakikita lamang ang patinig na {{IPA|/ə/}} sa mga walang diin na pantig at mas bukas sa kalidad kapag nasa dulo ng mga pantig.{{sfn|Cruttenden|2014|p=138}}{{sfn|Flemming|Johnson|2007}} Hindi itinatangi sa ilang mga dayalekto ang mga patinig na {{IPA|/ɪ/}} at {{IPA|/ə/}} sa mga bahaging walang diin, kagaya ng pagiging magkasingtunog ng mga salitang {{Lang|en|rabbit}} ("kuneho") at {{Lang|en|abbot}} ("abad"), sa prosesong tinatawag na [[pagsasama ng mga mahihinang patinig]].{{sfn|Wells|1982|p=167}} Nagiging [[Patinig na tunog-R|patinig na tunog-''R'']] {{IPA|[ɚ]}} ang mga diptonggong {{IPA|/ɜr/}} at {{IPA|/ər/}} sa GA, kagaya halimbawa ng salitang {{Lang|en|further}} ("higit pa"), na binibigkas bilang {{IPA|[ˈfɚðɚ]}} imbes na {{IPA|/ˈfɜrðər/}}, habang {{IPA|[ˈfəːðə]}} naman sa RP.{{sfn|Wells|1982|p=121}} === Ponotaktika === Nagtataglay ang mga pantig sa wikang Ingles ng patinig bilang gitna nito. Opsyonal lamang ang simula at dulo ng pantig. Maaaring magsimula ang mga pantig nang hanggang sa tatlong katinig (hal. {{Lang|en|sprint}} "takbo"), at magtapos nang hanggang sa lima (hal. {{Lang|en|angsts}} "pagkabalisa"). Pinagpapalagay na ang salitang {{Lang|en|strengths}} ("mga lakas") ang pinakamalapit sa pinakakomplikadong posibleng pantig na maaaring mabuo sa wika. May mga limitasyon sa mga katinig na pwedeng maging magkatabi sa isa't isa depende kung nasa simula o dulo ito ng isang pantig. Maaaring maging isa sa apat na uri ng mga [[kambal-katinig]] ang mga katinig sa simula: [[Katinig na pasara|pasara]] at [[Katinig na palapit|palapit]] (hal. {{Lang|en|play}} "maglaro"), di-matunog na [[Katinig na pasutsot|pasutsot]] at palapit (hal. {{Lang|en|sly}} "tuso") o di-matunog na pasara (hal. {{Lang|en|stay}} "manatili"), o ang titik na ''s'', di-matunog na pasara, at palapit (hal. {{Lang|en|string}} "tali").{{sfn|Brinton|Brinton|2010|page=60}} Pinapayagan lamang ang kambal-katinig na [[Katinig na pailong|pailong]] at pasara sa dulo. Palaging sumasang-ayon ang mga magkakatabing [[tunog na may harang]] sa [[Tunog (ponetika)|tunog]], at bawal ang mga [[Matinis na katinig|matitinis na katinig]] at pasara na nasa parehong [[lugar ng artikulasyon]]. May mga katinig na limitado lamang ang paggamit: maaari lamang sa simula ng pantig ang tunog na {{IPA|/h/}} habang maaari lamang sa dulo ng pantig ang tunog na {{IPA|/ŋ/}}.{{sfn|König|1994|pp=537–538}} === Diin, ritmo, at intonasyon === Mahalaga ang [[Diin (lingguwistika)|diin]] sa wikang Ingles. May mga pantig na dinidiinan, habang hindi naman sa iba. Kombinasyon ang diin ng haba, tindi, kalidad ng patinig, at minsan, pagbabago sa tinis. Mas mahaba at malakas ang pagbigkas sa mga dinidiinang pantig, habang madalas na [[Pagbabawas sa patinig|binabawasan ng mga patinig]] ang mga di-dinidiinang pantig.{{sfn|International Phonetic Association|1999|p=42}} [[Ponema|Ponemiko]] ang diin sa wikang Ingles. Halimbawa, ang salitang {{Lang|en|contract}} ay maaaring maging [[pangngalan]] ("kontrata") o [[pandiwa]] ("paliitin" o "magkasakit") depende sa kung saang pantig ang diin: pangngalan ito kung nasa unang pantig ({{IPAc-en|ˈ|k|ɒ|n|t|r|æ|k|t}} {{respell|KON|trakt}}) at pandiwa naman kung nasa pangalawa ({{IPAc-en|k|ə|n|ˈ|t|r|æ|k|t}} {{respell|kən|TRAKT|'}}).{{sfn|Oxford Learner's Dictionary|2015|loc=Entry "contract"}}{{sfn|Merriam Webster|2015|loc=Entry "contract"}}{{sfn|Macquarie Dictionary|2015|loc=Entry "contract"}} Ginagamit din ang diin para itangi ang mga salita mula sa mga [[parirala]]; halimbawa, {{Lang|en|hotdog}} ({{IPAc-en|ˈ|h|ɒ|t|d|ɒ|g}}, isang uri ng pagkain) kumpara sa {{Lang|en|hot dog}} {{{IPAc-en|ˈ|h|ɒ|t|_|ˈ|d|ɒ|g}}, "mainit na aso").{{sfn|Brinton|Brinton|2010|p=66}} Pagdating sa [[ritmo]], inilalarawan ang wikang Ingles bilang isang [[wikang pa-diin ang tayming]]; ibig sabihin, madalas na parehas lang ang haba ng oras sa pagitan ng mga dinidiinang pantig.<ref>{{cite journal |last1=Lunden |first1=Anya |year=2017 |title=Duration, vowel quality, and the rhythmic pattern of English |trans-title=Haba, kalidad ng patinig, at patern ng ritmo sa wikang Ingles |journal=Laboratory Phonology |language=en |volume=8 |page=27 |doi=10.5334/labphon.37 |doi-access=free}}</ref> === Pagkakaiba === {| class="wikitable mw-collapsible" |+ Mga katangiang ponolohikal sa mga pamantayanag barayti ng wikang Ingles{{sfn|Trudgill|Hannah|2002|pp=4–6}} ! !! scope="col" | [[Amerikanong Ingles|Estados Unidos]] !! scope="col" | [[Wikang Ingles ng Canada|Canada]] !! scope="col" | [[Hiberno-Ingles|Irlanda]] !! scope="col" | [[Wikang Ingles ng Ulster|Hilagang Irlanda]] !! scope="col" | [[Wikang Ingles ng Eskosya|Eskosya]] !! scope="col" | [[Wikang Ingles ng Inglatera|Inglatera]] !! scope="col" | [[Wikang Ingles ng Gales|Gales]] !! scope="col" | [[Wikang Ingles ng Timog Aprika|Timog Aprika]] !! scope="col" | [[Wikang Ingles ng Australia|Australia]] !! scope="col" | [[Wikang Ingles ng Nueva Selanda|Nueva Selanda]] |- ! scope="row" style="text-align:right" | [[Pag-iisa sa bigkas ng father at bother|Pag-iisa sa bigkas ng ''father'' at ''bother'']] | {{yes}} || {{yes}} || || || || || || || || |- ! scope="row" style="text-align:right" | [[Pagkabilog|Di-mabilog]] ang {{IPA|/ɒ/}} | {{yes}} || {{yes}} || {{yes}} || || || || || || || |- ! scope="row" style="text-align:right" | Pagbigkas sa {{IPA|/ɜr/}} bilang {{IPA|[ɚ]}} | {{yes}} || {{yes}} || {{yes}} || {{yes}} || || || || || || |- ! scope="row" style="text-align:right" | [[Pag-iisa sa bigkas ng cot at caught|Pag-iisa sa bigkas ng ''cot'' at ''caught'']] | {{MaybeCheck|text=Maaari}} || {{yes}} || {{MaybeCheck|text=Maaari}} || {{yes}} || {{yes}} || || || || || |- ! scope="row" style="text-align:right" | [[Pag-iisa sa bigkas ng full at fool|Pag-iisa sa bigkas ng ''full'' at ''fool'']] | || || || {{yes}} || {{yes}} || || || || || |- ! scope="row" style="text-align:right" | [[Pagpapalitang t at d|Pagpapalitan]] ng {{IPA|/t, d/}} | {{yes}} || {{yes}} || {{MaybeCheck|text=Maaari}} || {{usually|Madalas}} || {{rarely}} || {{rarely}} || {{rarely}} || {{rarely}} || {{yes}} || {{usually|Madalas}} |- ! scope="row" style="text-align:right" | [[Pag-iiba sa bigkas ng trap at bath|Pag-iiba sa bigkas ng ''trap'' at ''bath'']] | || || {{MaybeCheck|text=Maaari}} || {{MaybeCheck|text=Maaari}} || || {{usually|Madalas}} || {{yes}} || {{yes}} || {{usually|Madalas}} || {{yes}} |- ! scope="row" style="text-align:right" | [[Katinig na tunog-R|Kawalang-rotisidad]] | || || || || || {{yes}} || {{yes}} || {{yes}} || {{yes}} || {{yes}} |- ! scope="row" style="text-align:right" | Mga nakasarang patinig sa {{IPA|/æ, ɛ/}} | || || || || || || || {{yes}} || {{yes}} || {{yes}} |- ! scope="row" style="text-align:right" | Posibleng bigkasin ang {{IPA|/l/}} bilang {{IPA|[ɫ]}} | {{yes}} || {{yes}} || || {{yes}} || {{yes}} || || || || {{yes}} || {{yes}} |- ! scope="row" style="text-align:right" | [[Paghaharap (ponetika)|Hinaharap]] ang {{IPA|/ɑː/}} bago ang {{IPA|/r/}} | || {{MaybeCheck|text=Maaari}} || {{MaybeCheck|text=Maaari}} || || || || || || {{yes}} || {{yes}} |} {|class="wikitable floatright" |+ Mga dayalekto at mababang patinig ! scope="col" style="text-align:right" | [[Pangkat ng leksema|Leksema]] !! scope="col" | RP || scope="col" | GA !! scope="col" | CanE !! scope="col" | Pagbabago |- ! scope="row" style="text-align:right" | {{sc2|THOUGHT}} | {{IPA|/ɔː/}} || rowspan="2" | {{IPA|/ɔ/}} o {{IPA|/ɑ/}} || rowspan="4" | {{IPA|/ɑ/}} || [[Pag-iisa sa bigkas ng cot at caught|Pag-iisa sa bigkas ng ''cot'' at ''caught'']] |- ! scope="row" style="text-align:right" | {{sc2|CLOTH}} | rowspan="2" | {{IPA|/ɒ/}} || [[Pag-iiba sa bigkas ng lot at cloth|Pag-iiba sa bigkas ng ''lot'' at ''cloth'']] |- ! scope="row" style="text-align:right" | {{sc2|LOT}} | rowspan="2" | {{IPA|/ɑ/}} || rowspan="2" | [[Pag-iisa sa bigkas ng father at bother|Pag-iisa sa bigkas ng ''father'' at ''bother'']] |- ! scope="row" style="text-align:right" | {{sc2|PALM}} | rowspan="2" | {{IPA|/ɑː/}} |- ! scope="row" style="text-align:right" | {{sc2|BATH}} | rowspan="2" | {{IPA|/æ/}} || rowspan="2" | {{IPA|/æ/}} || rowspan="2" | [[Pag-iiba sa bigkas ng trap at bath|Pag-iiba sa bigkas ng ''trap'' at ''bath'']] |- ! scope="row" style="text-align:right" | {{sc2|TRAP}} | {{IPA|/æ/}} |} Pinakamalaki ang pagkakaiba ng mga barayti ng wikang Ingles pagdating sa pagbigkas sa mga patinig. Dumaan ang wikang Ingles sa napakaraming mga pagbabago sa pagbigkas sa paglipas ng panahon, na nakaapekto sa marami o ilan sa mga barayti nito. Pinakakilala sa mga pagbabagong ito ang tinatawag na [[Malawakang Paglilipat ng Patinig]] ({{Lang|en|Great Vowel Shift}}) na nakaapekto sa maraming barayti nito partikular sa mga mahahabang patinig, bagamat iba ang naging epekto nito sa ilang mga barayti. Samantala, nakaranas ng dalawang malawakang pagbabago ang [[wikang Ingles sa Hilagang Amerika]], ang [[Paglilipat ng Patinig sa mga Hilagang Lungsod]] ({{Lang|en|Northern Cities Vowel Shift}}) at ang [[Paglilipat ng Patinig sa Canada]] ({{Lang|en|Canadian Vowel Shift}}).{{sfnm|Lass|1992|Lass|2000|1pp=90, 118, 610|2pp=80, 656}} May mga barayti na mas malaki ang imbentaryo ng mga ponema kesa sa karaniwang pamantayang barayti. May iilang mga konserbatibong barayti ng wika kagaya ng sa [[Wikang Ingles ng Eskosya|Eskosya]] na may di-matunog na katinig na {{IPA|[ʍ]}} na makikita sa salitang {{Lang|en|whine}} ("umangal") na itinatangi nila sa salitang {{Lang|en|wine}} ("alak"), na may matunog na katinig naman na {{IPA|[w]}}; walang pagtatanging ganito sa ibang mga barayti kung saan kinokonsiderang magkasingtunog ang dalawang salita, isang katangiang tinatawag na [[Pag-iisa sa bigkas ng whine at wine|pag-iisa sa bigkas ng ''whine'' at ''wine'']]. Makikita rin ang tunog na {{IPA|[x]}} sa Ingles ng Eskosya, kung saan itinatangi ito sa salitang {{Lang|en|loch}} ("lawa") at {{Lang|en|lock}} ("kandado"). Wala namang tunog na {{IPA|[h]}} sa ilang mga barayti kagaya ng sa [[Cockney (aksent)|Cockney]] sa prosesong tinatawag na [[Pagtatanggal sa h|pagtatanggal sa ''h'']]. Samantala, wala namang mga [[katinig na pasutsot sa ngipin]] {{IPA|[θ ð]}} ang ilang mga dayalektong may [[Pagpipigil sa th|pagpipigil]] at [[Paghaharap sa th|paghaharap sa ''th'']] kagaya ng sa [[Aprikanong Amerikanong Bernakulong Ingles|Aprikanong Amerikanong Bernakular]] at [[Estuaryong Ingles]]; pinalitan nila ang mga ito mga [[katinig na pasara sa ngipin]] o [[Katinig na pasara sa gilagid|gilagid]] {{IPA|[t d]}}o maging mga [[Katinig na pasutsot sa labi-ngipin|pasutsot sa labi-ngipin]] {{IPA|[f v]}}.{{sfn|Roach|2009|p=53}}{{sfn|Giegerich|1992|p=36}} Bukod sa mga ito, sumailalim rin ang ibang mga barayti sa mga pagbabago sa pagbigkas kagaya ng [[Pagsasama o pagtatanggal sa yod|pagsasama o pagtatanggal sa ''yod'']] gayundin sa pagbabawas sa mga kambal-katinig.{{sfn|Wells|1982}} Nagkakaiba ang RP at GA sa pagbigkas nila sa tunog na {{IPA|/r/}} pagkatapos ng isang patinig sa dulo ng isang pantig. [[Katinig na tunog-R|Rotiko]] ang GA, ibig sabihin, binibigkas nila ang tunog na ito sa mga dulo ng pantig, habang di-rotiko naman ang RP kung saan pawang [[Pagpapadulas (lingguwistika)|pinapadulas]] lamang nila ang patinig imbes na bigkasin ang tunog na {{IPA|/r/}}.{{sfn|Lass|2000|p=114}} Komplikado ang pagkakaiba sa mga salitang may [[Nakabukang harapang patinig|nakabukang patinig sa harap]] at [[Nakabukang likurang patinig|likod]] {{IPA|/æ ɑː ɒ ɔː/}}. Itinatangi ang lahat ng apat na tunog na ito sa RP, Australia, Nueva Selanda, at Timog Aprika. Sa GA, tatlo lamang ang itinatangi, {{IPA|/æ ɑ ɔ/}},{{sfn|Wells|1982|pp=xviii–xix}} habang dalawa lamang ito sa Canada, {{IPA|/æ ɑ/}}.{{sfn|Wells|1982|p=493}} == Ortograpiya == Sinusulat ang wikang Ingles gamit ang [[alpabetong Ingles]] na nakabatay sa [[sulat Latin]] mula pa noong ika-9 na siglo. Ginamit din ang [[mga runiko ng mga Anglo-Sahon]] para isulat ang [[Lumang Ingles]], bagamat nakita lamang ito sa mga maiikling tala; ipinapakita sa mga dokumentong sinulat sa panahong yon na mas laganap ang paggamit sa alpabetong Latin para isulat ang Lumang Ingles.{{sfn|Gneuss|2013|p=23}} Komplikado ang [[Ortograpiya ng wikang Ingles|ortograpiyang Ingles]], na nagtataglay ng mga elemento ng [[wikang Pranses]], [[Wikang Latin|Latin]], at [[Wikang Griyego|Griyego]] bukod sa katutubong sistemang [[Mga wikang Hermaniko|Hermaniko]].{{sfn|Swan|2006|p=149}} Dahil sa mga pagbabago sa pagbigkas, hindi tumutugma ang ortograpiya ng mga salita sa kung paano ito binibigkas.{{sfn|Lass|2000a}} Kumpara sa mga wika sa Europa kung saan aktibong pinalaganap ang mga [[reporma sa pagbaybay]] sa kani-kanilang wika, hindi indikasyon ang pagbaybay sa isang salita sa magiging bigkas nito.{{sfn|Mountford|2006}} Meron ding [[Pagkakaiba sa pagbaybay sa Britaniko at Amerikanong Ingles|sistematikong pagkakaiba]] sa pagbaybay sa [[Britanikong Ingles|Britaniko]] at [[Amerikanong Ingles]]. Dahil sa mga ito, marami ang [[Reporma sa pagbaybay sa wikang Ingles|nagmungkahi ng reporma]] sa pagbaybay sa wika.{{sfn|Neijt|2006}} Bagamat hindi nagtataglay ng iisang bigkas ang bawat titik sa pamantayang anyo ng wikang Ingles, ginagamit ang mga tuntunin sa pagbaybay upang malaman kung ano ang magiging bigkas ng mga ito.{{sfn|Daniels|Bright|1996|p=653}} Pinaniniwalaan nina [[Noam Chomsky]] at [[Morris Halle]] noong 1968 na ang sistema ng pagbaybay ng wikang Ingles ay "halos maayos",{{sfn|Swan|2006|p=149}} bagamat kaunting lingwista lamang ang sumasang-ayon sa pananaw na ito; itinuturing ng maraming lingwista na may katuwiran ang kasalukuyang pagbaybay sa mga salitang Ingles.{{sfn|Abercrombie|Daniels|2006}} Pinakaginagamit na [[Sistema ng pagsulat|sistema ng panulat]] sa mundo ang pamantayang ortograpiya ng wikang Ingles.{{sfn|Mountford|2006|p=156}} Madalas na dumedepende ang mga mambabasa ng wikang Ingles sa mga karaniwang bigkas ng mga [[katinig]]; halimbawa, ang titik na ''b'' ay binibigkas na {{IPA|/b/}}. Gayunpaman, may mga titik na may iba ring tunog depende sa kaso: ang titik na ''c'' ay [[Malambot at matigas na c|maaaring bigkasin]] nang {{IPA|/k/}} ("matigas", hal. {{Lang|en|cat}} "pusa") o {{IPA|/s/}} ("malambot", hal. {{Lang|en|cell}} "[[selula]]"), habang ang titik na ''g'' ay [[Malambot at matigas na g|maaaring bigkasin]] nang {{IPA|/g/}} ("matigas", hal. {{Lang|en|gun}} "baril") o {{IPA|/dʒ/}} ("malambot", hal. {{Lang|en|gem}} "[[Batong-hiyas|hiyas]]"). Nakadepende madalas ang magiging tunog ng mga titik na ito sa sumusunod na titik sa pamantayang pagbaybay sa mga ito. Bukod dito, gumagamit din ang wikang Ingles ng mga [[kambal-katinig]] upang maisulat ang ilang mga karagdagang tunog: ''ch'' para sa {{IPA|/tʃ/}} (hal. {{Lang|en|church}} "simbahan"), ''sh'' para sa {{IPA|/ʃ/}} (hal. {{Lang|en|show}} "ipakita" o "palabas"), ''th'' para sa {{IPA|/θ/}} (hal. {{Lang|en|think}} "mag-isip") o {{IPA|/ð/}} (hal. {{Lang|en|this}} "ito"), ''ng'' para sa {{IPA|/ŋ/}} (hal. {{Lang|en|sing}} "umawit"), at ''ph'' para sa {{IPA|/f/}} sa mga salitang-hiram mula sa wikang Griyego. Ginagamit din ang digrapong ''qu'' para sa tunog na {{IPA|/kw/}} (hal. {{Lang|en|queen}} "reyna"). Binibigkas naman ang titik na ''x'' bilang {{IPA|/z/}} kung nasa simula ito (hal. {{Lang|en|[[xylophone]]}}, isang uri ng instrumento) o bilang {{IPA|/ks/}} sa ibang posisyon (hal. {{Lang|en|tax}} "buwis"). May mga salitang hindi sumusunod sa mga tuntuning ito, na karaniwang mga salitang-hiram na pinatili ang pagbaybay at pagbigkas nito sa orihinal nitong wika,{{sfn|Daniels|Bright|1996|p=653}} o di kaya'y dahil sa mga mungkahi ng mga iskolar noong unang bahagi ng Modernong Ingles na sundin ang mga tuntunin sa pagbaybay ng wikang Latin para sa mga salitang Ingles na may Hermanikong pinagmulan.{{sfn|Daniels|Bright|1996|p=654}} Di tulad ng mga katinig, pawang iba-iba ang bigkas at pagbaybay sa mga tunog na [[patinig]] ng wikang Ingles. Mas marami ang tunog na patinig sa wika kesa sa mga titik na patinig (''a'', ''e'', ''i'', ''o'', ''u, y'', at minsan ''w'') nito. Dahil dito, pinagpapares ang mga titik na patinig sa isa't isa upang kumatawan sa ilang mga [[mahahabang patinig]] tulad ng ''oa'' sa salitang {{Lang|en|boat}} ("bangka"), ''ow'' sa {{Lang|en|how}} ("paano"), at ''ay'' sa {{Lang|en|stay}} ("manatili"). Bukod dito, meron ding tinatawag na [[Tahimik na e|"tahimik" na ''e'']] na resulta ng pagbabago ng mga tunog sa paglipas ng panahon.{{sfn|Abercrombie|Daniels|2006}} == Balarila == Kagaya ng ibang [[mga wikang Indo-Europeo]], sumusunod ang wikang Ingles sa [[Pagsasang-ayong nominatibo-akusatibo|akusatibong]] [[pangsang-ayong morposintaktiko]]. Sa kabilang banda, pinalitan na halos ng mga [[Wikang analitikal|analitikal]] na konstruksiyon ang paglalapi bilang [[Kaukulan (lingguwistika)|sistema ng kaukulan]] ({{Lang|en|grammatical case}}) sa wikang Ingles. Tanging mga [[panghalip panao]] na lamang ang nagtataglay ng kaukulan kesa sa ibang mga [[uri ng salita]]. Karaniwang inuuri ang mga salitang Ingles sa pitong grupo: [[pangngalan]], [[pandiwa]], [[pang-uri]], [[pang-abay]], [[Pantukoy (lingguwistika)|pantukoy]] (kasama ang mga [[Artikulo (balarila)|artikulo]]), [[pang-ukol]], at [[pangatnig]]. Ginugrupo din ang mga lingwista ang mga [[panghalip]] bilang isang hiwalay na grupo mula sa mga pangngalan, paghahati sa mga pangatnig bilang malaya o pantulong, at pagtuturing sa mga [[Padamdam (balarila)|salitang padamdam]] bilang isang hiwalay na grupo.{{sfn|Huddleston|Pullum|2002|p=22}} Marami ring mga [[pandiwang pantulong]] ({{Lang|en|auxilliary verb}}) sa wikang Ingles kagaya ng {{Lang|en|have}} at {{Lang|en|do}} na ginagamit bilang pantulong sa pagpapakita ng pakiramdam o aspeto. Minamarkahan ang mga tanong ng [[Sumusuportang do|sumusuportang ''do'']], [[Paglilipat ng salitang-wh|paglilipat]] ng mga [[Salitang-wh|salitang-''wh'']], at [[Pagbabaligtad sa paksa-pantulong|pagbabaligtad]] sa ayos ng mga salita sa ilang mga pandiwa.<ref name="Carter2016">{{cite book |last1=Carter |first1=Ronald |title=English Grammar Today |last2=McCarthey |first2=Michael |last3=Mark |first3=Geraldine |last4=O'Keeffe |first4=Anne |date=2016 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-316-61739-7 |language=en |trans-title=Balarila ng Wikang Ingles Ngayon}}</ref> Nananatili sa wikang Ingles ang ilang mga katangiang Hermaniko, kagaya ng pagtatangi sa mga [[Malakas na paglalapi|malalakas]] na [[salitang-ugat]] na may di-regular na paglalapi sa pamamagitan ng ''[[ablaut]]'' (hal. {{Lang|en|speak / spoke}} "magsalita" / "nagsalita") at mga mahihinang salitang-ugat sa pamamagitan ng regular na paglalapi (hal. {{Lang|en|hand / hands}} "kamay" / "mga kamay"). Makikita sa mga panghalip ang mga sistema ng kaukulan at [[Kasarian (balarila)|kasarian]] (hal. {{Lang|en|he / him}} panlalaking "siya" at "niya", {{Lang|en|who / whom}} "sino" / "kanino"), gayundin sa komplikadong paglalapi para sa [[Pandiwang copula|pandiwang ''copula'']] na {{Lang|en|to be}}.<ref name="Baugh2012">{{cite book |last1=Baugh |first1=Albert |title=A history of the English language |last2=Cable |first2=Thomas |date=2012 |publisher=Routledge |isbn=978-0-415-65596-5 |edition=6 |language=en |trans-title=Kasaysayan ng wikang Ingles}}</ref> Makikita sa pangungusap sa baba ang paggamit sa lahat ng pitong uri ng salita sa wikang Ingles:{{sfb|Aarts|Haegeman|2006|p=118}} {| style="text-align: center;" ![[Pantukoy (lingguwistika)|Ptk.]] ![[Pangngalan|Png.]] ![[Pang-ukol|Puk.]] !Ptk. !Png. ![[Pangatnig|Pnt.]] !Ptk. ![[Pang-uri|Pur.]] !Png. ![[Pandiwa|Pnd.]] ![[Pang-abay|Pna.]] !Pnt. !Ptk. !Png. !Pnd. |- |{{Lang|en|The}} |{{Lang|en|chairman}} |{{Lang|en|of}} |{{Lang|en|the}} |{{Lang|en|committee}} |{{Lang|en|and}} |{{Lang|en|the}} |{{Lang|en|loquacious}} |{{Lang|en|politician}} |{{Lang|en|clashed}} |{{Lang|en|violently}} |{{Lang|en|when}} |{{Lang|en|the}} |{{Lang|en|meeting}} |{{Lang|en|started.}} |- | colspan="15" |"Marahas na nag-away ang pinuno ng komite at ang madaldal na politiko nang magsimula ang pulong." |} === Pangngalan at pariralang pangngalan === Nalalapian ang mga [[pangngalan sa wikang Ingles]] batay sa [[Kailanan (balarila)|kailanan]] (bilang) at [[Pag-aari (balarila)|pag-aari]]. Nakakabuo ng mga bagong pangngalan sa wika sa pamamagitan ng deribasyon o pagsasama. Nahahati ang mga pangngalan sa dalawang uri batay sa [[semantika]]: [[pangngalang pantangi]] na tumutukoy sa mga pangngalang may tiyak na [[pangalan]], at mga [[pangngalang pambalana]], na tumutukoy naman sa mga pangngalang walang tiyak na pangalan. Nahahati pa nang husto ang mga pangngalang pambalana batay sa semantika sa dalawa, tahas (o kongkreto) at basal, at batay sa balarila, [[Pangngalang nabibilang|nabibilang]] at [[Pangngalang di-nabibilang|di-nabibilang]].{{sfn|Payne|Huddleston|2002}} Nalalapian para sa kailanan ang karamihan sa mga pangngalang nabibilang gamit ang [[Panlapi|hulaping]] {{Lang|en|-s}} (o sa ibang mga kaso, {{Lang|en|-es}}) para sa mga pangngalang may bilang na higit sa isa ([[Pangmaramihan (balarila)|pangmaramihan]], hal. {{Lang|en|pencils}} "mga lapis" o {{Lang|en|knives}} "mga kutsilyo", isahan ay {{Lang|en|knife}} "kutsilyo"), bagamat may mga iilang pangngalan na may anyong pangmaramihan na taliwas sa ganitong sistema (hal. {{Lang|en|mice}} "mga daga", isahan ay {{Lang|en|mouse}} "daga"). Samantala, nabubuo naman ang anyong pangmaramihan ng mga pangngalang di-nabibilang sa pamamagitan ng hiwalay na pangngalang nabibilang bilang pantukoy; halimbawa, ang pangngalang {{Lang|en|bread}} 'tinapay" ay isang pangngalang di-nabibilang, kaya ginagamit ang pangngalang nabibilang na {{Lang|en|loaf}} (masasalin dito bilang "hiwa") kagaya ng {{Lang|en|one loaf of bread}} ("isang hiwa ng tinapay") para sa isahan at {{Lang|en|two loaves of bread}} ("dalawang hiwa ng tinapay") para sa higit sa isa o pangmaramihan.{{sfn|Huddleston|Pullum|2002|pp=56–57}} Nalalapian din ang mga pangngalan sa wikang Ingles batay sa pag-aari, kung saan ginagamit ang hulaping {{Lang|en|'s}} (titik ''s'' na may [[kudlit]], hal. {{Lang|en|girl's wallet}} "pitaka ng batang babae") o gamit ang [[pang-ukol]] na {{Lang|en|of}} (hal. {{Lang|en|wallet of the girl}}). Noon, ginagamit lamang ang {{Lang|en|'s}} sa mga [[Buhay (balarila)|pangngalang buhay]] at {{Lang|en|of}} sa mga pangngalang di-buhay. Di na ganito ang kaso sa kasalukuyan dahil sa paggamit ng mga katutubong mananalita sa {{Lang|en|'s}} kahit maging sa mga pangngalang di-buhay. Mababago ang posisyon ng kudlit sa {{Lang|en|'s}} kung nagtatapos ang pangngalan sa titik na ''s'', kung saan magiging nasa dulo ito ng naturang salita (hal. {{Lang|en|sailors' ship}} "barko ''ng'' mga manlalayag").<ref name="Carter2016" /> Nakakabuo ang mga pangngalan ng mga [[parirala]] (tinatawag na [[pariralang pangngalan]]) kung kinakailangan ang mga ito ng ibang uri ng salita kagaya ng pantukoy, [[Panukat (balarila)|panukat]], pang-ukol, o [[pang-uri]].{{sfn|Huddleston|Pullum|2002|p=55}} Maaari itong maiksi, kagaya ng sa {{Lang|en|the man}} ("ang lalaki"), na nagtataglay ng pangngalan ({{Lang|en|man}} "lalaki") at pantukoy ({{Lang|en|the}} "ang"). Maaari rin itong magtaglay ng mga [[panuring]] kagaya ng pang-uri (hal. {{Lang|en|tall man}} "matangkad na lalaki") bukod sa mga pantukoy, at maaari ring magsama ng iba pang mga pangngalan upang maging isang mahabang parirala gamit ang mga pang-ukol na {{Lang|en|and}} ("at") o {{Lang|en|with}} (masasalin bilang "kasama"): hal. {{Lang|en|the tall man with his wife and children}} ("ang matangkad na lalaki kasama ang kanyang asawa at mga anak"), na nagtataglay ng mga pantukoy, pangngalan, at pang-ukol. Gaano man kahaba ang mga pariralang pangngalan, itinuturing ito bilang iisang yunit sa pananaw ng semantika, partikular na sa mga kaso kung saan maaaring maging malabo ang tinutukoy na may-ari ng hulaping {{Lang|en|'s}}.<ref name="Carter2016" />{{Efn|Halimbawa ay ang pariralang {{lang|en|the Philippine president's wife}} ("ang asawa ng pangulo ng Pilipinas"), kung saan nakakabit ang {{lang|en|'s}} sa pariralang {{lang|en|the Philippine president}} at hindi lamang sa {{lang|en|president}} ayon sa semantika.}} Ginagamit ang isang grupo ng mga pantukoy para markahan ang mga pangngalan batay sa [[Katiyakan (balarila)|katiyakan]], kung saan ginagamit ang pantukoy na {{Lang|en|the}} ("ang") upang markahan ang isang tiyak na pangngalan, at {{Lang|en|a}} o {{Lang|en|an}} para naman sa mga pangngalang di-tiyak (hal. ikumpara ang {{Lang|en|the president}} "ang pangulo" sa {{Lang|en|a president}} "isang pangulo"). Nakadepende ang paggamit sa {{Lang|en|a}} o {{Lang|en|an}} sa simulang tunog ng pangngalan: {{Lang|en|a}} kung isa itong [[Katinig|tunog na katinig]] (hal. {{Lang|en|a pencil}} "isang lapis" o {{Lang|en|a uniform}} "isang uniporme" dahil nagsisimula ang salita sa tunog na {{IPA|/j/}}) habang {{Lang|en|an}} naman sa mga [[Patinig|tunog na patinig]] (hal. {{Lang|en|an event}} "isang pangyayari" o {{Lang|en|an honest person}} "isang tapat na tao" dahil nagsisimula ang salita sa tunog na {{IPA|/ɑ/}}).<ref>{{Cite web |title='A' or 'an'? What about before 'h'? An Indefinite Article Guide |trans-title='A' ba o 'An': Gabay sa mga Di-tiyak na Pantukoy |url=https://www.merriam-webster.com/grammar/is-it-a-or-an |access-date=2026-06-29 |website=www.merriam-webster.com |language=en}}</ref> Samantala, ginagamit naman ang mga panukat (hal. {{Lang|en|one}} "isa", {{Lang|en|all}} "lahat") upang tukuyin ang kailanan o bilang ng isang pangngalan. Dapat [[Pagsang-ayon (balarila)|sumasang-ayon]] ang pangngalan sa panukat na ginagamit, halimbawa, {{Lang|en|one pencil}} "isang lapis" pero {{Lang|en|all pencils}} "lahat ng lapis"). Palaging nasa simula ng mga pariralang pangngalan ang mga pantukoy.{{sfn|Huddleston|Pullum|2002|pp=54–55}} ==== Pang-uri ==== [[Pang-uri sa wikang Ingles]] ang mga salitang naglalarawan sa ibang mga salitang Ingles, karaniwan sa mga pangngalan, kagaya halimbawa ng {{Lang|en|red car}} ("pulang kotse"). Nasa unahan palagi ito ng salitang nilalarawan nito, at pagkatapos ng pantukoy kung meron man. Maaari ring umakto ang mga ito bilang panaguring naglalarawan, kagaya ng pang-uri na {{Lang|en|happy}} ("masaya") sa pangungusap na {{Lang|en|the child is happy}} ("masaya ang bata").{{sfn|Huddleston|Pullum|2002|p=530}} Hindi nilalapian ang mga pang-uri sa modernong Ingles, bagamat nilalapian ito noon. Gayunpaman, nilalapian pa rin ang ilang mga pang-uri batay sa [[Kaantasan ng pang-uri|antas ng pagkukumpara]]: walang paglalapi sa antas na lantay, ginagamit naman ang hulaping {{Lang|en|-er}} sa antas na pahambing, habang {{Lang|en|-est}} naman sa antas na pasukdol. May ilang pang-uri na may naiibang anyo para sa pahambing at pasukdol na antas: halimbawa ang salitang {{Lang|en|good}} ("maayos"), na may pahambing na {{Lang|en|better}} ("mas maayos") at pasukdol na {{Lang|en|best}} ("pinakamaayos"). Samantala, ginagamit naman ng ibang mga pang-uri ang isang hiwalay na salita para sa pahambing at pasukdol: {{Lang|en|more}} (masasalin dito bilang "mas") para sa pahambing (hal. {{Lang|en|more beautiful}} "mas maganda") habang {{Lang|en|most}} (masasalin dito bilang "pinaka-") para naman sa pasukdol (hal. {{Lang|en|most beautiful}} "pinakamaganda").{{sfn|König|1994|p=540}} May pagkakaiba sa kung ano ang ginagamit ng mga mananalita na paraan para sa kaantasan; sa kasalukuyan, ipinapakita sa mga pag-aaral na mas nagiging karaniwan sa mga katutubong mananalita ang paggamit sa mga hiwalay na salita kesa sa paglalapi.{{sfn|Mair|2006|pp=148–149}} ==== Panghalip, kaukulan, at panauhan ==== Di kagaya ng ibang uri ng salita sa wikang Ingles, napanatili ng mga [[Panghalip sa wikang Ingles|panghalip ng wika]] ang marami sa mga paglalapi batay sa kaukulan at [[Panauhan (balarila)|panauhan]]. Napanatili sa mga [[panghalip panao]] ang pagkakaiba sa anyong simuno o tagaganap sa karamihan sa mga panauhan gayundin sa pagtatangi batay sa buhay sa mga panghalip sa ikatlong panauhan at batay sa [[Kasarian (balarila)|kasarian]]. Kumakatawan ang [[kaukulang simuno]] ng modernong Ingles sa [[kaukulang palagyo]] ng [[Lumang Ingles]], habang kumakatawan naman ang [[kaukulang palayon]] sa [[kaukulang tagaganap]] at sa [[kaukulang patanggap]] ng Lumang Ingles.{{sfn|Leech|2006|p=69|loc="Nominative is a traditional name for the subjective case"}}{{sfn|O'Dwyer|2006|loc="English has subjective, objective and possessive cases."}} Ginagamit ang kaukulang simuno kung simuno ang [[panghalip]] mismo ng isang [[sugnay]], habang sa ibang kaso, ginagamit naman ang kaukulang palayon.{{sfn|Greenbaum|Nelson|2002}} Samantala, maaaring malaya o di-malaya ang magiging anyo ng mga [[panghalip paari]] sa wikang Ingles. Umaakto bilang pantukoy sa isang pangngalan ang mga di-malalayang panghalip paari (hal. {{Lang|en|my chair}} "upuan ko") habang umaakto naman na parang pangngalan ang mga malalayang panghalip paari (hal. {{Lang|en|the chair is mine}} "akin ang upuan").{{sfn|Huddleston|Pullum|2002|pp=425–426}} Hindi na itinatangi sa modernong Ingles ang pagkapormal ng mga panghalip. Noon, itinatangi ito kagaya ng sa panghalip panao sa ikalawang panauhan: {{Lang|en|thou}} ang di-pormal habang {{Lang|en|you}} naman ang pormal na katumbas. Sa kasalukuyan, hindi na halos ginagamit ang {{Lang|en|thou}}, habang nanaig naman ang {{Lang|en|you}} sa kahit anong konteksto.{{sfn|McMahon|2012|p=182}} Pare-pareho ang mga ginagamit na salita para sa anyong pang-isahan at pangmaramihan ng mga panghalip sa ikalawa at ikatlong panauhan: * Palaging magkapareho ng itsura ang mga panghalip sa ikalawang panauhan ({{Lang|en|you, your, yours}} "ikaw, mo, sa'yo") maliban sa anyong pabalik ({{Lang|en|yourself, yourselves}} "sa'yo, sa inyo") sa maraming dayalekto. Ginagamit ng ilang dayalekto ang isang hiwalay na pangmaramihang panghalip sa ikalawang panauhan: {{Lang|en|y'all}} ("kayong lahat") sa [[Aprikanong Amerikanong Bernakulong Ingles]] at [[Ingles ng Katimugang Estados Unidos]], {{Lang|en|youse}} sa [[Ingles ng Australia|Australia]], o {{Lang|en|ye}} sa [[Ingles ng Irlanda|Irlanda]]. * Sa ikatlong panauhan, parehong ginagamit sa modernong Ingles ang serye ng pares na {{Lang|en|they/them}} ({{Lang|en|they, them, their, theirs, themselves}}, "sila, kanila, nila, sa kanila") bilang pang-isahan o pangmaramihan. Ginagamit din ang naturang serye ng panghalip bilang mga pang-isahang [[panghalip na walang kasarian]] (minsan kasama ang pang-isahang panghalip pabalik na {{Lang|en|themself}}), partikular sa [[LGBT|mga taong LGBT]].<ref>{{Cite web |last=Lee |first=Chelsea |date=31 October 2019 |title=Welcome, singular "they" |trans-title=Maligayang pagdating, pang-isahang ''they'' |url=https://apastyle.apa.org/blog/singular-they |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200214220442/https://apastyle.apa.org/blog/singular-they |archive-date=14 February 2020 |publisher=American Psychological Association |language=en}}</ref><ref>{{cite web |last=Kamm |first=Oliver |date=12 December 2015 |title=The Pedant: The sheer usefulness of singular 'they' is obvious |trans-title=Ang Pedante: Halata ang sobrang tinding pakinabang ng pang-isahang ''they'' |url=https://www.thetimes.com/uk/society/article/the-pedant-the-sheer-usefulness-of-singular-they-is-obvious-3qs05ngflkj |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190619175236/https://www.thetimes.co.uk/article/the-pedant-the-sheer-usefulness-of-singular-they-is-obvious-3qs05ngflkj |archive-date=19 June 2019 |website=[[The Times]] |language=en}}</ref> {| class="wikitable" |+Mga panghalip panao ng wikang Ingles ! colspan="4" rowspan="2" scope="col" |Panauhan ! rowspan="2" scope="col" |Simuno ! rowspan="2" scope="col" |Tagaganap ! colspan="2" scope="col" |Paari ! rowspan="2" scope="col" |Pabalik |- !Malaya !Di-malaya |- ! rowspan="2" scope="row" |Una ! colspan="3" |Isahan |{{Lang|en|I}} |{{Lang|en|me}} |{{Lang|en|my}} |''mine'' |''myself'' |- ! colspan="3" |Maramihan |{{Lang|en|we}} |{{Lang|en|us}} |{{Lang|en|our}} |{{Lang|en|ours}} |{{Lang|en|ourselves}} |- ! rowspan="2" |Ikalawa ! colspan="3" |Isahan | colspan="2" rowspan="2" |{{Lang|en|you}} | rowspan="2" |{{Lang|en|your}} | rowspan="2" |{{Lang|en|yours}} |{{Lang|en|yourself}} |- ! colspan="3" |Maramihan |{{Lang|en|yourselves}} |- ! rowspan="5" |Ikatlo ! rowspan="4" |Isahan ! rowspan="3" |Tao !Panlalaki |{{Lang|en|he}} |{{Lang|en|him}} | colspan="2" |{{Lang|en|his}} |{{Lang|en|himself}} |- !Pambabae |{{Lang|en|she}} | colspan="2" |{{Lang|en|her}} |{{Lang|en|hers}} |{{Lang|en|herself}} |- !Alinman |{{Lang|en|they}} |{{Lang|en|them}} |{{Lang|en|their}} |{{Lang|en|theirs}} |{{Lang|en|themself}}{{Efn|Bagamat unang ginamit ang {{lang|en|themself}} noon pang ika-14 na siglo, kinokonsidera pa rin ang paggamit nito bilang limitado. Ayon sa ''[[The Cambridge Grammar of the English Language]]'', ang paggamit nito ay bihira at tinatanggap lamang ng minorya ng mga mananalita, bagamat inaasahang lalaganap ang paggamit nito sa hinaharap kasabay ng pagsikat ng pang-isahang {{lang|en|they}}, kung saan maaaring makita ang anyong pangmaramihan nitong {{lang|en|themselves}} bilang taliwas sa pagiging pang-isahan ng {{lang|en|they}}.{{sfn|Huddleston|Pullum|2002}}}} |- ! colspan="2" |Di-tao | colspan="2" |{{Lang|en|it}} | colspan="2" |{{Lang|en|its}} |{{Lang|en|itself}} |- ! colspan="3" |Maramihan |{{Lang|en|they}} |{{Lang|en|them}} |{{Lang|en|their}} |{{Lang|en|theirs}} |{{Lang|en|themselves}} |} ==== Pang-ukol ==== Pariralang pang-ukol ang tawag sa mga parirala na may pang-ukol at isa o higit pang pangngalan, kagaya ng {{Lang|en|with my dog}} ("kasama ng aso ko"), {{Lang|en|for my friend}} ("para sa aking kaibigan"), {{Lang|en|to school}} ("patungong paaralan"), o {{Lang|en|in England}} ("sa Inglatera"). Ginagamit ang [[pang-ukol sa wikang Ingles]] sa samu't saring paraan, mula sa paglarawan sa paggalaw, lugar, o relasyon ng isang bagay sa isa pang bagay, gayundin sa mga pambalarilang dahilan kagaya ng panimula ng isang komplementong sugnay o sa mga argumentong palihis ng mga [[pandiwa]].{{sfn|Huddleston|Pullum|2002|p=58}} Halimbawa, sa pariralang {{Lang|en|I gave it to him}} ("binigay ko yon sa kanya"), minamarkahan ng pang-ukol na {{Lang|en|to}} ang di-tuwirang layon ng pandiwang {{Lang|en|give}}. Tradisyonal na kinokonsiderang pang-ukol ang isang salita kung binabago nito ang kaukulan ng kasunod nitong salita. Gayunpaman, kinokonsidera na ng mga kontemporaryong gabay sa balarila ang pagiging pang-ukol ng isang salita kung umaakto ito bilang simula ng mga pariralang pang-ukol.{{sfn|Huddleston|Pullum|2002|pp=598–600}} === Pandiwa at pariralang pandiwa === Nalalapian ang mga [[pandiwa sa wikang Ingles]] batay sa [[Panahon (balarila)|panahon]] at [[Aspeto (balarila)|aspeto]], at minamarkahan para sa pagsang-ayon sa mga pang-isahang paksang kasalukuyan sa ikatlong panauhan. Tanging ang pandiwang {{Lang|en|to be}} na lamang ang nalalapian para sa pagsang-ayon sa pangmaramihan at sa mga paksang nasa una at ikalawang panauhan.{{sfn|König|1994|p=540}} Pinapares naman ang mga [[pandiwang pantulong]] kagaya ng {{Lang|en|have}} ng isa pang pandiwa na nasa anyong [[pawatas]], pangnakaraan, o pangkasalukuyan. Bumubuo ang mga ito ng komplikadong sistema ng panahon, aspeto, at panagano. Natatangi ang mga pandiwang pantulong mula sa ibang mga pandiwa dahil puwedeng masundan ang mga ito ng negasyon, gayundin bilang ang unang bahagi ng isang pangungusap na patanong.{{sfn|Huddleston|Pullum|2002|p=51}}{{sfn|König|1994|p=541}} May anim na anyo sa paglalapi ang karamihan ng mga pandiwa sa wikang Ingles, kung saan tatlo sa mga ito ang pangunahin: pangkasalukuyan, pang-isahang pangkasalukuyan sa ikatlong panauhan, at pangnakaraan. Ginagamit naman ang mga sekundaryong anyo para sa pawatas, [[Pandiwari|pandiwaring]] [[pangngalang-diwa]] ({{Lang|en|gerund participle}}), at pandiwaring pangnakaraan.{{sfn|Huddleston|Pullum|2002|p=50}} Natatangi ang pandiwang {{Lang|en|to be}}, na ginagamit bilang ang pangunahing pandiwang pantulong para sa [[aspetong nagaganap]] gayundin bilang [[kopula]] bukod sa iba pang mga gamit,{{sfn|Peters|2004|loc="be" p. 66}} dahil napanatili nito ang ilan sa mga orihinal nitong paglalapi at pagiging iba-iba ng anyo nito depende sa paksa: {{Lang|en|am}} sa pangkasalukuyan sa unang panauhan, {{Lang|en|is}} sa pang-isahan sa ikatlong panauhan, at {{Lang|en|are}} sa pang-isahan sa ikalawang panauhan gayundin sa lahat ng tatlong anyong pangmaramihan. Tanging {{Lang|en|been}} lamang ang pandiwaring pangnakaraan nito habang {{Lang|en|being}} naman ang pandiwaring pangngalang-diwa.{{sfn|Huddleston|Pullum|2002|pp=75, 91, 113–114}} {| class="wikitable" |+Mga anyo ng paglalapi sa mga pandiwa ! scope="col" | ! scope="col" |Malakas ! scope="col" |Karaniwan !Katumbas sa Tagalog |- !Salita |{{Lang|en|to take}} "kumuha" | colspan="2" |{{Lang|en|to love}} "magmahal" |- ! scope="row" |Payak na pangkasalukuyan |{{Lang|en|take}} |{{Lang|en|love}} | rowspan="2" |"nagmamahal ngayon" |- ! scope="row" |Pang-isahang pangkasalukuyan sa ikatlong panauhan |{{Lang|en|takes}} |{{Lang|en|loves}} |- ! scope="row" |Pangnakaraan |{{Lang|en|took}} |{{Lang|en|loved}} |"nagmahal noon" |- ! scope="row" |Pawatas |{{Lang|en|take}} |{{Lang|en|love}} |"magmahal" |- ! scope="row" |Pandiwaring pangngalang-diwa |{{Lang|en|taking}} |{{Lang|en|loving}} |"nagmamahal" |- ! scope="row" |Pandiwaring pangnakaraan |{{Lang|en|taken}} |{{Lang|en|loved}} |"nagmahal" |} ==== Panahon, aspeto, at panagano ==== May dalawang pangunahing [[Panahon (balarila)|panahon]] ang wikang Ingles: nakaraan at di-nakaraan (kasalukuyan). Nalalapian ang mga pandiwa para sa nakaraan sa pamamagitan ng paggamit sa anyong pangnakaraan nito, na nabubuo gamit ang hulaping {{Lang|en|-ed}} (o {{Lang|en|-d}} para sa pandiwang nagtatapos sa titik ''e'') para sa mga karaniwang pandiwa at hulaping {{Lang|en|-t}} o pagbabago sa mismong salita naman para sa mga malalakas na pandiwa. Hindi minamarkahan ang mga pandiwa sa panahong di-nakaraan, liban lamang sa pang-isahan sa ikatlong panauhan, kung saan nalalapian ito ng hulaping {{Lang|en|-s}}.{{sfn|Huddleston|Pullum|2002|p=51}} {| class="wikitable" |+Panahong pangkasalukuyan at pangnakaraan sa mga pandiwa ! scope="col" | ! scope="col" |Kasalukuyan !Tagalog ! scope="col" |Nakaraan !Tagalog |- ! scope="row" |Unang panauhan |{{Lang|en|I run}} |"Tumatakbo ako ngayon" |{{Lang|en|I ran}} |"Tumakbo ako kanina" |- ! scope="row" |Ikalawang panauhan |{{Lang|en|You run}} |"Tumatakbo ka ngayon" |{{Lang|en|You ran}} |"Tumakbo ka kanina" |- ! scope="row" |Ikatlong panauhan |{{Lang|en|John runs}} |"Tumatakbo si John ngayon" |{{Lang|en|John ran}} |"Tumakbo si John kanina" |} Walang anyong panghinaharap ang mga pandiwa sa wikang Ingles.{{sfn|Huddleston|Pullum|2002|pp=208–210}} Para mabuo ang panahong panghinaharap, gumagamit ang wikang Ingles ng mga pandiwang pantulong na {{Lang|en|will}} o {{Lang|en|shall}}.{{sfn|Huddleston|Pullum|2002|pp=51–52}} Ginagamit rin ang katagang {{Lang|en|going to}} para mabuo ang panahong [[Balak na panghinaharap (balarila)|balak na panghinaharap]].{{sfn|Huddleston|Pullum|2002|pp=210–211}} {| class="wikitable" |+Panahong panghinaharap sa mga pandiwa ! scope="col" | ! scope="col" |{{Lang|en|will}} !Tagalog !{{Lang|en|shall}} !Tagalog !{{Lang|en|going to}} !Tagalog |- ! scope="row" |Unang panauhan |{{Lang|en|I will run}} |"Tatakbo ako mamaya" |{{Lang|en|I shall run}} |"Dapat ako tumakbo mamaya" |{{Lang|en|I am going to run}} |"Balak kong tumakbo mamaya" |- ! scope="row" |Ikalawang panauhan |{{Lang|en|You will run}} |"Tatakbo ka mamaya" |{{Lang|en|You shall run}} |"Dapat kang tumakbo mamaya" |{{Lang|en|You are going to run}} |"Balak mong tumakbo mamaya" |- ! scope="row" |Ikatlong panauhan |{{Lang|en|John will run}} |"Tatakbo si John mamaya" |{{Lang|en|John shall run}} |"Dapat tumakbo si John mamaya" |{{Lang|en|John is going to run}} |"Balak tumakbo ni John mamaya" |} Gumagamit rin ang wikang Ingles ng karagdagan pang mga pandiwang pantulong para maipahayag ang iba pang mga [[Aspeto (balarila)|aspeto]], partikular na ang {{Lang|en|have}} at {{Lang|en|be}}, na ginagamit para sa [[Perpektibong aspeto|perpektibo]] (kumpleto o naganap) at [[Di-perpektibong aspeto|di-perpektibong]] (di-kumpleto o nagaganap) panahong pangnakaraan (hal. {{Lang|en|I have run}} "Tumakbo ako" kumpara sa {{Lang|en|I was running}} "Tumatakbo ako"), gayundin sa pinagsamang panahon kagaya ng perpektibong pangnakaraan (hal. {{Lang|en|I had been running}} "Noon pa ako tumatakbo") at perpektibong pangkasalukuyan (hal. {{Lang|en|I have been running}} "Kanina pa ako tumatakbo").{{sfn|Huddleston|Pullum|2002|pp=50–51}} Para naman sa pagpapahayag ng [[panagano]], gumagamit rin ang wikang Ingles ng mga pandiwang pantulong kagaya ng {{Lang|en|can}}, {{Lang|en|may}}, {{Lang|en|will}}, at {{Lang|en|shall}} at ang mga pangnakaraang anyo ng mga ito: {{Lang|en|could}}, {{Lang|en|might}}, {{Lang|en|would}}, at {{Lang|en|should}}. May dalawang pangunahing panagano ang wikang Ingles: [[Pasakali (balarila)|pasakali]] ({{Lang|en|subjunctive}}) at [[Pautos (balarila)|pautos]] ({{Lang|en|imperative}}). Pareho itong nakabatay sa payak na anyo ng pandiwa, at ginagamit sa mga di-malalayang [[sugnay]].{{sfn|Huddleston|Pullum|2002|pp=51–52}} Nabubuo ang anyong [[Pawatas (balarila)|pawatas]] ng pandiwa sa pamamagitan ng pagsasama ng payak na anyo nito at ang pang-ukol na {{Lang|en|to}}. Ginagamit ito sa mga sugnay na pandiwa na nakadepende sa isang sugnay na pandiwa na may hanggan, ang tawag sa sugnay na nabubuo sa paligid ng isang pandiwa sa anyong pangnakaraan o pangkasalukuyan. Kalimitang ito ang mga pandiwang pantulong, kung saan tinatrato ang tunay na pandiwa bilang ang dumedependeng sugnay nito.<ref>{{cite web |title=Finite and Nonfinite Clauses |trans-title=Mga Signay na May Hanggan at Walang Hanggan |url=https://myenglishgrammar.com/lesson-17-clauses/6-finite-and-nonfinite-clauses.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191207091436/http://myenglishgrammar.com/lesson-17-clauses/6-finite-and-nonfinite-clauses.html |archive-date=7 December 2019 |website=MyEnglishGrammar.com |language=en}}</ref> Halimbawa, sa pariralang {{Lang|en|He has to go}} ("Dapat na siyang umalis"), ang pandiwang pantulong na {{Lang|en|have}} ang nalapian sa anyong pangnakaraan habang walang nagbago sa pandiwang {{Lang|en|to go}} na nasa anyong pawatas naman. Isa rin halimbawa ang {{Lang|en|I saw him leave}} ("Nakita ko siyang umalis"), kung saan mapapansing nagbago ang pandiwang {{Lang|en|see}} upang maging nasa anyong pangnakaraan ito habang ang komplementong sugnay na pandiwa {{Lang|en|leave}} ay nanatili lamang sa anyong pawatas nito. ==== Pariralang pandiwa ==== Gumagamit ang wikang Ingles ng mga [[pariralang pandiwa]], na kombinasyon ng isang pandiwang nasa payak nitong anyo na sinusundan ng isang [[pang-ukol]] o [[pangatnig]]. Umaakto ito bilang iisang katagang panaguri. Halimbawa nito ang mga katagang {{Lang|en|wake up}} ("gumising"), {{Lang|en|put up}} ("pagpasensiyahan"), at {{Lang|en|get together}} ("magsama-sama"). Pawang mga [[Idiyoma|idyoma]] ang kahulugan nito, na madalas ay malayo sa literal nitong salin; halimbawa, ang katagang {{Lang|en|lay off}} ay nangangahulugang "masibak" kahit na ang {{Lang|en|lay}} ay literal na "maglatag" at {{Lang|en|off}} naman ay literal na "magpatay [hal. ng ilaw]".{{sfn|Dixon|1982}} Kung ito ba ay isang hiwalay na kataga sa pananaw ng [[sintaksis]] o isa lamang kombinasyon ng pandiwa at pang-ukol (pananaw na nagtuturing sa {{Lang|en|wake up}} at {{Lang|en|run up}} bilang magkapareho sa pananaw ng sintaksis) ay kasakuluyang pinagdedebatehan ng mga gramatiko.{{sfn|Huddleston|Pullum|2002|p=274}} ==== Pang-abay ==== Binabago ng mga [[pang-abay]] ang inilalarawan ng pandiwa sa pamamagitan ng pagbibigay ng karagdagang impormasyon ukol sa paano ito nagawa.<ref name="Carter2016" /> Nabubuo ang karamihan sa mga [[pang-abay sa wikang Ingles]] gamit ang isang pang-uri na nilapian ng hulaping {{Lang|en|-ly}}. Halimbawa, sa pangungusap na {{Lang|en|He runs quickly}} ("Tumatakbo siya nang mabilis"), nagmula ang pang-abay na {{Lang|en|quickly}} mula sa pang-uri na {{Lang|en|quick}}. May mga natatanging anyong pang-abay ang ilan sa mga karaniwang pang-uri, kagaya ng pang-uri na {{Lang|en|good}}, na may anyong pang-abay na {{Lang|en|well}}.{{sfn|Huddleston|Pullum|2002|pp=565–566}} == Talababa == {{notelist}} == Sanggunian == {{reflist}} === Pinagkunan === <!-- The entries in this bibliography are in alphabetical order. Comments show the names of named references. --> {{refbegin|30em}} <!-- AartsHaegeman2006 -->* {{cite book |first1=Bas |last1=Aarts |first2=Liliane |last2=Haegeman |date=2006 |chapter=English Word classes and Phrases |trans-chapter=Mga klase ng salita at parirala sa Ingles|title=The Handbook of English Linguistics |trans-title=Handbook sa Lingguwistikang Ingles|lang=en|editor1-last=Aarts |editor1-first=Bas |editor2-first=April |editor2-last=McMahon |publisher=Blackwell |isbn=978-1-4051-6425-2}} <!-- AbercrombieDaniels2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/04878-1 |chapter=Spelling Reform Proposals: English |trans-chapter=Mga Mungkahing Reporma sa Pagbaybay: Ingles|title=Encyclopedia of Language & Linguistics|trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|lang=en|date=2006 |last1=Abercrombie |first1=D. |last2=Daniels |first2=P. T. |pages=72–75 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- AitkenMcArthur1979 -->* {{cite book |editor1-last=Aitken |editor1-first=A. J. |editor2-last=McArthur |editor2-first=Tom |date=1979 |title=Languages of Scotland|lang=en|trans-title=Mga Wika ng Eskosya |location=Edinburgh, Reyno Unido |publisher=Chambers |series=Occasional paper – Association for Scottish Literary Studies |volume=4 |isbn=978-0-550-20261-1}} <!-- Alcaraz-ArizaNavarro2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/02351-8 |chapter=Medicine: Use of English|trans-chapter=Medisina: Paggamit sa Ingles|trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|lang=en|title=Encyclopedia of Language & Linguistics |date=2006 |last1=Alcaraz Ariza |first1=M. Á. |last2=Navarro |first2=F. |pages=752–759 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Ammon2006 -->* {{cite journal |last=Ammon |first=Ulrich |s2cid=142692741 |title=Language Conflicts in the European Union: On finding a politically acceptable and practicable solution for EU institutions that satisfies diverging interests|trans-title=Mga Hidwaan sa Wika sa Unyong Europeo: Ukol sa paghahanap sa isang politikal na pagsang-ayon at praktikal na solusyon para sa mga institusyon ng EU nang nagagampanan ang mga nagkakaibang interes|lang=en|journal=International Journal of Applied Linguistics |volume=16 |issue=3 |pages=319–338 |date=2006 |doi=10.1111/j.1473-4192.2006.00121.x |s2cid-access=free |via=DYLAN project |url=http://www.dylan-project.org/Dylan_en/presentation/dissemination/articles/assets/UDE-Ammon-LanguageConflictsInTheEuropeanUnion.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110102074109/http://www.dylan-project.org/Dylan_en/presentation/dissemination/articles/assets/UDE-Ammon-LanguageConflictsInTheEuropeanUnion.pdf |archive-date=2 January 2011}} <!-- Ammon2008 -->* {{cite book |last=Ammon |first=Ulrich |chapter=Pluricentric and Divided Languages |lang=en|trans-chapter=Mga Plurisentro at Nakahating Wika|editor1-last=Ammon |editor1-first=Ulrich N. |editor2-last=Dittmar |editor2-first=Norbert |editor3-last=Mattheier |editor3-first=Klaus J. |display-editors=3 |editor4-last=Trudgill |editor4-first=Peter |title=Sociolinguistics: An International Handbook of the Science of Language and Society |trans-title=Sosyolingguwistika: Pandaigdigang Handbook ng Agham ng Wika at Lipunan|volume=2 |date=2008 |edition=2nd |publisher=De Gruyter |isbn=978-3-11-019425-8 |series=Handbooks of Linguistics and Communication Science}} <!-- Annamalai2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/04611-3 |chapter=India: Language Situation |lang=en|trans-chapter=India: Sitwasyon sa Wika|trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|title=Encyclopedia of Language & Linguistics |date=2006 |last1=Annamalai |first1=E. |pages=610–613 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Australian Bureau of Statistics2013 official census of Australia -->* {{cite web |author=Australian Bureau of Statistics |title=2011 Census QuickStats: Australia|trans-title=QuickStats sa Senso ng 2011: Australia |lang=en|date=28 March 2013 |url=http://www.censusdata.abs.gov.au/census_services/getproduct/census/2011/quickstat/0 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151106221006/http://www.censusdata.abs.gov.au/census_services/getproduct/census/2011/quickstat/0 |archive-date=6 November 2015}} <!-- Bailey2001 -->* {{cite book |last=Bailey |first=Guy |chapter=The relationship between African American and White Vernaculars|trans-chapter=Ang kaugnayan ng Aprikanong Amerikano at Puting Bernakular|editor-last=Lanehart |editor-first=Sonja L. |title=Sociocultural and historical contexts of African American English |trans-title=Sosyokultural at historikal na konteksto ng Aprikanong Amerikanong Ingles|url=https://archive.org/details/socioculturalhis00lane |url-access=limited |date=2001 |pages=[https://archive.org/details/socioculturalhis00lane/page/n71 53]–84 |publisher=John Benjamins |lang=en|series=Varieties of English around the World |isbn=978-1-58811-046-6}} <!-- Bailey1997 -->* {{cite book |last=Bailey |first=G. |date=1997 |chapter=When did southern American English begin|trans-chapter=Kailan nagsimula ang katimugang Amerikanong Ingles|chapter-url=https://books.google.com/books?id=zvFtOr5_BZAC&pg=PA255 |title=Englishes around the world|trans-title=Mga Ingles sa iba't-ibang panig ng mundo|lang=en|pages=255–275 |editor=Edgar W. Schneider |publisher=John Benjamins |isbn=9789027248763}} <!-- Bao2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/04257-7 |chapter=Variation in Nonnative Varieties of English |trans-chapter=Baryasyon sa mga hindi Katutubong Barayti ng Ingles|title=Encyclopedia of Language & Linguistics |trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|lang=en|date=2006 |last1=Bao |first1=Z. |pages=377–380 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Barry1982 -->* {{cite book |last=Barry |first=Michael V. |chapter=English in Ireland |trans-chapter=Ingles sa Irlanda|editor1-last=Bailey |editor1-first=Richard W. |editor2-last=Görlach |editor2-first=Manfred |title=English as a World Language|trans-title=Ingles bilang Pandaigdigang Wika|lang=en|pages=84–134 |date=1982 |publisher=University of Michigan Press |isbn=978-3-12-533872-2}} <!-- BaughCable2002 -->* {{cite book |last1=Baugh |first1=Albert C. |last2=Cable |first2=Thomas |title=A History of the English Language|trans-title=Kasaysayan ng Wikang Ingles|edition=5|lang=en |publisher=Longman |date=2002 |isbn=978-0-13-015166-7 |url=https://archive.org/details/historyofenglish02baug}} <!-- Bazelmans2009 -->* {{cite book |last=Bazelmans |first=Jos |chapter=The Early-Medieval Use of Ethnic Names from Classical Antiquity: the Case of the Frisians |trans-chapter=Ang Maagang Medyebal na Paggamit sa mga Etnikong Pangalan mula sa Klasikong Antigong Panahon: ang Kaso ng mga Prisyano|pages=321–338 |editor-last1=Derks |editor-first1=Ton |editor-last2=Roymans |editor-first2=Nico |title=Ethnic Constructs in Antiquity: The Role of Power and Tradition|trans-title=Mga Etnikong Gawa sa Antigong Panahon: Ang Gampanin ng Kapangyarihan at Tradisyon|lang=en|publisher=Amsterdam University Press |series=Amsterdam Archaeological Studies |volume=13 |date=2009 |isbn=978-90-485-0791-7 |jstor=j.ctt46n1n2.1 |jstor-access=free}} <!-- Bermudez-OteroMcMahon2006 -->* {{cite encyclopedia |last1=Bermúdez-Otero |first1=Ricardo |first2=April |last2=McMahon |date=2006 |title=English phonology and morphology |trans-title=Ponolohiya at morpolohiya ng Ingles|lang=en|editor-first=Bas |editor-last=Aarts |editor-first2=April |editor-last2=McMahon |encyclopedia=The Handbook of English Linguistics |location=Oxford |publisher=Wiley–Blackwell |isbn=978-1-4051-6425-2 |doi=10.1002/9780470753002.ch17 |series=Blackwell Handbooks in Linguistics |pages=382–410}} <!-- BlenchSpriggs1999 -->* {{cite book |last1=Blench |first1=R. |last2=Spriggs |first2=Matthew |title=Archaeology and Language: Correlating Archaeological and Linguistic Hypotheses|trans-title=Arkeolohiya at Wika: Pagsasama sa mga Arkeolohiko at Lingguwistikong Palagay|lang=en|pages=285–286 |date=1999 |publisher=Routledge |isbn=978-0-415-11761-6 |url=https://books.google.com/books?id=DWMHhfXxLaIC&pg=PA286}} * {{cite book |editor-last=Blake |editor-first=Norman |title=Cambridge History of the English Language|trans-title=Kasaysayan ng Wikang Ingles ng Cambridge|lang=en|volume=2|publisher=Cambridge University Press |date=1992 |doi=10.1017/CHOL9780521264754.003 |isbn=978-1-139-05553-6}} ** {{Harvc |last=Lass |first=Roger |chapter=Phonology and Morphology |in=Blake |year=1992 |pages=23–154}} <!-- Boberg2010 -->* {{cite book |last=Boberg |first=Charles |author-link=Charles Boberg |date=2010 |title=The English language in Canada: Status, history and comparative analysis|url=https://archive.org/details/englishlanguagei0000bobe |trans-title=Ang Wikang Ingles sa Kanada: Katayuan, kasaysayan, at pagsusuring komparatibo|lang=en|publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-139-49144-0 |series=Studies in English Language}} <!-- BosworthToller1921 -->* {{cite web |last1=Bosworth |first1=Joseph |author-link1=Joseph Bosworth|last2=Toller |first2=T. Northcote |title=Engla land |work=[[An Anglo-Saxon Dictionary]] (Online)|lang=en |date=1921 |url=http://bosworth.ff.cuni.cz/009427 |publisher=[[Charles University]] |archive-date=21 December 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121221212612/http://bosworth.ff.cuni.cz/009427 |url-status=live}} <!-- BrintonBrinton2010 -->* {{cite book |last1=Brinton |first1=Laurel J. |last2=Brinton |first2=Donna M. |date=2010 |title=The linguistic structure of modern English |trans-title=Ang lingguwistikong estraktura ng modernong Ingles|lang=en|publisher=John Benjamins |isbn=978-90-272-8824-0 |url=https://benjamins.com/#catalog/books/z.156/main}} <!-- Brutt-Griffler2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/00644-1 |chapter=Languages of Wider Communication|trans-chapter=Mga Wika ng mas Malawak na Komunikasyon|title=Encyclopedia of Language & Linguistics |trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|lang=en|date=2006 |last1=Brutt-Griffler |first1=J. |pages=690–697 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Burridge2010 -->* {{cite book |last=Burridge |first=Kate |chapter=English in Australia|trans-chapter=Ingles sa Australia|editor-last=Kirkpatrick |editor-first=Andy |date=2010 |title=Routledge Handbook of World Englishes |trans-title=Handbook ng Routledge ukol sa mga Ingles ng Mundo|lang=en|url=https://archive.org/details/routledgehandboo00kirk_142 |url-access=limited |publisher=Routledge |isbn=978-0-415-62264-6 |pages=[https://archive.org/details/routledgehandboo00kirk_142/page/n154 132]–151}} <!-- Campbell1959 -->* {{cite book |last=Campbell |first=Alistair |author-link=Alistair Campbell|title=Old English Grammar|url=https://archive.org/details/oldenglishgramma0000camp_o0r3 |trans-title=Balarila ng Lumang Ingles |location=Oxford, Inglatera |publisher=[[Oxford University Press]] |date=1983 |orig-date=1959|lang=en |isbn=978-0-19-811943-2 |ref={{sfnref|Campbell|1959}}}} <!-- CarrHoneybone2007 -->* {{cite journal |last1=Carr |first1=Philip |last2=Honeybone |first2=Patrick |date=2007 |title=English phonology and linguistic theory: an introduction to issues, and to 'Issues in English Phonology'|trans-title=Ponolohiya at lingguwistikong teorya ng Ingles: panimula sa mga isyu, at sa 'Mga Isyu sa Ponolohiya ng Ingles'|lang=en|journal=Language Sciences |volume=29 |issue=2 |pages=117–153 |doi=10.1016/j.langsci.2006.12.018}} <!-- Cassidy1982 -->* {{cite book |last=Cassidy |first=Frederic G. |chapter=Geographical Variation of English in the United States|lang=en|trans-chapter=Heograpikong Baryasyon ng Ingles sa Estados Unidos|editor1-last=Bailey |editor1-first=Richard W. |editor2-last=Görlach |editor2-first=Manfred |title=English as a World Language|trans-title=Ingles bilang Pandaigdigang Wika|pages=177–210 |date=1982 |publisher=University of Michigan Press |isbn=978-3-12-533872-2}} <!-- Cercignani1981 -->* {{cite book |last=Cercignani |first=Fausto |title=Shakespeare's works and Elizabethan pronunciation|trans-title=Mga gawa ni Shakespeare at ang Isabel na pagbigkas|lang=en|date=1981 |publisher=Clarendon |url=https://books.google.com/books?id=_JBlAAAAMAAJ |jstor=3728688 |isbn=978-0-19-811937-1}} <!-- Clark2013 -->* {{cite book |first1=Urszula |last1=Clark |first2=Esther |last2=Asprey |date=2013 |title=West Midlands English: Birmingham and the Black Country|trans-title=Ingles ng Kanlurang Midlands: Birmingham at ang Black Country|lang=en|publisher=Edinburgh University Press |isbn=978-0-7486-4169-7}} <!-- CollingwoodMyres1936 -->* {{cite book |last1=Collingwood |first1=Robin George |author-link=R. G. Collingwood |last2=Myres |first2=J. N. L. |chapter=The Sources for the period: Angles, Saxons, and Jutes on the Continent |trans-chapter=Ang mga Pinagmulan para sa panahon: Mga Anglo, Saxon, at Jute sa Kontinente|title=Roman Britain and the English Settlements|trans-title=Romanong Britanya at ang mga Tirahang Ingles|volume=5 |publisher=Clarendon |location=Oxford, Inglatera|lang=en|date=1936 |lccn=37002621 |jstor=2143838}} * {{cite book |last=Cohen |first=Antonie |title=The Phonemes of English: A Phonemic Study of the Vowels and Consonants of Standard English |trans-title=Ang mga Ponema ng Ingles: Isang Ponemikong Pag-aaral sa mga Patinig at Katinig ng Pamantayang Ingles|lang=en|publisher=Springer |date=2012 |orig-date=1952 |isbn=978-94-010-2969-8}} <!-- CollinsMees2003 -->* {{cite book |last1=Collins |first1=Beverley |last2=Mees |first2=Inger M. |year=2003 |orig-date=1981 |title=The Phonetics of English and Dutch|trans-title=Ang Ponetika ng Ingles at Olandes |edition=5 |place=Leiden, Olanda|lang=en |publisher=Brill |isbn=978-90-04-10340-5}} <!-- Connell2006 -->* {{cite encyclopedia |doi=10.1016/B0-08-044854-2/01655-2 |title=Nigeria: Language Situation|trans-title=Nigeria: Sitwasyon sa Wika|lang=en|encyclopedia=Encyclopedia of Language & Linguistics |date=2006 |last1=Connell |first1=B. A. |pages=635–637 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- ConradRubal-Lopez1996 -->* {{cite book |last1=Conrad |first1=Andrew W. |last2=Rubal-Lopez |first2=Alma |title=Post-Imperial English: Status Change in Former British and American Colonies, 1940–1990|trans-title=Imperyong Ingles: Pagbabago sa Katayuan sa mga Dating Kolonya ng Britanya at Amerika, 1940–1990|lang=en|date=1996 |publisher=De Gruyter |isbn=978-3-11-087218-7 |url=http://www.degruyter.com/viewbooktoc/product/143492 |page=261 |url-access=subscription}} * {{cite book |last=Cruttenden |first=Alan |date=2014 |title=Gimson's Pronunciation of English|trans-title=Pagbigkas sa Ingles ng Gimson|edition=8 |lang=en|publisher=Routledge |isbn=978-1-4441-8309-2}} <!-- CrystalLanguageDeath2002 -->* {{cite book |doi=10.1017/CBO9781139106856 |title=Language Death |url=https://archive.org/details/languagedeath0000crys |trans-title=Pagkamatay ng Wika|lang=en|date=2000 |last=Crystal |first=David |isbn=978-0-521-65321-3}} <!-- CrystalGlobalLanguage2003a -->* {{Cite book |last=Crystal |first=David |title=English as a Global Language |trans-title=Ingles bilang Pandaigdigang Wika|lang=en|author-link=David Crystal |edition=2 |publisher=Cambridge University Press |page=69 |date=2003a |url=https://books.google.com/books?id=d6jPAKxTHRYC |isbn=978-0-521-53032-3}} <!-- CrystalEncyclopedia2003b -->* {{cite book |last=Crystal |first=David |title=Cambridge Encyclopedia of the English Language|trans-title=Ensiklopediya ng Cambridge ukol sa Wikang Ingles|author-link=David Crystal |edition=2|lang=en |publisher=Cambridge University Press |date=2003b |isbn=978-0-521-53033-0 |url=https://books.google.com/books?id=A3b3ngEACAAJ}} <!-- CrystalSubcontinent2004b -->* {{cite news |last=Crystal |first=David |title=Subcontinent Raises Its Voice|trans-title=Itinaas ng Subkontinente ang Kanyang Boses|lang=en|year=2004 |url=https://www.theguardian.com/education/2004/nov/19/tefl |newspaper=The Guardian |archive-date=17 April 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080417171455/http://education.guardian.co.uk/tefl/story/0,,1355064,00.html |url-status=live}} <!-- DanielsBright1996 -->* {{cite book |editor1-last=Daniels |editor1-first=Peter T. |editor2-last=Bright |editor2-first=William |title=The World's Writing Systems|trans-title=Ang mga Sistema ng Oagsulat ng Mundo|lang=en|url=https://books.google.com/books?id=621jAAAAMAAJ |date=1996 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-507993-7}} <!-- Dehaene2009 -->* {{cite book |last=Dehaene |first=Stanislas |title=Reading in the Brain: The Science and Evolution of a Human Invention|trans-title=Pagbabasa sa Utak: Ang Agham at Ebolusyon ng isang Imbensiyon ng Tao|lang=en|date=2009 |publisher=Viking |isbn=978-0-670-02110-9 |url=https://books.google.com/books?id=6Z2hjwEACAAJ}} <!-- DenningKesslerLeben2007 -->* {{cite book |last1=Denning |first1=Keith |last2=Kessler |first2=Brett |last3=Leben |first3=William Ronald |title=English Vocabulary Elements|trans-title=Mga Elemento sa Bokabularyo ng Ingles|lang=en|date=17 February 2007 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-516803-7 |url=https://books.google.com/books?id=jz76l9RAccQC}} <!-- Deumert2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/01294-3 |chapter=Migration and Language |trans-chapter=Migrasyon at Wika|title=Encyclopedia of Language & Linguistics|trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|lang=en|date=2006 |last1=Deumert |first1=A. |pages=129–133 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Dixon 1982 -->* {{cite journal |last=Dixon |first=R. M. W. |date=1982 |title=The grammar of English phrasal verbs|url=https://archive.org/details/australian-journal-of-linguistics_1982-06_2_1/page/1 |trans-title=Ang balarila ng mga pariralang pandiwa ng Ingles|lang=en|journal=Australian Journal of Linguistics |volume=2 |issue=1 |doi=10.1080/07268608208599280 |pages=1–42}} <!-- Donoghue2008 -->* {{cite book |last=Donoghue |first=D. |title=Old English Literature: A Short Introduction|url=https://archive.org/details/oldenglishlitera0000dono |trans-title=Panitikan ng Lumang Ingles: Maikling Panimula|lang=en|publisher=Wiley |date=2008 |isbn=978-0-631-23486-9 |doi=10.1002/9780470776025 |editor-last=Donoghue |editor-first=Daniel}} <!-- Durrell2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/02189-1 |chapter=Germanic Languages|trans-chapter=Mga Wikang Hermaniko |title=Encyclopedia of Language & Linguistics|trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|lang=en|date=2006 |last1=Durrell |first1=M. |pages=53–55 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Eagleson1982 -->* {{cite book |last=Eagleson |first=Robert D. |chapter=English in Australia and New Zealand|trans-chapter=Ingles sa Australia at Nueva Selanda|lang=en|editor1-last=Bailey |editor1-first=Richard W. |editor2-last=Görlach |editor2-first=Manfred |title=English as a World Language|trans-title=Ingles bilang Pandaigdigang Wika|lang=en|pages=415–438 |isbn=978-3-12-533872-2 |date=1982 |publisher=University of Michigan Press}} <!-- Ethnologue -->* {{cite web |url=http://www.ethnologue.com/statistics/size |title=Summary by language size|trans-title=Buod batay sa laki ng wika |lang=en|website=Ethnologue: Languages of the World |ref={{harvid|Ethnologue|2010}} |archive-date=26 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226040016/https://www.ethnologue.com/statistics/size |url-status=live}} <!-- European Commission2012 -->* {{cite report |publisher=European Commission |title=Special Eurobarometer 386: Europeans and Their Languages|trans-title=Mga Natatanging Eurobarometer 386: Mga Europeo at ang Kanilang Wika|lang=en|date=June 2012 |series=Eurobarometer Special Surveys |url=http://ec.europa.eu/public_opinion/archives/ebs/ebs_386_en.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160106183351/http://ec.europa.eu/public_opinion/archives/ebs/ebs_386_en.pdf |archive-date=6 January 2016 |ref={{sfnref|European Commission|2012}}}} <!--FasoldConnor-Linton2014 -->* {{cite book |editor1-last=Fasold |editor1-first=Ralph W. |editor2-last=Connor-Linton |editor2-first=Jeffrey |title=An Introduction to Language and Linguistics|trans-title=Panimula sa Wika at Lingguwistika |edition=2|lang=en|date=2014 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-316-06185-5}} * {{cite journal |last1=Flemming |first1=Edward |last2=Johnson |first2=Stephanie |year=2007 |title=''Rosa's roses'': reduced vowels in American English |trans-title=''Mga rosas ni Rosa'': pagbawas sa mga patinig sa Amerikanong Ingles|lang=en|journal=[[Journal of the International Phonetic Association]] |volume=37 |issue=1 |pages=83–96 |doi=10.1017/S0025100306002817 |url=http://web.mit.edu/flemming/www/paper/rosasroses.pdf |citeseerx=10.1.1.536.1989 |s2cid=145535175 |archive-date=19 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180919182406/http://web.mit.edu/flemming/www/paper/rosasroses.pdf |url-status=live}} <!-- Giegerich1992 -->* {{cite book |title=English Phonology: An Introduction|url=https://archive.org/details/englishphonology0000gieg|trans-title=Ponolohiya ng Ingles: Panimula|lang=en |first=Heinz J. |last=Giegerich |publisher=Cambridge University Press |date=1992 |isbn=978-0-521-33603-1 |series=Cambridge Textbooks in Linguistics}} <!-- Gneuss2013 -->* {{cite book |last=Gneuss |first=Helmut |chapter=The Old English Language|lang=en|trans-chapter=Ang Lumang Wikang Ingles |editor1-last=Godden |editor1-first=Malcolm |editor2-last=Lapidge |editor2-first=Michael |date=2013 |title=Cambridge Companion to Old English Literature|url=https://archive.org/details/cambridgecompani0000malc |trans-title=Pantulong ng Cambridge ukol sa Panitikan ng Lumang Ingles|edition=2 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-15402-4 |pages=[https://archive.org/details/cambridgecompani0000malc/page/18 19]–49}} <!-- Görlach1991 -->* {{cite book |last=Görlach |first=Manfred |title=Introduction to Early Modern English|lang=en|trans-title=Panimula sa Maagang Modernong Ingles|date=1991 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-32529-5}} <!-- Gordin2015 -->* {{cite magazine |last=Gordin |first=Michael D. |title=Absolute English|trans-title=Ingles Lamang|lang=en |url=http://aeon.co/magazine/science/how-did-science-come-to-speak-only-english/ |magazine=[[Aeon (digital magazine)|Aeon]] |date=4 February 2015 |archive-date=7 February 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150207162247/http://aeon.co/magazine/science/how-did-science-come-to-speak-only-english/ |url-status=dead}} <!-- GordonCampbellHay et al.2004 -->* {{cite book |last1=Gordon |first1=Elizabeth |last2=Campbell |first2=Lyle |last3=Hay |first3=Jennifer |last4=Maclagan |first4=Margaret |last5=Sudbury |first5=Angela |last6=Trudgill |first6=Peter |author-link6=Peter Trudgill |date=2004 |title=New Zealand English: its origins and evolution|url=https://archive.org/details/newzealandenglis0000unse_b8r3 |trans-title=Ingles ng Nueva Selanda : mga pinagmulan at ebolusyon nito|lang=en|publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-10895-9 |series=Studies in English Language |ref={{sfnref|Gordon|Campbell|Hay et al.|2004}}}} <!-- Gottlieb2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/04455-2 |chapter=Linguistic Influence|trans-chapter=Impluwensiya ng Wika|title=Encyclopedia of Language & Linguistics|trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|lang=en|date=2006 |last1=Gottlieb |first1=H. |pages=196–206 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Graddol2006 -->* {{cite book |last=Graddol |first=David |title=English Next: Why global English may mean the end of 'English as a Foreign Language'|trans-title=Susunod Ingles: Bakit maaaring matapos ang 'Ingles bilang Banyagang Wika' dahil sa pandaigdigang Ingles|author-link=David Graddol |url=http://englishagenda.britishcouncil.org/sites/ec/files/books-english-next.pdf |lang=en|date=2006 |publisher=The British Council |archive-url=https://web.archive.org/web/20150212042939/http://englishagenda.britishcouncil.org/sites/ec/files/books-english-next.pdf |archive-date=12 February 2015}} <!-- Graddol2010 -->* {{cite book |last=Graddol |first=David |title=English Next India: The future of English in India |trans-title=Susunod Ingles sa India: Ang hinaharap ng Ingles sa India|author-link=David Graddol |url=http://englishagenda.britishcouncil.org/sites/ec/files/books-english-next-india-2010.pdf|lang=en |date=2010 |publisher=The British Council |isbn=978-0-86355-627-2 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150212042654/http://englishagenda.britishcouncil.org/sites/ec/files/books-english-next-india-2010.pdf |archive-date=12 February 2015}} <!-- GraddolLeithSwann et al.2007 -->* {{cite book |editor1-last=Graddol |editor1-first=David |editor2-last=Leith |editor2-first=Dick |editor3-last=Swann |editor3-first=Joan |editor4-last=Rhys |editor4-first=Martin |editor5-last=Gillen |editor5-first=Julia |title=Changing English |trans-title=Nagbabagong Ingles|lang=en|url=http://www.routledge.com/books/details/9780415376792/ |date=2007 |publisher=Routledge |isbn=978-0-415-37679-2 |ref={{sfnref|Graddol|Leith|Swann et al.|2007}}}} <!--Green2002 -->* {{cite book |last=Green |first=Lisa J. |date=2002 |title=African American English: a linguistic introduction |trans-title=Ingles ng Aprikanong Amerikano: panimula sa wika|lang=en|url=https://archive.org/details/isbn_9780521891387 |url-access=registration |publisher=Cambridge University Press}} <!-- Greenbaum -->* {{cite book |last1=Greenbaum |first1=S. |last2=Nelson |first2=G. |title=An introduction to English grammar |trans-title=Panimula sa balarila ng Ingles|lang=en|date=2002 |edition=2|publisher=Longman |isbn=978-0-582-43741-8}} <!-- Halliday & Hasan 1976 -->* {{cite book |last1=Halliday |first1=M. A. K. |last2=Hasan |first2=Ruqaiya |date=1976 |title=Cohesion in English |url=https://archive.org/details/cohesioninenglis0000hall |trans-title=Pagkakaisa sa Ingles|lang=en |publisher=Pearson |isbn=978-0-582-55041-4}} <!-- Harbert2006 -->* {{cite book |doi=10.1017/CBO9780511755071 |title=The Germanic Languages |trans-title=Mga Wikang Hermaniko|lang=en|date=2006 |last1=Harbert |first1=Wayne |isbn=978-0-521-80825-5}} <!-- Hickey 2007 -->* {{cite book |last=Hickey |first=R. |date=2007 |title=Irish English: History and present-day forms |url=https://archive.org/details/irishenglishhist0000hick |trans-title=Ingles ng Irlanda: Kasaysayan at mga kasalukuyang anyo|lang=en|publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-85299-9}} <!-- Hogg1992 -->* {{cite book |date=1992 |chapter=The Place of English in Germanic and Indo-European|trans-title=Ang Lugar ng Ingles sa Hermaniko at Indo-Europeo|lang=en |title=Cambridge History of the English Language |trans-title=Kasaysayan ng Wikang Ingles ng Cambridge|volume=1|editor-last=Hogg |editor-first=Richard M. |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-26474-7}} ** {{Harvc |last=Bammesberger |first=Alfred |year=1992 |chapter=The Place of English in Germanic and Indo-European |url=https://books.google.com/books?id=Y83EPUUWnQkC&pg=PA26 |in=Hogg |pages=26–66}} ** {{Harvc |last=Hogg |first=Richard M. |chapter=Phonology and Morphology |in=Hogg |year=1992 |pages=67–168 |id={{sfnref|Hogg|1992a}}}} ** {{Harvc |last=Kastovsky |first=Dieter |chapter=Semantics and Morphology |in=Hogg |year=1992 |pages=290–408}} ** {{Harvc |last=Toon |first=Thomas E. |chapter=Old English Dialects |in=Hogg |year=1992 |pages=409–451}} <!-- HoggDenison2006 -->* {{cite book |editor-last=Hogg |editor-first=Richard M. |editor-last2=Denison |editor-first2=David |title=A History of the English language |publisher=Cambridge University Press |date=2006 |isbn=978-0-521-71799-1}} ** {{Harvc |last=Crystal |first=David |chapter=English worldwide |in=Hogg |in2=Denison |year=2006 |pages=420–439}} ** {{Harvc |last=Fischer |first=Olga |last2=van der Wurff |first2=Wim |in=Hogg |in2=Denison |year=2006 |chapter=Syntax |pages=109–198}} ** {{Harvc |last=Hogg |first=Richard M. |last2=Denison |first2=David |in=Hogg |in2=Denison |chapter=Overview |pages=1–30 |year=2006 |id={{sfnref|Hogg|Denison|2006a}}}} ** {{Harvc |last=Hogg |first=Richard M. |chapter=English in Britain |in=Hogg |in2=Denison |year=2006 |pages=352–383}} ** {{Harvc |last=Kastovsky |first=Dieter |chapter=Vocabulary |in=Hogg |in2=Denison |year=2006 |pages=199–270}} ** {{Harvc |last=Lass |first=Roger |chapter=Phonology and Morphology |in=Hogg |in2=Denison |year=2006 |pages=43–108}} ** {{Harvc |last=Nevalainen |first=Terttu |last2=Tieken-Boon van Ostade |first2=Ingrid |chapter=Standardization |in=Hogg |in2=Denison |year=2006 |pages=271–311}} <!--How English evolved into a global language -->* {{cite news |title=How English evolved into a global language |trans-title=Paano naging pandaigdigang wika ang Ingles|url=https://www.bbc.co.uk/news/magazine-12017753 |date=20 December 2010 |work=BBC News |lang=en |ref={{harvid|How English evolved into a global language|2010}} |archive-date=25 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150925173407/http://www.bbc.co.uk/news/magazine-12017753 |url-status=live}} <!-- HuddlestonPullum2002 -->* {{cite book |last1=Huddleston |first1=Rodney |last2=Pullum |first2=Geoffrey K. |title=Cambridge Grammar of the English Language |date=2002 |publisher=Cambridge University Press |trans-title=Balarila ng Wikang Ingles ng Cambridge|lang=en|isbn=978-0-521-43146-0 |url=http://www.cambridge.org/us/academic/subjects/languages-linguistics/grammar-and-syntax/cambridge-grammar-english-language}} <!-- Hughes & Trudgill 1996 -->* {{cite book |first1=Arthur |last1=Hughes |last2=Trudgill |first2=Peter |author-link2=Peter Trudgill |date=1996 |title=English Accents and Dialects |trans-title=Mga Asento at Dayalekto ng Ingles|lang=en|edition=3 |publisher=Arnold |isbn=978-0-340-61445-7}} <!-- International Civil Aviation Organization -->* {{cite web |title=Personnel Licensing FAQ |trans-title=Mga Madalas Itanong sa Personal na Lisensiya|lang=en|url=http://www.icao.int/safety/airnavigation/pages/peltrgfaq.aspx#anchor14 |publisher=International Civil Aviation Organization – Air Navigation Bureau |date=2011 |at=In which languages does a licence holder need to demonstrate proficiency? |quote=Controllers working on stations serving designated airports and routes used by international air services shall demonstrate language proficiency in English as well as in any other language(s) used by the station on the ground. |archive-date=20 December 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141220003044/http://www.icao.int/safety/airnavigation/pages/peltrgfaq.aspx#anchor14 |url-status=live |ref={{sfnref|International Civil Aviation Organization|2011}}}} <!-- International Maritime Organization2011 -->* {{cite web |publisher=International Maritime Organization |title=IMO Standard Marine Communication Phrases|lang=en|trans-title=Pamantayang Parirala sa Komunikasyon sa Dagat ng IMO|date=2011 |url=http://www.imo.org/OurWork/Safety/Navigation/Pages/StandardMarineCommunicationPhrases.aspx |archive-date=3 October 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111003233938/http://www.imo.org/OurWork/Safety/Navigation/Pages/StandardMarineCommunicationPhrases.aspx |url-status=dead |ref={{sfnref|International Maritime Organization|2011}}}} <!-- International Phonetics Association1999 -->* {{Cite book |publisher=[[International Phonetic Association]], Cambridge University Press |author-link=International Phonetic Association |date=1999 |title=Handbook of the International Phonetic Association: A guide to the use of the International Phonetic Alphabet |trans-title=Handbook ng Pandaigdigang Ponetikong Asosasyon: Gabay sa paggamit sa Pandaigdigang Ponetikong Alpabeto|lang=en|isbn=978-0-521-65236-0 |ref={{sfnref|International Phonetic Association|1999}}}} <!-- Jambor2007 -->* {{cite journal |last=Jambor |first=Paul Z. |title=English Language Imperialism: Points of View|lang=en|trans-title=Imperyalismo ng Wikang Ingles: Mga Pananaw|journal=Journal of English as an International Language |date=2007 |volume=2 |pages=103–123 |url=https://www.eilj.com/wp-content/uploads/2013/12/2-december%202007.pdf#page=103 |archive-date=11 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231211184023/https://www.eilj.com/wp-content/uploads/2013/12/2-december%202007.pdf#page=103 |url-status=live}} <!-- Jespersen 2007 -->* {{cite book |last=Jespersen |first=Otto |title=The Philosophy of Grammar |chapter=Case: The number of English cases|lang=en|trans-title=Ang Pilosopiya ng Balarila|trans-chapter=Kaso: Ang bilang ng mga kaso sa Ingles|publisher=Routledge |orig-date=1924 |date=2007}} <!-- Kachru2006 -->* {{cite encyclopedia |doi=10.1016/B0-08-044854-2/00645-3 |title=English: World Englishes|trans-title=Ingles: Mga Ingles ng Mundo|lang=en |encyclopedia=Encyclopedia of Language & Linguistics |date=2006 |last1=Kachru |first1=B. |pages=195–202 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- KönigvanderAuwera1994 -->* {{cite book |editor-last=König |editor-first=Ekkehard |editor2-last=van der Auwera |editor2-first=Johan |title=The Germanic Languages|trans-title=Mga Hermanikong Wika|lang=en|date=1994 |publisher=Routledge |isbn=978-0-415-28079-2 |series=Routledge Language Family Descriptions |url=http://www.routledge.com/books/details/9780415280792/ |jstor=4176538}} <!-- König 1994 -->* {{cite book |last=König |first=Ekkehard |chapter=English |pages=532–562 |editor1-last=König |editor1-first=Ekkehard |editor2-last=van der Auwera |editor2-first=Johan |title=The Germanic Languages|trans-title=Mga Hermanikong Wika|lang=en|date=1994 |publisher=Routledge |isbn=978-0-415-28079-2 |series=Routledge Language Family Descriptions |chapter-url=http://www.routledge.com/books/details/9780415280792/}} <!-- Labov 1972 -->* {{cite book |last=Labov |first=W. |author-link=William Labov |date=1972 |title=Sociolinguistic patterns|trans-title=Mga patern sa sosyolingguwistika|lang=en|publisher=University of Pennsylvania Press |chapter=The Social Stratification of (r) in New York City Department Stores|trans-chapter=Ang Panlipunang Pagsasagrupo sa (r) sa mga Pamilihan ng Lungsod ng New York|pages=168–178 |doi=10.1007/978-1-349-25582-5_14 |isbn=978-0-333-61180-7 |s2cid=107967883}} <!-- Labov 2012 -->* {{cite book |last=Labov |first=W. |date=2012 |title=Dialect Diversity in America: The Politics of Language Change |url=https://archive.org/details/dialectdiversity0000labo |trans-title=Dibersidad ng Dayalekto sa Amerika: Sng Politika ng Pagbabago ng Wika|lang=en|publisher=University of Virginia Press |chapter=About Language and Language Change|trans-chapter=Ukol sa Wika at Pagbabago ng Wika|isbn=978-0-8139-3327-6}} <!-- Lanham 1982 -->* {{cite book |last=Lanham |first=L. W. |chapter=English in South Africa |trans-chapter=Ingles sa Timog Aprika|editor1-last=Bailey |editor1-first=Richard W. |editor2-last=Görlach |editor2-first=Manfred |title=English as a World Language|trans-title=Ingles bilang Pandaigdigang Wika|lang=en|pages=324–352 |date=1982 |publisher=University of Michigan Press |isbn=978-3-12-533872-2}} <!-- Lass2000 -->* {{cite book |editor-first=Roger |editor-last=Lass |title=Cambridge History of the English Language|trans-title=Kasaysayan ng Wikang Ingles ng Cambridge |lang=en|volume=3 |publisher=Cambridge University Press |date=2000}} ** {{Harvc |in=Lass |date=2000 |last=Lass |first=Roger |chapter=Phonology and Morphology |year=2000 |pages=56–186 |id={{sfnref|Lass|2000a}}}} <!-- Lass 2002 -->* {{citation |last=Lass |first=Roger |chapter=South African English|trans-chapter=Ingles sa Timog Aprika|editor-last=Mesthrie |editor-first=Rajend |date=2002 |title=Language in South Africa|trans-title=Wika sa Timog Aprika|lang=en |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-79105-2}} <!-- Lawler2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/04573-9 |chapter=Punctuation |trans-chapter=Bantas|title=Encyclopedia of Language & Linguistics |trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|lang=en|date=2006 |last1=Lawler |first1=J. |pages=290–291 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Lawton 1982 -->* {{cite book |last=Lawton |first=David L. |chapter=English in the Caribbean|trans-chapter=Ingles sa Karibe |editor1-last=Bailey |editor1-first=Richard W. |editor2-last=Görlach |editor2-first=Manfred |title=English as a World Language|trans-title=Ingles bilang Pandaigdigang Wika|lang=en|pages=251–280 |date=1982 |publisher=University of Michigan Press |isbn=978-3-12-533872-2}} <!-- Leech 2006 -->* {{cite book |last=Leech |first=G. N. |author-link=Geoffrey Leech |date=2006 |title=A glossary of English grammar |url=https://archive.org/details/glossaryofenglis0000leec |trans-title=Glosaryo ng balarila ng Ingles|lang=en|publisher=Edinburgh University Press |isbn=0-7486-2406-6}} <!-- LeechHundtMairSmith2009 -->* {{cite book |url=http://english.fullerton.edu/publications/clnarchives/2012winter/angus-chng%20contemp_eng.pdf |last1=Leech |first1=Geoffrey |last2=Hundt |first2=Marianne |last3=Mair |first3=Christian |last4=Smith |first4=Nicholas |title=Change in contemporary English: a grammatical study|trans-title=Pagbabago sa kontemporaryong Ingles: gramatikao na pag-aaral|lang=en|publisher=Cambridge University Press |date=2009 |isbn=978-0-521-86722-1 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402140536/http://english.fullerton.edu/publications/clnarchives/2012winter/angus-chng%20contemp_eng.pdf |archive-date=2 April 2015 |url-status=live}} <!-- LevineCrocket1966 -->* {{cite journal |last1=Levine |first1=L. |last2=Crockett |first2=H. J. |date=1966 |title=Speech Variation in a Piedmont Community: Postvocalic r*|trans-title=Baryasyon sa Pagbigkas sa isang Pamayanang Piedmont: Posbokalikong r*|lang=en|journal=Sociological Inquiry |volume=36 |issue=2 |pages=204–226 |doi=10.1111/j.1475-682x.1966.tb00625.x}} <!-- Li2003 -->* {{cite journal |last1=Li |first1=David C. S. |title=Between English and Esperanto: what does it take to be a world language? |trans-title=Sa Pagitan ng Ingles at Esperanto: paano maging isang pandaigdigang wika?|lang=en|journal=International Journal of the Sociology of Language |issue=164 |pages=33–63 |date=2003 |issn=0165-2516 |doi=10.1515/ijsl.2003.055}} <!-- LimAnsaldo2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/01701-6 |chapter=Singapore: Language Situation|trans-chapter=Singapura: Sitwasyon sa Wika|title=Encyclopedia of Language & Linguistics |trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|lang=en|date=2006 |last1=Lim |first1=L. |last2=Ansaldo |first2=U. |pages=387–389 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Maclagan 2010 -->* {{cite book |last=Maclagan |first=Margaret |chapter=The English(es) of New Zealand|trans-chapter=Ang (mga) Ingles ng Nueva Selanda|lang=en|editor-last=Kirkpatrick |editor-first=Andy |date=2010 |title=Routledge Handbook of World Englishes |trans-title=Handbook ng Routledge ukol sa mga Ingles ng Mundo|url=https://archive.org/details/routledgehandboo00kirk |url-access=limited |publisher=Routledge |pages=[https://archive.org/details/routledgehandboo00kirk/page/n173 151]–164 |isbn=978-0-203-84932-3}} <!--MacMahon 2006 -->* {{cite book |last=MacMahon |first=M. K. |date=2006 |chapter=English Phonetics |trans-chapter=Ponetika ng Ingles|lang=en|editor1=Bas Aarts |editor-first2=April |editor-last2=McMahon |title=The Handbook of English Linguistics |trans-title=Ang Handbook ng Lingguwistika ng Ingles|location=Oxford, Inglatera|publisher=Blackwell |pages=359–382 |isbn=978-1-4051-6425-2}} <!-- Macquarie Dictionary2015 -->* {{cite web |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |url=https://www.macquariedictionary.com.au/ |title=Macquarie Dictionary|lang=en |website=Australia's National Dictionary & Thesaurus Online &#124; Macquarie Dictionary |date=2015 |publisher=Macmillan Publishers Group Australia |url-access=registration |ref={{harvid|Macquarie Dictionary|2015}} |archive-date=21 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190721141547/https://www.macquariedictionary.com.au/ |url-status=live}} <!-- Mair & Leech 2006 -->* {{cite book |last1=Mair |first1=C. |last2=Leech |first2=G. |date=2006 |chapter=Current Changes in English Syntax|trans-chapter=Mga Kasalukuyang Pagbabago sa Sintaksis ng Ingles|title=The Handbook of English Linguistics |trans-title=Ang Handbook ng Lingguwistika ng Ingles|lang=en|publisher=Blackwell |isbn=978-1-4051-6425-2}} <!-- Mair 2006 -->* {{cite book |last=Mair |first=Christian |date=2006 |title=Twentieth-century English: History, variation and standardization|url=https://archive.org/details/twentiethcentury0000mair | trans-title=Ingles ng Ikadalawampung Siglo: Kasaysayan, baryasyon, at pagsasapamantayan|lang=en|publisher=Cambridge University Press |doi=10.1017/S1360674307002420 |s2cid=120824612}} <!-- MazruiMazrui1998 -->* {{cite book |last1=Mazrui |first1=Ali A. |last2=Mazrui |first2=Alamin |title=The Power of Babel: Language and Governance in the African Experience |lang=en|trans-title=Ang Kapangyarihan ng Babel: Wika at Pamamahala sa Karanasang Aprikano|date=1998 |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0-226-51429-1 |url=https://books.google.com/books?id=6lQTPxdYx8kC}} <!-- McArthur1992 -->* {{cite book |editor-last=McArthur |editor-first=Tom |title=Oxford Companion to the English Language |trans-title=Pantulong ng Oxford sa Wikang Ingles|lang=en|publisher=Oxford University Press |date=1992 |isbn=978-0-19-214183-5 |doi=10.1093/acref/9780192800619.001.0001 |url=https://archive.org/details/oxfordcompaniont00mcar}} <!-- McCrumMacNeilCran2003 -->* {{Cite book |last1=McCrum |first1=Robert |last2=MacNeil |first2=Robert |last3=Cran |first3=William |title=The Story of English |url=https://archive.org/details/storyofenglish0000mccr_c8l9 |trans-title=Ang Kuwento ng Ingles|lang=en|location=London |date=2003 |edition=3 |publisher=Penguin |isbn=978-0-14-200231-5}} <!-- McGuinness1997 -->* {{cite book |last=McGuinness |first=Diane |title=Why Our Children Can't Read, and what We Can Do about it: A Scientific Revolution in Reading|trans-title=Bakit Hindi Makapagbasa ang Ating mga Anak, at Ano ang Magagawa Natin: Rebolusyong Maagham sa Pagbabasa|lang=en|author-link=Diane McGuinness |date=1997 |publisher=Simon and Schuster |isbn=978-0-684-83161-9 |url=https://books.google.com/books?id=F-q02ZBKh3wC}} <!-- Meierkord2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/00641-6 |chapter=Lingua Francas as Second Languages |trans-chapter=Mga Lingua Franca bilang mga Pangalawang Wika|title=Encyclopedia of Language & Linguistics |trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|lang=en|date=2006 |last1=Meierkord |first1=C. |pages=163–171 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- MerriamWebster2015 -->* {{cite dictionary |title=English - Definition and More from the Free Merriam-Webster Dictionary |entry=English |dictionary=Merriam Webster |date=26 February 2015 |url=http://www.merriam-webster.com/dictionary/English |ref={{harvid|Merriam Webster|2015}} |archive-date=25 March 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150325140932/http://www.merriam-webster.com/dictionary/english |url-status=live}} <!-- Methrie2006 -->* {{cite journal |last1=Mesthrie |first1=Rajend |title=New Englishes and the native speaker debate|url=https://archive.org/details/sim_language-sciences_2010-11_32_6/page/594 |trans-title=Mga Bagong Ingles at ang debate sa katutubong mananalita|lang=en|journal=Language Sciences |date=November 2010 |volume=32 |issue=6 |pages=594–601 |doi=10.1016/j.langsci.2010.08.002}} <!-- Miller 2002 -->* {{cite book |last=Miller |first=Jim |date=2002 |title=An Introduction to English Syntax |trans-title=Panimula sa Sintaksis ng Ingles|lang=en|publisher=Edinburgh University Press |isbn=0-7486-1254-8}} <!-- Montgomery -->* {{cite journal |last=Montgomery |first=M. |date=1993 |title=The Southern Accent—Alive and Well|trans-title=Ang Asento ng Katimugan–Buhay at Maayos|lang=en|journal=Southern Cultures |volume=1 |issue=1 |pages=47–64 |doi=10.1353/scu.1993.0006 |s2cid=143984864}} <!-- Mountford2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/05018-5 |chapter=English Spelling: Rationale|trans-chapter=Pagbabaybay sa Ingles: Paliwanag|lang=en|title=Encyclopedia of Language & Linguistics |trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|date=2006 |last1=Mountford |first1=J. |pages=156–159 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Mufwene2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/01291-8 |chapter=Language Spread |trans-chapter=Pagkalat ng Wika|title=Encyclopedia of Language & Linguistics |trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|lang=en|date=2006 |last1=Mufwene |first1=S. S. |pages=613–616 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Mugglestone2012 -->* {{cite book |editor-last=Mugglestone |editor-first=Lynda |title=Oxford History of English|trans-title=Kasaysayan ng Ingles ng Oxford|publisher=Oxford University Press |date=2012 |orig-date=2006 |isbn=978-0-19-966016-2}} ** {{Harvc |in=Mugglestone |year=2012 |first=April |last=McMahon |pages=180–218 |c=Restructuring Renaissance English}} ** {{Harvc |in=Mugglestone |year=2012 |first=Matthew |last=Townend |pages=75–105 |c=Contacts and Conflicts: Latin, Norse, and French}} * {{cite book |last=Müller |first=Stefan |title=Grammatical theory |trans-title=Teorya sa balarila|lang=en|publisher=Language Science Press |date=2020 |isbn=978-3-96110-273-0}} <!-- Nation2001 needs more verification -->* {{Cite book |last=Nation |first=I. S. P. |title=Learning Vocabulary in Another Language|trans-title=Matuto ng Bokabularyo sa Ibang Wika|lang=en|author-link=Paul Nation |publisher=Cambridge University Press |date=2001 |url=https://books.google.com/books?id=sKqx8k8gYTkC |page=477 |isbn=978-0-521-80498-1}} <!-- National Records of Scotland2013 -->* {{cite web |publisher=National Records of Scotland |title=Census 2011: Release 2A|lang=en |series=Scotland's Census 2011 |date=26 September 2013 |url=http://www.scotlandscensus.gov.uk/news/census-2011-release-2a |archive-date=2 April 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402152137/http://www.scotlandscensus.gov.uk/news/census-2011-release-2a |url-status=live |ref={{sfnref|National Records of Scotland|2013}}}} <!-- Neijt2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/04574-0 |chapter=Spelling Reform |trans-chapter=Reporma sa Pagbaybay|lang=en|title=Encyclopedia of Language & Linguistics |trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|date=2006 |last1=Neijt |first1=A. |pages=68–71 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Northern Ireland Statistics and Research Agency2012 -->* {{cite web |publisher=Northern Ireland Statistics and Research Agency |title=Census 2011: Key Statistics for Northern Ireland December 2012 |trans-title=Senso 2011: Mga Pangunahing Estadistika para sa Hilagang Irlanda Disyembre 2012|lang=en|periodical=Statistics Bulletin |date=2012 |url=http://www.nisra.gov.uk/Census/key_report_2011.pdf |at=Table KS207NI: Main Language |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121224033625/http://www.nisra.gov.uk/Census/key_report_2011.pdf |archive-date=24 December 2012 |ref={{sfnref|Northern Ireland Statistics and Research Agency|2012}}}} <!-- Northrup2013 -->* {{cite book |last=Northrup |first=David |title=How English Became the Global Language|trans-title=Paano Naging Pandaigdigang Wika ang Ingles|lang=en|date=2013 |publisher=Palgrave Macmillan |isbn=978-1-137-30306-6 |url=https://books.google.com/books?id=YPAlPeB6IvQC}} <!-- O'Dwyer 2006 -->* {{cite book |last=O'Dwyer |first=Bernard |title=Modern English Structures: Form, Function, and Position |trans-title=Estraktura ng Modernong Ingles: Anyo, Gamit, at Posisyon|lang=en|edition=2 |publisher=Broadview |publication-place=Canada |year=2006 |isbn=978-1-55111-763-8}} <!-- Office for National Statistics official census figures for England and Wales -->* {{cite web |publisher=Office for National Statistics |title=Language in England and Wales, 2011|trans-title=Mga Wika sa Inglatera at Gales, 2011|lang=en|date=4 March 2013 |periodical=2011 Census Analysis |url=http://www.ons.gov.uk/ons/rel/census/2011-census-analysis/language-in-england-and-wales-2011/rpt---language-in-england-and-wales--2011.html|archive-date=2 April 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402115009/http://www.ons.gov.uk/ons/rel/census/2011-census-analysis/language-in-england-and-wales-2011/rpt---language-in-england-and-wales--2011.html |url-status=live |ref={{sfnref|Office for National Statistics|2013}}}} <!-- OxfordLearner'sDictionary -->* {{cite web |title=Oxford Learner's Dictionaries |url=http://www.oxfordlearnersdictionaries.com/ |access-date=25 February 2015 |publisher=Oxford |ref={{harvid|Oxford Learner's Dictionary|2015}} |archive-date=9 February 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150209040312/http://www.oxfordlearnersdictionaries.com/ |url-status=live|lang=en}} <!-- Patrick2006aJamaica -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/01760-0 |chapter=Jamaica: Language Situation|trans-chapter=Hamayka: Sitwasyon ss Wika|trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|lang=en|title=Encyclopedia of Language & Linguistics |date=2006a |last1=Patrick |first1=P. L. |pages=88–90 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Patrick2006bAAVE -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/05092-6 |chapter=English, African-American Vernacular|trans-chapter=Ingles, Aprikanong Amerikano Bernakular|trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|lang=en|title=Encyclopedia of Language & Linguistics |date=2006b |last1=Patrick |first1=P. L. |pages=159–163 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Payne & Huddleston 2002 -->* {{cite book |last1=Payne |last2=Huddleston |first1=John |first2=Rodney |editor1-last=Huddleston |editor2-last=Pullum |editor1-first=R. |editor2-first=G. K. |date=2002 |title=Cambridge Grammar of English |url=https://archive.org/details/cambridgegrammar0000hudd |trans-title=Balarila ng Ingles ng Cambridge|lang=en|publisher=Cambridge University Press |doi=10.1017/9781316423530.006 |isbn=978-0-521-43146-0}} * {{cite book |last=Peters |first=Pam |title=The Cambridge Guide to English Usage|url=https://archive.org/details/cambridgeguideto00pete_0 |trans-title=Ang Gabay ng Cambridge sa Paggamit sa Ingles|lang=en|publisher=Cambridge University Press |date=2004 |isbn=978-0-521-62181-6}} <!-- Phillipson2004 -->* {{cite book |last=Phillipson |first=Robert |title=English-Only Europe?: Challenging Language Policy|trans-title=Patakarang Ingles Lamang sa Europa? Paghamon sa Patakaran sa Wika|lang=en|date=28 April 2004 |publisher=Routledge |isbn=978-1-134-44349-9 |url=https://books.google.com/books?id=9HiCAgAAQBAJ&pg=PA47}} <!-- Richter2012 -->* {{cite book |last=Richter |first=Ingo |chapter=Introduction |trans-chapter=Panimula|editor1-last=Richter |editor1-first=Dagmar |editor2-last=Richter |editor2-first=Ingo |editor3-last=Toivanen |editor3-first=Reeta |display-editors=3 |editor4-last=Ulasiuk |editor4-first=Iryna |title=Language Rights Revisited: The challenge of global migration and communication|trans-title=Pagbisita muli sa mga Karapatan sa Wika: Ang hamon ng pandaigdigang migrasyon at komunikasyon|lang=en|date=2012 |publisher=BWV Verlag |isbn=978-3-8305-2809-8 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=3u9kBAAAQBAJ&pg=PA29}} <!-- Roach1999 -->* {{cite book |last=Roach |first=Peter |title=English Phonetics and Phonology|trans-title=Ponetika at Ponolohiya ng Ingles|lang=en|date=2009 |publisher=Cambridge |edition=4}} <!-- Robinson1992 -->* {{cite book |last=Robinson |first=Orrin |author-link=Orrin W. Robinson |title=Old English and Its Closest Relatives: A Survey of the Earliest Germanic Languages |trans-title=Lumang Ingles at ang Pinakamalapit Nitong Kamag-anak: Sarbey sa mga Pinakaunang Wikang Hermaniko|lang=en|publisher=Stanford University Press |date=1992 |isbn=978-0-8047-2221-6 |url=https://archive.org/details/oldenglishitsclo0000robi |url-access=registration}} <!-- Romaine1982 -->* {{cite book |last=Romaine |first=Suzanne |chapter=English in Scotland|trans-chapter=Ingles sa Eskosya|lang=en |editor1-last=Bailey |editor1-first=Richard W. |editor2-last=Görlach |editor2-first=Manfred |title=English as a World Language |trans-title=Ingles bilang Pandaigdigang Wika|pages=56–83 |date=1982 |publisher=University of Michigan Press |isbn=978-3-12-533872-2}} <!-- Romaine1999 -->* {{cite book |title=Cambridge History of the English Language |trans-title=Kasaysayan ng Wikang Ingles ng Cambridge|lang=en|volume=4|editor-last=Romaine |editor-first=Suzanne |publisher=Cambridge University Press |date=1999 |isbn=978-0-521-26477-8 |doi=10.1017/CHOL9780521264778.002}} ** {{Harvc |last=Algeo |first=John |chapter=Vocabulary |url=https://books.google.com/books?id=NxHuNOvwt7wC&pg=PA57 |in=Romaine |year=1999 |pages=57–91}} ** {{Harvc |last=Romaine |first=Suzanne |chapter=Introduction |in=Romaine |year=1999 |pages=1–56 |id={{sfnref|Romaine|1999a}}}} <!-- Romaine2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/00646-5 |chapter=Language Policy in Multilingual Educational Contexts|trans-chapter=Patakaran sa Wika sa mga Konteksto ng Multilingwal na Edukasyon |title=Encyclopedia of Language & Linguistics|trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|date=2006 |last=Romaine |first=Suzanne |pages=584–596 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Routes of English -->* {{cite news |title=The Routes of English |trans-title=Ang Mga Ruta ng Ingles|lang=en|url=https://www.bbc.co.uk/radio4/routesofenglish/storysofar/programme4_6.shtml |date=1 August 2015 |work=BBC |ref={{harvid|The Routes of English}} |archive-date=24 October 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151024081346/http://www.bbc.co.uk/radio4/routesofenglish/storysofar/programme4_6.shtml |url-status=live}} <!-- Rowicka2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/01848-4 |chapter=Canada: Language Situation |trans-chapter=Kanada: Sitwasyon sa Wika|lang=en|trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|title=Encyclopedia of Language & Linguistics |date=2006 |last1=Rowicka |first1=G. J. |pages=194–195 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Rubino2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/01736-3 |chapter=Philippines: Language Situation |trans-chapter=Pilipinas: Sitwasyon sa Wika|trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|lang=en|title=Encyclopedia of Language & Linguistics |date=2006 |last1=Rubino |first1=C. |pages=323–326 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Ryan2013 an official report of the United States Census -->* {{cite web |last=Ryan |first=Camille |title=Language Use in the United States: 2011|trans-title=Paggamit ng Wika sa Estados Unidos: 2011|lang=en|periodical=American Community Survey Reports |date=August 2013 |page=1 |url=https://www.census.gov/prod/2013pubs/acs-22.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20160205101044/http://www.census.gov/prod/2013pubs/acs-22.pdf |archive-date=5 February 2016 |url-status=dead}} <!-- Sailaja 2009 -->* {{cite book |last=Sailaja |first=Pingali |title=Indian English|trans-title=Ingles ng India|lang=en |publisher=Edinburgh University Press |date=2009 |isbn=978-0-7486-2595-6 |series=Dialects of English |url=https://books.google.com/books?id=ntxWxuoRBiwC}} <!-- Schiffrin 1988 -->* {{cite book |last=Schiffrin |first=Deborah |date=1988 |title=Discourse Markers|trans-title=Mga Pananda sa Diskurso|lang=en |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-35718-0 |series=Studies in Interactional Sociolinguistics |url=https://books.google.com/books?id=hs7J-WqPtPAC}} <!-- Schneider2007 -->* {{cite book |last=Schneider |first=Edgar |title=Postcolonial English: Varieties Around the World|trans-title=Poskolonyal na Ingles: Mga Barayti sa Iba't-ibang Panig ng Mundo|lang=en|publisher=Cambridge University Press |date=2007 |isbn=978-0-521-53901-2 |url=https://books.google.com/books?id=QIE6zGSd8okC}} <!-- Schonweitz2001 -->* {{cite journal |last=Schönweitz |first=Thomas |title=Gender and Postvocalic /r/ in the American South: A Detailed Socioregional Analysis |url=https://archive.org/details/sim_american-speech_fall-2001_76_3/page/258 |trans-title=Kasarian at ang Posbokalikong /r/ sa Katimugang Amerika: Detalyadong Sosyorehiyonal na Pagsusuri|lang=en|journal=American Speech |volume=76 |issue=3 |date=2001 |pages=259–285 |doi=10.1215/00031283-76-3-259 |s2cid=144403823}} <!-- Shaywitz2003 -->* {{cite book |last=Shaywitz |first=Sally E. |title=Overcoming Dyslexia: A New and Complete Science-based Program for Reading Problems at Any Level |trans-title=Pagtagumpayan ang Dyslexia: Isang Bago at Kumpletong Programang Nakaayon sa Agham para sa mga Problema sa Pagbabasa|lang=en|date=2003 |publisher=A. A. Knopf |isbn=978-0-375-40012-4 |url=https://books.google.com/books?id=hXbZ1QInSF0C}} <!-- Smith2009 -->* {{cite book |last=Smith |first=Jeremy J. |title=Old English: A Linguistic Introduction|trans-title=Lumang Ingles: Panimula sa Lingguwistika |lang=en|publisher=Cambridge University Press |date=2009 |isbn=978-0-521-86677-4}} <!-- Statistics Canada2014 -->* {{cite web |publisher=Statistics Canada |title=Population by mother tongue and age groups (total), 2011 counts, for Canada, provinces and territories |trans-title=Populasyon batay sa inang wika at grupo ng edad (kabuuan), bilang noong 2011, para sa Kanada, mga lalawigan, at teritoryo|lang=en|date=22 August 2014 |url=http://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2011/dp-pd/hlt-fst/lang/Pages/highlight.cfm?TabID=1&Lang=E&Asc=0&PRCode=01&OrderBy=2&View=1&tableID=401&queryID=1&Age=1#TableSummary |archive-date=26 July 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180726032921/http://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2011/dp-pd/hlt-fst/lang/Pages/highlight.cfm?TabID=1&Lang=E&Asc=0&PRCode=01&OrderBy=2&View=1&tableID=401&queryID=1&Age=1#TableSummary |url-status=live |ref={{sfnref|Statistics Canada|2014}}}} <!-- Statistics New Zealand2014 -->* {{cite web |publisher=Statistics New Zealand |title=2013 QuickStats About Culture and Identity|trans-title=2013 QuickStats ukol sa Kultura at Pagkakakilanlan|lang=en|date=April 2014 |url=http://www.stats.govt.nz/~/media/Statistics/Census/2013%20Census/profile-and-summary-reports/quickstats-culture-identity/quickstats-culture-identity.pdf |page=23 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150115195639/http://www.stats.govt.nz/~/media/Statistics/Census/2013%20Census/profile-and-summary-reports/quickstats-culture-identity/quickstats-culture-identity.pdf |archive-date=15 January 2015 |ref={{sfnref|Statistics New Zealand|2014}}}} <!-- Statistics South Africa2012 official census of South Africa -->* {{cite book |publisher=Statistics South Africa |title=Census 2011: Census in Brief|lang=en |id=Report No. 03‑01‑41 |date=2012 |isbn=978-0-621-41388-5 |url=http://www.statssa.gov.za/census/census_2011/census_products/Census_2011_Census_in_brief.pdf |chapter=Population by first language spoken and province |ref={{sfnref|Statistics South Africa|2012}} |page=23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151113164744/http://www.statssa.gov.za/census/census_2011/census_products/Census_2011_Census_in_brief.pdf |archive-date=13 November 2015 |url-status=live |chapter-url=http://www.statssa.gov.za/census/census_2011/census_products/Census_2011_Census_in_brief.pdf#page=28 |editor-first=Pali |editor-last=Lehohla |location=Pretoria}} <!-- Stiles2018 -->* {{Cite book |last=Stiles |first=Patrick |date=2018 |title=Friesische Studien II: Beiträge des Föhrer Symposiums zur Friesischen Philologie vom 7.–8. April 1994 |trans-title=Araling Prisyano II: Mga Artikulo mula sa Föhr Symposium ukol sa Pilolohiyang Prisyano na ginanap noong ika-7 at ika-8 ng Abril 1994F0|url=https://www.academia.edu/37163852 |series=NOWELE Supplement Series |volume=12 |doi=10.1075/nss.12 |isbn=9789027272843 |language=de}} <!-- SvartikLeech2006 -->* {{cite book |last1=Svartvik |first1=Jan |last2=Leech |first2=Geoffrey |title=English: One Tongue, Many Voices |trans-title=Ingles: Isang Dila, Maraming Boses|lang=en|date=2006 |publisher=Palgrave Macmillan |isbn=978-1-4039-1830-7 |url=https://archive.org/details/englishonetongue0000svar_y3z3 |url-access=registration}} <!-- Swan2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/05058-6 |chapter=English in the Present Day (Since ca. 1900)|trans-chapter=Ingles sa Kasalukuyang Panahon (simula c. 1900)|title=Encyclopedia of Language & Linguistics|trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|lang=en|date=2006 |last1=Swan |first1=M. |pages=149–156 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Sweet1892 -->* {{cite book |last=Sweet |first=Henry |title=A new English grammar |trans-title=Isang bagong balarilang Ingles|lang=en|url=https://archive.org/details/anewenglishgram01sweegoog |publisher=Cambridge University Press |date=2014 |orig-date=1892}} <!-- Thomas 2008 -->* {{cite book |last=Thomas |first=Erik R. |date=2008 |chapter=Rural Southern white accents|trans-chapter=Mga asento ng mga puti sa rural na Katimugan|trans-title=Mga Barayti ng Ingles |title=Varieties of English |volume=2|lang=en |pages=87–114 |editor=Edgar W. Schneider |publisher=de Gruyter |doi=10.1515/9783110208405.1.87 |isbn=978-3-11-020840-5}} <!-- ThomasonKaufman1988 -->* {{cite book |last1=Thomason |first1=Sarah G. |author-link=Sarah Thomason |last2=Kaufman |first2=Terrence |author-link2=Terrence Kaufman |title=Language Contact, Creolization and Genetic Linguistics |trans-title=Kontak sa Wika, Pagsasa-creole, at Lingguwistikang Henetiko|lang=en|url=https://archive.org/details/rosettaproject_afr_detail-2 |publisher=University of California Press |date=1988 |isbn=978-0-520-91279-3}} <!-- Toon1982 -->* {{cite book |last=Toon |first=Thomas E. |chapter=Variation in Contemporary American English|trans-chapter=Baryasyon sa Kontemporaryong Amerikanong Ingles|lang=en|editor1-last=Bailey |editor1-first=Richard W. |editor2-last=Görlach |editor2-first=Manfred |title=English as a World Language|trans-title=Ingles bilang Pandaigdigang Wika|pages=210–250 |date=1982 |publisher=University of Michigan Press |isbn=978-3-12-533872-2}} <!-- TraskTrask2010 -->* {{cite book |last=Trask |first=Robert Lawrence |author-link=Larry Trask |title=Why Do Languages Change?|trans-title=Bakit Nagbabago ang mfa Wika?|lang=en |date=2010 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-83802-3 |url=https://books.google.com/books?id=9qoZzBgCmFMC}} <!-- Trudgill 1999 -->* {{cite book |last=Trudgill |first=Peter |date=1999 |title=The Dialects of England|url=https://archive.org/details/dialectsofenglan0000trud_f6f5 |trans-title=Mga Dayalekto ng Inglatera|lang=en |edition=2 |publisher=Blackwell |location=Oxford |isbn=978-0-631-21815-9}} <!-- Trudgill2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/01506-6 |chapter=Accent |trans-chapter=Asento|title=Encyclopedia of Language & Linguistics |trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|lang=en|date=2006 |last1=Trudgill |first1=P. |page=14 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Trudgill & Hannah 2002 replace with 2008 5th edition -->* {{cite book |last1=Trudgill |first1=Peter |first2=Jean |last2=Hannah |date=2002 |title=International English: A Guide to the Varieties of Standard English|trans-title=Pandaigdigang Ingles: Gabay sa mga Barayti ng Pamantayang Ingles|lang=en|edition=4 |location=London |publisher=Hodder |isbn=978-0-340-80834-4}} <!-- Trudgill & Hannah 2008 -->* {{cite book |last1=Trudgill |first1=Peter |first2=Jean |last2=Hannah |date=2008 |title=International English: A Guide to the Varieties of Standard English|trans-title=Pandaigdigang Ingles: Gabay sa mga Barayti ng Pamantayang Ingles|lang=en |edition=5 |location=London |publisher=Arnold |isbn=978-0-340-97161-1 |url=https://books.google.com/books?id=e8u8MR8MNaEC}} <!-- United Nations2008 -->* {{cite web |publisher=United Nations |title=Everything You Always Wanted to Know About the United Nations|trans-title=Lahat ng mga Gusto Mong Malaman Tungkol sa Mga Nagkakaisang Bansa|lang=en|date=2010 |url=https://digitallibrary.un.org/record/705254/files/everything_un.pdf?ln=en |quote=The working languages at the UN Secretariat are English and French. |ref={{sfnref|United Nations|2010}}}} <!-- Versloot2017 -->* {{Cite book |last=Versloot |first=Arjen P. |author-link=:fy:Arjen Versloot |chapter=Traces of a North Sea Germanic Idiom in the Fifth–Seventh Centuries AD|trans-chapter=Mga Bakas ng isang Dagat Hilagang Hermanikong Idiyoma noong Ikalima hanggang Ikapitong Siglo KP |pages=339–373 |url=https://www.cambridge.org/core/books/frisians-and-their-north-sea-neighbours/3E63327F4D3842542B0E1DD40129BE3B |title=Frisians and their North Sea Neighbours: From the Fifth Century to the Viking Age|trans-title=Mga Prisyano at ang Kanilang mga Kapitbahay sa Dagat Hilaga: Mula Ikalimang Siglo hanggang sa Panahon ng mga Viking|lang=en|date=2017 |publisher=Boydell & Brewer |isbn=978-1-78744-063-0 |doi=10.1017/9781787440630 |url-access=subscription |editor-last1=Hines |editor-first1=John |editor-last2=IJssennagger |editor-first2=Nelleke |location=Woodbridge, Inglatera}} <!-- Wardhaugh2010 -->* {{cite book |last=Wardhaugh |first=Ronald |title=An Introduction to Sociolinguistics|trans-title=Panimula sa Sosyolingguwistika |lang=en|edition=6 |publisher=Wiley-Blackwell |date=2010 |isbn=978-1-4051-8668-1 |series=Blackwell textbooks in Linguistics |volume=4}} <!-- Watts2011 -->* {{cite book |last=Watts |first=Richard J. |title=Language Myths and the History of English|url=https://archive.org/details/languagemythshis0000watt_r7c2 |trans-title=Mga Mito sa Wika at ang Kasaysayan ng Ingles|lang=en|date=2011 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-532760-1 |doi=10.1093/acprof:oso/9780195327601.001.0001}} <!--Wells 1982 -->* {{Accents of English}} <!-- Wojcik2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/05081-1 |chapter=Controlled Languages|trans-chapter=Mga Kontroladong Wika|lang=en |title=Encyclopedia of Language & Linguistics|trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|date=2006 |last1=Wojcik |first1=R. H. |pages=139–142 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Wolfram2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/04256-5 |chapter=Variation and Language: Overview|trans-chapter=Baryasyon at Wika: Buod|trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|title=Encyclopedia of Language & Linguistics |date=2006 |last1=Wolfram |first1=W. |pages=333–341 |isbn=978-0-08-044854-1|lang=en}} {{refend}} == Link sa labas == {{Library resources box |about=yes |by=no }} * [http://www.lel.ed.ac.uk/research/gsound/Eng/Database/Phonetics/Englishes/Home/HomeMainFrameHolder.htm Mga asento ng wikang Ingles mula sa ibat-ibang panig ng mundo]{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (Pamantasan ng Edinburgh) – mga maiikling rekord ng pagbigkas sa 110 piling salitang Ingles sa 50 asento ng wika. * [http://www.dialectsarchive.com/ International Dialects of English Archive] – mga rekord ng mga asento ng katutubo at pandaigdigang pananalitang L2 ng wikang Ingles. *[http://www.britishcouncil.ph British Council Philippines] *[http://www.tesol.ph TESOL Philippines] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150402170304/http://www.tesol.ph/ |date=2015-04-02 }} {{Mga wika ng Pilipinas}} {{authority control}} {{DEFAULTSORT:Ingles, Wikang}} [[Kategorya:Mga wika ng Pilipinas]] [[Kategorya:Wikang Ingles|*]] 4ya0o0hky90z3qg60847tyda7e7bfuu 0 5742 2213957 1850269 2026-06-30T08:11:33Z Julius Santos III 139725 /* */ 2213957 wikitext text/x-wiki {{Infobox sport | image = Tommy Milone gives up a home run to Mike Trout on May 21, 2017.jpg | imagesize = 260px | caption = [[Los Angeles Angels]] center fielder [[Mike Trout]] hits a [[home run]] off a pitch from [[New York Mets]] pitcher [[Tommy Milone]] on May 21, 2017. | union = [[World Baseball Softball Confederation]] | nickname = | first = 18th-century [[England]] (predecessors)<br>19th-century [[United States]] (modern version) | registered = | clubs = | contact = [[Tagging-only]] | team = {{ubl|9 baseball players:|[[pitcher]]|[[catcher]]|[[first baseman]]|[[second baseman]]|[[third baseman]]|[[shortstop]]|[[left fielder]]|[[center fielder]]|[[right fielder]]}} | mgender = Yes, separate competitions | type = [[Team sport]], [[bat-and-ball]] | equipment = {{ubl|Baseball|Baseball bat|Baseball glove|Batting helmet|Catcher's gear}} | venue = [[Baseball park]]<br>[[Baseball field]] | glossary = [[Glossary of baseball terms]] | region = Worldwide (most prominent in the Americas and East Asia) | olympic = [[Demonstration sport]]: 1912, 1936, 1952, 1956, 1964, 1984 and 1988<br>Medal sport: 1992–2008, [[Beysbol sa Palarong Olimpiko sa Tag-init 2020|2020]] | world = [[Palarong Mundo 1981|1981]] }} Ang '''beysbol'''<ref>{{cite encyclopedia | year = | title = Baseball | last = English | first = Leo James | encyclopedia = English-Tagalog Dictionary | publisher = | location = | id = }}</ref> o '''baseball''' ay [[palakasan|larong]] koponan na ginagamitan ng maliit at matigas na [[bola]] na pinapalo ng pamalo o ''bat'' sa Ingles. Popular ito sa [[Estados Unidos]], [[Canada]], [[Hapon (bansa)|Hapon]], [[Puerto Rico]], [[Cuba]], [[Taiwan]], [[Panama]], [[Venezuela]], at [[Timog Korea]]. Itinuturing din ito sa Estados Unidos bilang di-opisyal na pambansang [[libangan]]. == Mga sanggunian == {{commons category|Baseball}} {{reflist}} [[Kategorya:Beysbol|*]] {{palakasan-stub}} mmj1rblyvk5bbc7b5nfhxwp9w52tlwm 0 14197 2213931 1700885 2026-06-29T14:40:02Z ~2026-37372-76 163483 /* */ Age 2213931 wikitext text/x-wiki {{BLP unsourced|date=Pebrero 2010}} {{POV|date=Marso 2007}} {{Infobox person | name = Perla Adea | image = | alt = | caption = | birth_name = Perla Theresa Adea | birth_date = Oktubre 16, 1952 (edad 73) | birth_place = [[Maynila]] | death_date = | death_place = | nationality = Pilipina | other_names = | known_for = | occupation = [[Aktres]] & [[Mang-aawit]] | years_active = | spouse = | partner = | website = }} Si ''Perla'' (Oktubre 16, 1952) ay nakilala sa pamosong komedya sa radyo ang [[Operetang Tagpi-Tagpi]]. ==Kapanganakan== *[[1953]] ==Kabiyak== *[[Romy Mallari]] ==Abilidad== *[[Aktres]] *[[Mang-aawit]] ==Diskograpiya== *1971 - [[I'm Gonna Knock on your Door]] *1971 - [[Sincerely]] - ''kaduweto si [[Edgar Mortiz]]'' ==Kompanya ng Plaka== *[[Vicor Records]] ==Pelikula== *1969 – ''[[Grind, Grind]]'' – [[Perlas Production]] *1969 – ''[[Yes, I Believe]]'' – [[Diamil Production]] *1970 – ''[[From Both Sides Now]]'' – [[Sampaguita Pictures]] *1970 – ''[[Jukebox King]]'' – [[JBC Film Production]] *1972 - ''[[Ugat]]'' - ''[[Dalagang Nayon]]'' *1975 - ''[[Roaring 20's]] ==Telebisyon== *1971 - ''[[The Sensation]]'' *2004 - ''[[Maid in Heaven]] (TV series, ABS-CBN) *TROPADS (February 2013) *HATAW IMPUNTO (September 2013) {{BD|1952|LIVING|Adea, Perla}} [[Kategorya:Mga artista mula sa Pilipinas]] [[Kategorya:Mga mang-aawit mula sa Pilipinas]] {{Pilipinas-artista-stub}} rrrwo4wlp9tnofjhedilfvk3czis9zr 0 23998 2213928 2210531 2026-06-29T13:37:43Z Ethan8192 146501 2213928 wikitext text/x-wiki {{Infobox Mataas na Paaralan |pangalan = ''Mataas na Paaralang Pang-Agham ng Marikina'' |pangalan_sa_ingles = Marikina Science High School |logo = [[Talaksan:Marikina Science High School Seal.svg|250px|center]] |itinatag = 2001 |punong-guro = Maria A. Nicolas (OIC) |bansa = [[Pilipinas]] |lalawigan = NCR |lungsod = [[Lungsod ng Marikina|Marikina]] |kampus = Chanyungco St., Sta. Elena, Marikina |uri = [[Pampublikong paaralan|Pampubliko]] |telepono = (02) 8647-9457 o (02) 7369-7488 |pahayagang_pampaaralan = The Shoeland |kasapi = Kagawaran ng Edukasyon, Republika ng Pilipinas |website = [http://www.ms-hs.com/ MariSci Foyer] |katawagan = MariSci, MSHS |rehiyon = NCR |sangay = NCR DepEd }} Ang '''Mataas na Paaralang Pang-Agham ng Marikina''' ([[Wikang Ingles|Ingles]]: '''Marikina Science High School''') ay isang [[mataas na paaralang pang-agham]] sa [[lungsod ng Marikina]]. Ayon sa punong lungsod ng Marikina, ang Mataas na Paaralang Pang-Agham ng Marikina ay ang pinakamagaling na paaralang mataas sa buong lungsod. Ang tumpak na direksiyon ng Mataas na Paaralang Pang-[[Agham]] ng Marikina ay sa Kalye ng Mayor Juan Chanyungco, Sta. Elena, Lungsod ng Marikina. Sa taong pampaaralan 2016-2017, ang mga sektion sa ika-pitong baitang ay 5; 5 sa ika-walong baitang; 5 sa ika-siyam na baitang; 6 sa ika-sampung baitang at 2 sa ika-labing isang baitang. Ang ''Foundation Day'' ng paaralang ito ay ginugunita tuwing ika-7&nbsp;ng Nobyembre ng mga mag-aaral at ng mga guro nito sa pamamagitan ng maikling talakayan sa mga nagawang mabuti ng paaralan. May misa rin na ginagawa. Sa taong 2020, 19 na taong-gulang na ang MariSci. Ang MariSci ay kasalukuyang pinangangasiwaan ni Officer-in-Charge Maria A. Nicolas. ==Sistema ng Markahan== Nasa ibaba ang talaan nang sistema ng markahan ng MSHS. Kapag 1.5 ang yunit nito, ang asignatura ay isang pangunahing asignatura. Ang HRO ay palaging 0 ang halaga. <br />'''Freshmen's Subject-Unit Table''' {| class="wikitable" |- ! Asignatura ! Yunit |- |Agham I - Simpleng Agham |1.5 |- |Sipnayan I - Panandaan (Elementary Algebra) |1.5 |- |English I |1.5 |- |Filipino I |1 |- |Araling Panglipunan I(Kasaysayan ng Pilipinas) |1 |- |MAPEH I |1 |- |TLE I |1 |- |Computer Education I |1 |- |Pamamahayag |1 |- |Elective - Agham pangmundo |1 |- |'''TOTAL''' |'''11.5''' |- |} <br />'''Sophomores' Subject-Unit Table''' {| class="wikitable" |- ! Asignatura ! Yunit |- |Agham II - Biyolohiya | 1.5 |- |Sipnayan II - Panandaan (Intermediate Algebra) | 1.5 |- |English II |1.5 |- |Filipino II |1 |- |Social Studies II (Kasaysayan ng Asya) |1 |- |MAPEH II |1 |- |TLE II |1 |- |Computer Education II |1 |- |Environmental Science |1 |- |Elective- Sipnayan (Radicals- Sequence) |1 |- |Mga Simpleng Hakbang sa Pananaliksik (Basic Methods of Research) |1 |- |Heometriya |1 |- |'''TOTAL''' |'''13.5''' |- |} <br />'''Juniors' Subject-Unit Table''' {| class="wikitable" |- ! Asignatura ! Yunit |- |[[Agham]] III - Kapnayan (Basic) | 1.5 |- |[[Sipnayan]] III - Panandaan (Advanced Algebra) |1.5 |- |[[Wikang Ingles|English]] III |1.5 |- |Filipino III |1 |- |Araling Panlipunan III(Kasaysayan ng Mundo) |1 |- |MAPEH III |1 |- |Computer Education III(Photoshop [Optional], Advanced Programming and Basic LEGO Robotics) |1 |- |Trigonometry |1 |- |Research IA - Statistics in Research |1 |- |Pisika (Basic Physics) |1 |- |Biyolohiya (Advanced) |1 |- |'''TOTAL''' |'''12.5''' |- |} <br />'''Seniors' Subject-Unit Table''' {| class="wikitable" |- ! Asignatura ! Yunit |- |Agham IV - Kapnayan (Advanced) | 1.5 |- |Sipnayan IV - Analytic Geometry |1.5 |- |English IV (World Literature) |1.5 |- |Filipino IV (El Filibusterismo) |1 |- |Araling Panlipunan IV (Economics) |1 |- |MAPEH IV |1 |- |Edukasyong pang-kompyuter IV (Adobe Photoshop) |1 |- |Calculus |1 |- |Pisika (Advanced Physics) |1 |- |'''TOTAL''' |'''11.5''' |- |} <!-- ==Gobyernong Paaralan== Ito ang tala ng mga opisyal sa Supreme Student Government para sa Taong pangpaaralan 2008-2009. Nagkaroon ng eleksiyon pagkatapos ng Miting de Avance noong Feb 15, 2008 sa pangunahing gusali (''Main Campus'') ng paaralang ito. {| class="wikitable" |- ! style="background:#ffdead;"|Position ! style="background:#ffdead;"|Officer |- |align="center" |'''Pangulo''' |align="center" | |- |align="center" |'''Pangalawang Pangulo''' |align="center" | |- |align="center" |'''Kalihim''' |align="center" |Natanya Sison |- |align="center" |'''Ingat-Yaman''' |align="center" | |- |align="center" |'''Auditor''' |align="center" | |- |align="center" |'''Public Information Officer<br>(PIO)''' |align="center" | |- |align="center" |'''Opisyal ng Kapayapaan<br>''' |align="center" | |- |align="center" colspan="2" style="background:#efefef;"|'''Taga-representa sa Batch:''' |- |align="center" |'''Ikalawang Taon''' |align="center" | |- |align="center" |'''Ikatlong Taon''' |align="center" |Ara Dominik Visbal |- |align="center" |'''Ika-apat na Taon''' |align="center" |Reygie Macasieb |} ===Mga Dating Pangulo=== # Jen Basmayor (2005-2006) # Diana Therese Non (2006-2007) # Karen Leslie Dematera (2007-2008) # Genel Ingua (2008-2009) --> ==Mga Pinagmulan== {{reflist}} [[Kategorya:Mga mataas na paaralan sa Pilipinas]] [[Kategorya:Mga paaralang pang-agham sa Pilipinas]] t2yjx30m5v48cmwkds3a2spo76sgayp 2213929 2213928 2026-06-29T13:38:09Z Ethan8192 146501 2213929 wikitext text/x-wiki {{Infobox Mataas na Paaralan |pangalan = ''Mataas na Paaralang Pang-Agham ng Marikina'' |pangalan_sa_ingles = Marikina Science High School |logo = [[Talaksan:Marikina Science High School Seal.svg|250px|center]] |itinatag = 2001 |punong-guro = Maria A. Nicolas (OIC) |bansa = [[Pilipinas]] |lalawigan = NCR |lungsod = [[Lungsod ng Marikina|Marikina]] |kampus = Chanyungco St., Sta. Elena, Marikina |uri = [[Pampublikong paaralan|Pampubliko]] |telepono = (02) 8647-9457 | (02) 7369-7488 |pahayagang_pampaaralan = The Shoeland |kasapi = Kagawaran ng Edukasyon, Republika ng Pilipinas |website = [http://www.ms-hs.com/ MariSci Foyer] |katawagan = MariSci, MSHS |rehiyon = NCR |sangay = NCR DepEd }} Ang '''Mataas na Paaralang Pang-Agham ng Marikina''' ([[Wikang Ingles|Ingles]]: '''Marikina Science High School''') ay isang [[mataas na paaralang pang-agham]] sa [[lungsod ng Marikina]]. Ayon sa punong lungsod ng Marikina, ang Mataas na Paaralang Pang-Agham ng Marikina ay ang pinakamagaling na paaralang mataas sa buong lungsod. Ang tumpak na direksiyon ng Mataas na Paaralang Pang-[[Agham]] ng Marikina ay sa Kalye ng Mayor Juan Chanyungco, Sta. Elena, Lungsod ng Marikina. Sa taong pampaaralan 2016-2017, ang mga sektion sa ika-pitong baitang ay 5; 5 sa ika-walong baitang; 5 sa ika-siyam na baitang; 6 sa ika-sampung baitang at 2 sa ika-labing isang baitang. Ang ''Foundation Day'' ng paaralang ito ay ginugunita tuwing ika-7&nbsp;ng Nobyembre ng mga mag-aaral at ng mga guro nito sa pamamagitan ng maikling talakayan sa mga nagawang mabuti ng paaralan. May misa rin na ginagawa. Sa taong 2020, 19 na taong-gulang na ang MariSci. Ang MariSci ay kasalukuyang pinangangasiwaan ni Officer-in-Charge Maria A. Nicolas. ==Sistema ng Markahan== Nasa ibaba ang talaan nang sistema ng markahan ng MSHS. Kapag 1.5 ang yunit nito, ang asignatura ay isang pangunahing asignatura. Ang HRO ay palaging 0 ang halaga. <br />'''Freshmen's Subject-Unit Table''' {| class="wikitable" |- ! Asignatura ! Yunit |- |Agham I - Simpleng Agham |1.5 |- |Sipnayan I - Panandaan (Elementary Algebra) |1.5 |- |English I |1.5 |- |Filipino I |1 |- |Araling Panglipunan I(Kasaysayan ng Pilipinas) |1 |- |MAPEH I |1 |- |TLE I |1 |- |Computer Education I |1 |- |Pamamahayag |1 |- |Elective - Agham pangmundo |1 |- |'''TOTAL''' |'''11.5''' |- |} <br />'''Sophomores' Subject-Unit Table''' {| class="wikitable" |- ! Asignatura ! Yunit |- |Agham II - Biyolohiya | 1.5 |- |Sipnayan II - Panandaan (Intermediate Algebra) | 1.5 |- |English II |1.5 |- |Filipino II |1 |- |Social Studies II (Kasaysayan ng Asya) |1 |- |MAPEH II |1 |- |TLE II |1 |- |Computer Education II |1 |- |Environmental Science |1 |- |Elective- Sipnayan (Radicals- Sequence) |1 |- |Mga Simpleng Hakbang sa Pananaliksik (Basic Methods of Research) |1 |- |Heometriya |1 |- |'''TOTAL''' |'''13.5''' |- |} <br />'''Juniors' Subject-Unit Table''' {| class="wikitable" |- ! Asignatura ! Yunit |- |[[Agham]] III - Kapnayan (Basic) | 1.5 |- |[[Sipnayan]] III - Panandaan (Advanced Algebra) |1.5 |- |[[Wikang Ingles|English]] III |1.5 |- |Filipino III |1 |- |Araling Panlipunan III(Kasaysayan ng Mundo) |1 |- |MAPEH III |1 |- |Computer Education III(Photoshop [Optional], Advanced Programming and Basic LEGO Robotics) |1 |- |Trigonometry |1 |- |Research IA - Statistics in Research |1 |- |Pisika (Basic Physics) |1 |- |Biyolohiya (Advanced) |1 |- |'''TOTAL''' |'''12.5''' |- |} <br />'''Seniors' Subject-Unit Table''' {| class="wikitable" |- ! Asignatura ! Yunit |- |Agham IV - Kapnayan (Advanced) | 1.5 |- |Sipnayan IV - Analytic Geometry |1.5 |- |English IV (World Literature) |1.5 |- |Filipino IV (El Filibusterismo) |1 |- |Araling Panlipunan IV (Economics) |1 |- |MAPEH IV |1 |- |Edukasyong pang-kompyuter IV (Adobe Photoshop) |1 |- |Calculus |1 |- |Pisika (Advanced Physics) |1 |- |'''TOTAL''' |'''11.5''' |- |} <!-- ==Gobyernong Paaralan== Ito ang tala ng mga opisyal sa Supreme Student Government para sa Taong pangpaaralan 2008-2009. Nagkaroon ng eleksiyon pagkatapos ng Miting de Avance noong Feb 15, 2008 sa pangunahing gusali (''Main Campus'') ng paaralang ito. {| class="wikitable" |- ! style="background:#ffdead;"|Position ! style="background:#ffdead;"|Officer |- |align="center" |'''Pangulo''' |align="center" | |- |align="center" |'''Pangalawang Pangulo''' |align="center" | |- |align="center" |'''Kalihim''' |align="center" |Natanya Sison |- |align="center" |'''Ingat-Yaman''' |align="center" | |- |align="center" |'''Auditor''' |align="center" | |- |align="center" |'''Public Information Officer<br>(PIO)''' |align="center" | |- |align="center" |'''Opisyal ng Kapayapaan<br>''' |align="center" | |- |align="center" colspan="2" style="background:#efefef;"|'''Taga-representa sa Batch:''' |- |align="center" |'''Ikalawang Taon''' |align="center" | |- |align="center" |'''Ikatlong Taon''' |align="center" |Ara Dominik Visbal |- |align="center" |'''Ika-apat na Taon''' |align="center" |Reygie Macasieb |} ===Mga Dating Pangulo=== # Jen Basmayor (2005-2006) # Diana Therese Non (2006-2007) # Karen Leslie Dematera (2007-2008) # Genel Ingua (2008-2009) --> ==Mga Pinagmulan== {{reflist}} [[Kategorya:Mga mataas na paaralan sa Pilipinas]] [[Kategorya:Mga paaralang pang-agham sa Pilipinas]] 6dy6lyimr161qmhubl08i7vv2xezwo1 2213930 2213929 2026-06-29T13:39:00Z Ethan8192 146501 2213930 wikitext text/x-wiki {{Infobox Mataas na Paaralan |pangalan = ''Mataas na Paaralang Pang-Agham ng Marikina'' |pangalan_sa_ingles = Marikina Science High School |logo = [[Talaksan:Marikina Science High School Seal.svg|250px|center]] |itinatag = 2001 |punong-guro = Maria A. Nicolas (OIC) |bansa = [[Pilipinas]] |lalawigan = NCR |lungsod = [[Lungsod ng Marikina|Marikina]] |kampus = Chanyungco St., Sta. Elena, Marikina |uri = [[Pampublikong paaralan|Pampubliko]] |telepono = (02) 8647-9457 o (02) 7369-7488 |pahayagang_pampaaralan = The Shoeland |kasapi = Kagawaran ng Edukasyon, Republika ng Pilipinas |website = [http://www.ms-hs.com/ MariSci Foyer] |katawagan = MariSci, MSHS |rehiyon = NCR |sangay = NCR DepEd }} Ang '''Mataas na Paaralang Pang-Agham ng Marikina''' ([[Wikang Ingles|Ingles]]: '''Marikina Science High School''') ay isang [[mataas na paaralang pang-agham]] sa [[lungsod ng Marikina]]. Ayon sa punong lungsod ng Marikina, ang Mataas na Paaralang Pang-Agham ng Marikina ay ang pinakamagaling na paaralang mataas sa buong lungsod. Ang tumpak na direksiyon ng Mataas na Paaralang Pang-[[Agham]] ng Marikina ay sa Kalye ng Mayor Juan Chanyungco, Sta. Elena, Lungsod ng Marikina. Sa taong pampaaralan 2016-2017, ang mga sektion sa ika-pitong baitang ay 5; 5 sa ika-walong baitang; 5 sa ika-siyam na baitang; 6 sa ika-sampung baitang at 2 sa ika-labing isang baitang. Ang ''Foundation Day'' ng paaralang ito ay ginugunita tuwing ika-7&nbsp;ng Nobyembre ng mga mag-aaral at ng mga guro nito sa pamamagitan ng maikling talakayan sa mga nagawang mabuti ng paaralan. May misa rin na ginagawa. Sa taong 2020, 19 na taong-gulang na ang MariSci. Ang MariSci ay kasalukuyang pinangangasiwaan ni Officer-in-Charge Maria A. Nicolas. ==Sistema ng Markahan== Nasa ibaba ang talaan nang sistema ng markahan ng MSHS. Kapag 1.5 ang yunit nito, ang asignatura ay isang pangunahing asignatura. Ang HRO ay palaging 0 ang halaga. <br />'''Freshmen's Subject-Unit Table''' {| class="wikitable" |- ! Asignatura ! Yunit |- |Agham I - Simpleng Agham |1.5 |- |Sipnayan I - Panandaan (Elementary Algebra) |1.5 |- |English I |1.5 |- |Filipino I |1 |- |Araling Panglipunan I(Kasaysayan ng Pilipinas) |1 |- |MAPEH I |1 |- |TLE I |1 |- |Computer Education I |1 |- |Pamamahayag |1 |- |Elective - Agham pangmundo |1 |- |'''TOTAL''' |'''11.5''' |- |} <br />'''Sophomores' Subject-Unit Table''' {| class="wikitable" |- ! Asignatura ! Yunit |- |Agham II - Biyolohiya | 1.5 |- |Sipnayan II - Panandaan (Intermediate Algebra) | 1.5 |- |English II |1.5 |- |Filipino II |1 |- |Social Studies II (Kasaysayan ng Asya) |1 |- |MAPEH II |1 |- |TLE II |1 |- |Computer Education II |1 |- |Environmental Science |1 |- |Elective- Sipnayan (Radicals- Sequence) |1 |- |Mga Simpleng Hakbang sa Pananaliksik (Basic Methods of Research) |1 |- |Heometriya |1 |- |'''TOTAL''' |'''13.5''' |- |} <br />'''Juniors' Subject-Unit Table''' {| class="wikitable" |- ! Asignatura ! Yunit |- |[[Agham]] III - Kapnayan (Basic) | 1.5 |- |[[Sipnayan]] III - Panandaan (Advanced Algebra) |1.5 |- |[[Wikang Ingles|English]] III |1.5 |- |Filipino III |1 |- |Araling Panlipunan III(Kasaysayan ng Mundo) |1 |- |MAPEH III |1 |- |Computer Education III(Photoshop [Optional], Advanced Programming and Basic LEGO Robotics) |1 |- |Trigonometry |1 |- |Research IA - Statistics in Research |1 |- |Pisika (Basic Physics) |1 |- |Biyolohiya (Advanced) |1 |- |'''TOTAL''' |'''12.5''' |- |} <br />'''Seniors' Subject-Unit Table''' {| class="wikitable" |- ! Asignatura ! Yunit |- |Agham IV - Kapnayan (Advanced) | 1.5 |- |Sipnayan IV - Analytic Geometry |1.5 |- |English IV (World Literature) |1.5 |- |Filipino IV (El Filibusterismo) |1 |- |Araling Panlipunan IV (Economics) |1 |- |MAPEH IV |1 |- |Edukasyong pang-kompyuter IV (Adobe Photoshop) |1 |- |Calculus |1 |- |Pisika (Advanced Physics) |1 |- |'''TOTAL''' |'''11.5''' |- |} <!-- ==Gobyernong Paaralan== Ito ang tala ng mga opisyal sa Supreme Student Government para sa Taong pangpaaralan 2008-2009. Nagkaroon ng eleksiyon pagkatapos ng Miting de Avance noong Feb 15, 2008 sa pangunahing gusali (''Main Campus'') ng paaralang ito. {| class="wikitable" |- ! style="background:#ffdead;"|Position ! style="background:#ffdead;"|Officer |- |align="center" |'''Pangulo''' |align="center" | |- |align="center" |'''Pangalawang Pangulo''' |align="center" | |- |align="center" |'''Kalihim''' |align="center" |Natanya Sison |- |align="center" |'''Ingat-Yaman''' |align="center" | |- |align="center" |'''Auditor''' |align="center" | |- |align="center" |'''Public Information Officer<br>(PIO)''' |align="center" | |- |align="center" |'''Opisyal ng Kapayapaan<br>''' |align="center" | |- |align="center" colspan="2" style="background:#efefef;"|'''Taga-representa sa Batch:''' |- |align="center" |'''Ikalawang Taon''' |align="center" | |- |align="center" |'''Ikatlong Taon''' |align="center" |Ara Dominik Visbal |- |align="center" |'''Ika-apat na Taon''' |align="center" |Reygie Macasieb |} ===Mga Dating Pangulo=== # Jen Basmayor (2005-2006) # Diana Therese Non (2006-2007) # Karen Leslie Dematera (2007-2008) # Genel Ingua (2008-2009) --> ==Mga Pinagmulan== {{reflist}} [[Kategorya:Mga mataas na paaralan sa Pilipinas]] [[Kategorya:Mga paaralang pang-agham sa Pilipinas]] t2yjx30m5v48cmwkds3a2spo76sgayp 0 33989 2213905 2212455 2026-06-29T12:05:47Z Altaire 149223 /* Ang salawikain ng Pilipino */ 2213905 wikitext text/x-wiki {{otheruses|Sawikain}} Ang mga '''salawikain'''<ref name=JETE>{{cite-JETE|Salawikain, kasabihan, kawikaan, wikain, sawikain, ''proverb'', ''maxim'', ''saying''}}</ref><ref name=FEEF2>{{cite-FEEF2|Salawikain, ''proverbs'', kasabihan, ''proverb''}}</ref>, '''kawikaan'''<ref name=JETE/>, '''kasabihan'''<ref name=JETE/>, '''wikain'''<ref name=JETE/>, o '''sawikain'''<ref name=JETE/> ay mga maiiksing pangungusap na lubhang makahulugan at naglalayong magbigay patnubay sa ating pang-araw-araw na pamumuhay. Naglalaman ito ng mga karunungan.<ref name=Biblia6>{{cite-Biblia6|''Proverbs{{ndash}}wise sayings''}}, ''Dictionary/Concordance'', pahina B9.</ref> ==Ang salawikain ng Pilipino== Ang mga '''salawikaing Pilipino'''<ref name=Seasite/> ay mga tradisyonal na kasabihang ginagamit ng mga [[Pilipinas|Pilipino]] batay sa katutubong kalinangan, karunungan, at [[pilosopiya]] mula sa [[Kultura ng Pilipinas|buhay sa Pilipinas]]. Katumbas din ng salitang ''salawikain'' ang ''[[sawikain]]'' (bagaman maaari ring tumukoy ang sawikain sa mga [[moto]] o [[idyoma]]), at ng [[wikang Iloko|Ilokano]]ng ''sarsarita''. Nilalarawan ang salawikain nagmumula sa Pilipinas bilang makapangyarihan at makatang pagpapadama at payak na anyo ng mga pahiwatig. Kapag ginamit sa pang-araw-araw na pag-uusap, gumaganap ang mga salawikain bilang mga pagbibigay - diin sa isang punto o isang kaisipan ng paliwanag o dahilan: ang Pilisopiyang Pilipino.<ref name=Seasite>[http://www.seasite.niu.edu/tagalog/Literature/tagalog_proverbs_are_called_sala.htm ''Philippine Proverbs, What are Proverbs?''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081211052821/http://www.seasite.niu.edu/Tagalog/Literature/tagalog_proverbs_are_called_sala.htm |date=2008-12-11 }}, Seasite and Philippine Literature On-line,</ref> Isang tanyag na katutubong salawikaing Pilipino ang mga katagang: ''Ang taong hindi marunong umalala o lumingon sa kaniyang pinanggalingan ay hindi makakarating sa kaniyang paroroonan.'' Isa itong [[wikang Tagalog|salawikaing Tagalog]] na naglalahad at humihikayat sa isang tao upang bigyan ng pagpapahalaga ang muling pagtanaw sa kaniyang pinagmulan at pinag-ugatan. Ipinababatid din ng kasabihang ito ang isang pagpapahalagang Pilipinong tinatawag na ''utang na loob'', ang pagbibigay ng angkop na pahalaga at pagtingin sa mga taong nakatulong sa isang tao para magtagumpay sa buhay o adhikain.<ref name=Seasite/> Pinagpangkat-pangkat ni [[Damiana L. Eugenio]], isang propersor mula sa [[Unibersidad ng Pilipinas]], may-akda ng ''Philippine Proverb Lore'' (1975), at tinagurian ding "Ina ng [[Kuwentong-Bayan]] ng Pilipinas"<ref name=Nanzan>[http://www.nanzan-u.ac.jp/SHUBUNKEN/publications/afs/pdf/a1181.pdf Damiana L. Eugenio, "Mother of Philippine Folklore,"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110612020206/http://www.nanzan-u.ac.jp/SHUBUNKEN/publications/afs/pdf/a1181.pdf |date=2011-06-12 }} Nanzan-U.ac.jp</ref> ang mga salawikaing Pilipino sa anim na mga kaurian o kategorya ayon sa mga paksa: ang mga salawikaing etikal (yung mga nagsasaad ng isang pangkalahatang gawi hinggil sa buhay at sa mga batas na nangangasiwa sa mismong pamumuhay), ang mga salawikaing nagmumungkahi ng mga pagpapahalaga at nagtatakwil sa mga bisyo, ang mga salawikaing nagpapadama ng isang sistema ng mga pagpapahalaga, ang mga salawikaing naglalahad ng mga pangkalahatang katotohanan at mga pagmamasid tungkol sa buhay at kalikasan ng tao, ang mga salawikaing nakakatawa, at ang iba pang mga salawikain. ==Paggamit== Nilalarawan din ang mga salawikain bilang mga palamuti sa [[wika]], mga pananalita ng mga [[ninuno]]ng naisalin ng isang salinlahi sa pangkasulukuyang mamamayan, at bilang karunungang natutunan mula sa karanasan, na nakapagsasaad ng damdamin, paglalahad, o opinyon. Bukod pa rito, nagagamit din ang mga salawikain para hindi masaktan ang damdamin ng ibang mga tao. Isang halimbawa nito ang katagang: "Bato-bato sa langit, pag tinamaan huwag magagalit." Sa pamamagitan ng pagsipi ng tama at napapanahong salawikain, maaaring ilahad ng isang tao ang awa, paglalagay niya ng sarili sa katauhan ng ibang tao. ==Mga halimbawa== Ilan lamang ang mga sumusunod sa mga salawikain mula sa [[Pilipinas]]: :*Salawikain: ''Pagkahaba-haba man ng prusisyon sa simbahan din ang tuloy.'' ::Kahulugan: Sa tinagal-tagal man ng samahan ng magkasintahan, sa bandang huli ay humahantong din ito sa kasalan. :*Salawikain: ''Pag maikli ang kumot, matutong mamaluktot.'' ::Kahulugan: Kung nakakaranas ng kakulangan sa buhay ang isang tao ay dapat siyang mamuhay ng naaayon sa kanyang kakayahan. Matutong magtipid at maging payak sa pamumuhay. :*Salawikain: ''Kung hindi ukol, hindi bubukol.'' ::Kahulugan: Ang swerte sa buhay ay huwag asahang makakamtan kung hindi nakalaan para sa iyo. :*Salawikain: ''Nasa Diyos ang awa, nasa tao ang gawa.'' ::Kahulugan: Hindi sapat na tayo ay humingi ng awa sa Diyos, kailangan din natin na pag-ukulan ng sikap at gawa upang matamo ang mimithing biyaya. :*Salawikain: ''Lahat ng gubat ay may ahas.'' ::Kahulugan: Saan man sa ating lipunan ay may mga taong traydor na gumagawa ng mga bagay na nakalalason o nakasisira sa samahan ng bawat isa. :*Salawikain: ''Magkulang ka na sa asawa huwag lamang sa iyong anak.. ::Kahulugan: Kadalasang ipinapayo ito sa mga nagbabalak magpakasal o sa mga bagong mag-asawa upang mapabuti ang kanilang pagsasama. Ang mga magulang kase ay higit na mapagtatakpan o mapapatawag ang pagkukulang ng sariling anak keysa sa pagkukulang ng ibang tao. :*Salawikain: ''Kung ano ang puno, siya ang bunga.'' ::Kahulugan: Ginagamit sa paghahambing ng anak sa kanyang mga magulang. Sapagkat ang mga magulang ang humuhubog sa pagkatao at pag-uugali ng anak, ang anak ang nagiging larawan ng pagkatao at pag-uugali ng kanyang mga magulang. Ang mabuti (o masamang) anak, ay karaniwang ibinubunga ng mabuti (o masamang) mga magulang. :*Salawikain: ''Kung ano ang itinanim, ay siyang aanihin.'' ::Kahulugan: Kung ano ang ginawa mo sa kapwa ay kadalasang ganun din ang gagawin sa iyo. Halimbawa kung naging matulungin ka sa kapwa ay tutulungan ka rin ng mga taong tinulungan mo. :*Salawikain: ''Ang taong ginigipit sa patalim man ay kumakapit.'' ::Kahulugan: Ang taong nagigipit kung minsan ay napipilitang gumawa ng mapangahas na bagay na maaaring maging dahilan upang lalu lamang siyang magipit. Halimbawa, ang taong may mabigat na pangangailangan ng pera ay nagagawang mangutang ng patubuan, tulad ng five-six, na nagiging dahilan upang lalu pa siyang mangailangan ng pera. ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga panlabas na link== *[http://mgasalawikainatsawikain.blogspot.com "''Mga Salawikain at Sawikain''"], ''Koleksiyon ng mga Salawikain, Sawikain, at Mga Kasabihang Pilipino *[http://cathcath.com/?p=1694 "''Mga Salawikain (Updated)''"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081001010349/http://cathcath.com/?p=1694 |date=2008-10-01 }}, ''Now What, Cat?'', Agosto 9, 2005 - isang kalipunan ng mga salawikaing Pilipino *[http://www.filipinasoul.com/filipino-proverbs-or-salawikain-collection/ "''Filipino Proverbs or Salawikain: Collection"''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080904025342/http://www.filipinasoul.com/filipino-proverbs-or-salawikain-collection/ |date=2008-09-04 }}, FilipinaSoul.com, Hulyo 16, 2008 *[https://www.pinoyedition.com/salawikain/ Salawikain] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210430154808/https://www.pinoyedition.com/salawikain/ |date=2021-04-30 }} sa Pinoyedition.com, Abril 16, 2021 [[Kaurian:Panitikan]] [[Kaurian:Salawikain]] [[Kaurian:Panitikan ng Pilipinas]] d0bkml23h28melsdufxnvlccehzk76u 0 40386 2213959 2095105 2026-06-30T09:07:20Z Jojit fb 38 Ikinakarga sa [[Closet]] 2213959 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Closet]] 1qfhxd59wd52j3krxvl6x66emfxyrhf 10 49228 2213956 2156839 2026-06-30T08:04:43Z Exec8 780 2213956 wikitext text/x-wiki {{Infobox Settlement | name = {{PH wikidata|name}} | official_name = Lalawigan ng {{PH wikidata|name}} | image_map = {{PH wikidata|image_map}} | map_caption = <small> Mapa ng Pilipinas na magpapakita ng lalawigan ng {{wikidata|label}} </small> | image_map1 = {{Infobox mapframe|frame-width=250|zoom=8}} | image_skyline = {{#property:P18}} | image_seal = {{#property:P158}} | image_flag = {{#property:P41}} | coordinates = {{wikidata|property|P625}} | settlement_type = {{PH wikidata|settlement_type}} | subdivision_type = Bansa | subdivision_name = {{flag|Pilipinas}} | subdivision_type1 = Rehiyon | subdivision_name1 = {{wikidata|property|linked|P131}} | subdivision_type2 = Kabisera | subdivision_name2 = {{wikidata|property|linked|P36}} | government_footnotes = | iso_code = {{PH wikidata|iso_code}} | established_title = Pagkakatatag | established_date = {{wikidata|property|P571}} | leader_title = {{#if:{{#property:P6}}|Gobernador}} | leader_name = {{#property:P6}} | leader_title1 = Bise Gobernador | leader_name1 = {{{bise_gob|}}} | leader_title2 = Kinatawan | leader_name2 = {{{kongresista|}}} | leader_title3 = Bokal | leader_name3 = {{{bokal|}}} | leader_title4 = {{#if:{{#property:P1831}}| Manghalalal}} | leader_name4 = {{#if:{{#property:P1831}}| {{PH wikidata|electorate}} na botante (<small>{{PH wikidata|electorate_point_in_time}}</small>)}} | government_type = {{PH wikidata|government_type}} | elevation_m = {{wikidata|property|P2044}} | elevation_max_m = | elevation_min_m = | elevation_max_rank = | elevation_min_rank = | elevation_footnotes = | elevation_max_footnotes= | elevation_min_footnotes= | area_rank = | area_footnotes = {{PSGC detail|area}} | area_total_km2 = {{wikidata|property|raw|P2046}} | population_footnotes = {{PH census|current}} | population_total = {{PH wikidata|population_total}} | population_as_of = {{PH wikidata|population_as_of}} | population_density_km2 = auto | population_blank1_title= Kabahayan | population_blank1 = {{PH wikidata|household}} | population_blank2_title= | population_blank2 = | population_demonym = {{wikidata|property|P1549}} | population_rank = | population_note = | timezone = {{#if:{{#property:P988}}|[[Pamantayang Oras ng Pilipinas|PST]]}} | utc_offset = {{#if:{{#property:P988}}|+8}} | postal_code_type = Kodigo postal | postal_code = {{PH wikidata|postal_code}} | postal2_code_type = PSGC | postal2_code = {{wikidata|property|P988}} | area_code_type = Kodigong pantawag | area_code = {{wikidata|property|P473}} | demographics_type1 = {{#if:{{#property:P8843}}|Ekonomiya}} | demographics1_title1 = [[Mga bayan ng Pilipinas#Klasipikasyon|Kaurian ng kita]] | demographics1_info1 = {{PH wikidata|income_class}} | demographics1_title2 = {{#if: {{PH wikidata|poverty_incidence}} | Antas ng kahirapan }} | demographics1_info2 = {{PH wikidata|poverty_incidence}}% ({{PH wikidata|poverty_incidence_point_in_time}}){{PH wikidata|poverty_incidence_footnotes}} | demographics1_title3 = Kita | demographics1_info3 = {{#if:{{#property:P3087}}| {{PH wikidata|revenue}} }} | demographics1_title4 = | demographics1_info4 = | demographics1_title5 = Aset | demographics1_info5 = {{#if:{{#property:P2403}}| {{PH wikidata|assets}}}} | demographics1_title6 = | demographics1_info6 = | demographics1_title7 = Pananagutan | demographics1_info7 = {{#if:{{#property:P2138}}| {{PH wikidata|liabilities}}}} | demographics1_title8 = | demographics1_info8 = | demographics1_title9 = Paggasta | demographics1_info9 = {{#if:{{#property:P2402}}| {{PH wikidata|expenditure}}}} | demographics1_title10 = | demographics1_info10 = | demographics_type2 = {{#if:{{#property:P988}}|Pagkakahating administratibo}} | demographics2_footnotes = <!-- for references: use <ref> tags --> | demographics2_title1 = [[Mga lungsod ng Pilipinas|Mataas na urbanisadong lungsod]] | demographics2_info1 = {{{hucities|}}} | demographics2_title2 = [[Mga lungsod ng Pilipinas|Malayang bahaging lungsod]] | demographics2_info2 = {{{independentcities|}}} | demographics2_title3 = [[Mga lungsod ng Pilipinas|Lungsod]] | demographics2_info3 = {{{componentcities|}}} | demographics2_title4 = [[Mga bayan ng Pilipinas|Bayan]] | demographics2_info4 = {{{municipalities|}}} | demographics2_title5 = [[Barangay]] | demographics2_info5 = {{{barangays|}}} | demographics2_title6 = [[Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas|Mga distrito]] | demographics2_info6 = {{{districts|}}} | blank_name_sec1 = Klima | blank_info_sec1 = {{wikidata|property|P2564}} | blank1_name_sec1 = Mga wika | blank1_info_sec1 = {{PH wikidata|language}} | blank2_name_sec1 = {{#if:{{#property:P856}}|Websayt}} | blank2_info_sec1 = <small>{{#if:{{#property:P856}}|{{#property:P856}}}}</small> | blank3_name_sec1 = | blank3_info_sec1 = | blank4_name_sec1 = | blank4_info_sec1 = | blank5_name_sec1 = | blank5_info_sec1 = | blank6_name_sec1 = | blank6_info_sec1 = | blank7_name_sec1 = | blank7_info_sec1 = | blank1_name_sec2 = | blank1_info_sec2 = | blank2_name_sec2 = | blank2_info_sec2 = | blank3_name_sec2 = | blank3_info_sec2 = | blank4_name_sec2 = | blank4_info_sec2 = | blank5_name_sec2 = | blank5_info_sec2 = | blank6_name_sec2 = | blank6_info_sec2 = | blank7_name_sec2 = | blank7_info_sec2 = | footnotes = }}<noinclude> {{documentation}} </noinclude> b5yrghczswncoq53o8n6h8m6xh97d5u 10 70699 2213958 1769905 2026-06-30T08:13:15Z Julius Santos III 139725 /* */ 2213958 wikitext text/x-wiki {{ infobox | bodyclass = vcard | titleclass = fn | title = {{{name|<includeonly>{{PAGENAME}}</includeonly>}}} | image = {{#if:{{{image|}}}|[[Image:{{{image}}}|{{#if:{{{imagesize||}}}|{{px|{{{imagesize}}} }}|125px}}|]]}} | caption = {{{caption|}}} | label1 = Pinakamtaas na [[Sport governing body|lupong tagapamahala]] | data1 = {{{union|}}} | label2 = (Mga) palayaw | data2 = {{{nickname|}}} | label3 = Unang nilaro | data3 = {{{first|}}} | label4 = Mga rehistradong manlalaro | data4 = {{{registered|}}} | label5 = Mga samahan | data5 = {{{clubs|}}} | header6 = {{#if:{{{contact|}}}{{{team|}}}{{{mgender|}}}{{{category|}}}{{{ball|}}}{{{olympic|}}} |Mga katangian}} | label7 = Pakikipagsalamuha | data7 = {{{contact|}}} | label8 = Mga kasapi ng koponan | data8 = {{{team|}}} | label9 = Magkakahalong kasarian | data9 = {{{mgender|}}} | label10 = Kategorya | data10 = {{{category|}}} | label11 = [[Bola]] | data11 = {{{ball|}}} | label12 = [[Palarong Olimpiko|Olimpiko]] | data12 = {{{olympic|}}} | label13 = [[Palarong Mundo]] | data13 = {{{world|}}} }}<noinclude>{{documentation}}</noinclude> kpht13b7p5u2f1msh9orl0tyilg4bov 0 95879 2213913 459220 2026-06-29T13:01:11Z EmausBot 20162 Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Semantika]] 2213913 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Semantika]] nnqe9m3agolfh5od8amxptb8xyob9mx 0 95881 2213925 459226 2026-06-29T13:03:26Z EmausBot 20162 Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Semantika]] 2213925 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Semantika]] nnqe9m3agolfh5od8amxptb8xyob9mx 0 95882 2213919 459227 2026-06-29T13:02:19Z EmausBot 20162 Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Semantika]] 2213919 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Semantika]] nnqe9m3agolfh5od8amxptb8xyob9mx 0 95883 2213924 459228 2026-06-29T13:03:15Z EmausBot 20162 Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Semantika]] 2213924 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Semantika]] nnqe9m3agolfh5od8amxptb8xyob9mx 0 95884 2213922 459229 2026-06-29T13:02:53Z EmausBot 20162 Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Semantika]] 2213922 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Semantika]] nnqe9m3agolfh5od8amxptb8xyob9mx 0 95885 2213920 459230 2026-06-29T13:02:30Z EmausBot 20162 Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Semantika]] 2213920 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Semantika]] nnqe9m3agolfh5od8amxptb8xyob9mx 0 95886 2213917 459231 2026-06-29T13:01:57Z EmausBot 20162 Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Semantika]] 2213917 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Semantika]] nnqe9m3agolfh5od8amxptb8xyob9mx 0 95887 2213915 459232 2026-06-29T13:01:34Z EmausBot 20162 Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Semantika]] 2213915 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Semantika]] nnqe9m3agolfh5od8amxptb8xyob9mx 0 95888 2213916 459233 2026-06-29T13:01:45Z EmausBot 20162 Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Semantika]] 2213916 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Semantika]] nnqe9m3agolfh5od8amxptb8xyob9mx 0 95889 2213923 459237 2026-06-29T13:03:04Z EmausBot 20162 Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Semantika]] 2213923 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Semantika]] nnqe9m3agolfh5od8amxptb8xyob9mx 0 115727 2213939 2158491 2026-06-29T23:38:27Z Aubreyjanev 159817 Nagdagdag ng impormasyon na may sanggunian 2213939 wikitext text/x-wiki {{Infobox building |name = Burj Khalifa |native_name = {{big|{{native name|ar|paren=omit|برج خليفة}}}} |image = Burj Khalifa building.jpg |caption = Ang Burj Khalifa noong 23 Disyembre 2009 |former_names = Burj Dubai |highest_prev = [[Taipei 101]] |highest_next = |highest_start = 2009 |highest_end = |status = {{Color|green|Natapos}} |building_type = Mixed-use |architectural_style = Neo-futurism |address = 1 Sheikh Mohammed bin Rashid Boulevard |location = [[Dubai]] |location_country = [[United Arab Emirates]] |coordinates = {{coord|25|11|49.7|N|55|16|26.8|E|type:landmark_region:AE-DU|display=inline,title}} |namesake = [[Khalifa bin Zayed Al Nahyan|Sheikh Khalifa]] |start_date = {{start date|2004|1|6|df=y}} |topped_out_date = 17 Enero 2009 |completion_date = {{end date|2009|10|1|df=y}} |opened = 4 Enero 2010 |cost = [[USD|US$]]1.5 billion |owner = [[Emaar Properties]] |height= |architectural = {{convert|828|m|ft|0|abbr=on}} |tip = {{convert|829.8|m|ft|0|abbr=on}} |top_floor = {{convert|584.5|m|ft|0|abbr=on}} |observatory = {{convert|555.7|m|ft|0|abbr=on}} |structural_system = [[Pinatibay na kongkreto]], asero, at aluminyo |floor_count = [[#Floor plans|154 + 9 maintenance]] |floor_area = {{convert|309473|m2|sqft|-2|abbr=on}} |elevator_count = 57 |architect = [[Adrian Smith (architect)|Adrian Smith]] |architecture_firm = {{nowr|[[Skidmore, Owings & Merrill]]}} |structural_engineer = [[William F. Baker (engineer)|Bill Baker]] |main_contractor = [[Samsung C&T Corporation|Samsung C&T]] |parking = 2 subterranean levels |website = {{URL|www.burjkhalifa.ae}} |references = <ref>{{Ctbuh}}</ref> }} Ang '''Burj Khalifa''' ({{lang-ar|'''برج خليفة'''}} "[[Khalifa bin Zayed Al Nahyan|Khalifa]] Tower"),<ref name="DubaiOneInauguration">{{cite web|url=http://online.wsj.com/article/SB10001424052748703580904574638111667658806.html|title=World's Tallest Skyscraper Opens in Dubai |last=Bianchi|first= Stefania|first2=Andrew |last2=Critchlow|date=2010-01-04|work=The Wall Street Journal|publisher= Dow Jones & Company, Inc|accessdate=4 January 2010}}</ref> dating kilala bilang '''Burj Dubai''', ay isang [[gusaling tukudlangit]] sa [[Dubai]], [[United Arab Emirates|Mga Pinag-isang Arabong Emirado]], at ang pinakamataas na istrukturang gawa ng tao, na may taas na {{convert|828|m|ft|0|abbr=on}}.<ref name="DubaiOneInauguration"/> Nagsimula ang paggawa dito noong 21 Setyembre 2004, kung saan natapos ang labas ng istruktura noong 1 Oktubre 2009 at opisyal na napasinayaan ang nasabing gusali noong 4 Enero 2010.<ref name="opening">{{cite news|url=http://gulfnews.com/business/property/uae/official-opening-of-iconic-burj-dubai-announced-1.523471|title=Official Opening of Iconic Burj Dubai Announced|publisher=Gulf News|date=4 November 2009|accessdate=4 November 2009|archive-date=6 Nobiyembre 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091106052129/http://gulfnews.com/business/property/uae/official-opening-of-iconic-burj-dubai-announced-1.523471|url-status=dead}}</ref><ref>{{citeweb|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/8439618.stm|title=World's tallest building opens in Dubai |date=2010-01-04|work=BBC News|accessdate=2010-01-04}}</ref> Ang gusali ay bahagi ng {{convert|2|km2|acre|-1|abbr=on|adj=on}} na pagpapaunlad na tinatawag na [[Downtown Burj Khalifa]] sa "First Interchange" sa kahabaan ng [[Sheikh Zayed Road]], malapit sa pangunahing distrito ng negosyo ng Dubai. Ang arkitekto at inhenyiro ng gusali ay ang [[Skidmore, Owings and Merrill]], LLP (Chicago).<ref name="Record High"/> Si [[William F. Baker (engineer)|Bill Baker]], ang Chief Structural Engineer para sa proyekto ang nag-imbento sa buttressed na pangunahing sistema ng pagkakayari para makamit ng gusali ang ganoong taas. Si [[Adrian Smith (architect)|Adrian Smith]], na nagtrabaho para sa [[Skidmore, Owings and Merrill|Skidmore, Owings and Merrill (SOM)]] hanggang 2006, ang kaagapay sa desinyo ng proyekto.<ref name="Record High">{{cite news|url=http://www.emaar.com/index.aspx?page=press-release-details&id=361|title=Burj Dubai reaches a record high|publisher=[[Emaar Properties]]|date=21 July 2007|accessdate=24 November 2008}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.architectmagazine.com/industry-news.asp?sectionID=1006&articleID=385534|title=Adrian Smith Leaves SOM, Longtime Skidmore partner bucks retirement to start new firm|last=Keegan|first=Edward|publisher=ArchitectOnline|date=15 October 2006|accessdate=23 March 2009}}</ref> Ito ay may 163 ka palapag at mahigit kumulang 17 milyon na turista ang bumibisita dito taon-taon<ref>{{Cite web |title=The Tower |url=https://www.burjkhalifa.ae/the-tower/ |access-date=2026-06-29 |website=Burj Khalifa |language=en-US}}</ref>. == Mga sanggunian == {{reflist|colwidth=30em}} == Mga kawing panlabas == <!-- do not add links to blogs or other unofficial pages, there are enough links now --> {{commons category|Burj Dubai|Burj Khalifa}} * [http://www.burjdubai.com/ Official website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110203024106/http://www.burjdubai.com/ |date=2011-02-03 }} * [http://www.burjdubaiskyscraper.com/ Burj Dubai Skyscraper.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060722131427/http://www.burjdubaiskyscraper.com/ |date=2006-07-22 }} * [http://www.som.com/ Skidmore, Owings & Merrill LLP], architects * [http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=burjdubai-dubai-unitedarabemirates Emporis page on Burj Khalifa] * {{PDFlink|[http://www.structuremag.org/archives/2006/June-2006/SF-Wind-Engineering-Burj-Dubai-Tower-June-06.pdf "The Burj Dubai Tower Wind Engineering"]|597&nbsp;[[Kibibyte|KiB]]<!-- application/pdf, 611419 bytes -->}} (Irwin, Baker, June 2006) [http://www.structuremag.org STRUCTURE magazine] * {{PDFlink|[http://www.structuremag.org/archives/2006/Nov-2006/F-Burj-Dubai-Tower-Irwin-etal-Nov_06.pdf "The Burj Dubai Tower – Wind Channel Testing of Cladding and Pedestrian Level"]|620&nbsp;[[Kibibyte|KiB]]<!-- application/pdf, 635029 bytes -->}} (Erwin, etal, November 2006) [http://www.structuremag.org STRUCTURE magazine] * [http://www.otisworldwide.com/c1-projects.html Otis Worldwide, Signature Projects] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120610204332/http://www.otisworldwide.com/c1-projects.html |date=2012-06-10 }}, information on the project's elevators at the Otis Elevator Company * [http://www.rwdi.com/project_profiles/burj_dubai/ Wind and Other Studies] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070503022255/http://www.rwdi.com/project_profiles/burj_dubai/ |date=2007-05-03 }} performed by [[RWDI]] * [http://www.crazyengineers.com/small-talk/1-cover-story/69-small-talk-with-mr-william-f-baker-building-the-tallest-sky-buster-burj-dubai CrazyEngineers Small Talk with Mr. William Baker] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090521182719/http://www.crazyengineers.com/small-talk/1-cover-story/69-small-talk-with-mr-william-f-baker-building-the-tallest-sky-buster-burj-dubai |date=2009-05-21 }} * [http://www.youtube.com/watch?v=oWVLzVhnYE0 View from the top] * [http://www.2daydubai.com/pages/downtown-burj-dubai.php 2daydubai.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100107050204/http://www.2daydubai.com/pages/downtown-burj-dubai.php |date=2010-01-07 }}, Burj Khalifa Project Review * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/middle_east/8438857.stm BBC report on Burj Khalifa opening with video and links] {{start box}} {{s-ach|rec}} {{s-bef|before=[[Warsaw Radio Mast]]<br /><small>646.38 m (2,120.67 ft)</small>}} {{s-ttl|title=World's tallest structure ever built|years=2008 – Kasalukuyan}} {{s-inc|rows=5}} {{s-bef|before=[[KVLY-TV mast]]<br /><small>628.8 m (2,063 ft)</small>}} {{s-ttl|title=World's tallest structure|years=2008 – Kasalukuyan}} |- {{s-bef|before=[[CN Tower]]<br /><small>553.33 m (1,815.39 ft)</small>}} {{s-ttl|title=World's tallest free-standing structure|years=2007 – Kasalukuyan}} |- {{s-bef|before=[[Taipei 101]]<br /><small>509.2 m (1,670.6 ft)</small>}} {{s-ttl|title=World's tallest building|years=2009 – Kasalukuyan}} |- {{s-bef|before=[[Willis Tower|Sears Tower]]<br /><small>108 floors</small>}} {{s-ttl|title=Building with the most floors|years=2007 – Kasalukuyan}} {{end box}} {{Dubai landmarks}} [[Kategorya:Mga arkitektura ng 2009]] [[Kategorya:Mga Skyscraper sa Dubai]] {{Stub|UAE}} g3n76slwz1qctjdg8vy5er8kpbmic0f 0 121669 2213927 2100387 2026-06-29T13:22:06Z Arko Blangko 155328 2213927 wikitext text/x-wiki {{Infobox Russian federal subject2 |en_name=Republika ng Adygea |tl_name=Republika ng Adygea |ru_name=Республика Адыгея |loc_name1=Адыгэ Республик |loc_lang1=Adyghe |image_map=Map of Russia - Republic of Adygea (2008-03).svg |coordinates={{coord|44|39|N|40|00|E|type:adm1st_region:RU|display=inline,title}} |image_coa=Coat of arms of Adygea.svg |coa_caption=[[Sagisag ng Republika ng Adygea]] |image_flag=Flag of Adygea.svg |flag_caption=[[Watawat ng Republika ng Adygea]] |anthem=[[Awit ng Republika ng Adygea]] [[File:Anthem of the Republic of Adygea.ogg]] |anthem_ref |holiday |holiday_ref |political_status=Republika |political_status_link=Mga Republika ng Rusya |federal_district=[[Katimugang Pederal na Distrito|Katimugan]] |economic_region=[[Rehiyong pang-ekonomiko ng Hilagang Caucasus|Hilagang Caucasus]] |adm_ctr_type=Kabisera |adm_ctr_name=[[Maykop]] |adm_ctr_ref=<ref>http://www.kommersant.com/p-88/r_432/Republic_of_Adygea/{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |official_lang_list=[[Wikang Adyghe|Adyghe]] |official_lang_ref=<ref name="Languages">Constitution of Adygea, Article&nbsp;5</ref> |pop_2010census=440400 |pop_2010census_rank=ika-74 |pop_2010census_ref=<ref name="PopCensus2010">{{ru-pop-ref|2010Census}}</ref> |urban_pop_2010census=51.0% |rural_pop_2010census=49.0% |pop_2002census=447109 |pop_2002census_rank=ika-74 |pop_2002census_ref=<ref name="PopCensus">{{ru-pop-ref|2002Census}}</ref> |urban_pop_2002census=52.5% |rural_pop_2002census=47.5% |pop_density |pop_density_as_of |pop_density_ref |pop_latest |pop_latest_date |pop_latest_ref |area_km2=7600 |area_km2_rank=ika-80 |area_km2_ref |established_date=Hulyo 27, 1922 |established_date_ref=<ref name="DateEstablished">Azarenkova et al., p.&nbsp;154</ref> |license_plates=01 |ISO=RU-AD |gov_as_of=Marso 2011 |leader_title=[[Pinuno ng Republika ng Adygea|Pinuno]] |leader_title_ref=<ref name="HeadLegis">Constitution, Article&nbsp;7.4.</ref> |leader_name=[[Aslan Tkhakushinov]] |leader_name_ref=<ref name="Head">Official website of the Republic of Adygea. [http://www.adygheya.ru/president/bio/index.shtml Aslan Kitovich Tkhakushinov] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080611032251/http://www.adygheya.ru/president/bio/index.shtml |date=2008-06-11 }}</ref> |legislature=[[State Council of Adygea|Konseho ng Estado (''Khase'')]] |legislature_ref=<ref name="HeadLegis" /> |basic_law_type=Konstitusyon |basic_law_title=[[Konstitusyon ng Republika ng Adygea]] |website=http://www.adygheya.ru/ |websiteRef=<ref name="Website"> {{Cite Russian law |ru_entity=Президент Республики Адыгея |ru_type=Распоряжение |ru_number=46-рп |ru_date=2 апреля 2007 г. |ru_title=Об организации официального Интернет-сайта исполнительных органов государственной власти Республики Адыгея |en_entity=President of the Republic of Adygea |en_type=Directive |en_number=46-rp |en_date=April 2, 2007 |en_title=On Creation of the Official Website of the Executive Organs of State Power of the Republic of Adygea }}</ref> |date=Agosto 2011 }} [[Image:Adygea02.png|thumb|250px|right]] Ang '''Adigeya''' ({{lang-ady|Адыгэй}}; {{lang-ru|Адыгея}}), opisyal na '''Republika ng Adigeya''', ay isang republika at kasakupang pederal ng [[Rusya]]. Matatagpuan ito sa [[Hilagang Kaukasya]] ng [[Silangang Europa]] at administratibong bahagi ng [[Katimugang Distrito Pederal]]. Isa itong engklabong nakapaloob sa [[Krasnodar Krai]] na sumasaklaw ng lawak na 7,792 km² at tinatahanan ng mahigit 500,000 mamamayan. Ang kabisera at pinakamalaking lungsod nito ay [[Maykop]]. ==Heyograpiya== Makikita ang Adygea sa [[Timog-silangang Europa]] sa hilagang paanan ng [[Kabundukang Caucasus]], na kung saan kapatagan ang hilaga at bulubundukin ang katimugang bahagi. Napapalibutan ng gubat ang 40% ng nasasaklawang teritoryo. *''Lawak'': {{convert|7600|km2|abbr=on}} *''Hangganan'': Ang buong Adygea ay napapalibutan ng [[Krasnodar Krai]] *''Pinakamataas na punto'': [[Bundok ng Chugush]] na may {{convert|3238|m|abbr=on}} <!-- *''Pinakamataas na layo mula Hilaga patungong Timog'': walang impormasyon. *''Pinakamataas na layo mula Silangan patungong Kanluran'': walang impormasyon. *''Average elevation'': no data --> ===Ilog=== Ang habang {{convert|870|km|sp=us|adj=on}} ng [[Ilog Kuban]] ay isa sa mga pangunahing ilog sa rehiyong Caucasus. Nakabubuo ito ng isang bahagi ng hangganan sa pagitan ng Adygea at [[Krasnodar Krai]]. Narito naman ang ilan pang ilog na makikita sa republika: *[[Ilog Belaya (Kuban)|Ilog Belaya]] *[[Ilog Chokhrak]] *[[Ilog Dakh]] *[[Ilog Fars]] *[[Ilog KhodzI]] *[[Ilog Kisha]] *[[Ilog Bolshaya Laba]] (forming part of the eastern border between Adygea and [[Krasnodar Krai]]) *[[Ilog Psekups]] *[[Ilog Pshish]] *[[Ilog Sakhray]] *[[Ilog Sukhoy Kurdzhips]], which flows near the archaeological site at [[Mezmaiskaya cave]]<ref>{{cite web |url=http://www.sciencedirect.com/science?_ob=ArticleURL&_udi=B6WH8-45N4V4D-1F&_user=10&_coverDate=05%2F31%2F1996&_rdoc=1&_fmt=high&_orig=gateway&_origin=gateway&_sort=d&_docanchor=&view=c&_searchStrId=1663207799&_rerunOrigin=google&_acct=C000050221&_version=1&_urlVersion=0&_userid=10&md5=18aaefe624dbf4b21f45e032c44bb25d&searchtype=a |title=Palaeontology and Zooarchaeology of Mezmaiskaya Cave (Northwestern Caucasus, Russia) |accessdate=3 March 2011 |author= |last=Baryshnikova |first=Gennady |authorlink= |author2=John F. Hoffeckerb, Robin L. Burgess |date=May 1996 |work=Abstract |publisher=Journal of Archaeological Science Volume 23, Issue 3, 1996 |pages=313–335 |language= |doi=10.1006/jasc.1996.0030 |archiveurl= |archivedate= |quote=Over 6000 large mammal and numerous small vertebrate remains have been recovered from preliminary excavations at Mezmaiskaya Cave }}{{Dead link|date=Agosto 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ===Lawa=== Walang malaking lawa ang republikang ito. Subalit, mayroon naman itong malalaking tinggalan kasama na ang: *[[Tinggalan ng Krasnodarskoye]] *[[Tinggalan ng Oktyabrskoye]] *[[Tinggalan ng Shapsugskoye]] *[[Tinggalan ng Tshchitskoye]] ===Kabundukan=== Ang pangunahing kabundukan ng republika ay umaabot sa taas na 2,000 hanggang 3,238 m at kasama ang: *[[Bundok Chugush]] {{convert|3238|m|abbr=on}} *[[Bundok Fisht]] {{convert|2868|m|abbr=on}} *[[Bundok Oshten]] *[[Bundok Pseashkho]] *[[Bundok Shepsi]] ===Likas na yaman=== Mayaman sa [[petrolyo|langis]] at [[natural na gaas]] ang republika. [[Ginto]], [[silver]], [[tungsten]], at [[bakal]] ang iba pang likas na yaman dito. ===Klima=== <!-- Provide climate review information as well as information on the following items: average annual temperature, January temperature range/average, July temperature range/average, average annual precipitation. --> *''Katamtamang temperatura ng Enero'': {{convert|-0.5|°C|°F}} *''Katamtamang temperatura ng Hulyo'': {{convert|23|°C|°F}} *''Katamtaman [[:en:precipitation (meteorology)|baksak ng ulan]] sa isang taon'': {{convert|70|cm|in|sp=us}} ==Talababa== {{reflist}} *{{RussiaBasicLawRef|ad}} *{{Cite book |last=Азаренкова |first=А.&nbsp;С. |coauthors=И.&nbsp;Ю.&nbsp;Бондарь, Н.&nbsp;С.&nbsp;Вертышева |title=Основные административно-территориальные преобразования на Кубани (1793–1985&nbsp;гг.) |origyear=1986 |year=1986 |publisher=Краснодарское книжное издательство |language=Russian |page=394 }} ==Mga kawing panlabas== {{Commons category|Adygea}} *[http://adygnt.com/ad/menu-tvorcheskiy-sostav Адыгэ Республикэм и Лъэпкъ театр] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110811044553/http://adygnt.com/ad/menu-tvorcheskiy-sostav |date=2011-08-11 }} (in Adyghe) *[http://www.adygvoice.ru The Voice of Circassians(Adyghe Language)] *{{in lang|ru}} [http://www.adygheya.ru/ Official website of the Republic of Adygea] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110515161545/http://www.adygheya.ru/ |date=2011-05-15 }} *{{in lang|en}} [http://www.kommersant.com/t-88/r_5/n_432/Republic_of_Adygea/ Overview of the Republic of Adygea] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070106051706/http://www.kommersant.com/t-88/r_5/n_432/Republic_of_Adygea/ |date=2007-01-06 }} (''[[Kommersant]]'' newspaper) *{{in lang|en}} [http://www.adygnet.ru/indexeng.shtml Official Website of the Adyghe State University] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040717070249/http://www.adygnet.ru/indexeng.shtml |date=2004-07-17 }} *{{in lang|ru}} [http://www.adygnet.ru/indexrus.shtml Official Website of the Adyghe State University] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040810053808/http://www.adygnet.ru/indexrus.shtml |date=2004-08-10 }} *{{in lang|ru}} [http://www.museum.ru/M494 Official Website of the National Museum of the Republic of Adygea] *{{in lang|en}} [http://russiatrek.org/adygeya-republic Adygea republic nature sceneries] {{Subdivisions of Russia}} [[Kategorya:Adygea|*]] [[Kategorya:Mga republika ng Rusya]] ezpqx420ho5xl1avd10xm1a0uwdgaen 0 124941 2213921 1619158 2026-06-29T13:02:42Z EmausBot 20162 Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Semantika]] 2213921 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Semantika]] nnqe9m3agolfh5od8amxptb8xyob9mx 0 124943 2213918 1619159 2026-06-29T13:02:08Z EmausBot 20162 Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Semantika]] 2213918 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Semantika]] nnqe9m3agolfh5od8amxptb8xyob9mx 0 124944 2213926 1619160 2026-06-29T13:03:37Z EmausBot 20162 Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Semantika]] 2213926 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Semantika]] nnqe9m3agolfh5od8amxptb8xyob9mx 0 125860 2213914 1619161 2026-06-29T13:01:23Z EmausBot 20162 Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Semantika]] 2213914 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Semantika]] nnqe9m3agolfh5od8amxptb8xyob9mx 0 140199 2213947 2210741 2026-06-30T03:05:59Z Arko Blangko 155328 2213947 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | conventional_long_name = Republikang Moldava Pridnestroviana | common_name = Transnistria | native_name = {{ubl|{{native name|ro|Република Молдовеняскэ Нистрянэ}}|{{native name|ru|Приднестровская Молдавская Республика}}|{{native name|uk|Придністровська Молдавська Республіка}}}} | image_flag = Transnistria State Flag.svg | image_coat = Transnistria-coa.svg | symbol_type = [[Sagisag ng Transnistria|Sagisag]] | anthem = {{lang|ro|Слэвитэ сэ фий, Нистрене}}<br/>''My slavim tebya, Pridnestrovye''<br/>"Pinupuri ka namin, Transnistria"<br>{{parabr}}{{center|[[Talaksan:National anthem of Transnistria (orchestral instrumental version) (one verse).ogg]]}} | capital = [[Tiraspol]] | coordinates = {{Coord|46|50|12|N|29|38|24|E|type:city}} | largest_city = kabisera | image_map = Transnistria in Europe (zoomed).svg | map_width = 250px | status = {{flagicon|Transnistria}} Di-kinikilalang estado (de facto)<br>{{flagicon|Moldova}} Bahagi ng Moldavia (de jure) | official_languages = {{ubl|[[Wikang Ruso|Ruso]]|[[Wikang Ukranyo|Ukranyo]]}} | government_type = {{nowrap|[[Unitaryong]] [[republikang]]}} [[semi-presidensyal]] | leader_title1 = [[Pangulo ng Transnistria|Pangulo]] | leader_name1 = [[Vadim Krasnoselsky]] | leader_title2 = [[Punong Ministro ng Transnistria|Punong Ministro]] | leader_name2 = [[Aleksandr Rozenberg]] | sovereignty_type = Pagkakatatag | established_event1 = [[Deklarayon ng Kasanrinlan ng Transnistria|Deklarayon ng Kasanrinlan]] | established_date1 = 2 Setyembre 1990 |established_event2 = [[Digmaang Transnistria]] |established_date2 = Marso 2 - Hulyo 21 1992 |established_event3 = Pagkilala |established_date3 = [[Pagkilalang pandaigdigan ng Transnistria|ng 3 bansang di kasapi ni UN]]³ |area_km2 = 4163 |area_sq_mi = 1607 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |area_rank = <!-- 172 see below--> |percent_water = 2.35 |population_estimate = 537,000<ref>"Население Приднестровья за полгода сократилось на 3,5 тыс. человек," ''Novy region 2'', 2007-09-07. http://www.nr2.ru/pmr/138729.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121025140121/http://www.nr2.ru/pmr/138729.html |date=2012-10-25 }}</ref> |population_estimate_year = 2007 |population_estimate_rank = <!--163 Where does this come from? Rank among what?--> |population_census = 555,347 |population_census_year = 2004 |population_density_km2 = 133 |population_density_sq_mi = 345 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = <!--77 Where does this come from? Rank among what?--> |GDP_PPP_year = |GDP_PPP = |GDP_PPP_rank = |GDP_PPP_per_capita = |GDP_PPP_per_capita_rank = |HDI_year = |HDI = |HDI_rank = |currency_code = PRB |time_zone = [[Eastern European Time|EET]] |utc_offset = +2 |time_zone_DST = [[Eastern European Summer Time|EEST]] |utc_offset_DST = +3 |cctld = none⁵ |calling_code = [[+373]] spec. +373 5 and +373 2 |footnote1 = Ruso ang pangunahing opisyal na wika at ang [[lingua franca]] |footnote2 = Linguwistikong magkakatulad sa [[Wikang Romanian|Romanian]] |footnote3 = Limitado sa mga humihiwalay na mga bansa na [[Abkhazia]] at [[Timog Ossetia]], tingnan ang [[Komunidad para sa Demokrasya at Karapatan ng mga Bansa]] |footnote4 = Ginagamit ang [[Moldovan leu]] sa mga bayang na sa ilalim ng Moldova at sa pook ng seguridad. |footnote5 = Ang [[.ru]] at [[.md]] ay paminsan na ginagamit. }} [[Talaksan:Naddniestrze.png|300px|thumb|Mapa ng Transnistria]] [[Talaksan:Pridnestrian Administration.png|300px|thumb|Dibisyong administratibo ng Transnistria.]] Ang '''Transnistria''' ({{lang-ro|Нистрения}}), opisyal na '''Republikang Moldava Pridnestroviana''', ay isang di-kinikilalang tumitiwalag na estado na matatagpuan sa Silangang Europa. Ito ay heneral na kinikilalang pandaigdigan bilang ''[[de jure]]'' sa Silangang [[Moldova]] bilang [[rehiyong awtonomiko]]ng '''Stînga Nistrului''' ("Left Dniestr bank").<ref>{{Cite web |title=CIA World factbook Moldova. territorial unit: Stinga Nistrului (Transnistria) |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/print_2051.html |access-date=2010-10-16 |archive-date=2012-05-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120527052132/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/print_2051.html |url-status=dead }}</ref> Simula ng ipahayag ang [[kalayaan]] noong 1990, at pagkatapos ng [[Digmaan ng Transnistria]] noong 1992, ito ay pinamamahalaan ''[[de facto]]'' ng [[Talaan ng mga estadong may limitadong pagkilala|hindi kinikilalang]] '''Repubika ng Pridnestrovian Moldavian''' (PMR, kilala ring "Pridnestrovie"), na kung saan ay kinukuha ang silangang bangko sa ilog [[Dniester]] at Kasama na rin ang kapirasong lupa sa kalurang bangko (sa makasaysayang rehiyon ng [[Bessarabia]]), ang lungsod ng [[Bender, Moldova|Bender]] at napapalibutang baryo. Ang modernong [[Moldova|Republika ng Moldova]] ay hindi kinikilala ang pinamamahalaang teritoryo ang PMR na maging isang parte ng soberanong teritoryo ng Moldova.<ref>{{cite book |last= Herd|first= Graeme P.|author2= Jennifer D. P. Moroney|title= Security Dynamics in the Former Soviet Bloc|url= https://archive.org/details/securitydynamics0000unse|year= 2003|publisher=Routledge|isbn= 041529732X}}</ref><ref>{{cite book |last= Zielonka|first= Jan|title= Democratic Consolidation in Eastern Europe |year= 2001|publisher=Oxford University Press|isbn= 019924409X}}</ref><ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.europefront.com/news/267/the_transnistria_republic_and_illegal_arms_export.html |access-date=2010-10-16 |archive-date=2010-12-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101202071031/http://www.europefront.com/news/267/the_transnistria_republic_and_illegal_arms_export.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.moldova.org/pagini/eng/767 |access-date=2010-10-16 |archive-date=2008-12-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081220021433/http://www.moldova.org/pagini/eng/767 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.euractiv.com/en/enlargement/transnistria-brink-sheriffs-vs-patriots/article-163670 |access-date=2010-10-16 |archive-date=2009-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090304143606/http://www.euractiv.com/en/enlargement/transnistria-brink-sheriffs-vs-patriots/article-163670 |url-status=dead }}</ref> == Talababa == {{Citation style|date=May 2007}} <!--I'm somewhat hesitant to use the talk page, so I'll limit the xplanation for the tag to this hidden comment. this is what we need cleaned up: 1. Anything in all-caps (upper case) needs to be converted to normal capitalization (yes, even if it was copied as such from the original). 2. Anything that isn't in English needs to have a translated English title and the language tag added so we know which language is involved. 3. Anything that just a url needs to have a title. 4. Anything that's just a title needs to have a source. 5. Anything that is news-oriented also needs to be dated. Unless these steps are taken, much of this reference section will remain inaccessibale to the article's target audience: the average English reader. Thanks. ~ El C This was long overdue! ~Dc76 --> {{Reflist|colwidth=30em}} == Ugnay Panlabas == {{Sister project links|Transnistria}} {{wikiatlas|Transnistria}} * [[BBC]]: [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/3641826.stm Profile of Trans-Dniester] * Economist: [http://www.economist.com/world/europe/displaystory.cfm?story_id=9116439 The black hole that ate Moldova] * [[OSCE]] [http://www.osce.org/moldova/ Mission to Moldova] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080516193839/http://www.osce.org/moldova |date=2008-05-16 }} * [[Radio Free Europe]]: [http://www.rferl.org/featuresarticle/2006/09/2921dabd-b521-449a-a326-bf81bbe3ac88.html Transdniester Conflict Was Long In The Making] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080614204016/http://www.rferl.org/featuresarticle/2006/09/2921dabd-b521-449a-a326-bf81bbe3ac88.html |date=2008-06-14 }} * Jos Boonstra, [http://www.fride.org/eng/File/ViewLinkFile.aspx?FileId=1351 "Moldova, Transnistria, and European Democracy Polices"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070227101156/http://www.fride.org/ |date=2007-02-27 }}, [http://www.fride.org FRIDE], February 2007 * Stuart Hensel, [http://www.peacebuilding.md/library/153/en/Moldova%20Strategic%20Conflict%20Assessment%202006.pdf Moldova Strategic Conflict Assessment (SCA)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071025224219/http://www.peacebuilding.md/library/153/en/Moldova%20Strategic%20Conflict%20Assessment%202006.pdf |date=2007-10-25 }}, Economist Intelligence Unit. * Viorel Dolha - All about Transnistria [http://www.mdn.md/en/index.php?day=1048 1]{{Dead link|date=Marso 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, [http://www.mdn.md/en/index.php?day=1086 2] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130512064709/http://www.mdn.md/en/index.php?day=1086 |date=2013-05-12 }}, [http://www.mdn.md/en/index.php?day=1100 3] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110721162043/http://www.mdn.md/en/index.php?day=1100 |date=2011-07-21 }}, [http://www.mdn.md/en/index.php?day=1501 4] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130512074235/http://www.mdn.md/en/index.php?day=1501 |date=2013-05-12 }}, [http://www.mdn.md/en/index.php?day=1502 5]{{Dead link|date=Hulyo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. === Ugnay Panglokal === * {{in lang|ru}} [http://www.cip.nm.ru "Chelovek i ego Prava" (''"Man and his Rights"'')] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130518125710/http://cip.nm.ru/ |date=2013-05-18 }}, local newspaper * {{in lang|en}}{{in lang|ro}}{{in lang|ru}} [http://www.azi.md/en Moldova Azi: News from Moldova] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101023232805/http://www.azi.md/en |date=2010-10-23 }}, news portal * {{in lang|en}}{{in lang|ro}}{{in lang|ru}} [http://www.moldova.org/ Moldova.org], non-governmental country portal * {{in lang|en}}{{in lang|ru}} [http://www.tiras.ru/en/ Transnistrian News] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110928061456/http://www.tiras.ru/en/ |date=2011-09-28 }}, English-language news and commentaries <!--* [http://www.president-pmr.org/ PMR Presidential website] - appears to be down for a while. --> * {{in lang|en}}{{in lang|ru}} [http://www.pridnestrovie.net Pridnestrovie.net], official English site of the PMR authorities * {{in lang|en}}{{in lang|ro}}{{in lang|ru}} [http://www.transnistria.md/en Transnistria.md] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061202200913/http://www.transnistria.md/en |date=2006-12-02 }}, English-language news and interviews * {{in lang|en}}{{in lang|ru}} [http://www.visitpmr.com/ VisitPMR.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100412160105/http://www.visitpmr.com/ |date=2010-04-12 }}, official tourist information * {{in lang|en}}{{in lang|ru}} [http://www.vspmr.org/?Lang=Eng Website of the Supreme Council (Parliament) of PMR], official site {{Countries of Europe}} [[Kategorya:Transnistria| ]] [[Kategorya:Europa]] {{Stub|Bansa|Europa}} ave83ns7sbwox3uplm8f6wy6c63l68u 5 165385 2213932 2213377 2026-06-29T16:13:53Z ListeriaBot 79921 Wikidata list updated [V2] 2213932 wikitext text/x-wiki == New real time list of missing articles == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> I suggest that you give a look to the [[m:Mix'n'match|Mix'n'match]] tool by Magnus Manske, and that you recommend it from this page. Thanks to Wikidata, it's able to tell you in real time what articles you're missing out of several reliable lists of relevant persons. --[[m:user:Nemo_bis|Nemo]] 17:06, 10 Oktubre 2014 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Nemo bis@metawiki using the list at http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Talk:Mix%27n%27match&oldid=10158766 --> :Ha? [[Tagagamit:OmegaAndromedae|OmegaAndromedae]] ([[Usapang tagagamit:OmegaAndromedae|kausapin]]) 12:39, 18 Agosto 2025 (UTC) ::''Automatic message delivery'' ito kaya parang walang ''sense''. Tingnan mo ang orihinal na ''message delivery'' [https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Usapang_Wikipedia:Talaan_ng_mga_artikulong_kailangang_mayroon_ang_bawat_Wikipedia&oldid=1445796 dito]. Ipinadala ang mensahe na 'yan para i-''suggest'' na puwede gumawa ng tala tulad nung nasa baba. [https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Usapang_Wikipedia%3ATalaan_ng_mga_artikulong_kailangang_mayroon_ang_bawat_Wikipedia&diff=1670548&oldid=1445796 Si Bluemask ang gumawa ng talang 'yan], siya 'yun isa pang aktibong admin dito sa Wikipediang Tagalog. ''Hope'' na naliwanagan ka. Salamat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 03:04, 23 Oktubre 2025 (UTC) :::Ah, pero bakit may kulang? Ano ba nangyari sa Q6 hanggang Q14 at bakit nawala ang Q47, at kung na delete lang sila bakit wala ang Q613? Pero di ko man iyata magagamit ito, pero salamat nalang! [[Tagagamit:OmegaAndromedae|OmegaAndromedae]] ([[Usapang tagagamit:OmegaAndromedae|kausapin]]) 04:37, 23 Oktubre 2025 (UTC) == Wikidata list == {{Wikidata list|sparql= SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P5008 wd:Q5460604. } |columns=number:bilang,item:aytem,label/en:artikulo,label,P18 |section= |min_section=3 |sort=label |links=red |thumb=128 |autolist=fallback }} {| class='wikitable sortable' ! bilang ! aytem ! artikulo ! label ! larawan |- | style='text-align:right'| 1 | [[:d:Q9181|Q9181]] | Abraham | [[Abraham]] | [[Talaksan:PikiWiki Israel 47514 Samaritan museum on mount Grizim - Left.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2 | [[:d:Q91|Q91]] | Abraham Lincoln | [[Abraham Lincoln]] | [[Talaksan:Abraham Lincoln 1846 47 interpreted Gemini.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3 | [[:d:Q5670|Q5670]] | Abu Nuwas | [[Abu Nuwas]] | [[Talaksan:Abu Nuwas.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4 | [[:d:Q9381|Q9381]] | Adam Smith | [[Adam Smith]] | [[Talaksan:AdamSmith.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 5 | [[:d:Q12029|Q12029]] | addiction | [[adiksiyon]] | [[Talaksan:Alcoholism is a Prision.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 6 | [[:d:Q352|Q352]] | Adolf Hitler | [[Adolf Hitler]] | [[Talaksan:Adolf Hitler cropped restored 3x4.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 7 | [[:d:Q889|Q889]] | Afghanistan | [[Apganistan|Afghanistan]] | [[Talaksan:Afghanistan - Location Map (2013) - AFG - UNOCHA.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 8 | [[:d:Q336|Q336]] | science | [[agham]] | [[Talaksan:Stylised atom with three Bohr model orbits and stylised nucleus (encircled).svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 9 | [[:d:Q11451|Q11451]] | agriculture | [[agrikultura]] | [[Talaksan:Unload wheat by the combine Claas Lexion 584.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 10 | [[:d:Q8018|Q8018]] | Augustine of Hippo | [[Agustin ng Hipona]] | [[Talaksan:Saint Augustine by Philippe de Champaigne.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 11 | [[:d:Q2102|Q2102]] | snake | [[ahas]] | [[Talaksan:A snake coiled in the cavity of a tree.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 12 | [[:d:Q718|Q718]] | chess | [[ahedres]] | [[Talaksan:Chess game Staunton No. 6.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 13 | [[:d:Q12199|Q12199]] | HIV/AIDS | [[AIDS]] | [[Talaksan:Human Immunodeficency Virus - stylized rendering.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 14 | [[:d:Q8597|Q8597]] | Akbar | [[Akbar ang Dakila]] | [[Talaksan:Contemporary seated portrait of Akbar, 1605.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 15 | [[:d:Q8006|Q8006]] | Akira Kurosawa | [[Akira Kurosawa]] | [[Talaksan:Akirakurosawa-onthesetof7samurai-1953-page88.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 16 | [[:d:Q571|Q571]] | book | [[aklat]] | [[Talaksan:Americanstudbookvolume2open.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 17 | [[:d:Q7075|Q7075]] | library | [[aklatan]] | [[Talaksan:Austria - Göttweig Abbey - 2015.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 18 | [[:d:Q9546|Q9546]] | Al-Ghazali | [[Al-Ghazali]] | [[Talaksan:Al Ghazali.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 19 | [[:d:Q282|Q282]] | wine | [[alak]] | [[Talaksan:Red and white wine 12-2015.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 20 | [[:d:Q7251|Q7251]] | Alan Turing | [[Alan Turing]] | [[Talaksan:Alan Turing (1951) (crop).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 21 | [[:d:Q937|Q937]] | Albert Einstein | [[Albert Einstein]] | [[Talaksan:Albert Einstein Head cleaned.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 22 | [[:d:Q5580|Q5580]] | Albrecht Dürer | [[Albrecht Dürer]] | [[Talaksan:Dürer Alte Pinakothek.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 23 | [[:d:Q188|Q188]] | German | [[Wikang Aleman|Aleman]] | [[Talaksan:Legal status of German in the world.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 24 | [[:d:Q183|Q183]] | Germany | [[Alemanya]] | [[Talaksan:Aerial view of Berlin (32881394137).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 25 | [[:d:Q7318|Q7318]] | Nazi Germany | [[Alemanyang Nazi]] | |- | style='text-align:right'| 26 | [[:d:Q7374|Q7374]] | Alfred Hitchcock | [[Alfred Hitchcock]] | [[Talaksan:Hitchcock, Alfred 02.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 27 | [[:d:Q37868|Q37868]] | algae | [[algae]] | [[Talaksan:Wlas.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 28 | [[:d:Q262|Q262]] | Algeria | [[Algeria]] | [[Talaksan:Algeria - Location Map (2013) - DZA - UNOCHA.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 29 | [[:d:Q8366|Q8366]] | algorithm | [[algoritmo]] | [[Talaksan:Flowchart procedural programming.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 30 | [[:d:Q3968|Q3968]] | algebra | [[alhebra]] | [[Talaksan:Quadratic formula.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 31 | [[:d:Q156|Q156]] | alcohols | [[alkohol]] | [[Talaksan:Lukastest etoh tbutoh.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 32 | [[:d:Q8216|Q8216]] | Greek alphabet | [[alpabetong Griyego]] | [[Talaksan:Richtungsschild auf der Insel Ikaria, 2005.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 33 | [[:d:Q8229|Q8229]] | Latin script | [[Sulat Latin|alpabetong Latin]] | [[Talaksan:Abecedarium.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 34 | [[:d:Q8209|Q8209]] | Cyrillic script | [[alpabetong Siriliko]] | [[Talaksan:Cyrillic alternates.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 35 | [[:d:Q1286|Q1286]] | Alps | [[Alpes]] | [[Talaksan:Alps 2007-03-13 10.10UTC 1px-250m.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 36 | [[:d:Q663|Q663]] | aluminium | [[aluminyo]] | [[Talaksan:Aluminium-4.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 37 | [[:d:Q10908|Q10908]] | Amphibia | [[Amphibia]] | [[Talaksan:Fire salamander (Salamandra Salamandra).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 38 | [[:d:Q727|Q727]] | Amsterdam | [[Amsterdam]] | [[Talaksan:Amsterdam airphoto.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 39 | [[:d:Q6199|Q6199]] | anarchism | [[anarkismo]] | [[Talaksan:Graffiti "No Gods, No Masters" and anarchy symbol at central bus station ZOB in Munich, Germany.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 40 | [[:d:Q514|Q514]] | anatomy | [[anatomiya]] | [[Talaksan:Leonardo da vinci, Drawing of a Woman's Torso.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 41 | [[:d:Q5456|Q5456]] | Andes | [[Andes]] | [[Talaksan:Andes 70.30345W 42.99203S.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 42 | [[:d:Q5603|Q5603]] | Andy Warhol | [[Andy Warhol]] | [[Talaksan:Andy Warhol at the Jewish Museum (by Bernard Gotfryd) – LOC.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 43 | [[:d:Q8258|Q8258]] | One Thousand and One Nights | [[Ang Isang Libo't Isang Gabi|Ang Isanglibo't Isang mga Gabi]] | [[Talaksan:Sughrat.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 44 | [[:d:Q8269|Q8269]] | The Tale of Genji | [[Ang Kuwento ni Genji]] | [[Talaksan:Genji emaki 01003 002.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 45 | [[:d:Q8251|Q8251]] | The Art of War | [[Sining ng Pakikidigma|Ang Sining ng Pakikidigma]] | [[Talaksan:Bamboo book - closed - UCR.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 46 | [[:d:Q11352|Q11352]] | angle | [[anggulo]] | [[Talaksan:Coord Angle.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 47 | [[:d:Q12117|Q12117]] | cereal | [[angkak]] | [[Talaksan:Various grains edit2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 48 | [[:d:Q43473|Q43473]] | Angkor Wat | [[Angkor Wat]] | [[Talaksan:Angkor wat temple.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 49 | [[:d:Q11425|Q11425]] | animation | [[animasyon]] | [[Talaksan:Animated GIF from the 1919 Feline folies by Pat Sullivan.gif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 50 | [[:d:Q51|Q51]] | Antarctica | [[Antartika|Antarctica]] | [[Talaksan:Antarctica 6400px from Blue Marble.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 51 | [[:d:Q12187|Q12187]] | antibiotic | [[antibiyotiko]] | [[Talaksan:How do different antibiotics work?.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 52 | [[:d:Q5685|Q5685]] | Anton Chekhov | [[Anton Chekhov]] | [[Talaksan:Anton Chekhov with bow-tie sepia image.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 53 | [[:d:Q1340|Q1340]] | Antonio Vivaldi | [[Antonio Vivaldi]] | [[Talaksan:Onbekend - Antonio Vivaldi - Bologna Museo Internationale e biblioteca della musica di bologna 28-04-2012 9-21-050.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 54 | [[:d:Q7298|Q7298]] | Antonín Dvořák | [[Antonín Dvořák]] | [[Talaksan:Dvorak.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 55 | [[:d:Q3196|Q3196]] | fire | [[apoy]] | [[Talaksan:FIRE 01.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 56 | [[:d:Q15|Q15]] | Africa | [[Aprika]] | [[Talaksan:Africa satellite orthographic.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 57 | [[:d:Q1828555|Q1828555]] | Arabic script | [[Arabic script]] | [[Talaksan:Tawqi' script - Qur'anic verses - 2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 58 | [[:d:Q8669|Q8669]] | Arab–Israeli conflict | [[Arab–Israeli conflict]] | [[Talaksan:Arab-Israeli Map.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 59 | [[:d:Q1357|Q1357]] | Araneae | [[Gagamba|Araneae]] | [[Talaksan:Spiders Diversity.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 60 | [[:d:Q11376|Q11376]] | acceleration | [[arangkada]] | |- | style='text-align:right'| 61 | [[:d:Q11464|Q11464]] | plough | [[araro]] | [[Talaksan:04-09-12-Schaupflügen-Fahrenwalde-RalfR-IMG 1232.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 62 | [[:d:Q525|Q525]] | Sun | [[Araw (astronomiya)|Araw]] | [[Talaksan:The Sun in white light.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 63 | [[:d:Q573|Q573]] | day | [[Araw (panahon)|araw]] | [[Talaksan:GreenwUhrWelt.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 64 | [[:d:Q10872|Q10872]] | | [[Arkeya|Archaea]] | [[Talaksan:Archaea.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 65 | [[:d:Q8739|Q8739]] | Archimedes | [[Arkimedes|Archimedes]] | [[Talaksan:Retrato de un erudito (¿Arquímedes?), por Domenico Fetti.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 66 | [[:d:Q11500|Q11500]] | area | [[Sukat|area]] | |- | style='text-align:right'| 67 | [[:d:Q414|Q414]] | Argentina | [[Arhentina]] | [[Talaksan:Fitz Roy 1b.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 68 | [[:d:Q868|Q868]] | Aristotle | [[Aristoteles]] | [[Talaksan:Aristotle Altemps Inv8575.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 69 | [[:d:Q11205|Q11205]] | arithmetic | [[aritmetika]] | [[Talaksan:Basic arithmetic operators.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 70 | [[:d:Q12271|Q12271]] | architecture | [[arkitektura]] | [[Talaksan:Ray and Maria Stata Center (MIT).JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 71 | [[:d:Q12277|Q12277]] | arch | [[arko]] | [[Talaksan:Arch (PSF).png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 72 | [[:d:Q1360|Q1360]] | arthropod | [[Arthropoda]] | [[Talaksan:Asian forest scorpion in Khao Yai National Park.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 73 | [[:d:Q11660|Q11660]] | artificial intelligence | [[artipisyal na katalinuhan]] | [[Talaksan:Dall-e 3 (jan '24) artificial intelligence icon.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 74 | [[:d:Q11427|Q11427]] | steel | [[asero]] | [[Talaksan:Kaltbandcoils.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 75 | [[:d:Q11158|Q11158]] | acid | [[asido]] | |- | style='text-align:right'| 76 | [[:d:Q11254|Q11254]] | table salt | [[asin]] | [[Talaksan:Salt shaker on white background.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 77 | [[:d:Q12370|Q12370]] | salt | [[Asin (kimika)|asin]] | [[Talaksan:Ammonium-cerium(IV)-sulfate-sample.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 78 | [[:d:Q144|Q144]] | dog | [[aso]] | [[Talaksan:Greenland 467 (35130903436) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 79 | [[:d:Q3863|Q3863]] | asteroid | [[asteroyd]] | [[Talaksan:Asteroidsscale.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 80 | [[:d:Q333|Q333]] | astronomy | [[astronomiya]] | [[Talaksan:Laser Towards Milky Ways Centre.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 81 | [[:d:Q11002|Q11002]] | sugar | [[asukal]] | [[Talaksan:Sugar 2xmacro.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 82 | [[:d:Q48|Q48]] | Asia | [[Asya]] | [[Talaksan:Asia satellite orthographic.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 83 | [[:d:Q12152|Q12152]] | myocardial infarction | [[atake sa puso]] | [[Talaksan:Heart attack diagram.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 84 | [[:d:Q9368|Q9368]] | liver | [[atay]] | [[Talaksan:Leber Schaf.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 85 | [[:d:Q7066|Q7066]] | atheism | [[ateismo]] | [[Talaksan:Ephesians 2,12 - Greek atheos.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 86 | [[:d:Q1524|Q1524]] | Athens | [[Atenas]] | [[Talaksan:Akropolis 2015.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 87 | [[:d:Q542|Q542]] | athletics | [[Atletiks|atletika]] | [[Talaksan:Naisten 400 m aidat.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 88 | [[:d:Q9121|Q9121]] | atom | [[atomo]] | [[Talaksan:Helium atom QM.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 89 | [[:d:Q408|Q408]] | Australia | [[Australya]] | [[Talaksan:Australia satellite plane.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 90 | [[:d:Q40|Q40]] | Austria | [[Austria]] | [[Talaksan:Austria - Location Map (2019) - AUT - UNOCHA.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 91 | [[:d:Q8011|Q8011]] | Avicenna | [[Avicenna]] | [[Talaksan:Pursina.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 92 | [[:d:Q12542|Q12542]] | Aztec | [[Aztec]] | [[Talaksan:Reconstruction of Tenochtitlan2006.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 93 | [[:d:Q467|Q467]] | woman | [[babae]] | [[Talaksan:Woman.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 94 | [[:d:Q787|Q787]] | pig | [[baboy]] | [[Talaksan:Sow with piglet.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 95 | [[:d:Q11411|Q11411]] | backgammon | [[Bakgamon|backgammon]] | [[Talaksan:Backgammon lg.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 96 | [[:d:Q10876|Q10876]] | bacteria | [[Bakterya|bacteria]] | [[Talaksan:E. coli Bacteria (7316101966).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 97 | [[:d:Q1530|Q1530]] | Baghdad | [[Baghdad]] | [[Talaksan:Bagdad collage.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 98 | [[:d:Q8092|Q8092]] | tropical cyclone | [[bagyo]] | [[Talaksan:Dramatic Views of Hurricane Florence from the International Space Station From 9 12 (42828603210) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 99 | [[:d:Q8068|Q8068]] | flood | [[baha]] | [[Talaksan:KatrinaNewOrleansFlooded edit2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 100 | [[:d:Q7343|Q7343]] | Great Barrier Reef | [[Bahura ng Gran Barrera]] | [[Talaksan:GreatBarrierReef-EO.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 101 | [[:d:Q830|Q830]] | cattle | [[baka]] | [[Talaksan:Cow female black white.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 102 | [[:d:Q677|Q677]] | iron | [[bakal]] | [[Talaksan:Iron electrolytic and 1cm3 cube.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 103 | [[:d:Q8091|Q8091]] | grammar | [[balarila]] | |- | style='text-align:right'| 104 | [[:d:Q1074|Q1074]] | skin | [[Balat (anatomiya)|balat]] | [[Talaksan:Komodo dragon skin.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 105 | [[:d:Q321|Q321]] | Milky Way | [[Ariwanas|Balatas]] | [[Talaksan:Artist’s impression of the Milky Way.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 106 | [[:d:Q12548|Q12548]] | Holy Roman Empire | [[Banal na Imperyong Romano]] | |- | style='text-align:right'| 107 | [[:d:Q1861|Q1861]] | Bangkok | [[Bangkok]] | [[Talaksan:Temple of the Emerald of buddha or Wat Phra Kaew (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 108 | [[:d:Q7164|Q7164]] | World Bank | [[Bangkong Pandaigdig]] | [[Talaksan:World Bank building at Washington.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 109 | [[:d:Q9610|Q9610]] | Bangla | [[Wikang Bengali|Bangla]] | [[Talaksan:Bengali letters.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 110 | [[:d:Q902|Q902]] | Bangladesh | [[Bangladesh]] | |- | style='text-align:right'| 111 | [[:d:Q11446|Q11446]] | ship | [[barko]] | [[Talaksan:DANA 2004 ubt.jpeg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 112 | [[:d:Q11193|Q11193]] | base | [[base]] | [[Talaksan:Sodium hydroxide solution.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 113 | [[:d:Q12512|Q12512]] | St. Peter's Basilica | [[Basilika ni San Pedro]] | [[Talaksan:Basilica di San Pietro in Vaticano September 2015-1a.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 114 | [[:d:Q5372|Q5372]] | basketball | [[basketbol]] | [[Talaksan:Dream Team at the 1992 Summer Olympics.JPEG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 115 | [[:d:Q11475|Q11475]] | vacuum | [[basyo]] | [[Talaksan:Kolbenluftpumpe hg.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 116 | [[:d:Q7569|Q7569]] | child | [[bata]] | [[Talaksan:Little girl of Don Som.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 117 | [[:d:Q12111|Q12111]] | Sorghum | [[batad]] | [[Talaksan:Sorghum bicolor - geograph.org.uk - 1070429.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 118 | [[:d:Q7748|Q7748]] | law | [[batas]] | [[Talaksan:JMR-Memphis1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 119 | [[:d:Q8063|Q8063]] | rock | [[Bato (heolohiya)|bato]] | [[Talaksan:Balanced Rock.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 120 | [[:d:Q11421|Q11421]] | magnet | [[batubalani]] | [[Talaksan:Bar magnet crop.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 121 | [[:d:Q956|Q956]] | Beijing | [[Beijing]] | [[Talaksan:Skyline of Beijing CBD with B-5906 approaching (20211016171955).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 122 | [[:d:Q11465|Q11465]] | velocity | [[Tulin|belosidad]] | [[Talaksan:Vector snelheid-Plain.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 123 | [[:d:Q313|Q313]] | Venus | [[Benus (planeta)|Benus]] | [[Talaksan:PIA23791-Venus-RealAndEnhancedContrastViews-20200608 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 124 | [[:d:Q64|Q64]] | Berlin | [[Berlin]] | [[Talaksan:Cityscape Berlin.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 125 | [[:d:Q5369|Q5369]] | baseball | [[beysbol]] | [[Talaksan:Zack Greinke on July 29, 2009.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 126 | [[:d:Q11563|Q11563]] | number | [[bilang]] | [[Talaksan:Numbers grid in NY.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 127 | [[:d:Q2111|Q2111]] | speed of light in vacuum | [[bilis ng liwanag]] | |- | style='text-align:right'| 128 | [[:d:Q11442|Q11442]] | bicycle | [[bisikleta]] | [[Talaksan:00 8327 Historisches Fahrrad.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 129 | [[:d:Q523|Q523]] | star | [[bituin]] | [[Talaksan:The Sun by the Atmospheric Imaging Assembly of NASA's Solar Dynamics Observatory - 20100819.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 130 | [[:d:Q7094|Q7094]] | biochemistry | [[biyokimika]] | [[Talaksan:Fat triglyceride shorthand formula.PNG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 131 | [[:d:Q290|Q290]] | sex | [[biyolohikal na kasarian]] | [[Talaksan:Cromosomas X-Y y gametos.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 132 | [[:d:Q420|Q420]] | biology | [[biyolohiya]] | [[Talaksan:Biology-0001.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 133 | [[:d:Q7108|Q7108]] | biotechnology | [[biyoteknolohiya]] | [[Talaksan:Biotecnologia Fase3.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 134 | [[:d:Q8355|Q8355]] | violin | [[biyulin]] | [[Talaksan:Violin VL100.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 135 | [[:d:Q9759|Q9759]] | blues | [[blues]] | [[Talaksan:B.B. King, 2006-06-26.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 136 | [[:d:Q2841|Q2841]] | Bogotá | [[Bogotá|Bogota]] | [[Talaksan:Centro internacional.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 137 | [[:d:Q441|Q441]] | botany | [[botanika]] | [[Talaksan:Diversity of plants image version q.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 138 | [[:d:Q202943|Q202943]] | Brahmagupta | [[Brahmagupta]] | |- | style='text-align:right'| 139 | [[:d:Q155|Q155]] | Brazil | [[Brasil|Brazil]] | [[Talaksan:Cidade Maravilhosa.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 140 | [[:d:Q9530|Q9530]] | breathing | [[breathing]] | [[Talaksan:Diaphragmatic breathing.gif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 141 | [[:d:Q8680|Q8680]] | British Empire | [[Imperyong Britaniko|Britanikong Imperyo]] | |- | style='text-align:right'| 142 | [[:d:Q7391|Q7391]] | bee | [[bubuyog]] | [[Talaksan:(MHNT) Apis mellifera (female) - on viburnum tinus flowers.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 143 | [[:d:Q748|Q748]] | Buddhism | [[Budismo|Buddadamma]] | [[Talaksan:Large Gautama Buddha statue in Buddha Park of Ravangla, Sikkim.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 144 | [[:d:Q8081|Q8081]] | tornado | [[buhawi]] | [[Talaksan:F5 tornado Elie Manitoba 2007.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 145 | [[:d:Q3|Q3]] | life | [[buhay]] | [[Talaksan:HumanNewborn.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 146 | [[:d:Q11457|Q11457]] | cotton | [[bulak]] | [[Talaksan:Cotton - പരുത്തി 03.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 147 | [[:d:Q506|Q506]] | flower | [[bulaklak]] | [[Talaksan:Flores.gif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 148 | [[:d:Q8072|Q8072]] | volcano | [[bulkan]] | [[Talaksan:Mount St. Helens erupting blue.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 149 | [[:d:Q12214|Q12214]] | smallpox | [[bulutong]] | [[Talaksan:Child with Smallpox Bangladesh.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 150 | [[:d:Q8502|Q8502]] | mountain | [[bundok]] | [[Talaksan:Himalayas, Ama Dablam, Nepal.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 151 | [[:d:Q513|Q513]] | Mount Everest | [[Bundok Everest]] | [[Talaksan:Mount Everest as seen from Drukair2 PLW edit.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 152 | [[:d:Q1364|Q1364]] | fruit | [[bunga]] | [[Talaksan:(MHNT) Geum urbanum - Fruit.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 153 | [[:d:Q405|Q405]] | Moon | [[Buwan (astronomiya)|Buwan]] | [[Talaksan:FullMoon2010.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 154 | [[:d:Q8161|Q8161]] | tax | [[buwis]] | [[Talaksan:Pieter Brueghel the Younger, 'Paying the Tax (The Tax Collector)' oil on panel, 1620-1640. USC Fisher Museum of Art.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 155 | [[:d:Q85|Q85]] | Cairo | [[Cairo]] | [[Talaksan:Cairo Skyline (2020).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 156 | [[:d:Q16|Q16]] | Canada | [[Canada]] | [[Talaksan:Canada - Location Map (2013) - CAN - UNOCHA.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 157 | [[:d:Q12284|Q12284]] | canal | [[canal]] | [[Talaksan:0283 Ribeauvillé (Haut-Rhin - Elsass).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 158 | [[:d:Q5465|Q5465]] | Cape Town | [[Lungsod ng Cabo|Cape Town]] | [[Talaksan:Ciudad del Cabo desde Cabeza de León, Sudáfrica, 2018-07-22, DD 34.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 159 | [[:d:Q11358|Q11358]] | carbohydrate | [[Karbohidrata|carbohydrate]] | [[Talaksan:Carbohydrates.jpeg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 160 | [[:d:Q6722|Q6722]] | Carl Friedrich Gauss | [[Carl Friedrich Gauss]] | [[Talaksan:Carl Friedrich Gauss.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 161 | [[:d:Q1043|Q1043]] | Carl Linnaeus | [[Carl Linnaeus]] | [[Talaksan:Carl von Linné.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 162 | [[:d:Q3044|Q3044]] | Charlemagne | [[Carlomagno]] | [[Talaksan:Charlemagne denier Mayence 812 814.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 163 | [[:d:Q1405|Q1405]] | Augustus | [[Cesar Augusto]] | [[Talaksan:Augustus of Prima Porta (inv. 2290).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 164 | [[:d:Q160|Q160]] | Cetacea | [[Cetacea]] | [[Talaksan:Graywhale MMC.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 165 | [[:d:Q9045|Q9045]] | Chanakya Kautilya | [[Chanakya]] | [[Talaksan:Chanakya artistic depiction.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 166 | [[:d:Q1035|Q1035]] | | [[Charles Darwin]] | [[Talaksan:Charles Darwin portrait.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 167 | [[:d:Q2042|Q2042]] | Charles de Gaulle | [[Charles de Gaulle]] | [[Talaksan:General Charles de Gaulle in 1945.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 168 | [[:d:Q5686|Q5686]] | Charles Dickens | [[Charles Dickens]] | [[Talaksan:Dickens Gurney head.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 169 | [[:d:Q882|Q882]] | Charlie Chaplin | [[Charlie Chaplin]] | [[Talaksan:Charlie Chaplin portrait Getty 1739411952.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 170 | [[:d:Q5809|Q5809]] | Che Guevara | [[Che Guevara]] | [[Talaksan:Che Guevara - Guerrillero Heroico by Alberto Korda.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 171 | [[:d:Q8201|Q8201]] | Chinese characters | [[Chinese characters]] | [[Talaksan:Hanzi.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 172 | [[:d:Q7322|Q7322]] | Christopher Columbus | [[Christopher Columbus]] | [[Talaksan:Ridolfo del Ghirlandaio - Ritratto di Cristoforo Colombo (1520).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 173 | [[:d:Q8423|Q8423]] | Cyrus the Great | [[Dakilang Ciro|Ciro ang Dakila]] | [[Talaksan:Great Men and Famous Women Volume 1 - Cyrus the Great.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 174 | [[:d:Q81513|Q81513]] | Citrus | [[Citrus]] | [[Talaksan:Mandarin tree closeup.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 175 | [[:d:Q8683|Q8683]] | Cold War | [[Digmaang Malamig|Cold War]] | [[Talaksan:US Army tanks face off against Soviet tanks, Berlin 1961.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 176 | [[:d:Q739|Q739]] | Colombia | [[Colombia]] | |- | style='text-align:right'| 177 | [[:d:Q4604|Q4604]] | Confucius | [[Confucio|Confucius]] | [[Talaksan:Confucius, fresco from a Western Han tomb of Dongping County, Shandong province, China.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 178 | [[:d:Q11382|Q11382]] | conservation of energy | [[conservation of energy]] | [[Talaksan:Blocked-pendulum-strobe.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 179 | [[:d:Q8413|Q8413]] | Constantine the Great | [[Dakilang Constantino|Constantino I]] | [[Talaksan:0 Gaius Flavius Valerius Constantinus, Palatino.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 180 | [[:d:Q753|Q753]] | copper | [[Tanso (elemento)|copper]] | [[Talaksan:Cuivre Michigan.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 181 | [[:d:Q241|Q241]] | Cuba | [[Cuba]] | [[Talaksan:Santa Clara (Cuba).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 182 | [[:d:Q165|Q165]] | sea | [[dagat]] | [[Talaksan:Paracas National Reserve, Ica, Peru-3April2011.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 183 | [[:d:Q545|Q545]] | Baltic Sea | [[Dagat Baltiko]] | [[Talaksan:SvetlogorskRauschen 05-2017 img11 beach.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 184 | [[:d:Q5484|Q5484]] | Caspian Sea | [[Dagat Kaspiyo|Dagat Caspian]] | [[Talaksan:Caspian Sea from orbit.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 185 | [[:d:Q1693|Q1693]] | North Sea | [[Dagat Hilaga]] | [[Talaksan:North Sea 02 ubt.jpeg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 186 | [[:d:Q166|Q166]] | Black Sea | [[Dagat Itim]] | [[Talaksan:Black Sea Nasa May 25 2004.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 187 | [[:d:Q1247|Q1247]] | Caribbean Sea | [[Dagat Karibe]] | [[Talaksan:50 Shades Of Blue (187611681).jpeg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 188 | [[:d:Q37660|Q37660]] | South China Sea | [[Dagat Timog Tsina|Dagat Luzon]] | [[Talaksan:Mar de China Meridional - BM WMS 2004.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 189 | [[:d:Q4918|Q4918]] | Mediterranean Sea | [[Dagat Mediteraneo]] | [[Talaksan:Mediterranean Sea political map-en.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 190 | [[:d:Q2|Q2]] | Earth | [[Daigdig]] | [[Talaksan:Meteosat-12-fci-march-equinox-2025-noon.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 191 | [[:d:Q8409|Q8409]] | Alexander the Great | [[Alejandrong Dakila|Dakilang Aleksander]] | [[Talaksan:Alexander the Great mosaic (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 192 | [[:d:Q8698|Q8698]] | Great Depression | [[Malawakang Depresyon|Dakilang Depresyon]] | [[Talaksan:Lange-MigrantMother02.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 193 | [[:d:Q11652|Q11652]] | frequency | [[dalasan]] | [[Talaksan:FrequencyAnimation.gif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 194 | [[:d:Q11651|Q11651]] | electric current | [[daloy ng kuryente]] | [[Talaksan:Magnetic field of a steady current.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 195 | [[:d:Q12323|Q12323]] | dam | [[dam]] | [[Talaksan:RappbodeLufts.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 196 | [[:d:Q3766|Q3766]] | Damascus | [[Damasco|Damascus]] | [[Talaksan:Damascus, Syria, Panorama at sunset.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 197 | [[:d:Q9415|Q9415]] | emotion | [[damdamin]] | [[Talaksan:Plutchik-wheel in arabic.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 198 | [[:d:Q1067|Q1067]] | Dante Alighieri | [[Dante Alighieri]] | [[Talaksan:Portrait de Dante.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 199 | [[:d:Q1653|Q1653]] | Danube | [[Danubio]] | [[Talaksan:Budapest from Gellert Hill.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 200 | [[:d:Q41585|Q41585]] | David Hilbert | [[David Hilbert]] | [[Talaksan:Hilbert.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 201 | [[:d:Q1353|Q1353]] | Delhi | [[Delhi]] | [[Talaksan:Red Fort in Delhi 03-2016 img3.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 202 | [[:d:Q7174|Q7174]] | democracy | [[demokrasya]] | [[Talaksan:Election MG 3455.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 203 | [[:d:Q974|Q974]] | Democratic Republic of the Congo | [[Demokratikong Republika ng Congo]] | |- | style='text-align:right'| 204 | [[:d:Q8514|Q8514]] | desert | [[desyerto]] | [[Talaksan:Libya 4608 Idehan Ubari Dunes Luca Galuzzi 2007.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 205 | [[:d:Q1354|Q1354]] | Dhaka | [[Dhaka]] | [[Talaksan:Dhaka skyline1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 206 | [[:d:Q9453|Q9453]] | dialectic | [[Diyalektika|dialectic]] | [[Talaksan:Georg Pencz, Dialectic, NGA 33130.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 207 | [[:d:Q297|Q297]] | Diego Velázquez | [[Diego Velázquez]] | [[Talaksan:Diego Velázquez Autorretrato 45 x 38 cm - Colección Real Academia de Bellas Artes de San Carlos - Museo de Bellas Artes de Valencia.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 208 | [[:d:Q198|Q198]] | war | [[digmaan]] | [[Talaksan:Thure de Thulstrup - L. Prang and Co. - Battle of Gettysburg - Restoration by Adam Cuerden.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 209 | [[:d:Q2487|Q2487]] | Thirty Years' War | [[Tatlumpung Taong Digmaan|Digmaan ng Tatlumpung Taon]] | [[Talaksan:Magdeburg 1631.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 210 | [[:d:Q8740|Q8740]] | Vietnam War | [[Digmaang Biyetnam]] | [[Talaksan:VietnamMural.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 211 | [[:d:Q8465|Q8465]] | civil war | [[digmaang sibil]] | [[Talaksan:Battle of Gettysburg.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 212 | [[:d:Q8676|Q8676]] | American Civil War | [[Digmaang Sibil ng Amerika|Digmaang Sibil ng Estados Unidos]] | [[Talaksan:CivilWarUSAColl.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 213 | [[:d:Q317|Q317]] | dictatorship | [[diktadura]] | [[Talaksan:Hitler Nürnberg 1935.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 214 | [[:d:Q9106|Q9106]] | Dmitri Mendeleev | [[Dimitri Mendeleyev]] | [[Talaksan:Dmitri Mendeleev.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 215 | [[:d:Q12536|Q12536]] | Abbasid Caliphate | [[Kalipatong Abasida|Dinastiyang Abasida]] | [[Talaksan:Abbasid Caliphate-ar.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 216 | [[:d:Q7209|Q7209]] | Han dynasty | [[Dinastiyang Han]] | [[Talaksan:Summer Vacation 2007, 263, Watchtower In The Morning Light, Dunhuang, Gansu Province.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 217 | [[:d:Q9903|Q9903]] | Ming dynasty | [[Dinastiyang Ming]] | [[Talaksan:Ming Empire cca 1580 (en).svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 218 | [[:d:Q8733|Q8733]] | Qing dynasty | [[Dinastiyang Qing]] | |- | style='text-align:right'| 219 | [[:d:Q9683|Q9683]] | Tang dynasty | [[Dinastiyang Tang]] | [[Talaksan:Tang Dynasty circa 700 CE.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 220 | [[:d:Q430|Q430]] | dinosaur | [[dinosauro]] | [[Talaksan:Various dinosaurs2.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 221 | [[:d:Q11656|Q11656]] | diode | [[Diodo|diode]] | [[Talaksan:Diode-closeup.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 222 | [[:d:Q1889|Q1889]] | diplomacy | [[diplomasya]] | [[Talaksan:2024-11-18-Headquarters of the United Nations-0605.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 223 | [[:d:Q4439|Q4439]] | hard disk | [[Hard disk drive|diskong matigas]] | [[Talaksan:Western Digital WD2500BB Hard Disk A.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 224 | [[:d:Q12206|Q12206]] | diabetes | [[diyabetes]] | [[Talaksan:Blue circle for diabetes.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 225 | [[:d:Q5283|Q5283]] | diamond | [[diyamante]] | [[Talaksan:Rough Diamond.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 226 | [[:d:Q190|Q190]] | God | [[Diyos]] | [[Talaksan:Schnorr von Carolsfeld Bibel in Bildern 1860 001.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 227 | [[:d:Q7430|Q7430]] | deoxyribonucleic acid | [[DNA]] | [[Talaksan:DNA animation.gif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 228 | [[:d:Q4917|Q4917]] | United States dollar | [[dolyar ng Estados Unidos]] | [[Talaksan:USDnotes.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 229 | [[:d:Q11395|Q11395]] | domestication | [[domestikasyon]] | [[Talaksan:Domestication Timeline.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 230 | [[:d:Q612|Q612]] | Dubai | [[Dubai]] | [[Talaksan:Dubai Skyline mit Burj Khalifa (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 231 | [[:d:Q7873|Q7873]] | blood | [[dugo]] | [[Talaksan:Blood Test (15575812743).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 232 | [[:d:Q7953|Q7953]] | Zen | [[Zen|Dzen]] | [[Talaksan:Eiheiji gate.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 233 | [[:d:Q1063|Q1063]] | evolution | [[ebolusyon]] | [[Talaksan:L'origine de l'évolution.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 234 | [[:d:Q8434|Q8434]] | education | [[edukasyon]] | [[Talaksan:1887 Bettannier Der Schwarze Fleck anagoria.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 235 | [[:d:Q79|Q79]] | Egypt | [[Ehipto]] | [[Talaksan:All Gizah Pyramids.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 236 | [[:d:Q7150|Q7150]] | ecology | [[ekolohiya]] | [[Talaksan:Grib skov.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 237 | [[:d:Q8134|Q8134]] | economics | [[ekonomika]] | [[Talaksan:Economics circular flow cartoon.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 238 | [[:d:Q11214|Q11214]] | differential equation | [[ekwasyong diperensiyal]] | [[Talaksan:Exemple d'eqüacion diferenciala.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 239 | [[:d:Q7939|Q7939]] | El Niño | [[El Niño]] | [[Talaksan:ENSO - El Niño.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 240 | [[:d:Q849919|Q849919]] | electromagnetic interaction | [[electromagnetic interaction]] | [[Talaksan:Feynmann Diagram Coulomb.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 241 | [[:d:Q9778|Q9778]] | electronic music | [[electronic music]] | [[Talaksan:1st commercial Moog synthesizer (1964, commissioned by the Alwin Nikolai Dance Theater of NY) @ Stearns Collection (Stearns 2035), University of Michigan.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 242 | [[:d:Q12725|Q12725]] | electricity | [[elektrisidad]] | [[Talaksan:Lightning simulator questacon04.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 243 | [[:d:Q11650|Q11650]] | electronics | [[elektronika]] | [[Talaksan:Arduino ftdi chip-1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 244 | [[:d:Q11344|Q11344]] | chemical element | [[Elemento (kimika)|elemento]] | [[Talaksan:Periodic table (32-col, enwiki), black and white.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 245 | [[:d:Q7207|Q7207]] | Elizabeth I of England | [[Elizabeth I ng Inglatera]] | [[Talaksan:Elizabeth1England.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 246 | [[:d:Q303|Q303]] | Elvis Presley | [[Elvis Presley]] | [[Talaksan:Elvis Presley Publicity Photo for The Trouble with Girls 1968.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 247 | [[:d:Q613|Q613]] | Emirate of Dubai | [[Emirate of Dubai]] | [[Talaksan:UAE Dubai Marina img1 asv2018-01.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 248 | [[:d:Q11379|Q11379]] | energy | [[enerhiya]] | [[Talaksan:Electric power transmission.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 249 | [[:d:Q12739|Q12739]] | nuclear power | [[Enerhiyang nukleyar|enerhiyang nuklear]] | [[Talaksan:Nuclear Power Plant Cattenom.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 250 | [[:d:Q8753|Q8753]] | Enrico Fermi | [[Enrico Fermi]] | [[Talaksan:Enrico Fermi 1943-49.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 251 | [[:d:Q5292|Q5292]] | encyclopedia | [[ensiklopedya]] | [[Talaksan:Bertelsmann Lexikothek.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 252 | [[:d:Q8047|Q8047]] | enzyme | [[ensima]] | [[Talaksan:Enzyme inhibition.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 253 | [[:d:Q8272|Q8272]] | Epic of Gilgamesh | [[Epiko ni Gilgamesh]] | [[Talaksan:GilgameshTablet.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 254 | [[:d:Q41571|Q41571]] | epilepsy | [[epilepsiya]] | [[Talaksan:Spike-waves.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 255 | [[:d:Q9471|Q9471]] | epistemology | [[epistemolohiya]] | [[Talaksan:4 Pramanas, epistemology according to ancient Nyayasutras.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 256 | [[:d:Q9123|Q9123]] | Ernest Rutherford | [[Ernest Rutherford]] | [[Talaksan:Ernest Rutherford LOC.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 257 | [[:d:Q9130|Q9130]] | Erwin Schrödinger | [[Erwin Schrödinger]] | [[Talaksan:Erwin Schrödinger - Narodowe Archiwum Cyfrowe (1-E-939).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 258 | [[:d:Q29|Q29]] | Spain | [[Espanya]] | [[Talaksan:Spain - Location Map (2013) - ESP - UNOCHA.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 259 | [[:d:Q143|Q143]] | Esperanto | [[Esperanto]] | [[Talaksan:Flag of Esperanto.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 260 | [[:d:Q42527|Q42527]] | spice | [[Pampalasa|espesya]] | [[Talaksan:Spices1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 261 | [[:d:Q11455|Q11455]] | special relativity | [[Teorya ng natatanging relatibidad|espesyal na teoriya ng relatibidad]] | [[Talaksan:Gedankenexperiment Zeitdilitation.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 262 | [[:d:Q7432|Q7432]] | species | [[espesye]] | [[Talaksan:Heliconius mimicry.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 263 | [[:d:Q12483|Q12483]] | statistics | [[estadistika]] | [[Talaksan:Standard Normal Distribution-en.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 264 | [[:d:Q7275|Q7275]] | state | [[estado]] | [[Talaksan:Leviathan frontispiece cropped British Library.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 265 | [[:d:Q30|Q30]] | United States | [[Estados Unidos|Estados Unidos ng Amerika]] | [[Talaksan:United States - Location Map (2013) - USA - UNOCHA.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 266 | [[:d:Q9202|Q9202]] | Statue of Liberty | [[Estatwa ng Kalayaan]] | [[Talaksan:Statue of Liberty 7.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 267 | [[:d:Q153|Q153]] | ethanol | [[etanol]] | [[Talaksan:Sample of Absolute Ethanol.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 268 | [[:d:Q115|Q115]] | Ethiopia | [[Ethiopia]] | [[Talaksan:Ethiopia in its region.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 269 | [[:d:Q9465|Q9465]] | ethics | [[etika]] | [[Talaksan:Rage-and-anger-fresco.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 270 | [[:d:Q8747|Q8747]] | Euclid | [[Euclides|Euclid]] | [[Talaksan:Euklid2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 271 | [[:d:Q4916|Q4916]] | euro | [[Euro]] | [[Talaksan:Euro Series Banknotes (2019) - centered.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 272 | [[:d:Q46|Q46]] | Europe | [[Europa]] | [[Talaksan:Europe satellite orthographic.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 273 | [[:d:Q7371|Q7371]] | Federico Fellini | [[Federico Fellini]] | [[Talaksan:Federico Fellini NYWTS 2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 274 | [[:d:Q1496|Q1496]] | Ferdinand Magellan | [[Fernando de Magallanes]] | [[Talaksan:Retrato de Hernando de Magallanes.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 275 | [[:d:Q9764|Q9764]] | flamenco | [[flamenco]] | [[Talaksan:Sargent John Singer Spanish Dancer.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 276 | [[:d:Q12748|Q12748]] | fossil fuel | [[fossil fuel]] | [[Talaksan:Combustibles fossiles.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 277 | [[:d:Q5432|Q5432]] | Francisco Goya | [[Francisco de Goya]] | [[Talaksan:Vicente López Portaña - el pintor Francisco de Goya.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 278 | [[:d:Q5604|Q5604]] | Frank Lloyd Wright | [[Frank Lloyd Wright]] | [[Talaksan:Frank Lloyd Wright LC-USZ62-36384.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 279 | [[:d:Q8007|Q8007]] | Franklin Delano Roosevelt | [[Franklin D. Roosevelt]] | [[Talaksan:FDR 1944 Color Portrait.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 280 | [[:d:Q905|Q905]] | Franz Kafka | [[Franz Kafka]] | [[Talaksan:Franz Kafka, 1923.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 281 | [[:d:Q7312|Q7312]] | Franz Schubert | [[Franz Schubert]] | [[Talaksan:Franz Schubert by Wilhelm August Rieder 1875 larger version.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 282 | [[:d:Q1268|Q1268]] | Frédéric Chopin | [[Frederic Francois Chopin]] | [[Talaksan:Frederic Chopin photo.jpeg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 283 | [[:d:Q5588|Q5588]] | Frida Kahlo | [[Frida Kahlo]] | [[Talaksan:Frida Kahlo, by Guillermo Kahlo (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 284 | [[:d:Q9358|Q9358]] | Friedrich Nietzsche | [[Friedrich Nietzsche]] | [[Talaksan:Nietzsche187a.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 285 | [[:d:Q764|Q764]] | fungi | [[Halamang-singaw|Fungus]] | [[Talaksan:2006-08-09 Amanita citrina 46465 cropped.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 286 | [[:d:Q2736|Q2736]] | association football | [[futbol]] | [[Talaksan:Football in Bloomington, Indiana, 1995.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 287 | [[:d:Q125851781|Q125851781]] | Fâtih Sultan Mehemmed Han | [[Fâtih Sultan Mehemmed Han]] | |- | style='text-align:right'| 288 | [[:d:Q991|Q991]] | Fyodor Dostoyevsky | [[Feodor Dostoyevsky|Fëdor Dostoevskij]] | [[Talaksan:Vasily Perov - Портрет Ф.М.Достоевского - Google Art Project.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 289 | [[:d:Q5878|Q5878]] | | [[Gabriel García Márquez]] | [[Talaksan:Gabriel Garcia Marquez.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 290 | [[:d:Q318|Q318]] | galaxy | [[Galaksiya|galaxy]] | [[Talaksan:NGC 4414 (NASA-med).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 291 | [[:d:Q8778|Q8778]] | Galen | [[Galen]] | [[Talaksan:Galenus.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 292 | [[:d:Q307|Q307]] | Galileo Galilei | [[Galileo Galilei]] | [[Talaksan:Galileo.arp.300pix.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 293 | [[:d:Q7191|Q7191]] | Nobel Prize | [[Gantimpalang Nobel]] | [[Talaksan:Marie Skłodowska-Curie's Nobel Prize in Chemistry 1911.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 294 | [[:d:Q11432|Q11432]] | gas | [[gas]] | [[Talaksan:Kinetic theory of gases.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 295 | [[:d:Q156103|Q156103]] | gastroenteritis | [[gastroenteritis]] | [[Talaksan:Gastroenteritis viruses.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 296 | [[:d:Q8495|Q8495]] | milk | [[gatas]] | [[Talaksan:Glass of Milk (33657535532).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 297 | [[:d:Q720|Q720]] | Genghis Khan | [[Genghis Khan]] | [[Talaksan:YuanEmperorAlbumGenghisPortrait.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 298 | [[:d:Q5683|Q5683]] | Geoffrey Chaucer | [[Geoffrey Chaucer]] | [[Talaksan:Portrait of Geoffrey Chaucer (4671380) (cropped) 02.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 299 | [[:d:Q7302|Q7302]] | George Frideric Handel | [[George Frideric Handel]] | [[Talaksan:George Frideric Handel by Balthasar Denner.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 300 | [[:d:Q9235|Q9235]] | Georg Wilhelm Friedrich Hegel | [[Georg Wilhelm Friedrich Hegel]] | [[Talaksan:Jakob Schlesinger - Hegel 1831.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 301 | [[:d:Q5679|Q5679]] | Lord Byron | [[George Byron, Ika-6 na Barong Byron]] | [[Talaksan:Byron 1813 by Phillips.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 302 | [[:d:Q23|Q23]] | | [[George Washington]] | [[Talaksan:Gilbert Stuart Williamstown Portrait of George Washington.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 303 | [[:d:Q7311|Q7311]] | Giacomo Puccini | [[Giacomo Puccini]] | [[Talaksan:GiacomoPuccini.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 304 | [[:d:Q897|Q897]] | gold | [[ginto]] | [[Talaksan:Gold-crystals.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 305 | [[:d:Q179277|Q179277]] | Giovanni Pierluigi da Palestrina | [[Giovanni Pierluigi da Palestrina]] | [[Talaksan:Giovanni Pierluigi da Palestrina.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 306 | [[:d:Q6607|Q6607]] | guitar | [[gitara]] | [[Talaksan:Classical Guitar two views.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 307 | [[:d:Q12554|Q12554]] | Middle Ages | [[Gitnang Kapanahunan|Gitnang Panahon]] | [[Talaksan:Friedrich-barbarossa-und-soehne-welfenchronik 1-1000x1540.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 308 | [[:d:Q7204|Q7204]] | Middle East | [[Gitnang Silangan]] | [[Talaksan:Colorful shaded map of Middle East.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 309 | [[:d:Q7317|Q7317]] | Giuseppe Verdi | [[Giuseppe Verdi]] | [[Talaksan:Giuseppi Verdi by Ferdinand Mulnier c1870.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 310 | [[:d:Q7181|Q7181]] | globalization | [[globalisasyon]] | |- | style='text-align:right'| 311 | [[:d:Q11413|Q11413]] | go | [[Go (laro)|go]] | [[Talaksan:Go board.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 312 | [[:d:Q5377|Q5377]] | golf | [[golf]] | [[Talaksan:Golfer swing.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 313 | [[:d:Q9047|Q9047]] | Gottfried Wilhelm Leibniz | [[Gottfried Leibniz]] | [[Talaksan:Christoph Bernhard Francke - Bildnis des Philosophen Leibniz (ca. 1695).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 314 | [[:d:Q11412|Q11412]] | gravity | [[grabedad]] | [[Talaksan:Solar sys.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 315 | [[:d:Q7347|Q7347]] | Great Lakes | [[Mga Malalaking Lawa|Gran Lagos]] | [[Talaksan:ISS-43 the Great Lakes of North America.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 316 | [[:d:Q4421|Q4421]] | forest | [[gubat]] | [[Talaksan:Brussels Zonienwoud.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 317 | [[:d:Q11004|Q11004]] | vegetable | [[gulay]] | [[Talaksan:Kleinmarkthalle Frankfurt Gemüsestand.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 318 | [[:d:Q446|Q446]] | wheel | [[gulong]] | [[Talaksan:Hub (PSF).png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 319 | [[:d:Q9188|Q9188]] | Empire State Building | [[Gusaling Empire State]] | [[Talaksan:Empire State Building (aerial view).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 320 | [[:d:Q7304|Q7304]] | Gustav Mahler | [[Gustav Mahler]] | [[Talaksan:Photo of Gustav Mahler by Moritz Nähr 01.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 321 | [[:d:Q6240|Q6240]] | Hafez | [[Hafez]] | [[Talaksan:Anselm Feuerbach Hafis vor der Schenke (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 322 | [[:d:Q12506|Q12506]] | Hagia Sophia | [[Hagia Sophia]] | [[Talaksan:Hagia Sophia Mars 2013.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 323 | [[:d:Q9232|Q9232]] | Jainism | [[Hainismo]] | [[Talaksan:Shravanbelgola Gomateshvara feet prayer1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 324 | [[:d:Q756|Q756]] | plant | [[halaman]] | [[Talaksan:Thanh Long ở Ninh Thuận.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 325 | [[:d:Q8094|Q8094]] | wind | [[hangin]] | [[Talaksan:Bundesarchiv Bild 183-1990-0206-324, Berlin, Passanten im Wind.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 326 | [[:d:Q8222|Q8222]] | Hangul | [[Hangul]] | [[Talaksan:Hangeul-basic.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 327 | [[:d:Q5673|Q5673]] | Hans Christian Andersen | [[Hans Christian Andersen]] | [[Talaksan:Hans Christian Andersen by Thora Hallager 1869.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 328 | [[:d:Q17|Q17]] | Japan | [[Hapon]] | [[Talaksan:Satellite image of Japan in May 2003.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 329 | [[:d:Q5287|Q5287]] | Japanese | [[Wikang Hapones|Hapones]] | [[Talaksan:Nihongo.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 330 | [[:d:Q729|Q729]] | animal | [[hayop]] | [[Talaksan:Animal diversity.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 331 | [[:d:Q5589|Q5589]] | Henri Matisse | [[Henri Matisse]] | [[Talaksan:Portrait of Henri Matisse 1933 May 20.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 332 | [[:d:Q8768|Q8768]] | Henry Ford | [[Henry Ford]] | [[Talaksan:Henry ford 1919.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 333 | [[:d:Q1071|Q1071]] | geography | [[heograpiya]] | [[Talaksan:OrteliusWorldMap.jpeg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 334 | [[:d:Q1069|Q1069]] | geology | [[heolohiya]] | [[Talaksan:Mapa litológico de Genicera.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 335 | [[:d:Q8087|Q8087]] | geometry | [[heometriya]] | [[Talaksan:Westerner and Arab practicing geometry 15th century manuscript.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 336 | [[:d:Q7326|Q7326]] | Hernán Cortés | [[Hernán Cortés]] | [[Talaksan:Retrato de Hernán Cortés.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 337 | [[:d:Q1218|Q1218]] | Jerusalem | [[Herusalem]] | [[Talaksan:Dome of the Rock seen from the Mount of Olives (12395649153) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 338 | [[:d:Q302|Q302]] | Jesus Christ | [[Hesus]] | [[Talaksan:Spas vsederzhitel sinay (cropped1).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 339 | [[:d:Q556|Q556]] | hydrogen | [[Idrohino|hidroheno]] | [[Talaksan:Hydrogen discharge tube.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 340 | [[:d:Q49|Q49]] | North America | [[Hilagang Amerika]] | [[Talaksan:North America satellite orthographic.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 341 | [[:d:Q934|Q934]] | North Pole | [[Hilagang Polo]] | [[Talaksan:Noaa3-2006-0602-1206 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 342 | [[:d:Q8690|Q8690]] | Cultural Revolution | [[Himagsikang Pangkalinangan|Himagsikan sa Kultura]] | [[Talaksan:1967-02 1967年的红卫兵.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 343 | [[:d:Q6534|Q6534]] | French Revolution | [[Himagsikang Pranses]] | [[Talaksan:LouisXVIExecutionBig.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 344 | [[:d:Q8729|Q8729]] | Russian Revolution | [[Himagsikang Ruso (1917)|Himagsikang Ruso noong 1917]] | [[Talaksan:Revolución-marzo-rusia--russianbolshevik00rossuoft.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 345 | [[:d:Q5451|Q5451]] | Himalayas | [[Himalaya]] | [[Talaksan:Himalayas.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 346 | [[:d:Q9089|Q9089]] | Hinduism | [[Hinduismo]] | [[Talaksan:A Hindu wedding ritual in progress b.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 347 | [[:d:Q2763|Q2763]] | The Holocaust | [[Holokausto|Holocaust]] | [[Talaksan:Selection on the ramp at Auschwitz-Birkenau, 1944 (Auschwitz Album) 1b.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 348 | [[:d:Q6691|Q6691]] | Homer | [[Homer]] | [[Talaksan:Homer bust, Farnese collection (Naples).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 349 | [[:d:Q8646|Q8646]] | Hong Kong | [[Hong Kong]] | [[Talaksan:Hong Kong from Victoria Peak1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 350 | [[:d:Q11364|Q11364]] | hormone | [[hormona]] | |- | style='text-align:right'| 351 | [[:d:Q9268|Q9268]] | Judaism | [[Hudaismo]] | [[Talaksan:Menorah 0307.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 352 | [[:d:Q11420|Q11420]] | judo | [[Judo|hudo]] | [[Talaksan:KOCIS Korea Judo Kim Jaebum London 36 (7696361164).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 353 | [[:d:Q8473|Q8473]] | military | [[hukbo]] | [[Talaksan:Composite images — Military - animated.gif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 354 | [[:d:Q12551|Q12551]] | Hundred Years' War | [[Digmaang Daang Taon|Hundred Years' War]] | [[Talaksan:Battle of crecy froissart.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 355 | [[:d:Q319|Q319]] | Jupiter | [[Hupiter (planeta)|Hupiter]] | [[Talaksan:Jupiter OPAL 2024.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 356 | [[:d:Q7331|Q7331]] | Ibn Battuta | [[Ibn Battuta]] | [[Talaksan:Bust of Ibn Battuta at Ibn Battuta museum.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 357 | [[:d:Q9294|Q9294]] | Ibn Khaldun | [[Ibn Khaldun]] | [[Talaksan:Bust of Ibn Khaldun (Casbah of Bejaia, Algeria).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 358 | [[:d:Q5113|Q5113]] | bird | [[ibon]] | [[Talaksan:Bird Diversity 2011.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 359 | [[:d:Q7257|Q7257]] | ideology | [[ideolohiya]] | [[Talaksan:War2.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 360 | [[:d:Q7314|Q7314]] | Igor Stravinsky | [[Igor Stravinsky]] | [[Talaksan:Igor Stravinsky LOC 32392u.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 361 | [[:d:Q362|Q362]] | World War II | [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] | [[Talaksan:Infobox collage for WWII.PNG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 362 | [[:d:Q8275|Q8275]] | Iliad | [[Iliada]] | [[Talaksan:P. Oxy. 221.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 363 | [[:d:Q4022|Q4022]] | river | [[ilog]] | [[Talaksan:White Nile Fishermen (18156464842).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 364 | [[:d:Q3783|Q3783]] | Amazon | [[Ilog Amasona]] | [[Talaksan:Amazon CIAT (2).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 365 | [[:d:Q7355|Q7355]] | Yellow River | [[Ilog Dilaw]] | [[Talaksan:Yellow River - panoramio.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 366 | [[:d:Q5089|Q5089]] | Ganges | [[Ilog Ganges]] | [[Talaksan:View of Ghats across the Ganges, Varanasi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 367 | [[:d:Q7348|Q7348]] | Indus River | [[Ilog Indo]] | [[Talaksan:Indus near Skardu.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 368 | [[:d:Q3503|Q3503]] | Congo | [[Ilog Congo|Ilog Konggo]] | [[Talaksan:Sunrise near Mossaka (Congo).JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 369 | [[:d:Q1497|Q1497]] | Mississippi River | [[Ilog Mississippi]] | [[Talaksan:Efmo View from Fire Point.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 370 | [[:d:Q3542|Q3542]] | Niger River | [[Ilog Niger]] | [[Talaksan:Niger River View, Djenne (6861797).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 371 | [[:d:Q3392|Q3392]] | Nile | [[Ilog Nilo]] | [[Talaksan:Cairo skyline, Panoramic view, Egypt.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 372 | [[:d:Q584|Q584]] | Rhine | [[Ilog Rin]] | [[Talaksan:Loreleyblick Maria Ruh 2025.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 373 | [[:d:Q626|Q626]] | Volga | [[Ilog Volga]] | [[Talaksan:Вид на Кинешемский мост из села Воздвиженье.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 374 | [[:d:Q5413|Q5413]] | Yangtze | [[Ilog Yangtze]] | [[Talaksan:Qutang Gorge on Changjiang.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 375 | [[:d:Q7363|Q7363]] | nose | [[ilong]] | [[Talaksan:Dog nose.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 376 | [[:d:Q9312|Q9312]] | Immanuel Kant | [[Immanuel Kant]] | [[Talaksan:Immanuel Kant - Gemaelde 2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 377 | [[:d:Q7260|Q7260]] | imperialism | [[imperyalismo]] | [[Talaksan:China imperialism cartoon.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 378 | [[:d:Q11774|Q11774]] | Gupta Empire | [[Imperyong Gupta]] | |- | style='text-align:right'| 379 | [[:d:Q28573|Q28573]] | Inca Empire | [[Imperyong Inka|Imperyong Incaico]] | [[Talaksan:80 - Machu Picchu - Juin 2009 - edit.2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 380 | [[:d:Q184536|Q184536]] | Mali Empire | [[Imperyong Mali]] | [[Talaksan:Catalan Atlas BNF Sheet 6 Western Sahara.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 381 | [[:d:Q12557|Q12557]] | Mongol Empire | [[Imperyong Monggol]] | |- | style='text-align:right'| 382 | [[:d:Q12560|Q12560]] | Ottoman Empire | [[Imperyong Otomano]] | [[Talaksan:Rise of Ottoman empire.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 383 | [[:d:Q2277|Q2277]] | Roman Empire | [[Imperyong Romano]] | [[Talaksan:Inscription Theatre Leptis Magna Libya.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 384 | [[:d:Q11028|Q11028]] | information | [[impormasyon]] | [[Talaksan:Structure of the Universe.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 385 | [[:d:Q5325|Q5325]] | inductor | [[Panawit|indaktor]] | [[Talaksan:Electronic component inductors.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 386 | [[:d:Q668|Q668]] | India | [[Indiya|India]] | [[Talaksan:India-locator-map-blank.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 387 | [[:d:Q252|Q252]] | Indonesia | [[Indonesya|Indonesia]] | [[Talaksan:Indonesian Culture.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 388 | [[:d:Q11051|Q11051]] | Hindustani | [[Indostaniko]] | [[Talaksan:Hindustani.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 389 | [[:d:Q8148|Q8148]] | industrial sector | [[industriya]] | [[Talaksan:Valero Three Rivers Refinery Texas 2020.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 390 | [[:d:Q11388|Q11388]] | infrared radiation | [[infrared]] | [[Talaksan:Ir girl.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 391 | [[:d:Q1860|Q1860]] | English | [[Wikang Ingles|Ingles]] | [[Talaksan:William Shakespeare - Sonnet XXX - Rapenburg 30, Leiden (cropped).JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 392 | [[:d:Q7546|Q7546]] | Ingmar Bergman | [[Ingmar Bergman]] | [[Talaksan:Ingmar Bergman (1966).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 393 | [[:d:Q11023|Q11023]] | engineering | [[inhenyeriya]] | [[Talaksan:PIA19664-MarsInSightLander-Assembly-20150430.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 394 | [[:d:Q11418|Q11418]] | weak interaction | [[interaksiyong mahina]] | [[Talaksan:PiPlus muon decay.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 395 | [[:d:Q11415|Q11415]] | strong interaction | [[interaksiyong malakas]] | [[Talaksan:Nuclear Force anim smaller.gif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 396 | [[:d:Q12757|Q12757]] | internal combustion engine | [[internal combustion engine]] | [[Talaksan:Diesel Engine (4 cycle running).gif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 397 | [[:d:Q7801|Q7801]] | International Court of Justice | [[Pandaigdigang Hukumang Pangkatarungan|Internasyonal na Hukuman ng Katarungan]] | [[Talaksan:Friedenspalast Den Haag (100MP).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 398 | [[:d:Q75|Q75]] | Internet | [[Internet]] | [[Talaksan:Internet users per 100 and GDP per capita.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 399 | [[:d:Q794|Q794]] | Iran | [[Iran]] | [[Talaksan:Iran - Location Map (2013) - IRN - UNOCHA.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 400 | [[:d:Q796|Q796]] | Iraq | [[Iraq]] | [[Talaksan:View of Sulaymaniyah (Slemani) City in Winter - Snow 2015.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 401 | [[:d:Q935|Q935]] | Isaac Newton | [[Isaac Newton]] | [[Talaksan:GodfreyKneller-IsaacNewton-1689.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 402 | [[:d:Q152|Q152]] | fish | [[isda]] | [[Talaksan:Fish-coll002.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 403 | [[:d:Q450|Q450]] | mind | [[Isip]] | [[Talaksan:RobertFuddBewusstsein17Jh.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 404 | [[:d:Q432|Q432]] | Islam | [[Islam]] | [[Talaksan:Mosque.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 405 | [[:d:Q801|Q801]] | Israel | [[Israel]] | [[Talaksan:Часовая башня султана Абдул Хамида II - panoramio.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 406 | [[:d:Q406|Q406]] | Istanbul | [[Istanbul]] | [[Talaksan:Istanbul Montage 2016.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 407 | [[:d:Q38|Q38]] | Italy | [[Italya]] | [[Talaksan:Colosseo 2020.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 408 | [[:d:Q589|Q589]] | black hole | [[itim na butas]] | [[Talaksan:Black hole - Messier 87 crop max res.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 409 | [[:d:Q7321|Q7321]] | Jacques Cartier | [[Jacques Cartier]] | [[Talaksan:Jacques Cartier 1851-1852.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 410 | [[:d:Q3630|Q3630]] | Jakarta | [[Jakarta]] | [[Talaksan:Jakarta.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 411 | [[:d:Q9095|Q9095]] | James Clerk Maxwell | [[James Clerk Maxwell]] | [[Talaksan:James-Clerk-Maxwell-1831-1879.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 412 | [[:d:Q7324|Q7324]] | James Cook | [[James Cook]] | [[Talaksan:Captainjamescookportrait.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 413 | [[:d:Q6882|Q6882]] | James Joyce | [[James Joyce]] | [[Talaksan:James Joyce by Alex Ehrenzweig, 1915 cropped.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 414 | [[:d:Q8962|Q8962]] | James Prescott Joule | [[James Prescott Joule]] | [[Talaksan:SS-joule.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 415 | [[:d:Q9041|Q9041]] | James Watt | [[James Watt]] | [[Talaksan:James Watt by Henry Howard.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 416 | [[:d:Q36322|Q36322]] | Jane Austen | [[Jane Austen]] | [[Talaksan:CassandraAusten-JaneAusten(c.1810) hires.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 417 | [[:d:Q1047|Q1047]] | Jawaharlal Nehru | [[Jawaharlal Nehru]] | [[Talaksan:Jawaharlal Nehru, circa 1925.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 418 | [[:d:Q8341|Q8341]] | jazz | [[jazz]] | [[Talaksan:Louis Armstrong restored.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 419 | [[:d:Q6527|Q6527]] | Jean-Jacques Rousseau | [[Jean-Jacques Rousseau]] | [[Talaksan:Jean-Jacques Rousseau (painted portrait).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 420 | [[:d:Q9364|Q9364]] | Jean-Paul Sartre | [[Jean-Paul Sartre]] | [[Talaksan:Flickr - Government Press Office (GPO) - Jean Paul Sartre and Simone De Beauvoir welcomed by Avraham Shlonsky and Leah Goldberg (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 421 | [[:d:Q1339|Q1339]] | Johann Sebastian Bach | [[Johann Sebastian Bach]] | [[Talaksan:Johann Sebastian Bach.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 422 | [[:d:Q5879|Q5879]] | Johann Wolfgang von Goethe | [[Johann Wolfgang von Goethe]] | [[Talaksan:Goethe (Stieler 1828).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 423 | [[:d:Q7294|Q7294]] | Johannes Brahms | [[Johannes Brahms]] | [[Talaksan:JohannesBrahms.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 424 | [[:d:Q8958|Q8958]] | Johannes Gutenberg | [[Johannes Gutenberg]] | [[Talaksan:Gutenberg.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 425 | [[:d:Q8963|Q8963]] | Johannes Kepler | [[Johannes Kepler]] | [[Talaksan:Johannes Kepler by Hans von Aachen.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 426 | [[:d:Q9353|Q9353]] | John Locke | [[John Locke]] | [[Talaksan:JohnLocke.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 427 | [[:d:Q9317|Q9317]] | John Maynard Keynes | [[John Maynard Keynes]] | [[Talaksan:Keynes 1933.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 428 | [[:d:Q909|Q909]] | Jorge Luis Borges | [[Jorge Luis Borges]] | [[Talaksan:Jorge Luis Borges 1951, by Grete Stern (full).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 429 | [[:d:Q7349|Q7349]] | Joseph Haydn | [[Joseph Haydn]] | [[Talaksan:Joseph Haydn, målning av Thomas Hardy från 1792.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 430 | [[:d:Q855|Q855]] | Joseph Stalin | [[Joseph Stalin]] | [[Talaksan:StalinCropped1943.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 431 | [[:d:Q7226|Q7226]] | Joan of Arc | [[Juana ng Arko]] | [[Talaksan:Contemporaine afb jeanne d arc.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 432 | [[:d:Q1048|Q1048]] | Julius Caesar | [[Julio Cesar]] | [[Talaksan:Retrato de Julio César (26724093101) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 433 | [[:d:Q9081|Q9081]] | knowledge | [[kaalaman]] | [[Talaksan:Tetradrachm Athens 480-420BC MBA Lyon.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 434 | [[:d:Q726|Q726]] | horse | [[kabayo]] | [[Talaksan:Biandintz eta zaldiak - modified2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 435 | [[:d:Q8432|Q8432]] | civilization | [[Kabihasnan]] | [[Talaksan:Egypt.Giza.Sphinx.02.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 436 | [[:d:Q28567|Q28567]] | Maya civilization | [[Kabihasnang Maya]] | [[Talaksan:El Castillo, Chichén Itzá.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 437 | [[:d:Q7242|Q7242]] | beauty | [[Kagandahan]] | [[Talaksan:A Japanese Beauty (OAW).png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 438 | [[:d:Q10294|Q10294]] | poverty | [[Kahirapan]] | [[Talaksan:Thomas Benjamin Kennington - Orphans.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 439 | [[:d:Q287|Q287]] | wood | [[kahoy]] | [[Talaksan:Arquitectura en madera.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 440 | [[:d:Q601401|Q601401]] | trade | [[Kalakalan]] | [[Talaksan:Fredmeyer edit 1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 441 | [[:d:Q500|Q500]] | Citrus × limon | [[Lemon|kalamansî (punò)]] | [[Talaksan:Citrus x limon - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-041.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 442 | [[:d:Q7881|Q7881]] | skeleton | [[Kalansay]] | [[Talaksan:Skeletons.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 443 | [[:d:Q10856|Q10856]] | Columbidae | [[Kalapati]] | [[Talaksan:2019-03-17 Columba oenas, Jesmond Dene 8.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 444 | [[:d:Q12132|Q12132]] | calendar system | [[kalendaryo]] | [[Talaksan:Revolution kalendar.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 445 | [[:d:Q12138|Q12138]] | Gregorian calendar | [[Kalendaryong Gregoryano]] | [[Talaksan:Ewiger Kalender gregorianisch.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 446 | [[:d:Q7011|Q7011]] | Kalidasa | [[Kalidasa]] | [[Talaksan:Kalidas.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 447 | [[:d:Q12681|Q12681]] | calligraphy | [[kaligrapiya]] | [[Talaksan:Calligraphy word.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 448 | [[:d:Q7860|Q7860]] | nature | [[kalikasan]] | [[Talaksan:Desert Electric.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 449 | [[:d:Q11042|Q11042]] | culture | [[Kultura|Kalinangan]] | [[Talaksan:Fastnachtsumzug, Rottweil, Süddeutschland.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 450 | [[:d:Q9165|Q9165]] | soul | [[kaluluwa]] | [[Talaksan:Meister von Heiligenkreuz 001.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 451 | [[:d:Q12147|Q12147]] | health | [[Kalusugan]] | [[Talaksan:Star of life2.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 452 | [[:d:Q4|Q4]] | death | [[kamatayan]] | [[Talaksan:Dead dog in Ulaanbaatar.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 453 | [[:d:Q7375|Q7375]] | Camelus | [[Kamelyo]] | [[Talaksan:Chameau de bactriane.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 454 | [[:d:Q7350|Q7350]] | Panama Canal | [[Kanal ng Panama|Kanal Panama]] | [[Talaksan:Panama Canal Gatun Locks.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 455 | [[:d:Q899|Q899]] | Suez Canal | [[Kanal ng Suez|Kanal Suez]] | [[Talaksan:Suez Canal, Egypt (31596166706).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 456 | [[:d:Q12078|Q12078]] | cancer | [[kanser]] | [[Talaksan:Breast cancer cell (2).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 457 | [[:d:Q7366|Q7366]] | song | [[Awitin|kanta]] | [[Talaksan:Ademareuil1.gif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 458 | [[:d:Q12131|Q12131]] | disability | [[Kapansanan]] | [[Talaksan:MUTCD D9-6.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 459 | [[:d:Q5322|Q5322]] | capacitor | [[Kapasitor]] | [[Talaksan:JVC MX-J950R - power module-1112 (cropped) - Elna Silmic electrolytic capacitors.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 460 | [[:d:Q454|Q454]] | peace | [[Kapayapaan]] | [[Talaksan:Peace dove.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 461 | [[:d:Q8486|Q8486]] | coffee | [[kape]] | [[Talaksan:A small cup of coffee.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 462 | [[:d:Q6206|Q6206]] | capitalism | [[Kapitalismo]] | [[Talaksan:Anti-capitalism color.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 463 | [[:d:Q8660|Q8660]] | Karachi | [[Karachi]] | [[Talaksan:Karachi from above.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 464 | [[:d:Q9430|Q9430]] | ocean | [[karagatan]] | [[Talaksan:Ocean beach at low tide against the sun.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 465 | [[:d:Q788|Q788]] | Arctic Ocean | [[Karagatang Artiko]] | [[Talaksan:Arctic Ocean.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 466 | [[:d:Q97|Q97]] | Atlantic Ocean | [[Karagatang Atlantiko]] | [[Talaksan:Atlantic Ocean.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 467 | [[:d:Q1239|Q1239]] | Indian Ocean | [[Karagatang Indiyo|Karagatang Indiyano]] | [[Talaksan:Indian Ocean-CIA WFB Map.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 468 | [[:d:Q98|Q98]] | Pacific Ocean | [[Karagatang Pasipiko]] | [[Talaksan:Pacific Ocean.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 469 | [[:d:Q12136|Q12136]] | disease | [[Sakit|karamdaman]] | [[Talaksan:Mycobacterium tuberculosis.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 470 | [[:d:Q12125|Q12125]] | common cold | [[Karaniwang sipon]] | [[Talaksan:Rhinovirus isosurface.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 471 | [[:d:Q8458|Q8458]] | human rights | [[Karapatang pantao]] | [[Talaksan:Declaration of the Rights of Man and of the Citizen in 1789.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 472 | [[:d:Q11419|Q11419]] | karate | [[Karatedo|Karate]] | [[Talaksan:WKF-Karate-World-Championships 2012 Paris 263.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 473 | [[:d:Q623|Q623]] | carbon | [[Karbon]] | [[Talaksan:Coal anthracite.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 474 | [[:d:Q9061|Q9061]] | Karl Marx | [[Karl Marx]] | [[Talaksan:Karl Marx 001 restored.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 475 | [[:d:Q10990|Q10990]] | meat | [[karne]] | [[Talaksan:FoodMeat.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 476 | [[:d:Q309|Q309]] | history | [[kasaysayan]] | [[Talaksan:Nikolaos Gyzis - Historia.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 477 | [[:d:Q1321|Q1321]] | Spanish | [[Wikang Kastila|Kastila]] | [[Talaksan:Eñe on keyboard - grey.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 478 | [[:d:Q12453|Q12453]] | measurement | [[Kasukatan]] | [[Talaksan:Taking measurements.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 479 | [[:d:Q11460|Q11460]] | clothing | [[kasuotan]] | [[Talaksan:Clothes.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 480 | [[:d:Q12174|Q12174]] | obesity | [[Labis na katabaan|Katabaan]] | [[Talaksan:Obesity-waist circumference.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 481 | [[:d:Q8492|Q8492]] | juice | [[Katas (inumin)|katas]] | [[Talaksan:Juicing the lemons (6027988479).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 482 | [[:d:Q8253|Q8253]] | fiction | [[kathang-isip]] | [[Talaksan:Alice par John Tenniel 30.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 483 | [[:d:Q7354|Q7354]] | Southern Ocean | [[Katimugang Karagatan]] | [[Talaksan:Location Southern Ocean.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 484 | [[:d:Q7949|Q7949]] | truth | [[Katotohanan]] | |- | style='text-align:right'| 485 | [[:d:Q5586|Q5586]] | Katsushika Hokusai | [[Hokusai|Katsushika Hokusai]] | [[Talaksan:Hokusai as an old man.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 486 | [[:d:Q205|Q205]] | infinity | [[Kawalang-hanggan|Kawalang hangganan]] | [[Talaksan:Infinite.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 487 | [[:d:Q10943|Q10943]] | cheese | [[keso]] | [[Talaksan:Hartkaese HardCheeses.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 488 | [[:d:Q7296|Q7296]] | Mount Kilimanjaro | [[Kilimanjaro]] | [[Talaksan:Mt. Kilimanjaro 12.2006.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 489 | [[:d:Q11570|Q11570]] | kilogram | [[kilogramo]] | [[Talaksan:CGKilogram.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 490 | [[:d:Q7178|Q7178]] | International Red Cross and Red Crescent Movement | [[Kilusang Pandaigdig ng Krus na Pula at Gasuklay na Pula]] | [[Talaksan:Medilunaroja.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 491 | [[:d:Q2329|Q2329]] | chemistry | [[kimika]] | [[Talaksan:Chemicals in flasks.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 492 | [[:d:Q11165|Q11165]] | inorganic chemistry | [[kimikang inorganiko]] | |- | style='text-align:right'| 493 | [[:d:Q11372|Q11372]] | physical chemistry | [[kimikang makapisika]] | [[Talaksan:Lomonosov Chymiae Physicae 1752.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 494 | [[:d:Q11351|Q11351]] | organic chemistry | [[kimikang organiko]] | [[Talaksan:Organic synthesis.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 495 | [[:d:Q3838|Q3838]] | Kinshasa | [[Kinshasa]] | [[Talaksan:Vue Kinshasa.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 496 | [[:d:Q11397|Q11397]] | classical mechanics | [[Klasikong mekanika|klasikong mekaniks]] | [[Talaksan:Newtons cradle animation book.gif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 497 | [[:d:Q7937|Q7937]] | climate | [[klima]] | [[Talaksan:Köppen-Geiger Climate Classification Map (1980–2016) no borders.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 498 | [[:d:Q10285|Q10285]] | Colosseum | [[Koliseo]] | [[Talaksan:Colosseo 2020.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 499 | [[:d:Q1348|Q1348]] | Kolkata | [[Kolkata]] | [[Talaksan:Ketan donate4.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 500 | [[:d:Q7167|Q7167]] | colonialism | [[kolonyalismo]] | [[Talaksan:RomanEmpire 117.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 501 | [[:d:Q3559|Q3559]] | comet | [[kometa]] | [[Talaksan:C2022 E3 (ZTF)- Alessandro Bianconi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 502 | [[:d:Q1004|Q1004]] | comics | [[komiks]] | [[Talaksan:Krazy Kat 1918-09-07.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 503 | [[:d:Q11173|Q11173]] | chemical compound | [[Kompuwestong pangkimika|kompuwesto]] | |- | style='text-align:right'| 504 | [[:d:Q68|Q68]] | computer | [[kompyuter]] | [[Talaksan:Apple II Plus, Museum of the Moving Image.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 505 | [[:d:Q11024|Q11024]] | communication | [[Pakikipagtalastasan|Komunikasyon]] | |- | style='text-align:right'| 506 | [[:d:Q6186|Q6186]] | communism | [[Komunismo]] | [[Talaksan:Comunismo.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 507 | [[:d:Q9581|Q9581]] | Confucianism | [[Confucianismo|Konpusyanismo]] | [[Talaksan:Jiangyin wenmiao dachengdian.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 508 | [[:d:Q7169|Q7169]] | conservatism | [[Konserbatismo]] | [[Talaksan:Conservatism - K. LCCN2011647256 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 509 | [[:d:Q5107|Q5107]] | continent | [[kontinente]] | [[Talaksan:Continentes Wikipedia.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 510 | [[:d:Q9176|Q9176]] | Korean | [[Wikang Koreano|Koreano]] | [[Talaksan:Hangugeo-Chosonmal.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 511 | [[:d:Q1420|Q1420]] | car | [[kotse]] | [[Talaksan:Bundesarchiv Bild 183-J0711-0001-003, Warnemünde, Stau.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 512 | [[:d:Q5375|Q5375]] | cricket | [[Kriket]] | [[Talaksan:Muralitharan bowling to Adam Gilchrist.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 513 | [[:d:Q5043|Q5043]] | Christianity | [[Kristiyanismo]] | [[Talaksan:Jerusalem Holy-Sepulchre Jesus-Detail-01.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 514 | [[:d:Q12546|Q12546]] | Crusades | [[Mga Krusada|Krusada]] | [[Talaksan:Combat deuxième croisade.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 515 | [[:d:Q1075|Q1075]] | color | [[kulay]] | [[Talaksan:Colouring pencils.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 516 | [[:d:Q1390|Q1390]] | insect | [[Insekto|Kulisap]] | [[Talaksan:Insekter.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 517 | [[:d:Q8620|Q8620]] | Kwame Nkrumah | [[Kwame Nkrumah]] | [[Talaksan:Kwame Nkrumah - The National Archives UK - CO 1069-50-1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 518 | [[:d:Q11402|Q11402]] | force | [[Puwersa|lakas]] | [[Talaksan:Force examples.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 519 | [[:d:Q8441|Q8441]] | man | [[lalaki]] | [[Talaksan:Pioneer plaque line-drawing of a human male.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 520 | [[:d:Q7367|Q7367]] | mosquito | [[Lamok]] | [[Talaksan:Mosquito on human skin.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 521 | [[:d:Q7386|Q7386]] | Formicidae | [[langgam]] | [[Talaksan:Meat eater ant feeding on honey02.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 522 | [[:d:Q9333|Q9333]] | Laozi | [[Lao-Tse|Laozi]] | [[Talaksan:Zhang Lu-Laozi Riding an Ox (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 523 | [[:d:Q11410|Q11410]] | game | [[Laro]] | [[Talaksan:Les joueurs de cartes de P. Cézanne (Fondation Vuitton, Paris) (33568651718).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 524 | [[:d:Q11422|Q11422]] | toy | [[Laruan]] | [[Talaksan:Child playing with a toy cart and horse. -front- (9726037522).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 525 | [[:d:Q41670|Q41670]] | Latin alphabet | [[Latin alphabet]] | |- | style='text-align:right'| 526 | [[:d:Q5513|Q5513]] | Lake Baikal | [[Lawa ng Baikal]] | [[Talaksan:Olkhon Island and Lake Baikal.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 527 | [[:d:Q5511|Q5511]] | Lake Tanganyika | [[Lawa ng Tanganyika]] | [[Talaksan:Lake Tanganyika.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 528 | [[:d:Q5505|Q5505]] | Lake Victoria | [[Lawa ng Victoria]] | [[Talaksan:Getting out to fish at dusk.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 529 | [[:d:Q4724|Q4724]] | Le Corbusier | [[Le Corbusier]] | [[Talaksan:Le Corbusier (1964).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 530 | [[:d:Q7243|Q7243]] | Leo Tolstoy | [[Leo Tolstoy]] | [[Talaksan:L.N.Tolstoy Prokudin-Gorsky.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 531 | [[:d:Q762|Q762]] | Leonardo da Vinci | [[Leonardo da Vinci]] | [[Talaksan:Francesco Melzi - Portrait of Leonardo.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 532 | [[:d:Q7604|Q7604]] | Leonhard Euler | [[Leonhard Euler]] | [[Talaksan:Leonhard Euler.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 533 | [[:d:Q7071|Q7071]] | Li Bai | [[Li Bai]] | [[Talaksan:李白.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 534 | [[:d:Q6216|Q6216]] | liberalism | [[liberalismo]] | [[Talaksan:Declaration of the Rights of Man and of the Citizen in 1789.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 535 | [[:d:Q7172|Q7172]] | League of Arab States | [[Ligang Arabe|Ligang Arabo]] | [[Talaksan:Arab Leage HQ 977.PNG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 536 | [[:d:Q8065|Q8065]] | natural disaster | [[Likas na sakuna]] | [[Talaksan:Pinatubo91eruption plume.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 537 | [[:d:Q11435|Q11435]] | liquid | [[likido]] | [[Talaksan:Water drop 001.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 538 | [[:d:Q7944|Q7944]] | earthquake | [[Lindol]] | [[Talaksan:Valdivia after earthquake, 1960.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 539 | [[:d:Q82571|Q82571]] | linear algebra | [[Alhebrang linyar|linear algebra]] | |- | style='text-align:right'| 540 | [[:d:Q8162|Q8162]] | linguistics | [[lingguwistika]] | |- | style='text-align:right'| 541 | [[:d:Q11367|Q11367]] | lipid | [[Lipido|Lipid]] | |- | style='text-align:right'| 542 | [[:d:Q8425|Q8425]] | society | [[Lipunan]] | [[Talaksan:Каменный век (1).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 543 | [[:d:Q8236|Q8236]] | literacy | [[Literasi]] | |- | style='text-align:right'| 544 | [[:d:Q11582|Q11582]] | litre | [[litro]] | [[Talaksan:CubeLitre.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 545 | [[:d:Q9128|Q9128]] | light | [[liwanag]] | [[Talaksan:Emanation.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 546 | [[:d:Q11197|Q11197]] | logarithm | [[logaritmo]] | [[Talaksan:Mplwp log2e10.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 547 | [[:d:Q8078|Q8078]] | logic | [[lohika]] | [[Talaksan:Discourse-into-the-night.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 548 | [[:d:Q84|Q84]] | London | [[Londres]] | [[Talaksan:London Skyline (125508655).jpeg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 549 | [[:d:Q65|Q65]] | Los Angeles | [[Los Angeles]] | [[Talaksan:Los Angeles with Mount Baldy.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 550 | [[:d:Q1779|Q1779]] | Louis Armstrong | [[Louis Armstrong]] | [[Talaksan:Louis Armstrong restored.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 551 | [[:d:Q529|Q529]] | Louis Pasteur | [[Louis Pasteur]] | [[Talaksan:Louis Pasteur (1822 - 1895), microbiologist and chemist Wellcome V0026980.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 552 | [[:d:Q7742|Q7742]] | Louis XIV of France | [[Luis XIV ng Pransiya|Louis XIV ng Pransya]] | [[Talaksan:Louis XIV of France.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 553 | [[:d:Q255|Q255]] | Ludwig van Beethoven | [[Ludwig van Beethoven]] | [[Talaksan:Beethoven.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 554 | [[:d:Q9391|Q9391]] | Ludwig Wittgenstein | [[Ludwig Wittgenstein]] | [[Talaksan:Ludwig Wittgenstein.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 555 | [[:d:Q12493|Q12493]] | dome | [[Lungaw]] | [[Talaksan:Spb 06-2017 img07 Trinity Cathedral.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 556 | [[:d:Q515|Q515]] | city | [[lungsod]] | [[Talaksan:NYC wideangle south from Top of the Rock.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 557 | [[:d:Q237|Q237]] | Vatican City | [[Lungsod ng Vaticano|Lungsod ng Batikano]] | [[Talaksan:0 Basilique Saint-Pierre - Rome (1).JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 558 | [[:d:Q239|Q239]] | Brussels | [[Bruselas|Lungsod ng Bruselas]] | [[Talaksan:Brussels view from Mont des Arts, Brussels, Belgium (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 559 | [[:d:Q1486|Q1486]] | Buenos Aires | [[Lungsod ng Buenos Aires]] | [[Talaksan:Vista aérea de la Plaza del Congreso 10.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 560 | [[:d:Q8673|Q8673]] | Lagos | [[Lagos|Lungsod ng Lagos]] | [[Talaksan:Skywater.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 561 | [[:d:Q1489|Q1489]] | Mexico City | [[Lungsod ng Mehiko]] | [[Talaksan:Sobrevuelos CDMX HJ2A5091 (40386338731).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 562 | [[:d:Q60|Q60]] | New York City | [[Lungsod ng New York]] | [[Talaksan:NYC Downtown Manhattan Skyline seen from Paulus Hook 2019-12-20 IMG 7347 FRD (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 563 | [[:d:Q2807|Q2807]] | Madrid | [[Madrid]] | [[Talaksan:Madrid (38624991251).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 564 | [[:d:Q8436|Q8436]] | family | [[Pamilya|mag-anak]] | [[Talaksan:Inupiat Family from Noatak, Alaska, 1929, Edward S. Curtis (restored).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 565 | [[:d:Q11408|Q11408]] | magnetic field | [[magnetic field]] | [[Talaksan:DipolMagnet.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 566 | [[:d:Q12501|Q12501]] | Great Wall of China | [[Mahabang Muog ng Tsina]] | [[Talaksan:The Great Wall of China at Jinshanling-edit.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 567 | [[:d:Q8276|Q8276]] | Mahabharata | [[Mahabharata]] | [[Talaksan:Kurukshetra.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 568 | [[:d:Q1001|Q1001]] | Mahatma Gandhi | [[Mahatma Gandhi]] | [[Talaksan:Mahatma-Gandhi, studio, 1931.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 569 | [[:d:Q11575|Q11575]] | maize | [[Mais]] | [[Talaksan:Corn ready to produce.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 570 | [[:d:Q11019|Q11019]] | machine | [[Makina]] | [[Talaksan:Bonsack machine.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 571 | [[:d:Q12760|Q12760]] | steam engine | [[Makinang pinasisingawan]] | [[Talaksan:Горизонтальная стационарная паровая машина.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 572 | [[:d:Q11083|Q11083]] | large intestine | [[Malaking bituka]] | [[Talaksan:Blausen 0603 LargeIntestine Anatomy.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 573 | [[:d:Q323|Q323]] | Big Bang | [[Big Bang|Malaking Pagsabog]] | [[Talaksan:CMB Timeline300 no WMAP.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 574 | [[:d:Q12156|Q12156]] | malaria | [[malarya]] | [[Talaksan:Histopathology of malaria exoerythrocytic forms in liver 07G0024 lores.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 575 | [[:d:Q9476|Q9476]] | free will | [[Malayang kalooban]] | [[Talaksan:FreeWillTaxonomy4.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 576 | [[:d:Q11090|Q11090]] | small intestine | [[Maliit na bituka]] | [[Talaksan:Tractus intestinalis intestinum tenue.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 577 | [[:d:Q12167|Q12167]] | malnutrition | [[Malnutrisyon]] | [[Talaksan:Kwashiorkor 6180.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 578 | [[:d:Q7377|Q7377]] | mammal | [[Mamalya]] | |- | style='text-align:right'| 579 | [[:d:Q382441|Q382441]] | marine mammal | [[Mamalyang pandagat]] | [[Talaksan:Ursus maritimus 4 1996-08-04.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 580 | [[:d:Q11009|Q11009]] | nut | [[Nuwes|mani]] | [[Talaksan:Fancy raw mixed nuts macro.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 581 | [[:d:Q780|Q780]] | chicken | [[Manok]] | [[Talaksan:Kruppert Cubalaya cropped.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 582 | [[:d:Q89|Q89]] | apple | [[mansanas]] | [[Talaksan:Honeycrisp.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 583 | [[:d:Q5816|Q5816]] | Mao Zedong | [[Mao Zedong]] | [[Talaksan:Mao Tse Tung.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 584 | [[:d:Q2346|Q2346]] | analytical chemistry | [[Mapanuring kimika]] | [[Talaksan:Gas Chromatography Laboratory.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 585 | [[:d:Q7199|Q7199]] | Marcel Proust | [[Marcel Proust]] | [[Talaksan:Marcel Proust 1895.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 586 | [[:d:Q6101|Q6101]] | Marco Polo | [[Marco Polo]] | [[Talaksan:Marco Polo Mosaic from Palazzo Tursi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 587 | [[:d:Q7186|Q7186]] | Marie Curie | [[Marie Curie]] | [[Talaksan:Marie Curie (1900) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 588 | [[:d:Q4616|Q4616]] | Marilyn Monroe | [[Marilyn Monroe]] | [[Talaksan:Marilyn Monroe in How to Marry a Millionaire.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 589 | [[:d:Q7245|Q7245]] | Mark Twain | [[Mark Twain]] | [[Talaksan:MarkTwain.LOC.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 590 | [[:d:Q4612|Q4612]] | Marlene Dietrich | [[Marlene Dietrich]] | [[Talaksan:Marlene Dietrich Ross-Verlag 0875(crop).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 591 | [[:d:Q111|Q111]] | Mars | [[Marte]] | [[Talaksan:Mars - August 30 2021 - Flickr - Kevin M. Gill.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 592 | [[:d:Q48301|Q48301]] | Martin Heidegger | [[Martin Heidegger]] | [[Talaksan:Heidegger 2 (1960).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 593 | [[:d:Q9554|Q9554]] | Martin Luther | [[Martin Luther]] | [[Talaksan:Lucas Cranach d.Ä. - Martin Luther, 1528 (Veste Coburg).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 594 | [[:d:Q8027|Q8027]] | Martin Luther King Jr. | [[Martin Luther King, Jr.]] | [[Talaksan:Martin Luther King, Jr. and Lyndon Johnson (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 595 | [[:d:Q7264|Q7264]] | Marxism | [[Marxismo]] | [[Talaksan:Marx and Engels.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 596 | [[:d:Q11423|Q11423]] | mass | [[Masa]] | [[Talaksan:2kg Gewicht freigeschnitten.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 597 | [[:d:Q11567|Q11567]] | complex number | [[Komplikadong bilang|masalimuot na bilang]] | |- | style='text-align:right'| 598 | [[:d:Q7365|Q7365]] | muscle | [[Kalamnan|Masel]] | [[Talaksan:Skeletal muscle.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 599 | [[:d:Q12800|Q12800]] | machine gun | [[Masinggan]] | [[Talaksan:De Mitrailleur 7.62mm MAG geplaatst op een grondaffuit (2009 D050713-X1083).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 600 | [[:d:Q7364|Q7364]] | eye | [[Mata]] | [[Talaksan:201405 eye.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 601 | [[:d:Q395|Q395]] | mathematics | [[matematika]] | [[Talaksan:Mathematics.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 602 | [[:d:Q7081|Q7081]] | materialism | [[Materyalismo]] | |- | style='text-align:right'| 603 | [[:d:Q5676|Q5676]] | Matsuo Bashō | [[Matsuo Bashō]] | [[Talaksan:Basho by Buson.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 604 | [[:d:Q9021|Q9021]] | Max Planck | [[Max Planck]] | [[Talaksan:Max Planck.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 605 | [[:d:Q9387|Q9387]] | Max Weber | [[Max Weber]] | [[Talaksan:Max Weber in 1918.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 606 | [[:d:Q12140|Q12140]] | medication | [[medication]] | [[Talaksan:VariousPills.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 607 | [[:d:Q11190|Q11190]] | medicine | [[medisina]] | [[Talaksan:Physical examination.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 608 | [[:d:Q96|Q96]] | Mexico | [[Mehiko]] | [[Talaksan:Ciudad.de.Mexico.City.Distrito.Federal.DF.Paseo.Reforma.Skyline.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 609 | [[:d:Q5806|Q5806]] | Mecca | [[Meka]] | [[Talaksan:Makkah Montage.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 610 | [[:d:Q944|Q944]] | quantum mechanics | [[Mekanikang quantum|mekaniks na kwantum]] | [[Talaksan:Ondaparticula.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 611 | [[:d:Q308|Q308]] | Mercury | [[Merkuryo (planeta)|Merkuryo]] | [[Talaksan:Mercury in color - Prockter07 centered.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 612 | [[:d:Q11767|Q11767]] | Mesopotamia | [[Mesopotamya|Mesopotamia]] | [[Talaksan:Statue Gudea Met 59.2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 613 | [[:d:Q1057|Q1057]] | metabolism | [[Metabolismo]] | [[Talaksan:Metabolism-en.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 614 | [[:d:Q11426|Q11426]] | metal | [[metal]] | [[Talaksan:Métal Hurlant (84368201).jpeg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 615 | [[:d:Q11467|Q11467]] | metallurgy | [[Metalurhiya]] | [[Talaksan:VysokePece1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 616 | [[:d:Q11573|Q11573]] | metre | [[metro]] | [[Talaksan:Platinum-Iridium meter bar.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 617 | [[:d:Q1065|Q1065]] | United Nations | [[Nagkakaisang Bansa|Mga Nagkakaisang Bansa]] | [[Talaksan:Secretary Kerry Addresses Delegates Before Signing the COP21 Climate Change Agreement on Earth Day in New York (26514585581).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 618 | [[:d:Q8750|Q8750]] | Michael Faraday | [[Michael Faraday]] | [[Talaksan:M Faraday Th Phillips oil 1842.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 619 | [[:d:Q2831|Q2831]] | Michael Jackson | [[Michael Jackson]] | [[Talaksan:Michael Jackson 1983 (3x4 cropped) (contrast).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 620 | [[:d:Q5592|Q5592]] | Michelangelo | [[Michelangelo Buonarroti]] | [[Talaksan:Michelangelo Daniele da Volterra (dettaglio).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 621 | [[:d:Q5682|Q5682]] | Miguel de Cervantes | [[Miguel de Cervantes]] | [[Talaksan:Cervantes Jáuregui.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 622 | [[:d:Q5600|Q5600]] | Mimar Sinan | [[Mimar Sinan]] | [[Talaksan:Mimar Sinan, architecte de Soliman le Magnifique.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 623 | [[:d:Q7946|Q7946]] | mineral | [[mineral]] | [[Talaksan:Amethyst sceptre2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 624 | [[:d:Q9134|Q9134]] | mythology | [[mitolohiya]] | [[Talaksan:Michel Corneille the Younger - Iris and Jupiter.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 625 | [[:d:Q12684|Q12684]] | fashion | [[moda]] | [[Talaksan:E1266601 (5398889640).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 626 | [[:d:Q9077|Q9077]] | Moses | [[Moises]] | [[Talaksan:Michelangelo's Moses in San Pietro in Vincoli.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 627 | [[:d:Q11369|Q11369]] | molecule | [[Molekula]] | |- | style='text-align:right'| 628 | [[:d:Q687|Q687]] | Molière | [[Molière]] | [[Talaksan:Pierre Mignard - Portrait de Jean-Baptiste Poquelin dit Molière (1622-1673) - Google Art Project (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 629 | [[:d:Q25326|Q25326]] | | [[Mollusca]] | [[Talaksan:Mollusca.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 630 | [[:d:Q7269|Q7269]] | monarchy | [[monarkiya]] | [[Talaksan:Heraldic Royal Crown (Common).svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 631 | [[:d:Q9159|Q9159]] | monotheism | [[monoteismo]] | |- | style='text-align:right'| 632 | [[:d:Q649|Q649]] | Moscow | [[Mosku]] | [[Talaksan:Saint Basil's Cathedral and the Red Square.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 633 | [[:d:Q9458|Q9458]] | Muhammad | [[Muhammad]] | [[Talaksan:Mohammed.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 634 | [[:d:Q9038|Q9038]] | Muḥammad ibn Musa al-Khwarizmi | [[Muhammad ibn Mūsā al-Khwārizmī]] | [[Talaksan:Al-Khwarizmi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 635 | [[:d:Q1156|Q1156]] | Mumbai | [[Mumbai]] | [[Talaksan:Panoramic view of Taj Palace Hotel and Taj Tower with the iconic Gateway of India in the background (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 636 | [[:d:Q11401|Q11401]] | hip-hop | [[Musikang hip hop]] | [[Talaksan:Afrika Bambaataa and DJ Yutaka (2004).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 637 | [[:d:Q9730|Q9730]] | classical music | [[musikang klasiko]] | |- | style='text-align:right'| 638 | [[:d:Q11399|Q11399]] | rock music | [[Musikang rock]] | [[Talaksan:Beatles ad 1965 just the beatles crop.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 639 | [[:d:Q5152|Q5152]] | Mustafa Kemal Atatürk | [[Mustafa Kemal Atatürk]] | [[Talaksan:Atatürk Kemal.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 640 | [[:d:Q12705|Q12705]] | renewable energy | [[Nababagong enerhiya]] | |- | style='text-align:right'| 641 | [[:d:Q7176|Q7176]] | Naguib Mahfouz | [[Naguib Mahfouz]] | [[Talaksan:Nagib Mahfouz.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 642 | [[:d:Q171195|Q171195]] | Nagarjuna | [[Nagarjuna|Nagëddzunë]] | [[Talaksan:Nagarjuna at Samye Ling Monastery.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 643 | [[:d:Q3870|Q3870]] | Nairobi | [[Nairobi]] | [[Talaksan:Nairobi, view from KICC.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 644 | [[:d:Q11394|Q11394]] | endangered species | [[Espesyeng nanganganib|nanganganib na mga uri]] | [[Talaksan:Ostafrikanisches Spitzmaulnashorn.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 645 | [[:d:Q11468|Q11468]] | nanotechnology | [[Nanoteknolohiya]] | [[Talaksan:Fullerene Nanogears - GPN-2000-001535.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 646 | [[:d:Q517|Q517]] | Napoleon | [[Napoleon I ng Pransiya|Napoleon I ng Pransya]] | [[Talaksan:Jacques-Louis David - The Emperor Napoleon in His Study at the Tuileries - Google Art Project.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 647 | [[:d:Q7184|Q7184]] | NATO | [[Organisasyon ng Tratado ng Hilagang Atlantiko|NATO]] | [[Talaksan:НАТО Самит 2021 NATO Summit 2021 -14.06.2021- (51245988182).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 648 | [[:d:Q1615|Q1615]] | Neil Armstrong | [[Neil Armstrong]] | [[Talaksan:Neil Armstrong pose.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 649 | [[:d:Q13217298|Q13217298]] | Giza Necropolis | [[Nekropolis ng Giza]] | [[Talaksan:All Gizah Pyramids.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 650 | [[:d:Q8023|Q8023]] | Nelson Mandela | [[Nelson Mandela]] | [[Talaksan:Nelson Mandela 1994.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 651 | [[:d:Q5185|Q5185]] | Nematoda | [[Nematode]] | [[Talaksan:Soybean cyst nematode and egg SEM.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 652 | [[:d:Q332|Q332]] | Neptune | [[Neptuno]] | [[Talaksan:Neptune Voyager2 color calibrated.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 653 | [[:d:Q9620|Q9620]] | nerve | [[nerve]] | [[Talaksan:Nerves of the left upper extremity.gif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 654 | [[:d:Q55|Q55]] | Netherlands | [[Netherlands]] | |- | style='text-align:right'| 655 | [[:d:Q1399|Q1399]] | Niccolò Machiavelli | [[Niccolò Machiavelli]] | [[Talaksan:Portrait of Niccolò Machiavelli by Santi di Tito.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 656 | [[:d:Q619|Q619]] | Nicolaus Copernicus | [[Nicolaus Copernicus]] | [[Talaksan:Nikolaus Kopernikus MOT.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 657 | [[:d:Q1033|Q1033]] | Nigeria | [[Nigeria]] | [[Talaksan:The City Gate of Abuja.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 658 | [[:d:Q9036|Q9036]] | Nikola Tesla | [[Nikola Tesla]] | [[Talaksan:Tesla circa 1890.jpeg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 659 | [[:d:Q627|Q627]] | nitrogen | [[Nitroheno]] | [[Talaksan:Fluessiger Stickstoff.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 660 | [[:d:Q7561|Q7561]] | snow | [[Niyebe]] | [[Talaksan:Düsseldorf Hofgarten 2009.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 661 | [[:d:Q9049|Q9049]] | Noam Chomsky | [[Noam Chomsky]] | [[Talaksan:Noam Chomsky portrait 2015.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 662 | [[:d:Q8261|Q8261]] | novel | [[nobela]] | |- | style='text-align:right'| 663 | [[:d:Q83201|Q83201]] | Non-Aligned Movement | [[Non-Aligned Movement]] | [[Talaksan:2019-10-25 Non-Aligned Movement in Baku 1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 664 | [[:d:Q11216|Q11216]] | numerical analysis | [[Pagsusuring pambilang|numerikal na analisis]] | |- | style='text-align:right'| 665 | [[:d:Q12104|Q12104]] | Avena sativa | [[Obena]] | [[Talaksan:Avena sativa L.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 666 | [[:d:Q629|Q629]] | oxygen | [[Oksiheno]] | [[Talaksan:Liquid oxygen in a beaker 4.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 667 | [[:d:Q8467|Q8467]] | Umar ibn Al-Khattāb | [[Umar|Omar]] | [[Talaksan:Rashidun Caliphs Umar ibn Al-Khattāb - عُمر بن الخطّاب ثاني الخلفاء الراشدين.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 668 | [[:d:Q1344|Q1344]] | opera | [[Opera]] | [[Talaksan:Giovanni Paolo Pannini - Fête musicale - 1747.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 669 | [[:d:Q9135|Q9135]] | operating system | [[operating system]] | |- | style='text-align:right'| 670 | [[:d:Q376|Q376]] | clock | [[orasan]] | [[Talaksan:Pendulum clock by Jacob Kock, antique furniture photography, IMG 0931 edit.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 671 | [[:d:Q7795|Q7795]] | Organization of the Petroleum Exporting Countries | [[Organisasyon ng mga Bansang Nagluluwas ng Langis]] | [[Talaksan:Wien - OPEC-Zentrale (a).JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 672 | [[:d:Q7825|Q7825]] | World Trade Organization | [[Pandaigdigang Organisasyon ng Pangangalakal|Organisasyon ng Pandaigdigang Pangangalakal]] | [[Talaksan:Fourth Global Review of Aid for Trade 1691 (9237986689).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 673 | [[:d:Q7239|Q7239]] | organism | [[organismo]] | [[Talaksan:E. coli Bacteria (7316101966).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 674 | [[:d:Q55643|Q55643]] | Oceania | [[Oseaniya]] | [[Talaksan:Oceania satellite.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 675 | [[:d:Q8442|Q8442]] | Otto von Bismarck | [[Otto von Bismarck]] | [[Talaksan:Bundesarchiv Bild 146-2005-0057, Otto von Bismarck.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 676 | [[:d:Q7198|Q7198]] | Ovid | [[Ovidio|Ovid]] | [[Talaksan:Ovid by an anonymous sculptor.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 677 | [[:d:Q5593|Q5593]] | Pablo Picasso | [[Pablo Picasso]] | [[Talaksan:1973 Dokfilm Picasso de Lucien Clergue Condor Films.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 678 | [[:d:Q8445|Q8445]] | marriage | [[pag-aasawa]] | [[Talaksan:Marriage symbol.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 679 | [[:d:Q316|Q316]] | love | [[pag-ibig]] | [[Talaksan:Frank Bernard Dicksee - Romeo and Juliet, 1884.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 680 | [[:d:Q9420|Q9420]] | thought | [[pag-iisip]] | [[Talaksan:Herkulaneischer Meister 002.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 681 | [[:d:Q11034|Q11034]] | printing | [[Paglilimbag|Pag-imprenta]] | [[Talaksan:Close up of Block Printing at Halasur village, Karnataka.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 682 | [[:d:Q7942|Q7942]] | global warming | [[Pag-init ng daigdig]] | [[Talaksan:Change in Average Temperature With Fahrenheit.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 683 | [[:d:Q11398|Q11398]] | biological classification | [[Pag-uuring pambiyolohiya]] | |- | style='text-align:right'| 684 | [[:d:Q11995|Q11995]] | human pregnancy | [[Pagdadalantao|Pagdadalangtao]] | [[Talaksan:Pregnant asian woman.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 685 | [[:d:Q12128|Q12128]] | dentistry | [[Pagdedentista]] | [[Talaksan:Dental surgery aboard USS Eisenhower, January 1990.JPEG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 686 | [[:d:Q7935|Q7935]] | avalanche | [[Pagguho ng yelo|Pagguho]] | [[Talaksan:Laviin MAL-Pamir 85 02.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 687 | [[:d:Q12133|Q12133]] | deafness | [[pagkabingi]] | [[Talaksan:Criança com problema auditivo.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 688 | [[:d:Q10874|Q10874]] | blindness | [[pagkabulag]] | [[Talaksan:Blinde man zoekt zijn weg in de straten van de Joodse volkswijk, Bestanddeelnr 190-0054.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 689 | [[:d:Q2095|Q2095]] | food | [[pagkain]] | [[Talaksan:Good Food Display - NCI Visuals Online.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 690 | [[:d:Q6235|Q6235]] | nationalism | [[Pagkamakabansa]] | |- | style='text-align:right'| 691 | [[:d:Q5916|Q5916]] | spaceflight | [[Paglipad sa kalawakan]] | [[Talaksan:Sputnik asm.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 692 | [[:d:Q8452|Q8452]] | abortion | [[pagpapalaglag]] | [[Talaksan:23 674673M 001-detail.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 693 | [[:d:Q11642|Q11642]] | pottery | [[pagpapalayok]] | [[Talaksan:Pottenbakkersschijf.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 694 | [[:d:Q8707|Q8707]] | Meiji restoration | [[Pagpapanumbalik ng Meiji]] | [[Talaksan:MeijiJoukyou.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 695 | [[:d:Q11990|Q11990]] | reproduction | [[Pagpaparami]] | |- | style='text-align:right'| 696 | [[:d:Q10737|Q10737]] | suicide | [[pagpapatiwakal]] | [[Talaksan:Edouard Manet - Le Suicidé.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 697 | [[:d:Q81041|Q81041]] | water cycle | [[Pagpapaulit-ulit ng tubig]] | |- | style='text-align:right'| 698 | [[:d:Q11629|Q11629]] | painting | [[Pinta|pagpinta]] | [[Talaksan:Adriaen van Ostade 006.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 699 | [[:d:Q7553|Q7553]] | translation | [[Pagsasalin|Pagsasalinwika]] | [[Talaksan:Rosetta Stone.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 700 | [[:d:Q7754|Q7754]] | mathematical analysis | [[pagsusuring matematikal]] | |- | style='text-align:right'| 701 | [[:d:Q169207|Q169207]] | discrimination | [[Pagtatangi]] | |- | style='text-align:right'| 702 | [[:d:Q11978|Q11978]] | digestion | [[Pagtunaw ng pagkain]] | [[Talaksan:Blausen 0316 DigestiveSystem.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 703 | [[:d:Q11032|Q11032]] | newspaper | [[pahayagan]] | [[Talaksan:2011 newspapers Tehran 6030393078.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 704 | [[:d:Q843|Q843]] | Pakistan | [[Pakistan]] | [[Talaksan:Blue Hour at Pakistan Monument.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 705 | [[:d:Q349|Q349]] | sport | [[palakasan]] | [[Talaksan:Youth-soccer-indiana.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 706 | [[:d:Q5389|Q5389]] | Olympic Games | [[Palarong Olimpiko]] | [[Talaksan:Olympic flag.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 707 | [[:d:Q5090|Q5090]] | rice | [[palay]] | [[Talaksan:White, Brown, Red & Wild rice.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 708 | [[:d:Q219060|Q219060]] | Palestine | [[Estado ng Palestina|Palestina]] | [[Talaksan:Palestine - 20190204-DSC 0007.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 709 | [[:d:Q9158|Q9158]] | email | [[palihamang elektroniko]] | |- | style='text-align:right'| 710 | [[:d:Q7188|Q7188]] | government | [[pamahalaan]] | [[Talaksan:De ministers die deel uitmaken van het derde kabinet Van Agt op de trappen van Paleis Huis ten Bosch in 's-Gravenhage. D - SFA001009248.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 711 | [[:d:Q11030|Q11030]] | journalism | [[pamamahayag]] | [[Talaksan:CBC journalists in Montreal.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 712 | [[:d:Q12870|Q12870]] | explosive chemicals | [[Pampasabog]] | [[Talaksan:C4 plastic explosive.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 713 | [[:d:Q11471|Q11471]] | time | [[panahon]] | [[Talaksan:MontreGousset001.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 714 | [[:d:Q11663|Q11663]] | weather | [[Panahon (meteorolohiya)|panahon]] | [[Talaksan:Wikinews weather.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 715 | [[:d:Q11764|Q11764]] | Iron Age | [[Panahong Bakal|Panahon ng Bakal]] | [[Talaksan:HMB Keltengrab Münsingen-Rain Grab 91.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 716 | [[:d:Q11759|Q11759]] | Stone Age | [[Panahong Bato|Panahon ng Bato]] | [[Talaksan:Ggantija Temples (1).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 717 | [[:d:Q12539|Q12539]] | Age of Enlightenment | [[Panahon ng Kaliwanagan]] | |- | style='text-align:right'| 718 | [[:d:Q11761|Q11761]] | Bronze Age | [[Panahong Bronse|Panahon ng Tansong Pula]] | [[Talaksan:Minoan copper ingot from Zakros, Crete.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 719 | [[:d:Q8142|Q8142]] | currency | [[Pananalapi (yunit ng palitan)|pananalapi]] | [[Talaksan:Billets de 5000.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 720 | [[:d:Q7813|Q7813]] | Universal Declaration of Human Rights | [[Pandaigdig na Pagpapahayag ng Karapatang Pantao|Pandaigdig na Pagpapahayag ng mga Karapatan ng Tao]] | [[Talaksan:Eleanor Roosevelt UDHR.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 721 | [[:d:Q7804|Q7804]] | International Monetary Fund | [[Pondo ng Monetaryong Pandaigdig|Pandaigdigang Pondong Pananalapi]] | [[Talaksan:IMF building HR.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 722 | [[:d:Q12457|Q12457]] | International System of Units | [[Pandaigdigang Sistema ng mga Yunit]] | [[Talaksan:International prototype of the kilogram aka Le Grand K.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 723 | [[:d:Q12184|Q12184]] | pandemic | [[pandemya]] | [[Talaksan:The plague of Florence in 1348, as described in Boccaccio's Wellcome L0004057.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 724 | [[:d:Q8463|Q8463]] | slavery | [[Pang-aalipin]] | [[Talaksan:Official medallion of the British Anti-Slavery Society (1795).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 725 | [[:d:Q11538|Q11538]] | mathematical proof | [[Patibay pangmatematika|Pang-matematikang patibay]] | |- | style='text-align:right'| 726 | [[:d:Q8265|Q8265]] | Dream of the Red Chamber | [[Pangarap ng Pulang Silid]] | [[Talaksan:Hongloumeng2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 727 | [[:d:Q11033|Q11033]] | mass media | [[Midyang panlahat|pangmadlang media]] | [[Talaksan:Diarioeluniverso.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 728 | [[:d:Q8242|Q8242]] | literature | [[panitikan]] | [[Talaksan:Old book bindings.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 729 | [[:d:Q11634|Q11634]] | art of sculpture | [[Lilok|Panlililok]] | [[Talaksan:Discobolus in National Roman Museum Palazzo Massimo alle Terme.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 730 | [[:d:Q8188|Q8188]] | syllable | [[pantig]] | |- | style='text-align:right'| 731 | [[:d:Q482|Q482]] | poetry | [[Panulaan]] | [[Talaksan:LeidenWallPoemYeats (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 732 | [[:d:Q11472|Q11472]] | paper | [[papel]] | [[Talaksan:Paperball 2.jpeg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 733 | [[:d:Q90|Q90]] | Paris | [[Paris]] | [[Talaksan:La Tour Eiffel vue de la Tour Saint-Jacques, Paris août 2014 (2).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 734 | [[:d:Q10288|Q10288]] | Parthenon | [[Partenon|Parthenon]] | [[Talaksan:The Parthenon in Athens.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 735 | [[:d:Q7278|Q7278]] | political party | [[Partidong pampolitika|partidong politikal]] | |- | style='text-align:right'| 736 | [[:d:Q8454|Q8454]] | capital punishment | [[parusang kamatayan]] | [[Talaksan:ASC Leiden - F. van der Kraaij Collection - The Hanging of the Harper Seven, Liberia - 16 February 1979 - 01.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 737 | [[:d:Q6223|Q6223]] | fascism | [[Pasismo]] | [[Talaksan:Mussolini and Hitler 1940 (retouched).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 738 | [[:d:Q10998|Q10998]] | potato | [[patatas]] | [[Talaksan:234 Solanum tuberosum L.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 739 | [[:d:Q7372|Q7372]] | shark | [[Pating]] | [[Talaksan:Great white shark south africa.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 740 | [[:d:Q11453|Q11453]] | agricultural irrigation | [[patubig]] | [[Talaksan:PivotIrrigationOnCotton.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 741 | [[:d:Q8479|Q8479]] | Peter the Great | [[Pedro ang Dakila ng Rusya]] | [[Talaksan:Inconnu d'après J.-M. Nattier, Portrait de Pierre Ier (musée de l’Ermitage).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 742 | [[:d:Q11424|Q11424]] | film | [[Pelikula]] | [[Talaksan:Muybridge race horse animated.gif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 743 | [[:d:Q7252|Q7252]] | feminism | [[Peminismo]] | [[Talaksan:Feminist Suffrage Parade in New York City, 1912.jpeg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 744 | [[:d:Q1368|Q1368]] | money | [[pera]] | [[Talaksan:Euro coins and banknotes.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 745 | [[:d:Q5599|Q5599]] | Peter Paul Rubens | [[Peter Paul Rubens]] | [[Talaksan:Sir Peter Paul Rubens - Portrait of the Artist - Google Art Project.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 746 | [[:d:Q167|Q167]] | pi | [[Pi]] | [[Talaksan:Pi-unrolled-720.gif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 747 | [[:d:Q1090|Q1090]] | silver | [[pilak]] | [[Talaksan:Silver crystal.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 748 | [[:d:Q928|Q928]] | Philippines | [[Pilipinas]] | |- | style='text-align:right'| 749 | [[:d:Q5891|Q5891]] | philosophy | [[pilosopiya]] | [[Talaksan:Hortus Deliciarum, Philosophy and the seven liberal arts (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 750 | [[:d:Q12516|Q12516]] | pyramid | [[Piramide]] | [[Talaksan:Great Pyramid of Giza - Pyramid of Khufu.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 751 | [[:d:Q413|Q413]] | physics | [[pisika]] | [[Talaksan:CollageFisica.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 752 | [[:d:Q11429|Q11429]] | nuclear fission | [[Pisyong nukleyar]] | [[Talaksan:Kernspaltung -- induced nuclear fission.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 753 | [[:d:Q5994|Q5994]] | piano | [[Piyano]] | [[Talaksan:Steinway & Sons concert grand piano, model D-274, manufactured at Steinway's factory in Hamburg, Germany.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 754 | [[:d:Q634|Q634]] | planet | [[planeta]] | [[Talaksan:Montage of Our Solar System.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 755 | [[:d:Q10251|Q10251]] | plasma | [[plasma]] | [[Talaksan:Plasma-lamp.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 756 | [[:d:Q11474|Q11474]] | plastic | [[Plastik]] | [[Talaksan:Plastic objects.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 757 | [[:d:Q7950|Q7950]] | plate tectonics | [[Tektonikong plato|plate tectonics]] | [[Talaksan:Plates tect2 en.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 758 | [[:d:Q859|Q859]] | Plato | [[Platon|Plato]] | [[Talaksan:Plato Silanion Musei Capitolini MC1377.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 759 | [[:d:Q11405|Q11405]] | flute | [[Bansi|plawta]] | [[Talaksan:Fluiers.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 760 | [[:d:Q9163|Q9163]] | polytheism | [[politeismo]] | [[Talaksan:Jacopo Zucchi - The Assembly of the Gods - WGA26036.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 761 | [[:d:Q7163|Q7163]] | politics | [[politika]] | [[Talaksan:RIAN archive 828797 Mikhail Gorbachev addressing UN General Assembly session.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 762 | [[:d:Q933|Q933]] | South Pole | [[Timog Polo|Polong Timog]] | [[Talaksan:Geographic Southpole crop.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 763 | [[:d:Q36|Q36]] | Poland | [[Polonya]] | [[Talaksan:Warsaw Old Town Market Square 10.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 764 | [[:d:Q12195|Q12195]] | poliomyelitis | [[Polio|Polyo]] | [[Talaksan:Polio sequelle.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 765 | [[:d:Q8183|Q8183]] | phoneme | [[ponema]] | |- | style='text-align:right'| 766 | [[:d:Q45|Q45]] | Portugal | [[Portugal]] | [[Talaksan:Carte du Portugal.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 767 | [[:d:Q11633|Q11633]] | photography | [[potograpiya]] | [[Talaksan:Winterswijk (NL), Woold, Boven Slinge -- 2014 -- 3170.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 768 | [[:d:Q11982|Q11982]] | photosynthesis | [[potosintesis]] | [[Talaksan:Leaves in iran برگ گلها و گیاهان ایرانی 32.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 769 | [[:d:Q150|Q150]] | French | [[Wikang Pranses|Pranses]] | [[Talaksan:JO199411392.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 770 | [[:d:Q142|Q142]] | France | [[Pransiya]] | [[Talaksan:Paris from the Arc de Triomphe, 17 October 2019.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 771 | [[:d:Q11756|Q11756]] | prehistory | [[Prehistorya|Prehistorikong kasaysayan]] | [[Talaksan:PSM V44 D647 Delineations on pieces of antler.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 772 | [[:d:Q7380|Q7380]] | primate | [[Primates|Primate]] | [[Talaksan:Primates - some families.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 773 | [[:d:Q12514|Q12514]] | Three Gorges Dam | [[Prinsa ng Tatlong Bangin]] | [[Talaksan:ThreeGorgesDam-China2009.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 774 | [[:d:Q9492|Q9492]] | probability | [[Probabilidad]] | [[Talaksan:Nuvola apps atlantik.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 775 | [[:d:Q7281|Q7281]] | propaganda | [[propaganda]] | [[Talaksan:Affiche émigration JP au BR-déb. XXe s..jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 776 | [[:d:Q23540|Q23540]] | Protestantism | [[Protestantismo]] | [[Talaksan:Lutherbibel.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 777 | [[:d:Q8054|Q8054]] | protein | [[protina]] | [[Talaksan:Estruturas de proteínas.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 778 | [[:d:Q10892|Q10892]] | protist | [[Protista]] | [[Talaksan:DysnectesBrevis.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 779 | [[:d:Q8137|Q8137]] | capital | [[Kapital (ekonomika)|Puhunan]] | |- | style='text-align:right'| 780 | [[:d:Q12861|Q12861]] | gunpowder | [[pulbura]] | [[Talaksan:2023 Czarny proch Vesuvit LC (3).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 781 | [[:d:Q12192|Q12192]] | pneumonia | [[Pulmonya]] | [[Talaksan:Pneumonia, mixed patterns, lobar and bronchopneumonia (3679096639).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 782 | [[:d:Q10987|Q10987]] | honey | [[Pulot-pukyutan|pulot]] | [[Talaksan:Runny hunny.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 783 | [[:d:Q9149|Q9149]] | fundamentalism | [[pundamentalismo]] | |- | style='text-align:right'| 784 | [[:d:Q10884|Q10884]] | tree | [[puno]] | [[Talaksan:Alnus glutinosa 011.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 785 | [[:d:Q11348|Q11348]] | function | [[Punsiyon (matematika)|punsiyon]] | [[Talaksan:Exp re.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 786 | [[:d:Q146|Q146]] | cat | [[pusa]] | [[Talaksan:Cat grooming.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 787 | [[:d:Q1072|Q1072]] | heart | [[Puso (anatomiya)|puso]] | [[Talaksan:Heart numlabels.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 788 | [[:d:Q11518|Q11518]] | Pythagorean theorem | [[Teorema ni Pitagoras|Pythagorean theorem]] | [[Talaksan:Pythagorean.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 789 | [[:d:Q7315|Q7315]] | Pyotr Ilyich Tchaikovsky | [[Peter Ilyich Tchaikovsky|Pëtr Čajkovskij]] | [[Talaksan:Porträt des Komponisten Pjotr I. Tschaikowski (1840-1893).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 790 | [[:d:Q7241|Q7241]] | Rabindranath Tagore | [[Rabindranath Tagore]] | [[Talaksan:Rabindranath Tagore in 1909.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 791 | [[:d:Q11448|Q11448]] | radioactivity | [[radioactivity]] | [[Talaksan:Alpha Decay.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 792 | [[:d:Q12969754|Q12969754]] | electromagnetic radiation | [[radyasyong elektromagnetiko]] | [[Talaksan:EM spectrumrevised.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 793 | [[:d:Q872|Q872]] | radio | [[Radyo]] | [[Talaksan:Biblis RFE RL 01.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 794 | [[:d:Q5597|Q5597]] | Raphael | [[Rafael Sanzio]] | [[Talaksan:Raffaello Sanzio.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 795 | [[:d:Q8461|Q8461]] | racism | [[rasismo]] | [[Talaksan:1943 Colored Waiting Room Sign.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 796 | [[:d:Q9510|Q9510]] | reality | [[reality]] | |- | style='text-align:right'| 797 | [[:d:Q2269|Q2269]] | Industrial Revolution | [[Rebolusyong Industriyal]] | [[Talaksan:Mémoires de la Société géologique de France (IA meymoiresdelaso00socig).pdf|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 798 | [[:d:Q128593|Q128593]] | reincarnation | [[reengkarnasyon]] | [[Talaksan:Reincarnation AS.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 799 | [[:d:Q9794|Q9794]] | reggae | [[reggae]] | [[Talaksan:Buju Banton.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 800 | [[:d:Q9174|Q9174]] | religion | [[relihiyon]] | [[Talaksan:16 religionist symbols.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 801 | [[:d:Q5598|Q5598]] | Rembrandt | [[Rembrandt]] | [[Talaksan:Rembrandt van Rijn - Self-Portrait - Google Art Project.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 802 | [[:d:Q4692|Q4692]] | Renaissance | [[Renasimiyento]] | [[Talaksan:'David' by Michelangelo JBU04.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 803 | [[:d:Q9191|Q9191]] | René Descartes | [[René Descartes]] | [[Talaksan:Frans Hals - Portret van René Descartes.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 804 | [[:d:Q12562|Q12562]] | Protestant Reformation | [[Repormang Protestante]] | [[Talaksan:95Thesen facsimile colour.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 805 | [[:d:Q10811|Q10811]] | Reptilia | [[Reptilya]] | [[Talaksan:Extant reptilia.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 806 | [[:d:Q7270|Q7270]] | republic | [[Republika]] | [[Talaksan:Forms of government.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 807 | [[:d:Q148|Q148]] | People's Republic of China | [[Tsina|Republikang Bayan ng Tsina]] | [[Talaksan:Badaling China Great-Wall-of-China-01.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 808 | [[:d:Q5321|Q5321]] | resistor | [[resistor]] | [[Talaksan:Electronic-Axial-Lead-Resistors-Array.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 809 | [[:d:Q472287|Q472287]] | respiration | [[Paghinga|Respirasyon]] | [[Talaksan:Bubble Blowing 15.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 810 | [[:d:Q1511|Q1511]] | Richard Wagner | [[Richard Wagner]] | [[Talaksan:RichardWagner.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 811 | [[:d:Q8678|Q8678]] | Rio de Janeiro | [[Rio de Janeiro]] | [[Talaksan:Cidade Maravilhosa.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 812 | [[:d:Q926|Q926]] | Roald Amundsen | [[Roald Amundsen]] | [[Talaksan:Amundsen in fur skins.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 813 | [[:d:Q11012|Q11012]] | robot | [[robot]] | [[Talaksan:Artaic Mosaic Fabrication Robot.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 814 | [[:d:Q5463|Q5463]] | Rocky Mountains | [[Bulubunduking Rocky|Rocky Mountains]] | [[Talaksan:Moraine Lake 17092005.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 815 | [[:d:Q10850|Q10850]] | Rodentia | [[Rodentia]] | [[Talaksan:Tamias striatus CT.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 816 | [[:d:Q220|Q220]] | Rome | [[Roma]] | [[Talaksan:Rome Skyline (8012016319).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 817 | [[:d:Q12544|Q12544]] | Byzantine Empire | [[Silangang Imperyong Romano|Romanong Imperyo sa Silangan]] | |- | style='text-align:right'| 818 | [[:d:Q7231|Q7231]] | | [[Rosa Luxemburg]] | [[Talaksan:Rosa Luxemburg.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 819 | [[:d:Q5378|Q5378]] | rugby | [[Rugbi]] | [[Talaksan:USO - Saracens - 20151213 - Maro Itoje attacking.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 820 | [[:d:Q159|Q159]] | Russia | [[Rusya]] | [[Talaksan:Kremlin Moscow.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 821 | [[:d:Q503|Q503]] | banana | [[saging]] | [[Talaksan:Banana on whitebackground.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 822 | [[:d:Q6583|Q6583]] | Sahara | [[Sahara]] | [[Talaksan:Sahara real color.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 823 | [[:d:Q11081|Q11081]] | Alzheimer's disease | [[Sakit na Alzheimer]] | [[Talaksan:Auguste D aus Marktbreit.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 824 | [[:d:Q12198|Q12198]] | sexually transmitted infection | [[sakit na naipapasa sa pakikipagtalik]] | [[Talaksan:Captain Condom and Lady Latex comic cover.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 825 | [[:d:Q86|Q86]] | headache | [[sakit ng ulo]] | [[Talaksan:The Headache (caricature) RMG PW3879.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 826 | [[:d:Q12135|Q12135]] | mental disorder | [[sakit sa pag-iisip]] | [[Talaksan:Gautier - Salpetriere.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 827 | [[:d:Q8581|Q8581]] | Saladin | [[Saladin]] | [[Talaksan:Al-Nasir I Salah al-Din Yusuf (Saladin). AH 564-589 (1169-1193 CE) Æ Dirham (30.1mm, 13.28 g, 6h). Without mint-name. Dated AH 586 (AD 1190-91). Sultan sitting facing, cross-legged, on high-backed throne (obverse).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 828 | [[:d:Q11469|Q11469]] | glass | [[Salamin (materyales)|salamin]] | [[Talaksan:Drinkware.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 829 | [[:d:Q7755|Q7755]] | constitution | [[saligang batas]] | [[Talaksan:A Carta Constitucional e a família real.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 830 | [[:d:Q8171|Q8171]] | word | [[salita]] | [[Talaksan:Codex claromontanus latin (The S.S. Teacher's Edition-The Holy Bible - Plate XXVIII).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 831 | [[:d:Q5577|Q5577]] | Salvador Dalí | [[Salvador Dalí]] | [[Talaksan:Salvador Dalí 1939.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 832 | [[:d:Q7768|Q7768]] | Association of Southeast Asian Nations | [[Samahan ng mga Bansa sa Timog-Silangang Asya]] | [[Talaksan:ASEAN HQ 1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 833 | [[:d:Q7817|Q7817]] | World Health Organization | [[Pandaigdigang Organisasyon sa Kalusugan|Samahan ng Pandaigdigang Kalusugan]] | [[Talaksan:World Health Organisation headquarters, Geneva, north and west sides 2007.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 834 | [[:d:Q11403|Q11403]] | samba | [[samba]] | [[Talaksan:Funchal, Cortejo Alegórico de Carnaval (2026) 07.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 835 | [[:d:Q7785|Q7785]] | Commonwealth of Nations | [[Komonwelt ng mga Bansa|Sampamahalaan ng mga Bansa]] | [[Talaksan:Marlborough House.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 836 | [[:d:Q656|Q656]] | Saint Petersburg | [[San Petersburgo]] | [[Talaksan:Peter & Paul fortress in SPB 03.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 837 | [[:d:Q728|Q728]] | weapon | [[sandata]] | [[Talaksan:Sabre bayonette carabine.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 838 | [[:d:Q12802|Q12802]] | nuclear weapon | [[Sandatang nukleyar|Sandatang nuklear]] | [[Talaksan:Nagasakibomb.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 839 | [[:d:Q12796|Q12796]] | firearm | [[Sandatang pumuputok]] | [[Talaksan:Gun from upper west region.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 840 | [[:d:Q1|Q1]] | universe | [[Uniberso|sansinukob]] | [[Talaksan:NASA-HS201427a-HubbleUltraDeepField2014-20140603.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 841 | [[:d:Q12171|Q12171]] | menstruation | [[Regla|Sapanahon]] | [[Talaksan:MenstrualCycle2 es.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 842 | [[:d:Q4605|Q4605]] | Sarah Bernhardt | [[Sarah Bernhardt]] | [[Talaksan:Face detail, Sarah Bernhardt as Doña Sol in Hernani (cropped).png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 843 | [[:d:Q11436|Q11436]] | aircraft | [[Sasakyang panghimpapawid]] | [[Talaksan:Collection of military aircraft.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 844 | [[:d:Q193|Q193]] | Saturn | [[Saturno (planeta)|Saturno]] | [[Talaksan:8423 20181 1saturn2016.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 845 | [[:d:Q8873|Q8873]] | Satyajit Ray | [[Satyajit Ray]] | [[Talaksan:Satyajit Ray in New York (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 846 | [[:d:Q851|Q851]] | Saudi Arabia | [[Saudi Arabia]] | [[Talaksan:Saudi Arabia - Location Map (2013) - SAU - UNOCHA.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 847 | [[:d:Q11639|Q11639]] | dance | [[sayaw]] | [[Talaksan:Dance-At-Bougival.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 848 | [[:d:Q11577|Q11577]] | Hordeum vulgare | [[Sebada]] | [[Talaksan:Champ d'Orge carrée (Hordeum vulgare).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 849 | [[:d:Q12099|Q12099]] | Secale cereale | [[Secale cereale]] | [[Talaksan:Ear of rye.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 850 | [[:d:Q11574|Q11574]] | second | [[segundo]] | |- | style='text-align:right'| 851 | [[:d:Q7868|Q7868]] | cell | [[Selula]] | [[Talaksan:Ventricaria ventricosa.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 852 | [[:d:Q11456|Q11456]] | semiconductor | [[Semikonduktor]] | [[Talaksan:Capteurs CCD et CMOS.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 853 | [[:d:Q5300|Q5300]] | central processing unit | [[CPU|sentral na nagpoprosesong unit]] | [[Talaksan:2023 Intel Core i7 12700KF (3).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 854 | [[:d:Q8684|Q8684]] | Seoul | [[Seoul]] | [[Talaksan:경복궁 전경.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 855 | [[:d:Q44|Q44]] | beer | [[serbesa]] | [[Talaksan:NCI Visuals Food Beer.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 856 | [[:d:Q8003|Q8003]] | Sergei Eisenstein | [[Sergei Eisenstein]] | [[Talaksan:Sergei Eisenstein 03.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 857 | [[:d:Q8686|Q8686]] | Shanghai | [[Shanghai]] | [[Talaksan:20191222陆家嘴.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 858 | [[:d:Q7192|Q7192]] | Qin Shi Huang | [[Qin Shi Huang|Shih Huang Ti]] | [[Talaksan:Qinshihuang.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 859 | [[:d:Q9585|Q9585]] | Shia Islam | [[Shiismo]] | |- | style='text-align:right'| 860 | [[:d:Q812767|Q812767]] | Shinto | [[Shinto]] | [[Talaksan:Hakone Shrine Haiden.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 861 | [[:d:Q8279|Q8279]] | Shahnameh | [[Shāhnāmeh]] | [[Talaksan:The Court of Gayumars (Cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 862 | [[:d:Q9441|Q9441]] | The Buddha | [[Gautama Buddha|Siddharta Gautama Buddha]] | [[Talaksan:Buddha in Sarnath Museum (Dhammajak Mutra).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 863 | [[:d:Q9215|Q9215]] | Sigmund Freud | [[Sigmund Freud]] | [[Talaksan:Sigmund Freud, by Max Halberstadt (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 864 | [[:d:Q9316|Q9316]] | Sikhism | [[Sikhismo]] | [[Talaksan:Sikh pilgrim at the Golden Temple (Harmandir Sahib) in Amritsar, India.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 865 | [[:d:Q9418|Q9418]] | psychology | [[sikolohiya]] | [[Talaksan:Greek uc psi icon.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 866 | [[:d:Q9372|Q9372]] | Sima Qian | [[Sima Qian]] | [[Talaksan:Si maqian.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 867 | [[:d:Q9592|Q9592]] | Catholic Church | [[Simbahang Katoliko|Simbahang Katolika Romana]] | [[Talaksan:Saint Peter's Basilica facade, Rome, Italy.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 868 | [[:d:Q12485|Q12485]] | symmetry | [[simetriya]] | [[Talaksan:Brügge-Liebfrauenkirche-Prunkgräber DSC0166.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 869 | [[:d:Q7197|Q7197]] | Simone de Beauvoir | [[Simone de Beauvoir]] | [[Talaksan:Simone de Beauvoir2.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 870 | [[:d:Q8605|Q8605]] | Simón Bolívar | [[Simón Bolívar]] | [[Talaksan:Simón Bolívar by Acevedo Bernal, 1922.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 871 | [[:d:Q11768|Q11768]] | Ancient Egypt | [[Sinaunang Ehipto]] | [[Talaksan:Egypt.Giza.Sphinx.02 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 872 | [[:d:Q11772|Q11772]] | Ancient Greece | [[Sinaunang Gresya]] | [[Talaksan:Sicily Selinunte Temple E (Hera).JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 873 | [[:d:Q334|Q334]] | Singapore | [[Singapura|Singapore]] | [[Talaksan:Raffles Place.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 874 | [[:d:Q735|Q735]] | art | [[sining]] | [[Talaksan:Sebastiano Ricci 002.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 875 | [[:d:Q11417|Q11417]] | martial arts | [[sining pandigma]] | [[Talaksan:Martial arts - Fragrant Hills.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 876 | [[:d:Q11210|Q11210]] | coordinate system | [[sistema ng koordinado]] | [[Talaksan:Coordinate-system-in-mirror.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 877 | [[:d:Q8192|Q8192]] | writing system | [[Sistema ng pagsulat|sistema sa pagsulat]] | [[Talaksan:World alphabets & writing systems.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 878 | [[:d:Q11078|Q11078]] | endocrine system | [[Sistemang endokrina]] | [[Talaksan:Endocrine English.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 879 | [[:d:Q1059|Q1059]] | immunity | [[Sistemang inmune|sistemang immuno]] | |- | style='text-align:right'| 880 | [[:d:Q9404|Q9404]] | nervous system | [[Sistemang nerbiyos]] | [[Talaksan:Nervous System (PSF).png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 881 | [[:d:Q11101|Q11101]] | sensory nervous system | [[Sistemang pandama]] | |- | style='text-align:right'| 882 | [[:d:Q544|Q544]] | Solar System | [[Sistemang Solar|Sistemang Pang-araw]] | [[Talaksan:Solar System true color.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 883 | [[:d:Q124794|Q124794]] | taste | [[Lasa|sistemang panlasa]] | [[Talaksan:Tongue-bitter.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 884 | [[:d:Q9649|Q9649]] | human digestive system | [[Sistemang panunaw]] | [[Talaksan:Digestive system diagram en.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 885 | [[:d:Q7895|Q7895]] | reproductive system | [[Sistemang reproduktibo]] | |- | style='text-align:right'| 886 | [[:d:Q7891|Q7891]] | respiratory system | [[Sistemang respiratoryo]] | [[Talaksan:Respiratory system complete en.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 887 | [[:d:Q11068|Q11068]] | circulatory system | [[sistemang sirkulatoryo]] | [[Talaksan:Blutkreislauf.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 888 | [[:d:Q681949|Q681949]] | SM Sultan | [[SM Sultan]] | |- | style='text-align:right'| 889 | [[:d:Q913|Q913]] | Socrates | [[Sokrates|Socrates]] | [[Talaksan:Socrates Louvre.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 890 | [[:d:Q7397|Q7397]] | software | [[software]] | [[Talaksan:Kmail.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 891 | [[:d:Q11438|Q11438]] | solid | [[solido]] | [[Talaksan:Different minerals.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 892 | [[:d:Q12143|Q12143]] | time zone | [[sona ng oras]] | [[Talaksan:World Time Zones Map.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 893 | [[:d:Q7235|Q7235]] | Sophocles | [[Sopokles]] | [[Talaksan:Ny Carlsberg Glyptothek - Sophokles.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 894 | [[:d:Q332062|Q332062]] | Sorghum bicolor | [[Sorghum bicolor]] | [[Talaksan:Sorghum bicolor03.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 895 | [[:d:Q9601|Q9601]] | Zoroastrianism | [[Zoroastrianismo|Soroastrismo]] | [[Talaksan:Faravahar.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 896 | [[:d:Q7272|Q7272]] | socialism | [[sosyalismo]] | |- | style='text-align:right'| 897 | [[:d:Q2001|Q2001]] | Stanley Kubrick | [[Stanley Kubrick]] | [[Talaksan:Stanley Kubrick (1949 portrait by Phillip Harrington - cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 898 | [[:d:Q11430|Q11430]] | state of matter | [[state of matter]] | [[Talaksan:Phase change - en.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 899 | [[:d:Q8877|Q8877]] | Steven Spielberg | [[Steven Spielberg]] | [[Talaksan:Steven Spielberg 2025.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 900 | [[:d:Q12202|Q12202]] | stroke | [[stroke]] | [[Talaksan:MCA-Stroke-Brain-Humn-2A.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 901 | [[:d:Q2811|Q2811]] | submarine | [[Submarino]] | [[Talaksan:Submarine dive.gif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 902 | [[:d:Q1049|Q1049]] | Sudan | [[Sudan]] | [[Talaksan:Western Deffufa - Kerma.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 903 | [[:d:Q9603|Q9603]] | Sufism | [[Sufismo]] | [[Talaksan:Tomb of Abdul Qadir Jilani, Baghdad.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 904 | [[:d:Q11416|Q11416]] | gambling | [[sugal]] | [[Talaksan:Gambling image.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 905 | [[:d:Q8196|Q8196]] | Arabic alphabet | [[Alpabetong Arabe|sulat Arabo]] | [[Talaksan:Arabic-script.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 906 | [[:d:Q8474|Q8474]] | Suleiman the Magnificent | [[Suleiman I]] | [[Talaksan:Suleyman (enthroned, receiving Barbarossa in 1533). Süleymanname (1558).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 907 | [[:d:Q35355|Q35355]] | Sumer | [[Sumerya|Sumeria]] | [[Talaksan:Orientmitja2300aC.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 908 | [[:d:Q8573|Q8573]] | Sun Yat-sen | [[Sun Yat-sen|Sun Yat Sen]] | [[Talaksan:孙中山肖像.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 909 | [[:d:Q8070|Q8070]] | tsunami | [[Sunami]] | [[Talaksan:Tsunami by hokusai 19th century.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 910 | [[:d:Q483654|Q483654]] | Sunni Islam | [[Sunismo]] | [[Talaksan:رسم تعبيري للفظ الجلالة ومن يجلهم أهل السنة.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 911 | [[:d:Q9103|Q9103]] | female breast | [[Suso]] | [[Talaksan:Breasts close-up (4).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 912 | [[:d:Q39|Q39]] | Switzerland | [[Suwisa]] | |- | style='text-align:right'| 913 | [[:d:Q6388|Q6388]] | swimming | [[swimming]] | [[Talaksan:Two people swimming outdoors.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 914 | [[:d:Q3130|Q3130]] | Sydney | [[Sidney|Sydney]] | [[Talaksan:00 3178 Sydney, Australia.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 915 | [[:d:Q9734|Q9734]] | symphony | [[symphony]] | [[Talaksan:Eindhoven4.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 916 | [[:d:Q174|Q174]] | São Paulo | [[São Paulo]] | [[Talaksan:Sao Paulo Skyline in Brazil.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 917 | [[:d:Q12791|Q12791]] | sword | [[tabak]] | [[Talaksan:Albion Hospitaller Medieval Sword 1 (6092737619) (II).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 918 | [[:d:Q1566|Q1566]] | tobacco | [[tabako]] | [[Talaksan:Tabak 9290019.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 919 | [[:d:Q3947|Q3947]] | house | [[Bahay|tahanan]] | [[Talaksan:Ranch style home in Salinas, California.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 920 | [[:d:Q7362|Q7362]] | ear | [[tainga]] | [[Talaksan:Closeup of a human ear.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 921 | [[:d:Q10693|Q10693]] | periodic table | [[Talahanayang peryodiko|talaang peryodiko]] | [[Talaksan:Periodic table (32-col, enwiki), black and white.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 922 | [[:d:Q199804|Q199804]] | chronic obstructive pulmonary disease | [[Talamak na nakakahawang sakit sa baga]] | [[Talaksan:Centrilobular emphysema 865 lores.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 923 | [[:d:Q11404|Q11404]] | drum | [[Tambol]] | [[Talaksan:DrumMozartRegiment.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 924 | [[:d:Q11635|Q11635]] | theatre | [[tanghalan]] | [[Talaksan:Ana Maria Ventura como Altisidora en "La enamorada del rey" (1988).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 925 | [[:d:Q12876|Q12876]] | tank | [[Tangke]] | [[Talaksan:Char T 34 noBG.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 926 | [[:d:Q924|Q924]] | Tanzania | [[Tanzania]] | [[Talaksan:Tanzania - Location Map (2013) - TZA - UNOCHA.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 927 | [[:d:Q5|Q5]] | human | [[tao]] | [[Talaksan:Akha cropped hires.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 928 | [[:d:Q577|Q577]] | year | [[taon]] | [[Talaksan:Analemma fishburn.tif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 929 | [[:d:Q9598|Q9598]] | Taoism | [[Taoismo|Tawismo]] | [[Talaksan:Taoist ceremony at Xiao ancestral temple in Chaoyang, Shantou, Guangdong (daoshi) (1).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 930 | [[:d:Q3616|Q3616]] | Tehran | [[Teheran|Tehrān]] | [[Talaksan:North of tehran.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 931 | [[:d:Q11016|Q11016]] | technology | [[teknolohiya]] | [[Talaksan:Technologie.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 932 | [[:d:Q11661|Q11661]] | information technology | [[Teknolohiyang pang-impormasyon]] | [[Talaksan:Papertape3.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 933 | [[:d:Q289|Q289]] | television | [[telebisyon]] | [[Talaksan:LG smart TV.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 934 | [[:d:Q11035|Q11035]] | telephone | [[Telepono]] | [[Talaksan:Telefon BW 2012-02-18 13-44-32.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 935 | [[:d:Q11466|Q11466]] | temperature | [[temperatura]] | [[Talaksan:Pakkanen.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 936 | [[:d:Q847|Q847]] | tennis | [[Tennis|tenis]] | [[Talaksan:Roger Federer 2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 937 | [[:d:Q12479|Q12479]] | number theory | [[Teorya ng bilang|teoriya ng bilang]] | [[Talaksan:Euclid's Orchard (large).svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 938 | [[:d:Q12482|Q12482]] | set theory | [[Teorya ng pangkat|teoriya ng hanay]] | |- | style='text-align:right'| 939 | [[:d:Q11452|Q11452]] | general relativity | [[Teorya ng pangkalahatang relatibidad|teoriya ng pangkalahatang relatibidad]] | [[Talaksan:EinsteinLeiden4.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 940 | [[:d:Q11473|Q11473]] | thermodynamics | [[termodinamika]] | [[Talaksan:Heat engine summary.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 941 | [[:d:Q7283|Q7283]] | terrorism | [[terorismo]] | [[Talaksan:North face south tower after plane strike 9-11.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 942 | [[:d:Q869|Q869]] | Thailand | [[Taylandiya|Thailand]] | [[Talaksan:Temple of the Emerald of buddha or Wat Phra Kaew (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 943 | [[:d:Q1299|Q1299]] | The Beatles | [[The Beatles]] | [[Talaksan:Beatles Trenter 1963.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 944 | [[:d:Q8743|Q8743]] | Thomas Edison | [[Thomas Edison]] | [[Talaksan:Thomas Edison2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 945 | [[:d:Q80|Q80]] | Tim Berners-Lee | [[Tim Berners-Lee]] | [[Talaksan:LS3 4919 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 946 | [[:d:Q18|Q18]] | South America | [[Timog Amerika]] | [[Talaksan:South America satellite orthographic.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 947 | [[:d:Q258|Q258]] | South Africa | [[Timog Aprika]] | [[Talaksan:South Africa - Location Map (2013) - ZAF - UNOCHA.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 948 | [[:d:Q11409|Q11409]] | apartheid | [[Aparteid|Timog Aprika sa ilalim ng apartheid]] | [[Talaksan:DurbanSign1989.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 949 | [[:d:Q884|Q884]] | South Korea | [[Timog Korea]] | [[Talaksan:South Korea - Location Map (2013) - KOR - UNOCHA.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 950 | [[:d:Q8462|Q8462]] | Timur | [[Tamerlan|Timur]] | [[Talaksan:Timur seated (earliest known portrait), Timurid genealogy, 1405-1409, Samarkand (TSMK, H2152).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 951 | [[:d:Q1096|Q1096]] | tin | [[Lata|tin]] | [[Talaksan:Cín.PNG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 952 | [[:d:Q7802|Q7802]] | bread | [[tinapay]] | [[Talaksan:Assorted bread.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 953 | [[:d:Q1490|Q1490]] | Tokyo | [[Tokyo]] | [[Talaksan:Skyscrapers of Shinjuku 2009 January (revised).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 954 | [[:d:Q9438|Q9438]] | Thomas Aquinas | [[Tomas ng Aquino]] | [[Talaksan:St-thomas-aquinasFXD.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 955 | [[:d:Q12518|Q12518]] | tower | [[Tore]] | [[Talaksan:Tour Eiffel Wikimedia Commons (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 956 | [[:d:Q243|Q243]] | Eiffel Tower | [[Toreng Eiffel]] | [[Talaksan:Tour Eiffel Wikimedia Commons.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 957 | [[:d:Q11022|Q11022]] | screw | [[Tornilyo]] | [[Talaksan:Black wood screw with flat Phillips head.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 958 | [[:d:Q2840|Q2840]] | influenza | [[trangkaso]] | [[Talaksan:H1N1 Influenza Virus Particles (8411599236).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 959 | [[:d:Q5339|Q5339]] | transistor | [[Transistor]] | [[Talaksan:Transistors.agr.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 960 | [[:d:Q11658|Q11658]] | transformer | [[transpormador]] | [[Talaksan:Philips N4422 - power supply transformer-2098.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 961 | [[:d:Q7590|Q7590]] | transport | [[Transportasyon]] | [[Talaksan:PL Mirandola Czem chciał zostać Janek mały 1925 page19.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 962 | [[:d:Q8736|Q8736]] | Treaty of Versailles | [[Tratado sa Versalles (1919)|Tratado ng Versailles]] | [[Talaksan:Treaty of Versailles, English version.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 963 | [[:d:Q870|Q870]] | train | [[tren]] | [[Talaksan:UBTZ 2TE116UM-022 Cagaan Had - Sumangijn Zoo.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 964 | [[:d:Q15645384|Q15645384]] | wheat | [[trigo]] | [[Talaksan:Wheat close-up.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 965 | [[:d:Q8084|Q8084]] | trigonometry | [[trigonometriya]] | [[Talaksan:Fotothek df tg 0000230 Geometrie ^ Trigonometrie.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 966 | [[:d:Q9595|Q9595]] | Trimurti | [[Trimurti]] | [[Talaksan:UgrataraTemple2 (cropped).jpeg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 967 | [[:d:Q8338|Q8338]] | trumpet | [[Trumpeta]] | [[Talaksan:Trumpet 1.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 968 | [[:d:Q6097|Q6097]] | tea | [[Tsaa]] | [[Talaksan:Tea in different grade of fermentation.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 969 | [[:d:Q195|Q195]] | chocolate | [[tsokolate]] | [[Talaksan:Cocoa Powder and Chocolate on Marble Background.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 970 | [[:d:Q9397|Q9397]] | Zhu Xi | [[Zhu Xi|Tsʻang-chou-ping-sou,]] | [[Talaksan:Zhu xi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 971 | [[:d:Q12204|Q12204]] | tuberculosis | [[tuberkulosis]] | [[Talaksan:Tuberculosis-x-ray-1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 972 | [[:d:Q283|Q283]] | water | [[tubig]] | [[Talaksan:Ice water vapor.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 973 | [[:d:Q638|Q638]] | music | [[tugtugin]] | [[Talaksan:Op27 1 seg mov.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 974 | [[:d:Q12280|Q12280]] | bridge | [[tulay]] | [[Talaksan:Yavuz Sultan Selim Bridge Istanbul.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 975 | [[:d:Q676|Q676]] | prose | [[Tuluyan]] | [[Talaksan:Prose and Verse on one page.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 976 | [[:d:Q11345|Q11345]] | equation | [[Ekwasyon|tumbasan]] | [[Talaksan:First Equation Ever.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 977 | [[:d:Q11461|Q11461]] | sound | [[tunog]] | [[Talaksan:Utbredning av ljudvågor -- Onda sonora se propagando (mul).svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 978 | [[:d:Q7368|Q7368]] | sheep | [[tupa]] | [[Talaksan:Berå Tirehaline x Timhadite.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 979 | [[:d:Q43|Q43]] | Turkey | [[Turkiya]] | [[Talaksan:Ankara (16290014657).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 980 | [[:d:Q9141|Q9141]] | Taj Mahal | [[Tāj Mahal]] | [[Talaksan:Taj Mahal, Agra, India edit3.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 981 | [[:d:Q10978|Q10978]] | grape | [[Ubas (prutas)|ubas]] | [[Talaksan:Wine grapes03.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 982 | [[:d:Q9332|Q9332]] | behavior | [[Ugali]] | [[Talaksan:Adams and Westlake (3092762993).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 983 | [[:d:Q212|Q212]] | Ukraine | [[Ukranya]] | [[Talaksan:Maidan Nezalezhnosti view.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 984 | [[:d:Q7925|Q7925]] | rain | [[Ulan]] | [[Talaksan:08152 Bukowsko (powiat sanocki).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 985 | [[:d:Q8074|Q8074]] | cloud | [[ulap]] | [[Talaksan:Cumulus cloud.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 986 | [[:d:Q11391|Q11391]] | ultraviolet radiation | [[ultrabiyoleta]] | [[Talaksan:Ozone altitude UV graph.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 987 | [[:d:Q1110560|Q1110560]] | Umm Kulthum | [[Umm Kulthum]] | [[Talaksan:Umm Kulthum as Fatimah.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 988 | [[:d:Q361|Q361]] | World War I | [[Unang Digmaang Pandaigdig]] | [[Talaksan:WWImontage.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 989 | [[:d:Q7809|Q7809]] | UNESCO | [[UNESCO]] | |- | style='text-align:right'| 990 | [[:d:Q145|Q145]] | United Kingdom | [[United Kingdom]] | [[Talaksan:Palace of Westminster from the dome on Methodist Central Hall.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 991 | [[:d:Q7159|Q7159]] | African Union | [[Unyong Aprikano]] | [[Talaksan:Map of the African Union with Suspended States.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 992 | [[:d:Q15180|Q15180]] | Soviet Union | [[Unyong Sobyetiko|Unyong Sobyet]] | |- | style='text-align:right'| 993 | [[:d:Q324|Q324]] | Uranus | [[Urano]] | [[Talaksan:Uranus Voyager2 color calibrated.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 994 | [[:d:Q1073|Q1073]] | brain | [[utak]] | [[Talaksan:Chimp Brain in a jar.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 995 | [[:d:Q11006|Q11006]] | soybean | [[Balatong|utaw]] | [[Talaksan:Soybean.USDA.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 996 | [[:d:Q134808|Q134808]] | vaccine | [[vaccine]] | [[Talaksan:Smallpox vaccine.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 997 | [[:d:Q7328|Q7328]] | Vasco da Gama | [[Vasco da Gama]] | [[Talaksan:Ignoto portoghese, ritratto di un cavaliere dell'ordine di cristo, 1525-50 ca. 02.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 998 | [[:d:Q717|Q717]] | Venezuela | [[Venezuela]] | [[Talaksan:Embalse la Vueltosa 2022.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 999 | [[:d:Q1398|Q1398]] | Virgil | [[Virgilio|Vergilius]] | [[Talaksan:Parco della Grotta di Posillipo5 (crop).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1000 | [[:d:Q535|Q535]] | | [[Victor Hugo]] | [[Talaksan:Victor Hugo by Étienne Carjat 1876 - full.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1001 | [[:d:Q7889|Q7889]] | video game | [[Larong bidyo|video game]] | [[Talaksan:ArcadeGames.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1002 | [[:d:Q1741|Q1741]] | Vienna | [[Viena]] | [[Talaksan:Wien katedra sw Szczepana widok z wiezy 6.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1003 | [[:d:Q881|Q881]] | Vietnam | [[Vietnam]] | [[Talaksan:Hanoi Temple of Literature.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1004 | [[:d:Q12567|Q12567]] | Vikings | [[Mga Viking|Viking]] | |- | style='text-align:right'| 1005 | [[:d:Q5582|Q5582]] | Vincent van Gogh | [[Vincent van Gogh]] | [[Talaksan:Self-portrait - Vincent van Gogh.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1006 | [[:d:Q808|Q808]] | virus | [[Birus|virus]] | [[Talaksan:Сoronavirus. SARS-CoV-2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1007 | [[:d:Q1394|Q1394]] | Vladimir Lenin | [[Vladimir Lenin]] | [[Talaksan:Vladimir Lenin in July 1920 by Pavel Zhukov.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1008 | [[:d:Q9068|Q9068]] | Voltaire | [[Voltaire]] | [[Talaksan:Nicolas de Largillière - Portrait de Voltaire (1694-1778) en 1718 - P208 - Musée Carnavalet - 2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1009 | [[:d:Q8704|Q8704]] | Walt Disney | [[Walt Disney]] | [[Talaksan:Walt Disney 1946.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1010 | [[:d:Q61|Q61]] | Washington, D.C. | [[Washington, D.C.]] | [[Talaksan:Aerial view of White House and downtown, Washington, D.C LCCN2010630891.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1011 | [[:d:Q315|Q315]] | language | [[wika]] | [[Talaksan:Girls learning sign language.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1012 | [[:d:Q13955|Q13955]] | Arabic | [[Wikang Arabe]] | [[Talaksan:Learning Arabic calligraphy.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1013 | [[:d:Q9288|Q9288]] | Hebrew | [[Wikang Hebreo|Wikang Ebreo]] | [[Talaksan:1 QIsa example of damage col 12-13.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1014 | [[:d:Q9129|Q9129]] | Greek | [[Wikang Griyego]] | [[Talaksan:Pater noster in greek script.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1015 | [[:d:Q397|Q397]] | Latin | [[Wikang Latin]] | [[Talaksan:Arco Sisto V targa M.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1016 | [[:d:Q9143|Q9143]] | programming language | [[wikang pamprograma]] | [[Talaksan:C Hello World Program.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1017 | [[:d:Q9168|Q9168]] | Persian | [[Wikang Persa]] | [[Talaksan:Farsi.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1018 | [[:d:Q5146|Q5146]] | Portuguese | [[Wikang Portuges]] | [[Talaksan:Breve discurso em que se contem a conquista do Reyno de Pegu na Índia Oriental, pelos portuguezes em tempo do Viso-Rey Ayres de Saldanha; sendo capitam Salvador Ribeiro de Souza, chamado Massinga, natural de Guimaraens. Rei do Pegu.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1019 | [[:d:Q7737|Q7737]] | Russian | [[Wikang Ruso]] | [[Talaksan:Russian.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1020 | [[:d:Q11059|Q11059]] | Sanskrit | [[Wikang Sanskrito]] | [[Talaksan:Sanskrit in Siddham script.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1021 | [[:d:Q7838|Q7838]] | Swahili | [[Wikang Swahili]] | [[Talaksan:Manuscrit colonial kiswahili-Africa Museum.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1022 | [[:d:Q7850|Q7850]] | Chinese | [[Wikang Tsino]] | [[Talaksan:Chineselanguage.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1023 | [[:d:Q256|Q256]] | Turkish | [[Wikang Turko]] | [[Talaksan:Turkish alphabet.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1024 | [[:d:Q692|Q692]] | William Shakespeare | [[William Shakespeare]] | [[Talaksan:Shakespeare.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1025 | [[:d:Q8016|Q8016]] | Winston Churchill | [[Winston Churchill]] | [[Talaksan:Sir Winston Churchill - 19086236948 (restored).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1026 | [[:d:Q254|Q254]] | Wolfgang Amadeus Mozart | [[Wolfgang Amadeus Mozart]] | [[Talaksan:Wolfgang-amadeus-mozart 1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1027 | [[:d:Q466|Q466]] | World Wide Web | [[World Wide Web]] | [[Talaksan:Alcalá de Henares (RPS 08-04-2017) Calle WWW, indicador.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1028 | [[:d:Q8146|Q8146]] | yen | [[Yen ng Hapon]] | [[Talaksan:JPY coin3.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1029 | [[:d:Q9350|Q9350]] | yoga | [[Yoga]] | [[Talaksan:Bharadwaja.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1030 | [[:d:Q7327|Q7327]] | Yuri Gagarin | [[Yuri Gagarin]] | [[Talaksan:Yuri Gagarin portrait.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1031 | [[:d:Q458|Q458]] | European Union | [[Unyong Europeo|Yuropeong Unyon]] | |- | style='text-align:right'| 1032 | [[:d:Q7333|Q7333]] | Zheng He | [[Zheng He]] | [[Talaksan:2016 Malakka, Stadhuys (09).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1033 | [[:d:Q1631|Q1631]] | Édith Piaf | [[Édith Piaf]] | [[Talaksan:Piaf Harcourt 1946 2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1034 | [[:d:Q8589|Q8589]] | Ashoka | [[Ashoka|Ësokë]] | [[Talaksan:Ashoka's visit to the Ramagrama stupa Sanchi Stupa 1 Southern gateway.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1035 | [[:d:Q7200|Q7200]] | Alexander Pushkin | [[Alexander Pushkin]] | [[Talaksan:Kiprensky Pushkin.jpg|center|128px]] |} {{Wikidata list end}} 4g7c8nnag0x5ikurfjrpjsrx9zgucbr 0 179159 2213955 2084629 2026-06-30T06:25:29Z Julius Santos III 139725 /* */ 2213955 wikitext text/x-wiki {{pp-move-indef}} {{refimprove|date=September 2015}} {{Use mdy dates|date=March 2024}} {{Infobox sport | image = Algeria and Japan women's national volleyball team at the 2012 Summer Olympics (7913959028).jpg | imagesize = 260px | caption = Typical volleyball action. | union = [[Fédération Internationale de Volleyball|FIVB]] | nickname = | first = 1895, [[Holyoke, Massachusetts]], [[Estados Unidos]] | registered = | clubs = | contact = None | team = 6 | mgender = Single | category = Indoor, beach, grass | ball = [[Volleyball (ball)|Volleyball]] | glossary = [[Volleyball jargon|Glossary of volleyball]] | olympic = 1964 }} Ang '''volleyball''' o '''balibol''' ay isang larong pangkoponan, kung saan ang dalawang magkatunggaling koponan ay pinaghihiwalay ng net. Tinatangka ng bawat isang koponan na magkaiskor ng puntos sa pamamagitan ng pagpapatama ng bola sa court ng kalabang koponan alinsunod sa mga nakabalangkas na tuntunin.<ref>{{cite web |url=http://www.olympic.org/uk/sports/programme/index_uk.asp?SportCode=VB |title=Volleyball |accessdate=2007-03-21 |publisher=[[International Olympic Committee]]}}</ref> Nagsimula itong maging bahagi ng opisyal na programa ng [[Olympic Games|Summer Olympic Games]] noong 1964. Nagmula ang balibol sa [[Estados Unidos]] at ngayo'y nilalaro na halos sa buong mundo. Ang [[Fédération Internationale de Volleyball]] (FIVB) ang lupon na namamahala ng naturang isports na may 220 bansang kasapi.<ref name="FIVB Structure">{{cite|url=http://www.fivb.org/EN/FIVB/FIVB_Structure.asp|title=The Federation|publisher=FIVB|date=2014-11-18|language=Ingles}}</ref> Ang mga nangungunang bansa sa larong ito sa ika-21 siglo ay ang [[Brazil]], [[Estados Unidos]], [[Italya]], [[Rusya]], [[Hapon]], [[Serbia]], [[Poland]], [[Cuba]], [[Tsina]] at [[Alemanya]]. Ayon sa pagtataya sa ngayon ng FIVB, sangkanim (1/6) ng tao sa buong mundo ay aktibong nakikilahok o nanonood ng balibol. == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Palakasan]] 2uwg24nu467lak4b4wndvumvfv09esu 0 241325 2213960 2137779 2026-06-30T09:10:44Z Jojit fb 38 2213960 wikitext text/x-wiki {{redirect|taguan|laro|tagu-taguan}} [[Talaksan:Wall-closet.jpg|thumb|Isang closet]] Ang '''''closet''''' (lalo na sa gamit sa [[Hilagang Amerika]]) ay isang nakalakip na espasyo na maliit, at hindi mas lalaki sa isang garahe o silong. Upang masabi ito, ang ''closet'' sa Hilagang Amerika ay kasing liit lamang ng [[aparador]] at hindi na mas lalaki rito. Hindi maituturing bilang isang ''closet'' ang ''attic'' ([[kuwarto]]ng nasa pagitan ng [[kisame]] at ng [[bubong|bubungan]]), [[silong]] at [[garahe]]. Ang mga ''closet'' ngayon ay maaaring sadyang nakadikit sa [[pader]] ng [[bahay]] upang hindi ito masyadong sumakop ng espasyo. Ang ibang ''closet'' naman ay maari ring nakatayo sa sarili na madalas ginagamit bilang taguan ng mga [[damit]]. Ang tawag na rito ay aparador o ''armoire'' sa [[Italia]]. Sa dating kontekstong sa panahon ni [[Elizabeth I|Elizabeth]] sa Gitnang Ingles, ang ''closet'' ay nangangahulugan na isang malaking silid kung saan maaaring umupo at magbasa, ngunit ngayon, ito ay isang maliit na silid lamang. Sa [[India]], ang ibig sabihin ng ''closet'' ay [[kubeta]], na maaaring nanggaling sa [[wikang Ingles|Ingles]] na salitang ''water closet'', o [[palikuran]]g gumagamit ng [[tubig]]. Sa [[Pilipinas]], maaring tumukoy ang ''closet'' sa aparador o maliit na silid. Sa Pilipinas, may tinatawag na '''taguan''' na bahagi ng isang [[bahay]] o [[gusali]],<ref name="TE"> [[English, Leo James]]. ''Diksyunaryong Tagalog-Ingles'', Kongregasyon ng Kabanalbanalang Tagapag-ligtas, Maynila, ipinamamahagi ng ''National Book Store'', may 1583 na mga dahon, ISBN 971910550X</ref> na maaaring ituring na katumbas ng ''closet''. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Category:Mga bahagi ng bahay]] oa2kyk9w4q4kxjwmfytkp553dyqkky1 2213961 2213960 2026-06-30T09:11:12Z Jojit fb 38 2213961 wikitext text/x-wiki {{redirect|taguan|laro|tagu-taguan}} [[Talaksan:Wall-closet.jpg|thumb|Isang ''closet'']] Ang '''''closet''''' (lalo na sa gamit sa [[Hilagang Amerika]]) ay isang nakalakip na espasyo na maliit, at hindi mas lalaki sa isang garahe o silong. Upang masabi ito, ang ''closet'' sa Hilagang Amerika ay kasing liit lamang ng [[aparador]] at hindi na mas lalaki rito. Hindi maituturing bilang isang ''closet'' ang ''attic'' ([[kuwarto]]ng nasa pagitan ng [[kisame]] at ng [[bubong|bubungan]]), [[silong]] at [[garahe]]. Ang mga ''closet'' ngayon ay maaaring sadyang nakadikit sa [[pader]] ng [[bahay]] upang hindi ito masyadong sumakop ng espasyo. Ang ibang ''closet'' naman ay maari ring nakatayo sa sarili na madalas ginagamit bilang taguan ng mga [[damit]]. Ang tawag na rito ay aparador o ''armoire'' sa [[Italia]]. Sa dating kontekstong sa panahon ni [[Elizabeth I|Elizabeth]] sa Gitnang Ingles, ang ''closet'' ay nangangahulugan na isang malaking silid kung saan maaaring umupo at magbasa, ngunit ngayon, ito ay isang maliit na silid lamang. Sa [[India]], ang ibig sabihin ng ''closet'' ay [[kubeta]], na maaaring nanggaling sa [[wikang Ingles|Ingles]] na salitang ''water closet'', o [[palikuran]]g gumagamit ng [[tubig]]. Sa [[Pilipinas]], maaring tumukoy ang ''closet'' sa aparador o maliit na silid. Sa Pilipinas, may tinatawag na '''taguan''' na bahagi ng isang [[bahay]] o [[gusali]],<ref name="TE"> [[English, Leo James]]. ''Diksyunaryong Tagalog-Ingles'', Kongregasyon ng Kabanalbanalang Tagapag-ligtas, Maynila, ipinamamahagi ng ''National Book Store'', may 1583 na mga dahon, ISBN 971910550X</ref> na maaaring ituring na katumbas ng ''closet''. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Category:Mga bahagi ng bahay]] 95gsej3q8j48edm88dw1wrzyizjdizu 2213962 2213961 2026-06-30T09:12:51Z Jojit fb 38 2213962 wikitext text/x-wiki {{redirect|taguan|laro|tagu-taguan}} [[Talaksan:Wall-closet.jpg|thumb|Isang ''closet'']] Ang '''''closet''''' (lalo na sa gamit sa [[Hilagang Amerika]]) ay isang nakalakip na espasyo na maliit, at hindi mas lalaki sa isang garahe o silong. Upang masabi ito, ang ''closet'' sa Hilagang Amerika ay kasing liit lamang ng [[aparador]] at hindi na mas lalaki rito. Hindi maituturing bilang isang ''closet'' ang ''attic'' ([[kuwarto]]ng nasa pagitan ng [[kisame]] at ng [[bubong|bubungan]]), [[silong]] at [[garahe]]. Ang mga ''closet'' ngayon ay maaaring sadyang nakadikit sa [[pader]] ng [[bahay]] upang hindi ito masyadong sumakop ng espasyo. Ang ibang ''closet'' naman ay maari ring nakatayo sa sarili na madalas ginagamit bilang taguan ng mga [[damit]]. Ang tawag na rito ay aparador o ''armoire'' sa [[Italia]]. Sa dating kontekstong sa panahon ni [[Elizabeth I|Elizabeth]] sa Gitnang Ingles, ang ''closet'' ay nangangahulugan na isang malaking silid kung saan maaaring umupo at magbasa, ngunit ngayon, ito ay isang maliit na silid lamang. Sa [[India]], ang ibig sabihin ng ''closet'' ay [[kubeta]], na maaaring nanggaling sa [[wikang Ingles|Ingles]] na salitang ''water closet'', o [[palikuran]]g gumagamit ng [[tubig]]. Sa [[Pilipinas]], may tinatawag na '''taguan''' na bahagi ng isang [[bahay]] o [[gusali]],<ref name="TE"> [[English, Leo James]]. ''Diksyunaryong Tagalog-Ingles'', Kongregasyon ng Kabanalbanalang Tagapag-ligtas, Maynila, ipinamamahagi ng ''National Book Store'', may 1583 na mga dahon, ISBN 971910550X</ref> na maaaring ituring na katumbas ng ''closet''. Maaring tumukoy ang ''closet'' sa aparador o maliit na silid. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Category:Mga bahagi ng bahay]] rw4hoiusc6frc5278adk2cf678e51lp 2213963 2213962 2026-06-30T09:20:48Z Jojit fb 38 2213963 wikitext text/x-wiki {{redirect|taguan|laro|tagu-taguan}} [[Talaksan:Wall-closet.jpg|thumb|Isang ''closet'']] Ang '''''closet''''' (lalo na sa gamit sa [[Hilagang Amerika]]) ay isang nakalakip na espasyo na maliit, at hindi mas lalaki sa isang garahe o silong. Upang masabi ito, ang ''closet'' sa Hilagang Amerika ay kasing liit lamang ng [[aparador]] at hindi na mas lalaki rito. Hindi maituturing bilang isang ''closet'' ang ''attic'' ([[kuwarto]]ng nasa pagitan ng [[kisame]] at ng [[bubong|bubungan]]), [[silong]] at [[garahe]]. Ang mga ''closet'' ngayon ay maaaring sadyang nakadikit sa [[pader]] ng [[bahay]] upang hindi ito masyadong sumakop ng espasyo. Ang ibang ''closet'' naman ay maari ring nakatayo sa sarili na madalas ginagamit bilang taguan ng mga [[damit]]. Ang tawag na rito ay aparador o ''armoire'' sa [[Italia]]. Sa dating kontekstong sa panahon ni [[Elizabeth I|Elizabeth]] sa Gitnang Ingles, ang ''closet'' ay nangangahulugan na isang malaking silid kung saan maaaring umupo at magbasa, ngunit ngayon, ito ay isang maliit na silid lamang. Sa [[India]], ang ibig sabihin ng ''closet'' ay [[kubeta]], na maaaring nanggaling sa [[wikang Ingles|Ingles]] na salitang ''water closet'', o [[palikuran]]g gumagamit ng [[tubig]]. Sa [[Pilipinas]], may tinatawag na '''taguan''' na bahagi ng isang [[bahay]] o [[gusali]],<ref name="TE"> [[English, Leo James]]. ''Diksyunaryong Tagalog-Ingles'', Kongregasyon ng Kabanalbanalang Tagapag-ligtas, Maynila, ipinamamahagi ng ''National Book Store'', may 1583 na mga dahon, ISBN 971910550X</ref> na maaaring ituring na katumbas ng ''closet''. Ang isang piraso ng [[muwebles]] o kasangkapan tulad ng [[kabinet]] o [[aparador]] na may mga ''drawer'' (o lagayang nahuhugot) ay nagsisilbi rin para sa paglalagyan o imbakan, subalit hindi ito ''closet'', sapagkat ang ''closet'' ay bahagi ng [[arkitektura]] ng isang gusali at hindi isang hiwalay na muwebles. Ang isang ''closet'' ay palaging may espasyo para sa pagsasampayan ng mga damit, samantalang ang isang ''cupboard'' o kapetera ay maaaring binubuo lamang ng mga estante para sa mga nakatiklop na kasuotan. Ang ''wardrobe'' (o taguan ng damit) ay maaaring tumukoy sa isang nakatayong muwebles (kilala rin bilang ''armoire''), subalit ayon sa ''Oxford English Dictionary'', maaari rin itong mangahulugang "isang malaking aparador o kabinet para sa paglalagay ng mga damit o iba pang mga lino", kabilang ang ''built-in wardrobe'', ''fitted wardrobe'', ''walk-in wardrobe'', at iba pa. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Category:Mga bahagi ng bahay]] n8pzldrl6m447x03dzxygw69q3qiukq 2213964 2213963 2026-06-30T09:21:47Z Jojit fb 38 2213964 wikitext text/x-wiki {{redirect|taguan|laro|tagu-taguan}} [[Talaksan:Wall-closet.jpg|thumb|Isang ''closet'']] Ang '''''closet''''' (lalo na sa gamit sa [[Hilagang Amerika]]) ay isang nakalakip na espasyo na maliit, at hindi mas lalaki sa isang garahe o silong. Upang masabi ito, ang ''closet'' sa Hilagang Amerika ay kasing liit lamang ng [[aparador]] at hindi na mas lalaki rito. Hindi maituturing bilang isang ''closet'' ang ''attic'' ([[kuwarto]]ng nasa pagitan ng [[kisame]] at ng [[bubong|bubungan]]), [[silong]] at [[garahe]]. Ang mga ''closet'' ngayon ay maaaring sadyang nakadikit sa [[pader]] ng [[bahay]] upang hindi ito masyadong sumakop ng espasyo. Ang ibang ''closet'' naman ay maari ring nakatayo sa sarili na madalas ginagamit bilang taguan ng mga [[damit]]. Ang tawag na rito ay aparador o ''armoire'' sa [[Italia]]. Sa dating kontekstong sa panahon ni [[Elizabeth I|Elizabeth]] sa Gitnang Ingles, ang ''closet'' ay nangangahulugan na isang malaking silid kung saan maaaring umupo at magbasa, ngunit ngayon, ito ay isang maliit na silid lamang. Sa [[India]], ang ibig sabihin ng ''closet'' ay [[kubeta]], na maaaring nanggaling sa [[wikang Ingles|Ingles]] na salitang ''water closet'', o [[palikuran]]g gumagamit ng [[tubig]]. Sa [[Pilipinas]], may tinatawag na '''taguan''' na bahagi ng isang [[bahay]] o [[gusali]],<ref name="TE"> [[English, Leo James]]. ''Diksyunaryong Tagalog-Ingles'', Kongregasyon ng Kabanalbanalang Tagapag-ligtas, Maynila, ipinamamahagi ng ''National Book Store'', may 1583 na mga dahon, ISBN 971910550X</ref> na maaaring ituring na katumbas ng ''closet''. Ang isang piraso ng [[muwebles]] o kasangkapan tulad ng [[kabinet]] o [[aparador]] na may mga ''drawer'' (o lagayang nahuhugot) ay nagsisilbi rin para sa paglalagyan o imbakan, subalit hindi ito ''closet'', sapagkat ang ''closet'' ay bahagi ng [[arkitektura]] ng isang gusali at hindi isang hiwalay na muwebles. Ang isang ''closet'' ay palaging may espasyo para sa pagsasampayan ng mga damit, samantalang ang isang ''cupboard'' o kapetera ay maaaring binubuo lamang ng mga estante para sa mga nakatiklop na kasuotan. Ang ''wardrobe'' (o taguan ng damit) ay maaaring tumukoy sa isang nakatayong muwebles (kilala rin bilang ''armoire''), subalit ayon sa ''Oxford English Dictionary'', maaari rin itong mangahulugang "isang malaking aparador o kabinet para sa paglalagay ng mga damit o iba pang mga lino", kabilang ang ''built-in wardrobe'', ''fitted wardrobe'', ''walk-in wardrobe'', at iba pa.<ref>{{cite book |url=http://www.oed.com/view/Entry/34625?rskey=AMeU9Z&result=1&isAdvanced=false#eid |title=OED |publisher=OUP |language=en |access-date=12 Pebrero 2018}}</ref> ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Category:Mga bahagi ng bahay]] hc867ixv3g53yegoo00txnz9rpavo7c 2213965 2213964 2026-06-30T09:25:30Z Jojit fb 38 2213965 wikitext text/x-wiki {{redirect|taguan|laro|tagu-taguan}} [[Talaksan:Wall-closet.jpg|thumb|Isang ''closet'']] Ang '''''closet''''' (lalo na sa gamit sa [[Hilagang Amerika]]) ay isang nakalakip na espasyo na maliit, at hindi mas lalaki sa isang garahe o silong. Upang masabi ito, ang ''closet'' sa Hilagang Amerika ay kasing liit lamang ng [[aparador]] at hindi na mas lalaki rito. Hindi maituturing bilang isang ''closet'' ang ''attic'' ([[kuwarto]]ng nasa pagitan ng [[kisame]] at ng [[bubong|bubungan]]), [[silong]] at [[garahe]]. Ang mga ''closet'' ngayon ay maaaring sadyang nakadikit sa [[pader]] ng [[bahay]] upang hindi ito masyadong sumakop ng espasyo. Ang ibang ''closet'' naman ay maari ring nakatayo sa sarili na madalas ginagamit bilang taguan ng mga [[damit]]. Ang tawag na rito ay aparador o ''armoire'' sa [[Italia]]. Sa dating kontekstong sa panahon ni [[Elizabeth I|Elizabeth]] sa Gitnang Ingles, ang ''closet'' ay nangangahulugan na isang malaking silid kung saan maaaring umupo at magbasa, subalit ngayon, ito ay isang maliit na silid lamang. Sa Ingles ng [[India|Indiya]], ang ibig sabihin ng ''closet'' ay [[kubeta]], na maaaring nanggaling sa [[wikang Ingles|Ingles]] na salitang ''water closet'', o [[palikuran]]g gumagamit ng [[tubig]]. Ang paggamit ng ''closet'' para sa kubeta ay mababakas pa noong 1662. Sa [[Pilipinas]], may tinatawag na '''taguan''' na bahagi ng isang [[bahay]] o [[gusali]],<ref name="TE"> [[English, Leo James]]. ''Diksyunaryong Tagalog-Ingles'', Kongregasyon ng Kabanalbanalang Tagapag-ligtas, Maynila, ipinamamahagi ng ''National Book Store'', may 1583 na mga dahon, ISBN 971910550X</ref> na maaaring ituring na katumbas ng ''closet''. Ang isang piraso ng [[muwebles]] o kasangkapan tulad ng [[kabinet]] o [[aparador]] na may mga ''drawer'' (o lagayang nahuhugot) ay nagsisilbi rin para sa paglalagyan o imbakan, subalit hindi ito ''closet'', sapagkat ang ''closet'' ay bahagi ng [[arkitektura]] ng isang gusali at hindi isang hiwalay na muwebles. Ang isang ''closet'' ay palaging may espasyo para sa pagsasampayan ng mga damit, samantalang ang isang ''cupboard'' o kapetera ay maaaring binubuo lamang ng mga estante para sa mga nakatiklop na kasuotan. Ang ''wardrobe'' (o taguan ng damit) ay maaaring tumukoy sa isang nakatayong muwebles (kilala rin bilang ''armoire''), subalit ayon sa ''Oxford English Dictionary'', maaari rin itong mangahulugang "isang malaking aparador o kabinet para sa paglalagay ng mga damit o iba pang mga lino", kabilang ang ''built-in wardrobe'', ''fitted wardrobe'', ''walk-in wardrobe'', at iba pa.<ref>{{cite book |url=http://www.oed.com/view/Entry/34625?rskey=AMeU9Z&result=1&isAdvanced=false#eid |title=OED |publisher=OUP |language=en |access-date=12 Pebrero 2018}}</ref> ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Category:Mga bahagi ng bahay]] p8geuf677offfhbvzr9h0zk7odipdkz 2213966 2213965 2026-06-30T09:26:19Z Jojit fb 38 2213966 wikitext text/x-wiki {{redirect|taguan|laro|tagu-taguan}} [[Talaksan:Wall-closet.jpg|thumb|Isang ''closet'']] Ang '''''closet''''' (lalo na sa gamit sa [[Hilagang Amerika]]) ay isang nakalakip na espasyo na maliit, at hindi mas lalaki sa isang garahe o silong. Upang masabi ito, ang ''closet'' sa Hilagang Amerika ay kasing liit lamang ng [[aparador]] at hindi na mas lalaki rito. Hindi maituturing bilang isang ''closet'' ang ''attic'' ([[kuwarto]]ng nasa pagitan ng [[kisame]] at ng [[bubong|bubungan]]), [[silong]] at [[garahe]]. Ang mga ''closet'' ngayon ay maaaring sadyang nakadikit sa [[pader]] ng [[bahay]] upang hindi ito masyadong sumakop ng espasyo. Ang ibang ''closet'' naman ay maari ring nakatayo sa sarili na madalas ginagamit bilang taguan ng mga [[damit]]. Ang tawag na rito ay aparador o ''armoire'' sa [[Italia]]. Sa dating kontekstong sa panahon ni [[Elizabeth I|Elizabeth]] sa Gitnang Ingles, ang ''closet'' ay nangangahulugan na isang malaking silid kung saan maaaring umupo at magbasa, subalit ngayon, ito ay isang maliit na silid lamang. Sa Ingles ng [[India|Indiya]], ang ibig sabihin ng ''closet'' ay [[kubeta]], na maaaring nanggaling sa [[wikang Ingles|Ingles]] na salitang ''water closet'', o [[palikuran]]g gumagamit ng [[tubig]]. Ang paggamit ng ''closet'' para sa kubeta ay mababakas pa noong 1662.<ref>{{cite book |url=http://www.oed.com/view/Entry/34625?rskey=AMeU9Z&result=1&isAdvanced=false#eid |title=OED |publisher=OUP |trans-title=en |access-date=12 Pebrero 2018}}</ref> Sa [[Pilipinas]], may tinatawag na '''taguan''' na bahagi ng isang [[bahay]] o [[gusali]],<ref name="TE"> [[English, Leo James]]. ''Diksyunaryong Tagalog-Ingles'', Kongregasyon ng Kabanalbanalang Tagapag-ligtas, Maynila, ipinamamahagi ng ''National Book Store'', may 1583 na mga dahon, ISBN 971910550X</ref> na maaaring ituring na katumbas ng ''closet''. Ang isang piraso ng [[muwebles]] o kasangkapan tulad ng [[kabinet]] o [[aparador]] na may mga ''drawer'' (o lagayang nahuhugot) ay nagsisilbi rin para sa paglalagyan o imbakan, subalit hindi ito ''closet'', sapagkat ang ''closet'' ay bahagi ng [[arkitektura]] ng isang gusali at hindi isang hiwalay na muwebles. Ang isang ''closet'' ay palaging may espasyo para sa pagsasampayan ng mga damit, samantalang ang isang ''cupboard'' o kapetera ay maaaring binubuo lamang ng mga estante para sa mga nakatiklop na kasuotan. Ang ''wardrobe'' (o taguan ng damit) ay maaaring tumukoy sa isang nakatayong muwebles (kilala rin bilang ''armoire''), subalit ayon sa ''Oxford English Dictionary'', maaari rin itong mangahulugang "isang malaking aparador o kabinet para sa paglalagay ng mga damit o iba pang mga lino", kabilang ang ''built-in wardrobe'', ''fitted wardrobe'', ''walk-in wardrobe'', at iba pa.<ref>{{cite book |url=http://www.oed.com/view/Entry/34625?rskey=AMeU9Z&result=1&isAdvanced=false#eid |title=OED |publisher=OUP |language=en |access-date=12 Pebrero 2018}}</ref> ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Category:Mga bahagi ng bahay]] 0zydwcmapep5vrb2k66nqgsusm1z2gu 2213967 2213966 2026-06-30T09:26:50Z Jojit fb 38 2213967 wikitext text/x-wiki {{redirect|taguan|laro|tagu-taguan}} [[Talaksan:Wall-closet.jpg|thumb|Isang ''closet'']] Ang '''''closet''''' (lalo na sa gamit sa [[Hilagang Amerika]]) ay isang nakalakip na espasyo na maliit, at hindi mas lalaki sa isang garahe o silong. Upang masabi ito, ang ''closet'' sa Hilagang Amerika ay kasing liit lamang ng [[aparador]] at hindi na mas lalaki rito. Hindi maituturing bilang isang ''closet'' ang ''attic'' ([[kuwarto]]ng nasa pagitan ng [[kisame]] at ng [[bubong|bubungan]]), [[silong]] at [[garahe]]. Ang mga ''closet'' ngayon ay maaaring sadyang nakadikit sa [[pader]] ng [[bahay]] upang hindi ito masyadong sumakop ng espasyo. Ang ibang ''closet'' naman ay maari ring nakatayo sa sarili na madalas ginagamit bilang taguan ng mga [[damit]]. Ang tawag na rito ay aparador o ''armoire'' sa [[Italia]]. Sa dating kontekstong sa panahon ni [[Elizabeth I|Elizabeth]] sa Gitnang Ingles, ang ''closet'' ay nangangahulugan na isang malaking silid kung saan maaaring umupo at magbasa, subalit ngayon, ito ay isang maliit na silid lamang. Sa Ingles ng [[India|Indiya]], ang ibig sabihin ng ''closet'' ay [[kubeta]], na maaaring nanggaling sa [[wikang Ingles|Ingles]] na salitang ''water closet'', o [[palikuran]]g gumagamit ng [[tubig]]. Ang paggamit ng ''closet'' para sa kubeta ay mababakas pa noong 1662.<ref>{{cite book |url=http://www.oed.com/view/Entry/34625?rskey=AMeU9Z&result=1&isAdvanced=false#eid |title=OED |publisher=OUP |trans-title= |access-date=12 Pebrero 2018|language=en}}</ref> Sa [[Pilipinas]], may tinatawag na '''taguan''' na bahagi ng isang [[bahay]] o [[gusali]],<ref name="TE"> [[English, Leo James]]. ''Diksyunaryong Tagalog-Ingles'', Kongregasyon ng Kabanalbanalang Tagapag-ligtas, Maynila, ipinamamahagi ng ''National Book Store'', may 1583 na mga dahon, ISBN 971910550X</ref> na maaaring ituring na katumbas ng ''closet''. Ang isang piraso ng [[muwebles]] o kasangkapan tulad ng [[kabinet]] o [[aparador]] na may mga ''drawer'' (o lagayang nahuhugot) ay nagsisilbi rin para sa paglalagyan o imbakan, subalit hindi ito ''closet'', sapagkat ang ''closet'' ay bahagi ng [[arkitektura]] ng isang gusali at hindi isang hiwalay na muwebles. Ang isang ''closet'' ay palaging may espasyo para sa pagsasampayan ng mga damit, samantalang ang isang ''cupboard'' o kapetera ay maaaring binubuo lamang ng mga estante para sa mga nakatiklop na kasuotan. Ang ''wardrobe'' (o taguan ng damit) ay maaaring tumukoy sa isang nakatayong muwebles (kilala rin bilang ''armoire''), subalit ayon sa ''Oxford English Dictionary'', maaari rin itong mangahulugang "isang malaking aparador o kabinet para sa paglalagay ng mga damit o iba pang mga lino", kabilang ang ''built-in wardrobe'', ''fitted wardrobe'', ''walk-in wardrobe'', at iba pa.<ref>{{cite book |url=http://www.oed.com/view/Entry/34625?rskey=AMeU9Z&result=1&isAdvanced=false#eid |title=OED |publisher=OUP |language=en |access-date=12 Pebrero 2018}}</ref> ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Category:Mga bahagi ng bahay]] 6caev5tyki3oeco9krpcnoiiagjzvna 2213968 2213967 2026-06-30T09:27:42Z Jojit fb 38 2213968 wikitext text/x-wiki {{redirect|taguan|laro|tagu-taguan}} [[Talaksan:Wall-closet.jpg|thumb|Isang ''closet'']] Ang '''''closet''''' (lalo na sa gamit sa [[Hilagang Amerika]]) ay isang nakalakip na espasyo na maliit, at hindi mas lalaki sa isang garahe o silong. Upang masabi ito, ang ''closet'' sa Hilagang Amerika ay kasing liit lamang ng [[aparador]] at hindi na mas lalaki rito. Hindi maituturing bilang isang ''closet'' ang ''attic'' ([[kuwarto]]ng nasa pagitan ng [[kisame]] at ng [[bubong|bubungan]]), [[silong]] at [[garahe]]. Ang mga ''closet'' ngayon ay maaaring sadyang nakadikit sa [[pader]] ng [[bahay]] upang hindi ito masyadong sumakop ng espasyo. Ang ibang ''closet'' naman ay maari ring nakatayo sa sarili na madalas ginagamit bilang taguan ng mga [[damit]]. Ang tawag na rito ay aparador o ''armoire'' sa [[Italia]]. Sa dating kontekstong sa panahon ni [[Elizabeth I|Elizabeth]] sa Gitnang Ingles, ang ''closet'' ay nangangahulugan na isang malaking silid kung saan maaaring umupo at magbasa, subalit ngayon, ito ay isang maliit na silid lamang. Sa Ingles ng [[India|Indiya]], ang ibig sabihin ng ''closet'' ay [[kubeta]], na maaaring nanggaling sa [[wikang Ingles|Ingles]] na salitang ''water closet'', o [[palikuran]]g gumagamit ng [[tubig]]. Ang paggamit ng ''closet'' para sa kubeta ay mababakas pa noong 1662.<ref name=":0">{{cite book |url=http://www.oed.com/view/Entry/34625?rskey=AMeU9Z&result=1&isAdvanced=false#eid |title=OED |publisher=OUP |trans-title= |access-date=12 Pebrero 2018|language=en}}</ref> Sa [[Pilipinas]], may tinatawag na '''taguan''' na bahagi ng isang [[bahay]] o [[gusali]],<ref name="TE"> [[English, Leo James]]. ''Diksyunaryong Tagalog-Ingles'', Kongregasyon ng Kabanalbanalang Tagapag-ligtas, Maynila, ipinamamahagi ng ''National Book Store'', may 1583 na mga dahon, ISBN 971910550X</ref> na maaaring ituring na katumbas ng ''closet''. Ang isang piraso ng [[muwebles]] o kasangkapan tulad ng [[kabinet]] o [[aparador]] na may mga ''drawer'' (o lagayang nahuhugot) ay nagsisilbi rin para sa paglalagyan o imbakan, subalit hindi ito ''closet'', sapagkat ang ''closet'' ay bahagi ng [[arkitektura]] ng isang gusali at hindi isang hiwalay na muwebles. Ang isang ''closet'' ay palaging may espasyo para sa pagsasampayan ng mga damit, samantalang ang isang ''cupboard'' o kapetera ay maaaring binubuo lamang ng mga estante para sa mga nakatiklop na kasuotan. Ang ''wardrobe'' (o taguan ng damit) ay maaaring tumukoy sa isang nakatayong muwebles (kilala rin bilang ''armoire''), subalit ayon sa ''Oxford English Dictionary'', maaari rin itong mangahulugang "isang malaking aparador o kabinet para sa paglalagay ng mga damit o iba pang mga lino", kabilang ang ''built-in wardrobe'', ''fitted wardrobe'', ''walk-in wardrobe'', at iba pa.<ref name=":0" /> ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Category:Mga bahagi ng bahay]] kr1u2ynavxsbrv5r6l134f3hey6dgnk 2213969 2213968 2026-06-30T09:28:50Z Jojit fb 38 2213969 wikitext text/x-wiki {{redirect|taguan|laro|tagu-taguan}} [[Talaksan:Wall-closet.jpg|thumb|Isang ''closet'']] Ang '''''closet''''' (lalo na sa gamit sa [[Hilagang Amerika]]) ay isang nakalakip na espasyo na maliit, at hindi mas lalaki sa isang garahe o silong. Upang masabi ito, ang ''closet'' sa Hilagang Amerika ay kasing liit lamang ng [[aparador]] at hindi na mas lalaki rito. Hindi maituturing bilang isang ''closet'' ang ''attic'' ([[kuwarto]]ng nasa pagitan ng [[kisame]] at ng [[bubong|bubungan]]), [[silong]] at [[garahe]]. Ang mga ''closet'' ngayon ay maaaring sadyang nakadikit sa [[pader]] ng [[bahay]] upang hindi ito masyadong sumakop ng espasyo. Ang ibang ''closet'' naman ay maari ring nakatayo sa sarili na madalas ginagamit bilang taguan ng mga [[damit]]. Ang tawag na rito ay aparador o ''armoire'' sa [[Italia]]. Sa dating kontekstong sa panahon ni [[Elizabeth I|Elizabeth]] sa Gitnang Ingles, ang ''closet'' ay nangangahulugan na isang malaking silid kung saan maaaring umupo at magbasa, subalit ngayon, ito ay isang maliit na silid lamang. Sa Ingles ng [[India|Indiya]],<ref>{{Cite web |title=Armoire - Dictionary Definition |url=https://www.vocabulary.com/dictionary/armoire |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221215041508/https://www.vocabulary.com/dictionary/armoire |archive-date=Disyembre 15, 2022 |website=Vocabulary.com |language=en}}</ref> ang ibig sabihin ng ''closet'' ay [[kubeta]], na maaaring nanggaling sa [[wikang Ingles|Ingles]] na salitang ''water closet'', o [[palikuran]]g gumagamit ng [[tubig]]. Ang paggamit ng ''closet'' para sa kubeta ay mababakas pa noong 1662.<ref name=":0">{{cite book |url=http://www.oed.com/view/Entry/34625?rskey=AMeU9Z&result=1&isAdvanced=false#eid |title=OED |publisher=OUP |trans-title= |access-date=12 Pebrero 2018|language=en}}</ref> Sa [[Pilipinas]], may tinatawag na '''taguan''' na bahagi ng isang [[bahay]] o [[gusali]],<ref name="TE"> [[English, Leo James]]. ''Diksyunaryong Tagalog-Ingles'', Kongregasyon ng Kabanalbanalang Tagapag-ligtas, Maynila, ipinamamahagi ng ''National Book Store'', may 1583 na mga dahon, ISBN 971910550X</ref> na maaaring ituring na katumbas ng ''closet''. Ang isang piraso ng [[muwebles]] o kasangkapan tulad ng [[kabinet]] o [[aparador]] na may mga ''drawer'' (o lagayang nahuhugot) ay nagsisilbi rin para sa paglalagyan o imbakan, subalit hindi ito ''closet'', sapagkat ang ''closet'' ay bahagi ng [[arkitektura]] ng isang gusali at hindi isang hiwalay na muwebles. Ang isang ''closet'' ay palaging may espasyo para sa pagsasampayan ng mga damit, samantalang ang isang ''cupboard'' o kapetera ay maaaring binubuo lamang ng mga estante para sa mga nakatiklop na kasuotan. Ang ''wardrobe'' (o taguan ng damit) ay maaaring tumukoy sa isang nakatayong muwebles (kilala rin bilang ''armoire''), subalit ayon sa ''Oxford English Dictionary'', maaari rin itong mangahulugang "isang malaking aparador o kabinet para sa paglalagay ng mga damit o iba pang mga lino", kabilang ang ''built-in wardrobe'', ''fitted wardrobe'', ''walk-in wardrobe'', at iba pa.<ref name=":0" /> ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Category:Mga bahagi ng bahay]] iy466amglttvsm64pk9aw73bhksimkd 15 280863 2213946 2213785 2026-06-30T02:58:39Z ListeriaBot 79921 Wikidata list updated [V2] 2213946 wikitext text/x-wiki == Wala pang artikulo sa wikang Tagalog == '''Ang sumusunod ay talaan ng mga mamamayan ng Pilipinas na mayroon nang artikulo sa ibang bersiyon ng Wikipedia ngunit hindi pa nagagawan ng artikulo sa Tagalog Wikipedia:''' {{Wikidata list|sparql= SELECT DISTINCT ?item ?article_en ?linkcount WHERE { ?item wdt:P31 wd:Q5. ?item wdt:P27 wd:Q928. ?item wikibase:sitelinks ?linkcount . ?article_en schema:about ?item . ?article_en schema:inLanguage "en" . ?article_en schema:isPartOf <https://en.wikipedia.org/> FILTER (?linkcount >= 1) . # only include items with 1 or more sitelinks FILTER NOT EXISTS { ?article schema:about ?item . ?article schema:inLanguage "tl" . ?article schema:isPartOf <https://tl.wikipedia.org/> } } GROUP BY ?item ?linkcount ?article_en ORDER BY DESC(?linkcount) LIMIT 100 |columns=P18,label:Article,P106,P793,P800,P39,?article_en |section= |min_section= |sort=?linkcount |links=red |thumb=128 |autolist= |references=all }} {| class='wikitable sortable' ! larawan ! Article ! hanapbuhay ! significant event ! magnum opus ! nahawakang pwesto ! ?article_en |- | [[Talaksan:Lav Diaz at 81st Venice International Film Festival.jpg|center|128px]] | [[Lav Diaz]] | [[Direktor sa pelikula|direktor ng pelikula]]<br/>[[editor ng pelikula]]<ref name="ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f">''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''</ref><br/>[[prodyuser ng pelikula]]<br/>[[screenwriter]]<br/>[[artista]]<br/>[[direktor]]<ref name="ref_9dcd9960024412bee88cb9de0f5ddf9229d4c663ed2ba8b4910cc05c78097c3a">https://cs.isabart.org/person/122314</ref><ref name="ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f">''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''</ref><br/>[[film screenwriter]]<ref name="ref_70c3bb41c04c4e74e29f145065397a2885b8cb7fefd98c8d87964095ff3cbd94">''[[:d:Q13550863|Národní autority České republiky]]''</ref><br/>[[musiko]]<ref name="ref_70c3bb41c04c4e74e29f145065397a2885b8cb7fefd98c8d87964095ff3cbd94">''[[:d:Q13550863|Národní autority České republiky]]''</ref><br/>[[kritiko ng sine]]<ref name="ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f">''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''</ref> | | | | [[:en:Lav_Diaz|Lav Diaz]] |- | [[Talaksan:Paul Mulders.jpg|center|128px]] | [[Paul Mulders]] | [[futbolista]] | | | | [[:en:Paul_Mulders|Paul Mulders]] |- | [[Talaksan:1960 Neile Adams.jpg|center|128px]] | [[Neile Adams]] | [[artista]]<ref name="ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f">''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''</ref><br/>[[mang-aawit]]<br/>[[artista sa telebisyon]]<br/>[[artista sa pelikula]]<br/>[[artista sa teatro]] | | | | [[:en:Neile_Adams|Neile Adams]] |- | [[Talaksan:Angel Guirado azkals 2011.jpg|center|128px]] | [[Ángel Guirado]] | [[futbolista]]<ref name="ref_29e115b4d8673aa55ed93f170246260cdb6ce2dbf55e09a234ed0993291e067f">''[[:d:Q5715639|BDFutbol]]''</ref> | | | | [[:en:%C3%81ngel_Guirado|%C3%81ngel Guirado]] |- | | [[Junrey Balawing]] | | | | | [[:en:Junrey_Balawing|Junrey Balawing]] |- | [[Talaksan:James Younghusband Oct 2013.jpg|center|128px]] | [[James Younghusband]] | [[futbolista]] | | | | [[:en:James_Younghusband|James Younghusband]] |- | [[Talaksan:Chris Greatwich.JPG|center|128px]] | [[Chris Greatwich]] | [[futbolista]]<br/>[[association football manager]] | | | | [[:en:Chris_Greatwich|Chris Greatwich]] |- | [[Talaksan:Adolfo Tito Yllana, September 2021 (GPOABF 0882) (cropped).jpg|center|128px]] | [[Adolfo Tito Yllana]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]] | | | [[titular archbishop]]<br/>[[Apostolic Nuncio to Papua New Guinea]]<br/>[[Apostolic Nuncio to the Solomon Islands]]<br/>[[Apostolic Nuncio to Pakistan]]<br/>[[Apostolic Nuncio to the Democratic Republic of the Congo]]<br/>[[apostolic nuncio to Israel]]<br/>[[Apostolic Delegate to Jerusalem and Palestine]]<br/>[[apostolic nuncio to Cyprus]]<br/>[[Apostolic Nuncio to Australia]] | [[:en:Adolfo_Tito_Yllana|Adolfo Tito Yllana]] |- | [[Talaksan:Donnie Nietes.png|center|128px]] | [[Donnie Nietes]] | [[boksingero]]<ref name="ref_883810bbc71539bca4145280e9d6a38794e10ac97d471507d9610482d8ea5733">''[[:d:Q895505|BoxRec]]''</ref> | | | | [[:en:Donnie_Nietes|Donnie Nietes]] |- | | [[Dioscoro S. Rabor]] | [[soologo]]<ref name="ref_c5b160c8d062942dc63fae4cd18b5000d2e4309511b37a3761c11480d808103a">''[[:d:Q56114183|In Memoriam: Dioscoro S. Rabor, 1911-1996]]''</ref><br/>[[scientific collector]]<ref name="ref_96103d1bdc4401a014da17bd3b27b7311f90c94b2d4009870bb4218001e27e27">''[[:d:Q64446405|Bionomia]]''</ref> | | | | [[:en:Dioscoro_S._Rabor|Dioscoro S. Rabor]] |- | | [[Rachel Grant]] | [[artista]]<ref name="ref_829d37a31568b8478bf0c63a9a244a4d1f5285e71d8377ba0f75a6d875322f65">''[[:d:Q1204237|Deutsche Synchronkartei]]''</ref><br/>[[modelo]]<br/>[[artista sa pelikula]]<br/>[[scuba diver]]<br/>[[Direktor sa pelikula|direktor ng pelikula]] | | | | [[:en:Rachel_Grant|Rachel Grant]] |- | [[Talaksan:Andray Blatche.jpg|center|128px]] | [[Andray Blatche]] | [[basketbolista]]<ref name="ref_b316776bfd4d19b22b05d403d20bf7aa69dcd18a806d586c89f9100926aeab05">''[[:d:Q7300810|RealGM]]''</ref> | | | | [[:en:Andray_Blatche|Andray Blatche]] |- | | [[Oscar Cruz]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[Catholic archbishop]]<br/>[[titular bishop]]<br/>[[auxiliary bishop]]<br/>[[President of the Catholic Bishops' Conference of the Philippines]] | [[:en:Oscar_Cruz|Oscar Cruz]] |- | [[Talaksan:Angelo Reyes.jpg|center|128px]] | [[Angelo Reyes]] | [[politiko]]<br/>[[military personnel]] | | | [[Kalihim ng Tanggulang Pambansa]]<br/>[[Kalihim ng Kapaligiran at Likas na Yaman]]<br/>[[Kalihim ng Enerhiya]]<br/>[[Kalihim ng Interyor at Pamahalaang Lokal]] | [[:en:Angelo_Reyes|Angelo Reyes]] |- | [[Talaksan:Archbishop Angel Lagdameo.jpg|center|128px]] | [[Angel Lagdameo]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[archbishop of Jaro]]<br/>[[auxiliary bishop]]<br/>[[diocesan bishop]]<br/>[[titular bishop]]<br/>[[President of the Catholic Bishops' Conference of the Philippines]] | [[:en:Angel_Lagdameo|Angel Lagdameo]] |- | [[Talaksan:JfAniceto0456Pacianofvf 06.JPG|center|128px]] | [[Paciano Aniceto]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Catholic archbishop]] | | | [[Catholic archbishop]]<br/>[[diocesan bishop]]<br/>[[titular bishop]]<br/>[[auxiliary bishop]] | [[:en:Paciano_Aniceto|Paciano Aniceto]] |- | [[Talaksan:Cardinal Ricardo Vidal.jpg|center|128px]] | [[Ricardo Tito Jamin Vidal]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[Kardinal (Katolisismo)|Kardenal]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[titular bishop]]<br/>[[Catholic archbishop]]<br/>[[Archbishop of Cebu]]<br/>[[President of the Catholic Bishops' Conference of the Philippines]] | [[:en:Ricardo_Vidal|Ricardo Vidal]] |- | [[Talaksan:Orlando Quevedo 2016.jpg|center|128px]] | [[Orlando Beltran Quevedo]] | [[manunulat]]<br/>[[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[Kardinal (Katolisismo)|Kardenal]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[diocesan bishop]]<br/>[[Roman Catholic Archbishop of Nueva Segovia]]<br/>[[Catholic archbishop]]<br/>[[President of the Catholic Bishops' Conference of the Philippines]] | [[:en:Orlando_Quevedo|Orlando Quevedo]] |- | | [[Angelito Lampon]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[titular bishop]]<br/>[[Catholic archbishop]]<br/>[[vicar apostolic]]<br/>[[apostolic administrator]] | [[:en:Angelito_Lampon|Angelito Lampon]] |- | [[Talaksan:Romulo Valles Balangiga bell turnover (cropped).jpg|center|128px]] | [[Romulo Valles]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[diocesan bishop]]<br/>[[Catholic archbishop]]<br/>[[President of the Catholic Bishops' Conference of the Philippines]] | [[:en:Romulo_Valles|Romulo Valles]] |- | | [[Antonio Ledesma]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<br/>[[Arsobispo]]<ref name="ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f">''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''</ref><br/>[[Catholic theologian]]<ref name="ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f">''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''</ref> | | | [[Catholic archbishop]]<br/>[[coadjutor bishop]]<br/>[[bishop prelate]]<br/>[[apostolic administrator]] | [[:en:Antonio_Ledesma|Antonio Ledesma]] |- | [[Talaksan:JfTobias0431Bishopfvf 02.JPG|center|128px]] | [[Antonio Realubin Tobias]] | [[teologo]]<br/>[[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[diocesan bishop]]<br/>[[titular bishop]]<br/>[[auxiliary bishop]]<br/>[[apostolic administrator]] | [[:en:Antonio_Tobias|Antonio Tobias]] |- | [[Talaksan:Albert del Rosario.jpg|center|128px]] | [[Albert del Rosario]] | [[diplomata]]<br/>[[politiko]]<br/>[[negosyante]] | | | [[Kalihim ng Ugnayang Panlabas]]<br/>[[ambassador of the Philippines to the United States]] | [[:en:Albert_del_Rosario|Albert del Rosario]] |- | [[Talaksan:Arnel Pineda by Phey Palma.jpg|center|128px]] | [[Arnel Pineda]] | [[mang-aawit]]<br/>[[manunulat ng awitin]] | | | | [[:en:Arnel_Pineda|Arnel Pineda]] |- | [[Talaksan:Chadhugo (300dpi).jpg|center|128px]] | [[Chad Hugo]] | [[record producer]]<br/>[[manunulat ng awitin]]<br/>[[musiko]] | | | | [[:en:Chad_Hugo|Chad Hugo]] |- | [[Talaksan:Bishop.Arturo.Bastes.jpg|center|128px]] | [[Arturo M. Bastes]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[diocesan bishop]]<br/>[[coadjutor bishop]] | [[:en:Arturo_Bastes|Arturo Bastes]] |- | [[Talaksan:Ernie Chan at Super-Con 2009.JPG|center|128px]] | [[Ernie Chan]] | [[comics artist]]<ref name="ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f">''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''</ref><br/>[[Prodyuser sa telebisyon|produser sa telebisyon]]<br/>[[ilustrador]]<ref name="ref_70c3bb41c04c4e74e29f145065397a2885b8cb7fefd98c8d87964095ff3cbd94">''[[:d:Q13550863|Národní autority České republiky]]''</ref><br/>[[graphic artist]]<ref name="ref_70c3bb41c04c4e74e29f145065397a2885b8cb7fefd98c8d87964095ff3cbd94">''[[:d:Q13550863|Národní autority České republiky]]''</ref><br/>[[disenyador]]<ref name="ref_70c3bb41c04c4e74e29f145065397a2885b8cb7fefd98c8d87964095ff3cbd94">''[[:d:Q13550863|Národní autority České republiky]]''</ref><br/>[[alagad ng sining biswal]]<ref name="ref_70c3bb41c04c4e74e29f145065397a2885b8cb7fefd98c8d87964095ff3cbd94">''[[:d:Q13550863|Národní autority České republiky]]''</ref> | | | | [[:en:Ernie_Chan|Ernie Chan]] |- | [[Talaksan:Venus Raj.jpg|center|128px]] | [[Venus Raj]] | [[modelo]]<br/>[[kalahok sa patimapalak pangkagandahan]] | | | | [[:en:Venus_Raj|Venus Raj]] |- | [[Talaksan:Brian Yuzna (2007 crop).jpg|center|128px]] | [[Brian Yuzna]] | [[Direktor sa pelikula|direktor ng pelikula]]<ref name="ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f">''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''</ref><br/>[[prodyuser ng pelikula]]<ref name="ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f">''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''</ref><br/>[[screenwriter]]<ref name="ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f">''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''</ref><br/>[[artista]] | | | | [[:en:Brian_Yuzna|Brian Yuzna]] |- | | [[Leonardo Legaspi]] | [[propesor ng unibersidad]]<br/>[[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[Roman Catholic Archbishop of Caceres]]<br/>[[titular bishop]]<br/>[[auxiliary bishop]]<br/>[[President of the Catholic Bishops' Conference of the Philippines]] | [[:en:Leonardo_Legaspi|Leonardo Legaspi]] |- | [[Talaksan:Brillante Mendoza at the 69th Venice International Film Festival, September 2012.jpg|center|128px]] | [[Brillante Mendoza]] | [[Direktor sa pelikula|direktor ng pelikula]]<br/>[[cinematographer]]<ref name="ref_833b0ecf39cfd9c634b88c55346640b8ff53e5ec78e177b604b7a78346be027c">http://asianwiki.com/Brillante_Mendoza</ref><br/>[[screenwriter]]<ref name="ref_89d32ec69eda3ae30901972a23ca4c45d7f2c401e64244cc1c33b72d8976e7fa">https://lilokpelikula.wordpress.com/2009/10/21/lola-brillante-mendoza-2009/</ref><ref name="ref_df976a5955ea21883692f260e6765daa529da60de09340ac0bd712c56bd8c1ba">http://www.timeout.com/london/film/captive-2012</ref><ref name="ref_2cd4517100d2a9b21c471d3cc0520af58e84f86743a8b0f423ac62d628a710c6">''[[:d:Q105584|Rotten Tomatoes]]''</ref><ref name="ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f">''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''</ref><br/>[[prodyuser ng pelikula]]<ref name="ref_b2d7a45e5d3180f042276aa6e9408760514212ca319bc04a9eaae19b89f7c331">http://www.nytimes.com/movies/movie/457936/Kinatay/details</ref><ref name="ref_2cd4517100d2a9b21c471d3cc0520af58e84f86743a8b0f423ac62d628a710c6">''[[:d:Q105584|Rotten Tomatoes]]''</ref><br/>[[production designer]]<br/>[[direktor]]<ref name="ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f">''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''</ref> | | | | [[:en:Brillante_Mendoza|Brillante Mendoza]] |- | [[Talaksan:Pancho Villa BNF.jpeg|center|128px]] | [[Pancho Villa]] | [[boksingero]]<ref name="ref_883810bbc71539bca4145280e9d6a38794e10ac97d471507d9610482d8ea5733">''[[:d:Q895505|BoxRec]]''</ref> | | | | [[:en:Pancho_Villa_(boxer)|Pancho Villa (boxer)]] |- | [[Talaksan:Bishop Broderick Pabillo at the Manila Cathedral 2023-10-29.jpg|center|128px]] | [[Broderick Soncuaco Pabillo]] | [[teologo]]<br/>[[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[titular bishop]]<br/>[[auxiliary bishop]]<br/>[[apostolic administrator]] | [[:en:Broderick_Pabillo|Broderick Pabillo]] |- | [[Talaksan:Simeon Toribio.jpg|center|128px]] | [[Simeón Toribio]] | [[politiko]]<br/>[[atleta]] | | | [[miyembro ng Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas]] | [[:en:Simeon_Toribio|Simeon Toribio]] |- | [[Talaksan:Julio Rosales.jpg|center|128px]] | [[Julio Rosales]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[Kardinal (Katolisismo)|Kardenal]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Archbishop of Cebu]]<br/>[[diocesan bishop]]<br/>[[President of the Catholic Bishops' Conference of the Philippines]] | [[:en:Julio_Rosales|Julio Rosales]] |- | [[Talaksan:Jerry Lucena.jpg|center|128px]] | [[Jerry Lucena]] | [[futbolista]]<br/>[[association football manager]] | | | | [[:en:Jerry_Lucena|Jerry Lucena]] |- | | [[David William Valencia Antonio]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[auxiliary bishop]]<br/>[[diocesan bishop]]<br/>[[titular bishop]]<br/>[[apostolic administrator]]<br/>[[Roman Catholic Archbishop of Nueva Segovia]] | [[:en:David_William_Antonio|David William Antonio]] |- | | [[Miguel White]] | [[atleta]] | | | | [[:en:Miguel_White|Miguel White]] |- | [[Talaksan:Fernando Capalla.jpg|center|128px]] | [[Fernando Capalla]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[Catholic archbishop]]<br/>[[diocesan bishop]]<br/>[[titular bishop]]<br/>[[auxiliary bishop]]<br/>[[coadjutor archbishop]]<br/>[[territorial prelate]]<br/>[[President of the Catholic Bishops' Conference of the Philippines]] | [[:en:Fernando_Capalla|Fernando Capalla]] |- | [[Talaksan:Rolando Santos CM.jpg|center|128px]] | [[Rolando Crisostomo Santos]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[diocesan bishop]] | [[:en:Rolando_Santos|Rolando Santos]] |- | [[Talaksan:Archbishop Gilbert Garcera 2024-06-29.jpg|center|128px]] | [[Gilbert Garcera]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[diocesan bishop]]<br/>[[Archbishop of Lipa]]<br/>[[President of the Catholic Bishops' Conference of the Philippines]] | [[:en:Gilbert_Garcera|Gilbert Garcera]] |- | | [[Meiling Melançon]] | [[artista]]<br/>[[modelo]]<br/>[[artista sa pelikula]]<br/>[[Direktor sa pelikula|direktor ng pelikula]] | | | | [[:en:Mei_Melan%C3%A7on|Mei Melan%C3%A7on]] |- | [[Talaksan:Archbishop John F. Du.png|center|128px]] | [[John F. Du]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[Archbishop of Palo]]<br/>[[auxiliary bishop]]<br/>[[diocesan bishop]]<br/>[[titular bishop]] | [[:en:John_F._Du|John F. Du]] |- | [[Talaksan:Bishop Jose Romeo O. Lazo (2).jpg|center|128px]] | [[Jose Romeo Lazo]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[diocesan bishop]]<br/>[[Roman Catholic Bishop of San Jose de Antique]]<br/>[[archbishop of Jaro]] | [[:en:Jose_Romeo_Lazo|Jose Romeo Lazo]] |- | | [[Jose S. Palma]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[Bishop of Calbayog]]<br/>[[titular bishop]]<br/>[[Archbishop of Cebu]]<br/>[[Archbishop of Palo]]<br/>[[auxiliary bishop]]<br/>[[President of the Catholic Bishops' Conference of the Philippines]] | [[:en:Jos%C3%A9_S._Palma|Jos%C3%A9 S. Palma]] |- | | [[Mark Javier]] | [[archer]] | | | | [[:en:Mark_Javier|Mark Javier]] |- | [[Talaksan:D LIM.jpg|center|128px]] | [[Danilo Lim]] | [[politiko]]<br/>[[military personnel]] | | | | [[:en:Danilo_Lim|Danilo Lim]] |- | | [[Osvaldo Padilla]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]] | | | [[Catholic archbishop]]<br/>[[titular archbishop]]<br/>[[apostolic nuncio to Panama]]<br/>[[apostolic nuncio to Sri Lanka]]<br/>[[apostolic nuncio to Nigeria]]<br/>[[Apostolic Nuncio to Costa Rica]]<br/>[[apostolic nuncio to South Korea]]<br/>[[apostolic nuncio to Mongolia]] | [[:en:Osvaldo_Padilla|Osvaldo Padilla]] |- | [[Talaksan:Pablo Virgilio David in 2014 (Retouched).jpg|center|128px]] | [[Pablo Virgilio Siongco David]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[auxiliary bishop]]<br/>[[diocesan bishop]]<br/>[[titular bishop]]<br/>[[President of the Catholic Bishops' Conference of the Philippines]]<br/>[[cardinal priest]] | [[:en:Pablo_Virgilio_David|Pablo Virgilio David]] |- | | [[Rodolfo Tan Cardoso]] | [[ahedresista]] | | | | [[:en:Rodolfo_Tan_Cardoso|Rodolfo Tan Cardoso]] |- | | [[Leopoldo Serantes]] | [[boksingero]] | | | | [[:en:Leopoldo_Serantes|Leopoldo Serantes]] |- | [[Talaksan:Archbishop Ramon Argüelles.jpg|center|128px]] | [[Ramon Arguelles]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[Archbishop of Lipa]]<br/>[[auxiliary bishop]]<br/>[[diocesan bishop]]<br/>[[titular bishop]] | [[:en:Ramon_Arguelles|Ramon Arguelles]] |- | [[Talaksan:Bishop Reynaldo G. Evangelista.jpg|center|128px]] | [[Reynaldo Evangelista]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[diocesan bishop]]<br/>[[bishop of Imus]] | [[:en:Reynaldo_Evangelista|Reynaldo Evangelista]] |- | [[Talaksan:Dr Honoria Acosta-Sison.jpg|center|128px]] | [[Honoria Acosta-Sison]] | [[gynecologist]]<ref name="ref_2e1dc5b7c6c2a86eb86a2122d9352ef1f3c7714a1143fe7c1b3fc067eab931f7">''[[:d:Q28721132|The Biographical Dictionary of Women in Science]]''</ref><br/>[[propesor ng unibersidad]]<ref name="ref_2e1dc5b7c6c2a86eb86a2122d9352ef1f3c7714a1143fe7c1b3fc067eab931f7">''[[:d:Q28721132|The Biographical Dictionary of Women in Science]]''</ref><br/>[[obstetrician]] | | | | [[:en:Honoria_Acosta-Sison|Honoria Acosta-Sison]] |- | | [[Sergio Utleg]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[Catholic archbishop]]<br/>[[diocesan bishop]] | [[:en:Sergio_Utleg|Sergio Utleg]] |- | [[Talaksan:Teófilo Yldefonso 1928.jpg|center|128px]] | [[Teófilo Yldefonso]] | [[manlalangoy]]<br/>[[military personnel]] | | | | [[:en:Te%C3%B3filo_Yldefonso|Te%C3%B3filo Yldefonso]] |- | | [[Gabriel Reyes]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]] | | | [[Catholic archbishop]]<br/>[[Arsobispo ng Maynila]]<br/>[[Archbishop of Cebu]]<br/>[[titular archbishop]]<br/>[[bishop of Cebu]]<br/>[[President of the Catholic Bishops' Conference of the Philippines]] | [[:en:Gabriel_Reyes|Gabriel Reyes]] |- | | [[Wenceslao Selga Padilla]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[titular bishop]]<br/>[[apostolic prefect]]<br/>[[superior]] | [[:en:Wenceslao_Padilla|Wenceslao Padilla]] |- | [[Talaksan:Melissa de la Cruz at LA Time Festival of Books 2013-cropped.jpg|center|128px]] | [[Melissa de la Cruz]] | [[manunulat]]<br/>[[children's writer]]<br/>[[nobelista]]<br/>[[editor]]<ref name="ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f">''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''</ref><br/>[[young adult author]]<ref name="ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f">''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''</ref> | | [[Blue Bloods]] | | [[:en:Melissa_de_la_Cruz|Melissa de la Cruz]] |- | [[Talaksan:Shamcey Supsup on September 18, 2011.jpg|center|128px]] | [[Shamcey Supsup]] | [[modelo]]<br/>[[arkitekto]]<br/>[[kalahok sa patimapalak pangkagandahan]] | | | | [[:en:Shamcey_Supsup-Lee|Shamcey Supsup-Lee]] |- | [[Talaksan:Anthony Villanueva 2017 stamp of the Philippines.jpg|center|128px]] | [[Anthony Villanueva]] | [[boksingero]]<ref name="ref_883810bbc71539bca4145280e9d6a38794e10ac97d471507d9610482d8ea5733">''[[:d:Q895505|BoxRec]]''</ref><br/>[[artista]] | | | | [[:en:Anthony_Villanueva|Anthony Villanueva]] |- | | [[Roel Velasco]] | [[boksingero]] | | | | [[:en:Roel_Velasco|Roel Velasco]] |- | [[Talaksan:2013 AVN Awards - Mimi Miyagi (8396773441) (crop).jpg|center|128px]] | [[Mimi Miyagi]] | [[artistang pornograpiko]]<br/>[[modelo]]<br/>[[erotic photography model]]<br/>[[politiko]]<br/>[[Direktor sa pelikula|direktor ng pelikula]] | | | | [[:en:Mimi_Miyagi|Mimi Miyagi]] |- | | [[José Villanueva]] | [[boksingero]] | | | | [[:en:Jos%C3%A9_Villanueva_(boxer)|Jos%C3%A9 Villanueva (boxer)]] |- | | [[Isnilon Hapilon]] | [[militant]]<ref name="ref_3a050fe4a1b5cdc123941a4d809de3e4cbdf86aca7a47d00e70fc73396c7692f">http://www.reuters.com/article/us-philippines-militants-idUSBRE93F09K20130416</ref><br/>[[military personnel]] | | | [[Emir]] | [[:en:Isnilon_Hapilon|Isnilon Hapilon]] |- | | [[Satoshi Otomo]] | [[futbolista]] | | | | [[:en:Satoshi_%C5%8Ctomo|Satoshi %C5%8Ctomo]] |- | [[Talaksan:Pedro Abad Santos.jpg|center|128px]] | [[Pedro Abad Santos]] | [[politiko]] | | | [[miyembro ng Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas]] | [[:en:Pedro_Abad_Santos|Pedro Abad Santos]] |- | [[Talaksan:Van Partible by Gage Skidmore.jpg|center|128px]] | [[Van Partible]] | [[animator]]<br/>[[screenwriter]]<br/>[[Prodyuser sa telebisyon|produser sa telebisyon]]<br/>[[Direktor sa pelikula|direktor ng pelikula]]<ref name="ref_dc94c0369b0c0704b1297c5e5d6c30196103b012e010ca8d43a5cc6a1cbde10b">''[[:d:Q37312|Internet Movie Database]]''</ref><br/>[[direktor sa telebisyon]]<ref name="ref_dc94c0369b0c0704b1297c5e5d6c30196103b012e010ca8d43a5cc6a1cbde10b">''[[:d:Q37312|Internet Movie Database]]''</ref><br/>[[film screenwriter]]<ref name="ref_dc94c0369b0c0704b1297c5e5d6c30196103b012e010ca8d43a5cc6a1cbde10b">''[[:d:Q37312|Internet Movie Database]]''</ref> | | | | [[:en:Van_Partible|Van Partible]] |- | [[Talaksan:Satine Phoenix Porn Star Karaoke 2007-05-01 1.jpg|center|128px]] | [[Satine Phoenix]] | [[artista]]<br/>[[artistang pornograpiko]]<br/>[[pintor]]<br/>[[modelo]]<br/>[[online streamer]] | | | | [[:en:Satine_Phoenix|Satine Phoenix]] |- | | [[Rosalina Abejo]] | [[Konduktor ng musika|konduktor]]<br/>[[kompositor]]<ref name="ref_115bb190520bffe7d3b11a69f9df49b7ce90dc74fcae0be2a25876d6fbd480ac">http://www.musicsack.com/personfmt_itempk.cfm?itempk=7</ref><ref name="ref_78ef1b4c4bfd98c1b57835278aa68bfb7a82f895c16dd08902a7241396b8dd66">http://philippinemusicregistry.com.ph/main/artist/view/8</ref> | | | | [[:en:Rosalina_Abejo|Rosalina Abejo]] |- | [[Talaksan:Carli de Murga 20191101 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Carlie de Murga]] | [[futbolista]] | | | | [[:en:Carli_de_Murga|Carli de Murga]] |- | | [[Gurdev Khush]] | [[henetista]]<ref name="ref_fb1f64d34c5132f5694317071ca178ed1972feacbb7953a7f9690398b08c1731">''[[:d:Q13219454|Library of Congress Authorities]]''</ref><br/>[[magsasaka]]<ref name="ref_fb1f64d34c5132f5694317071ca178ed1972feacbb7953a7f9690398b08c1731">''[[:d:Q13219454|Library of Congress Authorities]]''</ref><br/>[[agronomo]]<ref name="ref_fb1f64d34c5132f5694317071ca178ed1972feacbb7953a7f9690398b08c1731">''[[:d:Q13219454|Library of Congress Authorities]]''</ref> | | | | [[:en:Gurdev_Khush|Gurdev Khush]] |- | [[Talaksan:MisaghBahadoranGlobal.jpg|center|128px]] | [[Misagh Bahadoran]] | [[dentist]]<br/>[[futsal player]]<br/>[[modelo]]<br/>[[futbolista]] | | | | [[:en:Misagh_Bahadoran|Misagh Bahadoran]] |- | [[Talaksan:Philippines Foreign Secretary Yasay Addresses Reporters at a News Conference (28502880421) (cropped).jpg|center|128px]] | [[Perfecto R. Yasay, Jr.]] | [[negosyante]]<br/>[[abogado]]<ref name="ref_5d9f0275a9a10a2540c3b54d54876fcc3ca330edb427fb3d32e3b7d6b2c4ce30">https://cairope.dfa.gov.ph/site-administrator/embassy-news/150-perfecto-r-yasay-jr-secretary-of-foreign-affairs</ref><br/>[[politiko]] | | | [[chairperson]]<ref name="ref_a95020c6c926990cc42cba9158f1ffa3651c92e7a72951390e120a8a21ca0969">https://news.mb.com.ph/2020/06/12/former-dfa-sec-yasay-dies-73/</ref><br/>[[Kalihim ng Ugnayang Panlabas]]<ref name="ref_7911ff1da716d452199d6d0b838df2f94f6168b660ff4836baf6ac4a4d662d24">https://newsinfo.inquirer.net/878680/ca-rejects-appointment-of-yasay</ref> | [[:en:Perfecto_Yasay_Jr.|Perfecto Yasay Jr.]] |- | [[Talaksan:Ronnie del Carmen.jpg|center|128px]] | [[Ronnie del Carmen]] | [[animator]]<br/>[[screenwriter]]<br/>[[Direktor sa pelikula|direktor ng pelikula]]<br/>[[ilustrador]]<br/>[[comics artist]]<br/>[[artista]]<br/>[[graphic artist]]<ref name="ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f">''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''</ref><br/>[[alagad ng sining]]<ref name="ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f">''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''</ref> | | | | [[:en:Ronnie_del_Carmen|Ronnie del Carmen]] |- | [[Talaksan:Álvaro Silva 20191101 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Álvaro Silva]] | [[futbolista]] | | | | [[:en:%C3%81lvaro_Silva_(footballer)|%C3%81lvaro Silva (footballer)]] |- | [[Talaksan:Kevin Ray Mendoza 20120329.jpg|center|128px]] | [[Kevin Ray Mendoza Hansen]] | [[futbolista]] | | | | [[:en:Kevin_Ray_Mendoza|Kevin Ray Mendoza]] |- | | [[Natividad Almeda López]] | [[abogado]]<br/>[[hukom]] | | | | [[:en:Natividad_Almeda-L%C3%B3pez|Natividad Almeda-L%C3%B3pez]] |- | [[Talaksan:Geena Rocero for Chromat.jpg|center|128px]] | [[Geena Rocero]] | [[modelo]]<br/>[[LGBTQ rights activist]]<br/>[[Playmate]] | | | | [[:en:Geena_Rocero|Geena Rocero]] |- | [[Talaksan:Jamie Herrell (Miss Philippines Earth 2014 ).jpg|center|128px]] | [[Jamie Herrell]] | [[kalahok sa patimapalak pangkagandahan]] | | | | [[:en:Jamie_Herrell|Jamie Herrell]] |- | [[Talaksan:Vicky Tauli-Corpuz in Kuala-Lumpur.jpg|center|128px]] | [[Victoria Tauli-Corpuz]] | [[indigenous rights activist]] | | | [[United Nations Special Rapporteur]] | [[:en:Victoria_Tauli-Corpuz|Victoria Tauli-Corpuz]] |- | [[Talaksan:Kiyomi Watanabe PH.jpg|center|128px]] | [[Kiyomi Watanabe]] | [[judoka]] | | | | [[:en:Kiyomi_Watanabe|Kiyomi Watanabe]] |- | [[Talaksan:Daisuke Sato After the Game - PHI vs AFG, September 12, 2023.png|center|128px]] | [[Daisuke Sato]] | [[futbolista]] | | | | [[:en:Daisuke_Sato_(footballer)|Daisuke Sato (footballer)]] |- | [[Talaksan:Bienvenido Marañón CER 3-0 DAV post-match interview May 23, 2018 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Bienvenido Marañón Morejón]] | [[futbolista]]<ref name="ref_29e115b4d8673aa55ed93f170246260cdb6ce2dbf55e09a234ed0993291e067f">''[[:d:Q5715639|BDFutbol]]''</ref> | | | | [[:en:Bienvenido_Mara%C3%B1%C3%B3n|Bienvenido Mara%C3%B1%C3%B3n]] |- | [[Talaksan:Kevin Ingresso.jpg|center|128px]] | [[Kevin Ingreso]] | [[futbolista]] | | | | [[:en:Kevin_Ingreso|Kevin Ingreso]] |- | | [[Oscar Jaime Llaneta Florencio]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]] | | | [[auxiliary bishop]]<br/>[[diocesan bishop]]<br/>[[titular bishop]]<br/>[[apostolic administrator]] | [[:en:Oscar_Jaime_Florencio|Oscar Jaime Florencio]] |- | [[Talaksan:Rep. Geraldine Roman (19th Congress).jpg|center|128px]] | [[Geraldine Roman]] | [[mamamahayag]]<br/>[[estadista]]<br/>[[politiko]]<ref name="ref_70993855ad08fbce4b2a13f5728ccf26f2ab52af081a59aa31f17fdd9af2f41d">http://congress.gov.ph/members/search.php?id=roman-g</ref><ref name="ref_d01d114b0423af7fdb7cb4885737a659fb2b6409f8acd63e037ff3f1958646bb">http://www.congress.gov.ph/members/search.php?id=roman-g</ref> | | | [[miyembro ng Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas]]<ref name="ref_d01d114b0423af7fdb7cb4885737a659fb2b6409f8acd63e037ff3f1958646bb">http://www.congress.gov.ph/members/search.php?id=roman-g</ref><br/>[[miyembro ng Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas]]<ref name="ref_70993855ad08fbce4b2a13f5728ccf26f2ab52af081a59aa31f17fdd9af2f41d">http://congress.gov.ph/members/search.php?id=roman-g</ref><br/>[[miyembro ng Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas]] | [[:en:Geraldine_Roman|Geraldine Roman]] |- | [[Talaksan:Kylie Verzosa 2022 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Kylie Verzosa]] | [[modelo]]<br/>[[kalahok sa patimapalak pangkagandahan]]<br/>[[artista]] | | | | [[:en:Kylie_Verzosa|Kylie Verzosa]] |- | | [[Tabinas Jefferson]] | [[futbolista]] | | | | [[:en:Jefferson_Tabinas|Jefferson Tabinas]] |- | [[Talaksan:Eumir felix marcial KL 2017.jpg|center|128px]] | [[Eumir Marcial]] | [[boksingero]]<ref name="ref_883810bbc71539bca4145280e9d6a38794e10ac97d471507d9610482d8ea5733">''[[:d:Q895505|BoxRec]]''</ref> | | | | [[:en:Eumir_Marcial|Eumir Marcial]] |- | [[Talaksan:Manny Jacinto at the 2018 Comic-Con International (42913094245) (cropped).jpg|center|128px]] | [[Manny Jacinto]] | [[artista sa telebisyon]]<br/>[[mananayaw]]<br/>[[artista]]<ref name="ref_70c3bb41c04c4e74e29f145065397a2885b8cb7fefd98c8d87964095ff3cbd94">''[[:d:Q13550863|Národní autority České republiky]]''</ref> | | | | [[:en:Manny_Jacinto|Manny Jacinto]] |- | [[Talaksan:New Clark City Visit of Kayla Sanchez (cropped).jpg|center|128px]] | [[Kayla Sanchez]] | [[manlalangoy]]<ref name="ref_71088fd3015a897b4edb05c490dbd362f030de19fdf8997617b2579e42df444f">''[[:d:Q23439984|swimrankings.net]]''</ref> | | | | [[:en:Kayla_Sanchez|Kayla Sanchez]] |- | [[Talaksan:Karen Ibasco Joins the UN Youth Climate Summit (2019) (cropped).jpg|center|128px]] | [[Karen Ibasco]] | [[kalahok sa patimapalak pangkagandahan]]<br/>[[pisiko]] | | | | [[:en:Karen_Ibasco|Karen Ibasco]] |- | [[Talaksan:Sarina Bolden.png|center|128px]] | [[Sarina Bolden]] | [[futbolista]]<ref name="ref_a4daea7bcee446c1cbd0b6a142d0b95aeef218a10a1d147d8d274272a911d962">https://www.chicagotribune.com/sports/soccer/ct-world-cup-sarina-bolden-philippines-20230725-kihxntol2zb3nhmqhvhlgmqqci-story.html</ref> | | | | [[:en:Sarina_Bolden|Sarina Bolden]] |- | [[Talaksan:Margielyn Didal (cropped).jpg|center|128px]] | [[Margielyn Didal]] | [[skateboarder]] | | | | [[:en:Margielyn_Didal|Margielyn Didal]] |- | [[Talaksan:Louise Mabulo UN Young Champion of the Earth Award Ceremony Speech 3 (50750541351).jpg|center|128px]] | [[Louise Emmanuelle Mabulo]] | [[cook]]<br/>[[environmentalist]]<ref name="ref_ff80d94740b99d6f717b97d44e86b62139d1d5a7087ac7770ea96e91deb9b991">https://www.bbc.co.uk/news/resources/idt-02d9060e-15dc-426c-bfe0-86a6437e5234</ref><br/>[[magsasaka]]<ref name="ref_ff80d94740b99d6f717b97d44e86b62139d1d5a7087ac7770ea96e91deb9b991">https://www.bbc.co.uk/news/resources/idt-02d9060e-15dc-426c-bfe0-86a6437e5234</ref><br/>[[entrepreneur]]<ref name="ref_ff80d94740b99d6f717b97d44e86b62139d1d5a7087ac7770ea96e91deb9b991">https://www.bbc.co.uk/news/resources/idt-02d9060e-15dc-426c-bfe0-86a6437e5234</ref> | | | | [[:en:Louise_Mabulo|Louise Mabulo]] |- | [[Talaksan:MitskiAPE180824 (13 of 116) (53941099308) (cropped 2).jpg|center|128px]] | [[Beabadoobee]] | [[mang-aawit-manunulat]]<ref name="ref_7f185c0ce88ceaf3e120d7aa46e91399685a365ee5391ffd639c3a94965f31df">https://www.theguardian.com/music/2024/nov/13/beabadoobee-review-02-academy-glasgow</ref><ref name="ref_bafb9b83290b96566f3ea036dee83e3d41462a1b08fd9520933aec511b33c32c">https://www.nme.com/news/music/beabadoobee-brits-interview-sabrina-carpenter-embracing-imperfection-3843092</ref> | | | | [[:en:Beabadoobee|Beabadoobee]] |- | | [[Marinel Sumook Ubaldo]] | [[climate activist]] | | | | [[:en:Marinel_Sumook_Ubaldo|Marinel Sumook Ubaldo]] |- | [[Talaksan:Bianca Bustamante 2024.jpg|center|128px]] | [[Bianca Bustamante]] | [[racing driver]]<br/>[[racecar driver]] | | | | [[:en:Bianca_Bustamante|Bianca Bustamante]] |- | [[Talaksan:PIA Leyte - Aira Villegas interview (cropped).jpg|center|128px]] | [[Aira Villegas]] | [[boksingero]] | | | | [[:en:Aira_Villegas|Aira Villegas]] |} {{Wikidata list end}} sif5qe1ld3ykag8tkzbmlskb5vaiguz 15 281597 2213949 2213563 2026-06-30T03:31:46Z ListeriaBot 79921 Wikidata list updated [V2] 2213949 wikitext text/x-wiki == Wala pang artikulo == {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item ?linkcount WHERE { ?item wdt:P106 ?occupation. ?occupation wdt:P279* wd:Q864503. ?item wikibase:sitelinks ?linkcount . } GROUP BY ?item ?linkcount ORDER BY DESC(?linkcount) LIMIT 200 |columns=number,item,label:Article,P569,P570,P101,P18 |section= |min_section= |sort= |links=red_only |thumb=128 |autolist=fallback |summary=itemnumber }} {| class='wikitable sortable' ! number ! item ! Article ! petsa ng kapanangakan ! petsa ng kamatayan ! field of work ! larawan |- | style='text-align:right'| 1 | [[:d:Q144535|Q144535]] | [[Herbert Spencer]] | data-sort-value="1820" | 1820-04-27<br/>1820-04-28 | data-sort-value="1903" | 1903-12-08 | [[botanika]] | [[Talaksan:Herbert Spencer.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2 | [[:d:Q11826|Q11826]] | [[Al-Biruni]] | data-sort-value="973" | 973-09-04 | data-sort-value="1048" | 1048-12-09 | [[pisika]]<br/>[[matematika]]<br/>[[astronomiya]]<br/>[[likas na agham]]<br/>[[kasaysayan]]<br/>[[chronology]]<br/>[[laborer]]<br/>[[Indology]]<br/>[[agham pandaigdig]]<br/>[[heograpiya]]<br/>[[pilosopiya]]<br/>[[kartograpiya]]<br/>[[Antropolohiya|agham-tao]]<br/>[[astrolohiya]]<br/>[[kimika]]<br/>[[medisina]]<br/>[[sikolohiya]]<br/>[[teolohiya]]<br/>[[parmakolohiya]]<br/>[[history of religions]]<br/>[[mineralohiya]] | [[Talaksan:Al-Biruni.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3 | [[:d:Q131117|Q131117]] | [[Maria Montessori]] | data-sort-value="1870" | 1870-08-31 | data-sort-value="1952" | 1952-05-06 | [[pedagohiya]] | [[Talaksan:Maria Montessori (portrait).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4 | [[:d:Q185007|Q185007]] | [[Rita Levi-Montalcini]] | data-sort-value="1909" | 1909-04-22 | data-sort-value="2012" | 2012-12-30 | [[neurobiology]] | [[Talaksan:Rita Levi-Montalcini (1986).png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 5 | [[:d:Q7487|Q7487]] | [[Dorothy Hodgkin]] | data-sort-value="1910" | 1910-05-12 | data-sort-value="1994" | 1994-07-29 | [[X-ray crystallography]]<br/>[[biyokimika]]<br/>[[kimika]]<br/>[[kristalograpiya]] | [[Talaksan:Professor Dorothy Hodgkin.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 6 | [[:d:Q160362|Q160362]] | [[Theophrastus]] | data-sort-value="-371" | -371 | data-sort-value="-287" | -287 | [[botanika]] | [[Talaksan:Teofrasto Orto botanico head.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 7 | [[:d:Q102034|Q102034]] | [[Ronald Ross]] | data-sort-value="1857" | 1857-05-13 | data-sort-value="1932" | 1932-09-16 | [[parasitolohiya]]<br/>[[epidemiyolohiya]] | [[Talaksan:Ronald Ross.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 8 | [[:d:Q60059|Q60059]] | [[Albertus Magnus]] | data-sort-value="1200" | 1200 | data-sort-value="1280" | 1280-11-15 | [[pilosopiya]] | [[Talaksan:Tommaso da modena, ritratti di domenicani (vescovo) 1352 150cm, treviso, ex convento di san niccolò, sala del capitolo.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 9 | [[:d:Q78496|Q78496]] | [[Konrad Lorenz]] | data-sort-value="1903" | 1903-11-07 | data-sort-value="1989" | 1989-02-27 | [[etolohiya]]<br/>[[pilosopiya]] | [[Talaksan:Konrad Lorenz.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 10 | [[:d:Q199654|Q199654]] | [[Barbara McClintock]] | data-sort-value="1902" | 1902-06-16 | data-sort-value="1992" | 1992-09-02 | [[henetika]]<br/>[[cytogenetics]] | [[Talaksan:Barbara McClintock (1902-1992) shown in her laboratory in 1947.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 11 | [[:d:Q462843|Q462843]] | [[Tu Youyou]] | data-sort-value="1930" | 1930-12-30 | | [[parmakolohiya]]<br/>[[tradisyonal na panggagamot na Tsino]] | [[Talaksan:D810 4987 Tu Youyou, medicine (22945001843) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 12 | [[:d:Q25820|Q25820]] | [[Thomas Young]] | data-sort-value="1773" | 1773-06-13 | data-sort-value="1829" | 1829-05-10 | [[pisika]]<br/>[[mekanika]]<br/>[[lingguwistika]]<br/>[[agham ng mga materyal]] | [[Talaksan:Thomas Young by Briggs.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 13 | [[:d:Q229264|Q229264]] | [[Georges-Louis Leclerc, Comte de Buffon]] | data-sort-value="1707" | 1707-09-07 | data-sort-value="1788" | 1788-04-15 | [[biyolohiya]]<br/>[[heograpiya]]<br/>[[heolohiya]]<br/>[[political arithmetic]] | [[Talaksan:François Hubert Drouais - Portrait of Buffon.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 14 | [[:d:Q173441|Q173441]] | [[Abu Abdullah Muhammad al-Idrisi al-Qurtubi al-Hasani as-Sabti]] | data-sort-value="1110" | 1110 | data-sort-value="1166" | 1166<br/>1165 | [[kartograpiya]]<br/>[[heograpiya]]<br/>[[paglalakbay]] | [[Talaksan:Al-Idrisi, Sayr mulhimah min al-Sharq wa-al-Gharb.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 15 | [[:d:Q70554|Q70554]] | [[Hermann Emil Fischer]] | data-sort-value="1852" | 1852-10-09 | data-sort-value="1919" | 1919-07-15 | [[kimika]] | [[Talaksan:Hermann Emil Fischer. Photograph by Atelier Victoria, 1895. Wellcome V0027668 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 16 | [[:d:Q7426|Q7426]] | [[Ada Yonath]] | data-sort-value="1939" | 1939-06-22 | | [[kristalograpiya]]<br/>[[biyolohiya]]<br/>[[biyolohiyang molekular]]<br/>[[biyokimika]]<br/>[[ribosoma]]<br/>[[biyolohiyang estruktural]] | [[Talaksan:Ada E. Yonath.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 17 | [[:d:Q204733|Q204733]] | [[Gerty Cori]] | data-sort-value="1896" | 1896-08-15 | data-sort-value="1957" | 1957-10-26 | [[biyokimika]]<br/>[[medisina]] | [[Talaksan:Gerty Theresa Cori.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 18 | [[:d:Q213195|Q213195]] | [[B. F. Skinner]] | data-sort-value="1904" | 1904-03-20 | data-sort-value="1990" | 1990-08-18 | [[sikolohiya]]<br/>[[behavioral analytics]] | [[Talaksan:B.F. Skinner at Harvard circa 1950 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 19 | [[:d:Q151564|Q151564]] | [[Frederick Sanger]] | data-sort-value="1918" | 1918-08-13 | data-sort-value="2013" | 2013-11-19 | [[biyokimika]] | [[Talaksan:Frederick Sanger2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 20 | [[:d:Q35703|Q35703]] | [[Gertrude B. Elion]] | data-sort-value="1918" | 1918-01-23 | data-sort-value="1999" | 1999-02-21 | [[parmakolohiya]]<br/>[[biyokimika]] | [[Talaksan:Gertrude Elion (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 21 | [[:d:Q84405|Q84405]] | [[Karl Landsteiner]] | data-sort-value="1868" | 1868-06-14 | data-sort-value="1943" | 1943-06-26 | [[kimika]] | [[Talaksan:Karl Landsteiner nobel.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 22 | [[:d:Q214565|Q214565]] | [[Beatrix Potter]] | data-sort-value="1866" | 1866-07-28 | data-sort-value="1943" | 1943-12-22 | | [[Talaksan:Beatrix Potter by King cropped.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 23 | [[:d:Q107402|Q107402]] | [[Rosalyn Sussman Yalow]] | data-sort-value="1921" | 1921-07-19 | data-sort-value="2011" | 2011-05-30 | [[biyopisika]] | [[Talaksan:Rosalyn Yalow.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 24 | [[:d:Q318750|Q318750]] | [[Stephen Hillenburg]] | data-sort-value="1961" | 1961-08-21 | data-sort-value="2018" | 2018-11-26 | [[biyolohiyang pandagat]]<br/>[[animasyon]]<br/>[[komiks]] | [[Talaksan:Stephen Hillenburg by Carlos Cazurro.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 25 | [[:d:Q60024|Q60024]] | [[Hermann von Helmholtz]] | data-sort-value="1821" | 1821-08-31 | data-sort-value="1894" | 1894-09-08 | [[pisika]]<br/>[[medisina]]<br/>[[pisyolohiya]]<br/>[[sikolohiya]] | [[Talaksan:Hermann von Helmholtz.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 26 | [[:d:Q185777|Q185777]] | [[Alexis Carrel]] | data-sort-value="1873" | 1873-06-28 | data-sort-value="1944" | 1944-11-05 | [[Pag-oopera|pagtistis]]<br/>[[biyolohiya]]<br/>[[pathophysiology]]<br/>[[pisyolohiya]]<br/>[[vascular surgery]] | [[Talaksan:Alexis Carrel 1912.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 27 | [[:d:Q103844|Q103844]] | [[Françoise Barré-Sinoussi.]] | data-sort-value="1947" | 1947-07-30 | | [[birolohiya]] | [[Talaksan:Françoise Barré-Sinoussi-press conference Dec 06th, 2008-1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 28 | [[:d:Q180468|Q180468]] | [[Albert von Szent-Györgyi Nagyrápolt]] | data-sort-value="1893" | 1893-09-16 | data-sort-value="1986" | 1986-10-22 | [[biyokimika]]<br/>[[pisyolohiya]] | [[Talaksan:Albert Szent-Györgyi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 29 | [[:d:Q200136|Q200136]] | [[Linda B. Buck]] | data-sort-value="1947" | 1947-01-29 | | [[biyolohiya]]<br/>[[neurosiyensiya]] | [[Talaksan:Linda Buck 2015 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 30 | [[:d:Q43917|Q43917]] | [[Eduard Buchner]] | data-sort-value="1860" | 1860-05-20 | data-sort-value="1917" | 1917-08-13 | [[kimika]]<br/>[[biyokimika]] | [[Talaksan:Eduardbuchner.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 31 | [[:d:Q154824|Q154824]] | [[Norman Borlaug]] | data-sort-value="1914" | 1914-03-25 | data-sort-value="2009" | 2009-09-12 | [[agronomiya]] | [[Talaksan:Norman Borlaug.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 32 | [[:d:Q150630|Q150630]] | [[Camillo Golgi]] | data-sort-value="1843" | 1843-07-07 | data-sort-value="1926" | 1926-01-21 | [[malarya]]<br/>[[medisina]]<br/>[[histolohiya]]<br/>[[anatomiya]]<br/>[[patolohiya]]<br/>[[agham]] | [[Talaksan:Camillo Golgi nobel.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 33 | [[:d:Q17280087|Q17280087]] | [[Emmanuelle Charpentier]] | data-sort-value="1968" | 1968-12-11 | | [[mikrobiyolohiya]]<br/>[[biyokimika]]<br/>[[henetika]] | [[Talaksan:Emmanuelle Charpentier.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 34 | [[:d:Q80905|Q80905]] | [[Donald Arthur Glaser]] | data-sort-value="1926" | 1926-09-21 | data-sort-value="2013" | 2013-02-28 | [[pisika]] | [[Talaksan:Donald Glaser.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 35 | [[:d:Q102804|Q102804]] | [[Henri Moissan]] | data-sort-value="1852" | 1852-09-28 | data-sort-value="1907" | 1907-02-20 | [[kimika]] | [[Talaksan:Henri Moissan.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 36 | [[:d:Q177681|Q177681]] | [[Thomas Hunt Morgan]] | data-sort-value="1866" | 1866-09-25 | data-sort-value="1945" | 1945-12-04 | [[henetika]] | [[Talaksan:Thomas Hunt Morgan.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 37 | [[:d:Q26322|Q26322]] | [[Carol Greider]] | data-sort-value="1961" | 1961-04-15 | | [[biyolohiyang molekular]]<br/>[[biyolohiya]]<br/>[[henetika]] | [[Talaksan:GREIDER Carol 2014 - Less vignetting.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 38 | [[:d:Q26321|Q26321]] | [[Elizabeth Blackburn]] | data-sort-value="1948" | 1948-11-26 | | [[biyolohiya]]<br/>[[pisyolohiya]]<br/>[[cytogenetics]] | [[Talaksan:Elizabeth Blackburn CHF Heritage Day 2012 Rush 001.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 39 | [[:d:Q153159|Q153159]] | [[Elias Lönnrot]] | data-sort-value="1802" | 1802-04-09 | data-sort-value="1884" | 1884-03-19 | [[lingguwistika]]<br/>[[etnograpiya]]<br/>[[botanika]]<br/>[[medisina]]<br/>[[pilolohiya]]<br/>[[collecting]]<br/>[[panitikan]] | [[Talaksan:Elias Lönnrot portrait.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 40 | [[:d:Q180350|Q180350]] | [[Frederick Banting]] | data-sort-value="1891" | 1891-11-14 | data-sort-value="1941" | 1941-02-21 | [[pisyolohiya]]<br/>[[parmakolohiya]] | [[Talaksan:Fredrick banting.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 41 | [[:d:Q234224|Q234224]] | [[Dian Fossey]] | data-sort-value="1932" | 1932-01-16 | data-sort-value="1985" | 1985-12-26 | [[etolohiya]] | [[Talaksan:Dian Fossey October 1968.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 42 | [[:d:Q14279|Q14279]] | [[Giovanni Domenico Cassini]] | data-sort-value="1625" | 1625-06-08 | data-sort-value="1712" | 1712-09-14 | [[astronomiya]] | [[Talaksan:Giovanni Domenico Cassini.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 43 | [[:d:Q4273363|Q4273363]] | [[Frances Arnold]] | data-sort-value="1956" | 1956-07-25 | | [[inhinyeriyang pangkimika]]<br/>[[biocatalysis]]<br/>[[protein engineering]]<br/>[[synthetic biology]] | [[Talaksan:Frances Arnold in 2021 at Caltech 01 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 44 | [[:d:Q15118973|Q15118973]] | [[Aziz Sancar]] | data-sort-value="1946" | 1946-09-08 | | [[DNA repair]]<br/>[[Siklo ng selula|cell cycle]]<br/>[[circadian rhythm]]<br/>[[biyokimika]]<br/>[[biyolohiyang molekular]]<br/>[[DNA]] | [[Talaksan:Aziz Sancar 0060.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 45 | [[:d:Q107462|Q107462]] | [[Har Gobind Khorana]] | data-sort-value="1922" | 1922-01-09 | data-sort-value="2011" | 2011-11-09 | [[biyolohiyang molekular]] | [[Talaksan:Har Gobind Khorana.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 46 | [[:d:Q189488|Q189488]] | [[Willem Einthoven]] | data-sort-value="1860" | 1860-05-21 | data-sort-value="1927" | 1927-09-29 | [[pisyolohiya]] | [[Talaksan:Portrait of W. (Willem) Einthoven, professor of Physiology and Histology at Leiden University Icones 332.tiff|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 47 | [[:d:Q231402|Q231402]] | [[Jacques Monod]] | data-sort-value="1910" | 1910-02-09 | data-sort-value="1976" | 1976-05-31 | [[biyolohiya]]<br/>[[kontrasepsiyon]] | [[Talaksan:Jacques Monod 1971.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 48 | [[:d:Q60061|Q60061]] | [[Venkatraman Ramakrishnan]] | data-sort-value="1952" | 1952 | | [[biyokimika]]<br/>[[computational biology]]<br/>[[biyolohiyang molekular]] | [[Talaksan:Venki Ramakrishnan.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 49 | [[:d:Q189006|Q189006]] | [[Charles Louis Alphonse Laveran]] | data-sort-value="1845" | 1845-06-18 | data-sort-value="1922" | 1922-05-18 | [[malarya]]<br/>[[medisina]] | [[Talaksan:Charles Laveran nobel.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 50 | [[:d:Q104913|Q104913]] | [[Robert Edwards]] | data-sort-value="1925" | 1925-09-27 | data-sort-value="2013" | 2013-04-10 | [[reproductive medicine]] | [[Talaksan:Robert Geoffrey Edwards (2010).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 51 | [[:d:Q8056214|Q8056214]] | [[Yoshinori Ohsumi]] | data-sort-value="1945" | 1945-02-09 | | [[biyolohiyang molekular]]<br/>[[autophagy]] | [[Talaksan:Nobel Laureates 7428 (30679389523) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 52 | [[:d:Q16196017|Q16196017]] | [[Tedros Adhanom Ghebreyesus]] | data-sort-value="1965" | 1965-03-03 | | [[community health]]<br/>[[kalusugang pampubliko]]<br/>[[international organization]]<br/>[[Pangangalagang pangkalusugan]]<br/>[[health administration]]<br/>[[mikrobiyolohiya]]<br/>[[politika]]<br/>[[Patakarang panlabas]] | [[Talaksan:Tedros Adhanom Ghebreyesus September 2025.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 53 | [[:d:Q191026|Q191026]] | [[Francis Galton]] | data-sort-value="1822" | 1822-02-16 | data-sort-value="1911" | 1911-01-17 | [[Teorya ng probabilidad|probability theory]]<br/>[[Antropolohiya|agham-tao]] | [[Talaksan:Sir Francis Galton, 1890s.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 54 | [[:d:Q214851|Q214851]] | [[Charles Richet]] | data-sort-value="1850" | 1850-08-26 | data-sort-value="1935" | 1935-12-04 | [[medisina]]<br/>[[pisyolohiya]]<br/>[[allergology]]<br/>[[anapilaksis]]<br/>[[human physiology]]<br/>[[sikolohiya]]<br/>[[Esperanto]]<br/>[[ewhenesya]]<br/>[[Parasikolohiya]]<br/>[[creative and professional writing]]<br/>[[Tuluyan]]<br/>[[Drama]] | [[Talaksan:Charles Robert Richet nobel.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 55 | [[:d:Q6796222|Q6796222]] | [[May-Britt Moser]] | data-sort-value="1963" | 1963-01-04 | | [[neurosiyensiya]]<br/>[[grid neuron]] | [[Talaksan:May-Britt Moser (20902423978) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 56 | [[:d:Q232308|Q232308]] | [[Selman Abraham Waksman]] | data-sort-value="1888" | 1888-07-22 | data-sort-value="1973" | 1973-08-16 | [[biyokimika]]<br/>[[mikrobiyolohiya]] | [[Talaksan:Selman Waksman NYWTS.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 57 | [[:d:Q234463|Q234463]] | [[Sydney Brenner]] | data-sort-value="1927" | 1927-01-13 | data-sort-value="2019" | 2019-04-05 | [[biyolohiya]] | [[Talaksan:Sydney Brenner OIST 2008 (33208371153) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 58 | [[:d:Q189564|Q189564]] | [[Pierre Teilhard de Chardin]] | data-sort-value="1881" | 1881-05-01 | data-sort-value="1955" | 1955-04-10 | [[pilosopiya]]<br/>[[teolohiya]]<br/>[[pastoral care]]<br/>[[Antropolohiya|agham-tao]]<br/>[[philosophical anthropology]]<br/>[[Christian philosophy]]<br/>[[heolohiya]] | [[Talaksan:TeilhardP 1955.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 59 | [[:d:Q5327|Q5327]] | [[Adolf Butenandt]] | data-sort-value="1903" | 1903-03-24 | data-sort-value="1995" | 1995-01-18 | [[biyokimika]]<br/>[[kimikang organiko]] | [[Talaksan:Bad Schachen Porträt; Adolf Butenandt - W134Nr.020182c - Willy Pragher (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 60 | [[:d:Q106399|Q106399]] | [[John Howard Northrop]] | data-sort-value="1891" | 1891-07-05 | data-sort-value="1987" | 1987-05-27 | [[biyokimika]] | [[Talaksan:John Howard Northrop.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 61 | [[:d:Q88608397|Q88608397]] | [[Katalin Karikó]] | data-sort-value="1955" | 1955-01-17 | | [[messenger RNA]]<br/>[[biyokimika]] | [[Talaksan:Katalin Karikó at the United States Embassy Sweden, 2023 Nobel Reception (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 62 | [[:d:Q12973|Q12973]] | [[Leopold III of Belgium]] | data-sort-value="1901" | 1901-11-03 | data-sort-value="1983" | 1983-09-25 | | [[Talaksan:Leopold III (1934).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 63 | [[:d:Q76727|Q76727]] | [[Ernst Jünger]] | data-sort-value="1895" | 1895-03-29 | data-sort-value="1998" | 1998-02-17 | [[pilosopiya]]<br/>[[Panitikang Aleman]]<br/>[[entomolohiya]] | [[Talaksan:Ernst Jünger vers 1920 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 64 | [[:d:Q55008046|Q55008046]] | [[Albert I of Belgium]] | data-sort-value="1875" | 1875-04-08 | data-sort-value="1934" | 1934-02-17 | | [[Talaksan:Albert I Koning der Belgen.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 65 | [[:d:Q296047|Q296047]] | [[Sam Harris]] | data-sort-value="1967" | 1967-04-09 | | [[neurosiyensiya]]<br/>[[moralidad]]<br/>[[etika]]<br/>[[mindfulness]]<br/>[[pilosopiya]]<br/>[[creative and professional writing]]<br/>[[criticism of religion]]<br/>[[Blog]]<br/>[[podcast show]]<br/>[[Meditasyon|pagninilay]] | [[Talaksan:Sam Harris 2016 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 66 | [[:d:Q316371|Q316371]] | [[Vladimir Vernadsky]] | data-sort-value="1863" | 1863-02-28 | data-sort-value="1945" | 1945-01-06 | [[heolohiya]]<br/>[[kristalograpiya]]<br/>[[mineralohiya]]<br/>[[geochemistry]]<br/>[[radiogeology]]<br/>[[biyolohiya]]<br/>[[biogeochemistry]]<br/>[[pilosopiya]]<br/>[[history of geology]] | [[Talaksan:1934-V I Vernadsky.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 67 | [[:d:Q211029|Q211029]] | [[Edward O. Wilson]] | data-sort-value="1929" | 1929-06-10 | data-sort-value="2021" | 2021-12-26 | [[myrmecology]]<br/>[[sociobiology]]<br/>[[natural science]]<br/>[[soolohiya]]<br/>[[entomolohiya]]<br/>[[Saribuhay|biodiversity]]<br/>[[animal ecology]] | [[Talaksan:Edward O. Wilson, 2003 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 68 | [[:d:Q125057|Q125057]] | [[Richard Francis Burton]] | data-sort-value="1821" | 1821-03-19 | data-sort-value="1890" | 1890-10-20 | | [[Talaksan:Richard Francis Burton by Rischgitz, 1864.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 69 | [[:d:Q92894|Q92894]] | [[Geoffrey Hinton]] | data-sort-value="1947" | 1947-12-06 | | [[deep learning]]<br/>[[pagkatuto ng makina]]<br/>[[neurosiyensiya]]<br/>[[artificial neural network]]<br/>[[applied psychology]]<br/>[[artipisyal na katalinuhan]] | [[Talaksan:Geoffrey Hinton in 2026.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 70 | [[:d:Q154782|Q154782]] | [[Adelbert von Chamisso]] | data-sort-value="1781" | 1781-01-30 | data-sort-value="1838" | 1838-08-21 | [[botanika]]<br/>[[soolohiya]] | [[Talaksan:Chamisso Adelbert von 1781-1838.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 71 | [[:d:Q213504|Q213504]] | [[Charles Scott Sherrington]] | data-sort-value="1857" | 1857-11-27 | data-sort-value="1952" | 1952-03-04 | [[neurobiology]]<br/>[[pisyolohiya]]<br/>[[histolohiya]]<br/>[[bakteryolohiya]]<br/>[[patolohiya]] | [[Talaksan:Prof. Charles Scott Sherrington.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 72 | [[:d:Q75847|Q75847]] | [[Harald zur Hausen]] | data-sort-value="1936" | 1936-03-11 | data-sort-value="2023" | 2023-05-29 | [[birolohiya]] | [[Talaksan:Harald zur Hausen 01.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 73 | [[:d:Q57192|Q57192]] | [[Gerhard Domagk]] | data-sort-value="1895" | 1895-10-30 | data-sort-value="1964" | 1964-04-24 | [[patolohiya]] | [[Talaksan:Gerhard Domagk nobel.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 74 | [[:d:Q211787|Q211787]] | [[Jules Bordet]] | data-sort-value="1870" | 1870-06-13 | data-sort-value="1961" | 1961-04-06 | [[mikrobiyolohiya]]<br/>[[medisina]]<br/>[[bakteryolohiya]]<br/>[[immunology]] | [[Talaksan:Jules Bordet nobel.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 75 | [[:d:Q233965|Q233965]] | [[Charles Nicolle]] | data-sort-value="1866" | 1866-09-21 | data-sort-value="1936" | 1936-02-28 | [[bakteryolohiya]] | [[Talaksan:Charles Jules Henri Nicolle. Photograph. Wellcome V0026919.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 76 | [[:d:Q170342|Q170342]] | [[Svante Pääbo]] | data-sort-value="1955" | 1955-04-20 | | [[paleogenetics]]<br/>[[evolutionary anthropology]]<br/>[[human evolutionary genetics]]<br/>[[henetika]]<br/>[[Biyolohiyang ebolutiba|ebolusyonaryong biyolohiya]]<br/>[[evolutionary genetics]] | [[Talaksan:Professor Svante Paabo ForMemRS (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 77 | [[:d:Q49347|Q49347]] | [[Melvin Calvin]] | data-sort-value="1911" | 1911-04-08 | data-sort-value="1997" | 1997-01-08 | [[biyokimika]] | [[Talaksan:Melvin Calvin.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 78 | [[:d:Q77174|Q77174]] | [[Christiane Nüsslein-Volhard]] | data-sort-value="1942" | 1942-10-20 | | [[biyolohiya]]<br/>[[biyokimika]]<br/>[[genetic research]]<br/>[[developmental biology]]<br/>[[embriyolohiya]] | [[Talaksan:Christiane Nüsslein-Volhard mg 4372 cropped.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 79 | [[:d:Q115490|Q115490]] | [[Tadeusz Reichstein]] | data-sort-value="1897" | 1897-07-08 | data-sort-value="1996" | 1996-08-01 | | [[Talaksan:Thadeus Reichstein ETH-Bib Portr 10137.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 80 | [[:d:Q58575|Q58575]] | [[Friedrich Wöhler]] | data-sort-value="1800" | 1800-07-31 | data-sort-value="1882" | 1882-09-23 | [[kimika]] | [[Talaksan:Friedrich Wöhler Litho.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 81 | [[:d:Q157224|Q157224]] | [[Kary Mullis]] | data-sort-value="1944" | 1944-12-28 | data-sort-value="2019" | 2019-08-07 | [[biyolohiyang molekular]]<br/>[[biyokimika]]<br/>[[kimika]] | [[Talaksan:Kary Mullis.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 82 | [[:d:Q157056|Q157056]] | [[Samuel Hahnemann]] | data-sort-value="1755" | 1755-04-10 | data-sort-value="1843" | 1843-07-02 | [[homeopatiya]] | [[Talaksan:Samuel Hahnemann 1841.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 83 | [[:d:Q78478|Q78478]] | [[Robert Bárány]] | data-sort-value="1876" | 1876-04-22 | data-sort-value="1936" | 1936-04-08 | [[otolaryngology]] | [[Talaksan:Robert Bárány av Lars Emil Finn.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 84 | [[:d:Q155764|Q155764]] | [[Robert Brown]] | data-sort-value="1773" | 1773-12-21 | data-sort-value="1858" | 1858-06-10 | [[botanika]]<br/>[[pisyolohiya ng halaman]]<br/>[[:Kategorya:Lumot]]<br/>[[mikroskopiya]] | [[Talaksan:Robert brown botaniker.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 85 | [[:d:Q170676|Q170676]] | [[Roger D. Kornberg]] | data-sort-value="1947" | 1947-04-24 | | [[biyolohiyang estruktural]]<br/>[[biyokimika]] | [[Talaksan:Roger Kornberg April 2016.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 86 | [[:d:Q102379|Q102379]] | [[Paul Berg]] | data-sort-value="1926" | 1926-06-30 | data-sort-value="2023" | 2023-02-15 | [[biyokimika]] | [[Talaksan:Paul Berg in 1980.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 87 | [[:d:Q205772|Q205772]] | [[Jared Diamond]] | data-sort-value="1937" | 1937-09-10 | | [[ekolohiya]]<br/>[[Biyolohiyang ebolutiba|ebolusyonaryong biyolohiya]]<br/>[[pisyolohiya]]<br/>[[biogeography]] | [[Talaksan:Jared diamond.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 88 | [[:d:Q218311|Q218311]] | [[François Jacob]] | data-sort-value="1920" | 1920-06-17 | data-sort-value="2013" | 2013-04-20 | [[mikrobiyolohiya]] | [[Talaksan:François Jacob nobel.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 89 | [[:d:Q234590|Q234590]] | [[Christian de Duve]] | data-sort-value="1917" | 1917-10-02 | data-sort-value="2013" | 2013-05-04 | [[biyolohiyang pangselula]]<br/>[[biyokimika]] | [[Talaksan:Christian de Duve.tif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 90 | [[:d:Q7442|Q7442]] | [[Carolyn Bertozzi]] | data-sort-value="1966" | 1966-10-10 | | [[kimika]]<br/>[[glycobiology]] | [[Talaksan:Carolyn Bertozzi IMG 9384.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 91 | [[:d:Q189803|Q189803]] | [[Arthur Harden]] | data-sort-value="1865" | 1865-10-12 | data-sort-value="1940" | 1940-06-17 | [[biyokimika]] | [[Talaksan:ArthurHarden.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 92 | [[:d:Q76600|Q76600]] | [[Manfred Eigen]] | data-sort-value="1927" | 1927-05-09 | data-sort-value="2019" | 2019-02-06 | [[biyopisika]] | [[Talaksan:Eigen,Manfred 1996 Göttingen.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 93 | [[:d:Q105830|Q105830]] | [[Baruch Samuel Blumberg]] | data-sort-value="1925" | 1925-07-28 | data-sort-value="2011" | 2011-04-05 | [[birolohiya]] | [[Talaksan:Baruch Samuel Blumberg by Tom Trower (NASA) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 94 | [[:d:Q57191|Q57191]] | [[Hans Krebs]] | data-sort-value="1900" | 1900-08-25 | data-sort-value="1981" | 1981-11-22 | [[biyokimika]] | [[Talaksan:Hans Adolf Krebs.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 95 | [[:d:Q104607|Q104607]] | [[Andrew Huxley]] | data-sort-value="1917" | 1917-11-22 | data-sort-value="2012" | 2012-05-30 | [[pisyolohiya]] | [[Talaksan:Andrew Fielding Huxley nobel.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 96 | [[:d:Q155375|Q155375]] | [[Archibald Hill]] | data-sort-value="1886" | 1886-09-26 | data-sort-value="1977" | 1977-06-03 | [[pisyolohiya]] | [[Talaksan:Archibald Vivian Hill.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 97 | [[:d:Q232024|Q232024]] | [[John James Rickard Macleod]] | data-sort-value="1876" | 1876-09-06 | data-sort-value="1935" | 1935-03-16 | [[pisyolohiya]]<br/>[[medisina]] | [[Talaksan:J.J.R. Macleod ca. 1928.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 98 | [[:d:Q59478|Q59478]] | [[George Gamow]] | data-sort-value="1904" | 1904-03-04 | data-sort-value="1968" | 1968-08-19 | [[Pisikang teoretikal|theoretical physics]]<br/>[[astropisika]]<br/>[[pisikang nuklear]]<br/>[[physical cosmology]]<br/>[[biyokimika]]<br/>[[literary activity]]<br/>[[scientific non-fiction literature]]<br/>[[popular science literature]]<br/>[[children's and young adult literature]] | [[Talaksan:格·安·伽莫夫.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 99 | [[:d:Q73093|Q73093]] | [[Paul Karrer]] | data-sort-value="1889" | 1889-04-21 | data-sort-value="1971" | 1971-06-18 | [[kimikang organiko]] | [[Talaksan:UAZ DOK.005.059 Karrer.tif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 100 | [[:d:Q137106|Q137106]] | [[Howard Florey]] | data-sort-value="1898" | 1898-09-24 | data-sort-value="1968" | 1968-02-21 | | [[Talaksan:Howard Walter Florey 1945.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 101 | [[:d:Q157239|Q157239]] | [[Artturi Ilmari Virtanen]] | data-sort-value="1895" | 1895-01-15 | data-sort-value="1973" | 1973-11-11 | [[biyokimika]] | [[Talaksan:A-I-Virtanen-portrait.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 102 | [[:d:Q158749|Q158749]] | [[Albert François Lebrun]] | data-sort-value="1871" | 1871-08-29 | data-sort-value="1950" | 1950-03-06 | [[politika]] | [[Talaksan:Albert Lebrun 1932 (2).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 103 | [[:d:Q202136|Q202136]] | [[Barry Marshall]] | data-sort-value="1951" | 1951-09-30 | | [[mikrobiyolohiya]] | [[Talaksan:Barry J Marshall.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 104 | [[:d:Q188668|Q188668]] | [[Thom Yorke]] | data-sort-value="1968" | 1968-10-07 | | | [[Talaksan:AllPointsEastAug2022 (327 of 385) (52327062411) (cropped) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 105 | [[:d:Q155914|Q155914]] | [[Peter Simon Pallas]] | data-sort-value="1741" | 1741-09-22 | data-sort-value="1811" | 1811-09-08 | [[soolohiya]]<br/>[[botanika]]<br/>[[heograpiya]]<br/>[[heolohiya]]<br/>[[etnograpiya]]<br/>[[pilolohiya]] | [[Talaksan:Peter Simon Pallas. Stipple engraving by A. Tardieu after hi Wellcome V0004437.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 106 | [[:d:Q234949|Q234949]] | [[David Baltimore]] | data-sort-value="1938" | 1938-03-07 | data-sort-value="2025" | 2025-09-06 | [[biyokimika]]<br/>[[biyolohiyang molekular]]<br/>[[birolohiya]]<br/>[[biyolohiya]]<br/>[[henetika]]<br/>[[Inhenyeriyang henetiko]] | [[Talaksan:Dr. David Baltimore2 crop2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 107 | [[:d:Q151593|Q151593]] | [[Olivier Messiaen]] | data-sort-value="1908" | 1908-12-10 | data-sort-value="1992" | 1992-04-27 | | [[Talaksan:Lezing Franse compoist Olivier Messiaen in Koninklijk Conservatorium in Den Haa, Bestanddeelnr 933-8262.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 108 | [[:d:Q115478|Q115478]] | [[Emil Theodor Kocher]] | data-sort-value="1841" | 1841-08-25 | data-sort-value="1917" | 1917-07-27 | [[Pag-oopera|pagtistis]] | [[Talaksan:Emil Theodor Kocher.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 109 | [[:d:Q52878|Q52878]] | [[Gustaf VI Adolf of Sweden]] | data-sort-value="1882" | 1882-11-11 | data-sort-value="1973" | 1973-09-15 | [[arkeolohiya]]<br/>[[botanika]] | [[Talaksan:Gustaf VI Adolf of Sweden 1962.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 110 | [[:d:Q190626|Q190626]] | [[Aaron Klug]] | data-sort-value="1926" | 1926-08-11 | data-sort-value="2018" | 2018-11-20 | [[kimika]]<br/>[[biyokimika]] | [[Talaksan:Aaron Klug 1979.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 111 | [[:d:Q216723|Q216723]] | [[Ronald Fisher]] | data-sort-value="1890" | 1890-02-17 | data-sort-value="1962" | 1962-07-29 | [[estadistika]]<br/>[[henetika]] | [[Talaksan:Youngronaldfisher2.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 112 | [[:d:Q152187|Q152187]] | [[August Krogh]] | data-sort-value="1874" | 1874-11-15 | data-sort-value="1949" | 1949-09-13 | [[pisyolohiya]] | [[Talaksan:August Krogh Bain 32006.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 113 | [[:d:Q191963|Q191963]] | [[John Edward Gray]] | data-sort-value="1800" | 1800-02-12 | data-sort-value="1875" | 1875-03-07 | [[kalikasan]]<br/>[[soolohiya]]<br/>[[botanika]] | [[Talaksan:John Edward Gray. Photograph. Wellcome V0027572 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 114 | [[:d:Q70530|Q70530]] | [[Alois Alzheimer]] | data-sort-value="1864" | 1864-06-14 | data-sort-value="1915" | 1915-12-19 | [[sikiyatriya]]<br/>[[neuropathology]] | [[Talaksan:Alois Alzheimer 002.jpg|center|128px]] |} ---- &sum; 114 items. {{Wikidata list end}} rgvstsxl0ydroqgh9cw4r2otv43ir4q 0 288030 2213940 2213406 2026-06-30T01:31:31Z GinawaSaHapon 102500 2213940 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates}}<!-- Panatilihin ang paggamit ng tuldik sa unang banggit ng paksa --> {{Infobox IPA|above=Alveolar|ipa symbol=◌͇|ipa symbol2=◌᫨|decimal=839|decimal2=6888|imagefile=IPA Unicode 0x0347.svg}}{{IPA notice}} Sa [[ponetika]], '''katínig sa gilágid''' o '''albeyólar''' ang mga [[katinig sa harapan]] na nabubuo gamit ang [[dila]] sa [[bahaging albeyolar]] ng [[gilagid]].<ref>{{SOWL}}</ref> Sa [[wikang Tagalog]], ito ang mga tunog na {{IPA|[n t d s ɾ l]}} gayundin ang tunog na {{IPA|[z]}} sa mga [[hiram na salita]]. == Uri == === Pulmonikong katinig === Nasa [[Talahanayan ng Internasyonal na Ponetikong Alpabeto|talahanayan]] ang mga katinig sa gilagid na may kaakibat na simbolo sa [[Internasyonal na Ponetikong Alpabeto]]. Para sa bawat pares, makikita sa taas ang di-[[Tunog (ponetika)|matunog]] na anyo nito habang matunog naman ang nasa baba. {{table alignment}} {| class="wikitable defaultcenter" |- ! rowspan="2" | Pangalan !! rowspan="2" | IPA ! colspan="4" |Halimbawa |- !Wika !Salita !Kahulugan !Bigkas |- | rowspan="2" |[[Katinig na pailong sa gilagid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|n̥}}}} |[[Wikang Ingles|Ingles]] (RP) |{{Lang|en|cotton}} |'bulak' |{{IPA|[ˈkɒˈtn̥̍]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|n}}}} |[[Wikang Tagalog|Tagalog]] | colspan="2" |nipis |{{IPA|[nipis]}} |- | rowspan="2" |[[Katinig na pasara sa gilagid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|t}}}} | rowspan="2" |[[Wikang Tagalog|Tagalog]] | colspan="2" |matamis |{{IPA|[mɐtɐˈmis]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|d}}}} | colspan="2" |dalaga |{{IPA|[dɐˈlaɰɐ]}} |- | rowspan="2" |[[Matinis na katinig na pasara-sutsot sa gilagid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ts}}}} |[[Wikang Ingles|Ingles]] (RP) |{{Lang|en|tea}} |'tsaa' |{{IPA|[ˈt͡sɪˑi̯]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|dz}}}} |[[Wikang Luksemburges|Luksemberges]] |{{Lang|lb|spadséieren}} |'gumala' |{{IPA|[ʃpɑˈd͡zɜ̝ɪ̯əʀən]}} |- | rowspan="2" |[[Di-matinis na katinig na pasara-sutsot sa gilagid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|tɹ̝̊}}}} | rowspan="2" |[[Wikang Ingles|Ingles]] (GA) |{{Lang|en|tree}} |'puno' |{{IPA|[t͡ɹ̝̊ʷɪi̯]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|dɹ̝}}}} |{{Lang|en|dream}} |'panaginip' |{{IPA|[d͡ɹ̝ʷɪi̯m]}} |- | rowspan="2" |[[Katinig na pasara-sutsot sa gilagid pagilid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|tɬ}}}} |[[Wikang Islandes|Islandes]] |{{Lang|is|bolli}} |'tasa' |{{IPA|[ˈpɔt͡ɬɪ]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|dɮ}}}} |[[Wikang Xhosa|Xhosa]] |{{Lang|xh|indlovu}} |'elepante' |{{IPA|[ind͡ɮ̤ɔːv̤u]}} |- | rowspan="2" |[[Matinis na katinig na pasutsot sa gilagid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|s}}}} |[[Wikang Tagalog|Tagalog]] | colspan="2" |lasa |{{IPA|[ˈlasɐ]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|z}}}} |[[Wikang Malayo|Malay]] |{{Lang|ms|beza}} |'pagkakaiba' |{{IPA|[bezə]}} |- | rowspan="2" |[[Di-matinis na katinig na pasutsot sa gilagid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|θ̠}}}} |[[Wikang Islandes|Islandes]] |{{Lang|is|þú}} |'ikaw' |{{IPA|[θ̠uː]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ð̠}}}} |[[Wikang Tseko|Tseko]] |{{Lang|cs|čtyři}} |'apat' |{{IPA|[ˈt͡ʃtɪɹ̝ɪ]}} |- | rowspan="2" |[[Katinig na pasutsot sa gilagid pagilid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɬ}}}} |[[Wikang Gales|Gales]] |{{Lang|cy|tegell}} |'takure' |{{IPA|[ˈtɛɡɛɬ]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɮ}}}} |[[Wikang Zulu|Zulu]] |{{Lang|zu|ukudla}} |'kumain' |{{IPA|[úɠùːɮá]}} |- | rowspan="2" |[[Katinig na palapit sa gilagid]] | colspan="5" ! {{N/a}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɹ}}}} |[[Wikang Albanes|Albanes]] |{{Lang|sq|gjelbër}} |'luntian' |{{IPA|[ˈɟʑɛlbəɹ]}} |- | rowspan="2" |[[Katinig na palapit sa gilagid pagilid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|l̥}}}} |[[Wikang Pranses|Pranses]] |{{Lang|fr|peuple}} |'mamamayan' |{{IPA|[pœpl̥]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|l}}}} |[[Wikang Tagalog|Tagalog]] | colspan="2" |luto |{{IPA|[ˈluto]}} |- | rowspan="2" |[[Belarisadong katinig na palapit sa gilagid pagilid]] | colspan="5" ! {{N/a}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɫ}}}} |[[Wikang Islandes|Islandes]] |{{Lang|is|sigldi}} |'naglayag' |{{IPA|[s̺ɪɫ̪t̪ɪ]}} |- | rowspan="2" |[[Simpleng katinig na pakatal sa gilagid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɾ̥}}}} |[[Wikang Turko|Turko]] |{{Lang|tr|bir}} |'isa' |{{IPA|[biɾ̝̊]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɾ}}}} |[[Wikang Tagalog|Tagalog]] | colspan="2" |'biro' |{{IPA|[ˈbiɾɔʔ]}} |- | rowspan="2" |[[Simpleng katinig na pakatal sa gilagid pagilid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɺ̥}}}} | colspan="4" ! {{N/a}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɺ}}}} |[[Wikang Hapones|Hapon]] |{{Lang|ja|心}} {{Lang|ja-Latn|kokoro}} |'puso' |{{IPA|[ko̞ko̞ɺo̞]}} |- | rowspan="2" |[[Matinding katinig na pakatal sa gilagid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|r̥}}}} |[[Wikang Olandes|Olandes]] |{{Lang|nl|ver}} |'malayo' |{{IPA|[vɛr̥]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|r}}}} |[[Wikang Portuges|Portuges]] |{{Lang|pt|rato}} |'daga' |{{IPA|[ratu]}} |- |} === Di-pulmonikong katinig === {| class="wikitable defaultcenter" |- ! rowspan="2" | Pangalan !! rowspan="2" | IPA ! colspan="4" |Halimbawa |- !Wika !Salita !Kahulugan !Bigkas |- |[[Matunog na paloob na katinig sa gilagid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɗ}}}} |[[Wikang Mono|Mono]] |{{Lang|mnh|ku‘da}} |'utang' |{{IPA|[kūɗā]}} |- |[[Di-matunog na paloob na katinig sa gilagid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɗ̥}}}} |[[Wikang Mam|Mam]] |{{Lang|mam|tʼutʼan}} |'tapusin' |{{IPA|[ɗ̥ɯɗ̥aŋ]}} |- |[[Palabas na katinig na pasara sa gilagid]] |{{Big|{{IPA link|tʼ|audio=yes}}}} |[[Wikang Navajo|Navajo]] |{{Lang|nv|yáʼátʼééh}} |'kamusta' |{{IPA|[jáʔátʼɛ́ːh]}} |- |[[Palabas na katinig na pasara-sutsot sa gilagid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|tsʼ}}}} |[[Wikang Hausa|Hausa]] |{{Lang|ha|tsoro}} |'takot' |{{IPA|[t͡sʼoro]}} |- |[[Palabas na katinig na pasara-sutsot sa gilagid pagilid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|tɬʼ}}}} |[[Wikang Tlingit|Tlingit]] |{{Lang|tli|tlʼeex}} |'basura' |{{IPA|[t͡ɬʼix]}} |- |[[Palabas na katinig na pasutsot sa gilagid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|sʼ}}}} |[[Wikang Hausa|Hausa]] |{{Lang|ha|tsutsa}} |'bulate' |{{IPA|[sʼusʼa]}} |- |[[Palabas na katinig na pasutsot sa gilagid pagilid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɬʼ}}}} |[[WIkang Tlingit|Tlingit]] |{{Lang|tli|lʼook}} |'isda' |{{IPA|[ɬʼuːk]}} |- |[[Palabas na katinig na pasutsot sa gilagid pagilid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɬʼ}}}} |[[WIkang Tlingit|Tlingit]] |{{Lang|tli|lʼook}} |'isda' |{{IPA|[ɬʼuːk]}} |- | rowspan="2" |[[Tenuis na katinig na pitik sa gilagid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|kǃ|kǃ}}}} | rowspan="2" |[[Wikang Xhosa|Xhosa]] | rowspan="2" |{{Lang|xh|iqanda}} | rowspan="2" |'itlog' | rowspan="2" |{{IPA|[iq͜ǃanda]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|k!|qǃ}}}} |- | rowspan="2" |[[Tenuis na katinig na pitik sa gilagid pagilid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|kǁ}}}} | rowspan="2" |[[Wikang Hadza|Hadza]] | rowspan="2" |{{Lang|hts|exekeke}} | rowspan="2" |'makinig' | rowspan="2" |{{IPA|[ʔek͜ǁekeke]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|kǁ|qǁ}}}} |- | rowspan="2" |[[Matunog na katinig na pitik sa gilagid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|gǃ|gǃ}}}} | rowspan="4" |[[Wikang Yeyi|Yeyi]] | rowspan="2" |{{Lang|yey|kagǃawa}} | rowspan="2" |'kalabasa' | rowspan="2" |{{IPA|[kaɡ͜ǃawa]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|g!|ɢǃ}}}} |- | rowspan="2" |[[Matunog na katinig na pitik sa gilagid pagilid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|gǃ|gǃ}}}} | rowspan="2" |{{Lang|yey|mugǁawa}} | rowspan="2" |'palaso' | rowspan="2" |{{IPA|[muɡ͜ǁawa]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|g!|ɢǃ}}}} |- -- | rowspan="2" |[[Pailong na katinig na pitik sa gilagid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ǃ̃|ŋǃ}}}} |[[Wikang !Kung|!Kung]] |{{Lang|vaj|nǃan}} |'sa loob' |{{IPA|[ŋ͜ǃáŋ]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ǃ̃|ɴǃ}}}} |[[Wikang Zulu|Zulu]] |{{Lang|zu|inqola}} |'karwahe' |{{IPA|[iɴ͜ǃɔ́ːla]}} |- | rowspan="2" |[[Pailong na katinig na pitik sa gilagid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ǁ̃|ŋǁ}}}} |[[Wikang Hadza|Hadza]] |{{Lang|hts|konxa}} |'magpares' |{{IPA|[koŋ͜ǁa]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ǁ̃|ɴǁ}}}} |[[Wikang Zulu|Zulu]] |{{Lang|zu|inxeba}} |'sugat' |{{IPA|[iɴ͜ǁɛ́ːɓa]}} |- |} == Sanggunian == {{Reflist}}{{Articulation navbox}} [[Kategorya:Pages with unreviewed translations]] [[Kategorya:Mga katinig]] [[Kategorya:Bigkas]] [[Kategorya:Ponetikang pang-artikulasyon]] hbjb3ew8dawb7s6wv59ukj0bmuuqyhi 2213943 2213940 2026-06-30T01:47:49Z GinawaSaHapon 102500 2213943 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates}}<!-- Panatilihin ang paggamit ng tuldik sa unang banggit ng paksa --> {{Infobox IPA|above=Alveolar|ipa symbol=◌͇|ipa symbol2=◌᫨|decimal=839|decimal2=6888|imagefile=IPA Unicode 0x0347.svg}}{{IPA notice}} Sa [[ponetika]], '''katínig sa gilágid''' o '''albeyólar''' ang mga [[katinig sa harapan]] na nabubuo gamit ang [[dila]] sa [[bahaging albeyolar]] ng [[gilagid]].<ref>{{SOWL}}</ref> Sa [[wikang Tagalog]], ito ang mga tunog na {{IPA|[n t d s ɾ l]}} gayundin ang tunog na {{IPA|[z]}} sa mga [[hiram na salita]]. == Uri == === Pulmonikong katinig === Nasa [[Talahanayan ng Internasyonal na Ponetikong Alpabeto|talahanayan]] ang mga katinig sa gilagid na may kaakibat na simbolo sa [[Internasyonal na Ponetikong Alpabeto]]. Para sa bawat pares, makikita sa taas ang di-[[Tunog (ponetika)|matunog]] na anyo nito habang matunog naman ang nasa baba. {{table alignment}} {| class="wikitable defaultcenter" |- ! rowspan="2" | Pangalan !! rowspan="2" | IPA ! colspan="4" |Halimbawa |- !Wika !Salita !Kahulugan !Bigkas |- | rowspan="2" |[[Katinig na pailong sa gilagid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|n̥}}}} |[[Wikang Ingles|Ingles]] (RP) |{{Lang|en|cotton}} |'bulak' |{{IPA|[ˈkɒˈtn̥̍]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|n}}}} |[[Wikang Tagalog|Tagalog]] | colspan="2" |nipis |{{IPA|[nipis]}} |- | rowspan="2" |[[Katinig na pasara sa gilagid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|t}}}} | rowspan="2" |[[Wikang Tagalog|Tagalog]] | colspan="2" |matamis |{{IPA|[mɐtɐˈmis]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|d}}}} | colspan="2" |dalaga |{{IPA|[dɐˈlaɰɐ]}} |- | rowspan="2" |[[Matinis na katinig na pasara-sutsot sa gilagid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ts}}}} |[[Wikang Ingles|Ingles]] (RP) |{{Lang|en|tea}} |'tsaa' |{{IPA|[ˈt͡sɪˑi̯]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|dz}}}} |[[Wikang Luksemburges|Luksemberges]] |{{Lang|lb|spadséieren}} |'gumala' |{{IPA|[ʃpɑˈd͡zɜ̝ɪ̯əʀən]}} |- | rowspan="2" |[[Di-matinis na katinig na pasara-sutsot sa gilagid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|tɹ̝̊}}}} | rowspan="2" |[[Wikang Ingles|Ingles]] (GA) |{{Lang|en|tree}} |'puno' |{{IPA|[t͡ɹ̝̊ʷɪi̯]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|dɹ̝}}}} |{{Lang|en|dream}} |'panaginip' |{{IPA|[d͡ɹ̝ʷɪi̯m]}} |- | rowspan="2" |[[Katinig na pasara-sutsot sa gilagid pagilid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|tɬ}}}} |[[Wikang Islandes|Islandes]] |{{Lang|is|bolli}} |'tasa' |{{IPA|[ˈpɔt͡ɬɪ]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|dɮ}}}} |[[Wikang Xhosa|Xhosa]] |{{Lang|xh|indlovu}} |'elepante' |{{IPA|[ind͡ɮ̤ɔːv̤u]}} |- | rowspan="2" |[[Matinis na katinig na pasutsot sa gilagid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|s}}}} |[[Wikang Tagalog|Tagalog]] | colspan="2" |lasa |{{IPA|[ˈlasɐ]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|z}}}} |[[Wikang Malayo|Malay]] |{{Lang|ms|beza}} |'pagkakaiba' |{{IPA|[bezə]}} |- | rowspan="2" |[[Di-matinis na katinig na pasutsot sa gilagid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|θ̠}}}} |[[Wikang Islandes|Islandes]] |{{Lang|is|þú}} |'ikaw' |{{IPA|[θ̠uː]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ð̠}}}} |[[Wikang Tseko|Tseko]] |{{Lang|cs|čtyři}} |'apat' |{{IPA|[ˈt͡ʃtɪɹ̝ɪ]}} |- | rowspan="2" |[[Katinig na pasutsot sa gilagid pagilid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɬ}}}} |[[Wikang Gales|Gales]] |{{Lang|cy|tegell}} |'takure' |{{IPA|[ˈtɛɡɛɬ]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɮ}}}} |[[Wikang Zulu|Zulu]] |{{Lang|zu|ukudla}} |'kumain' |{{IPA|[úɠùːɮá]}} |- | rowspan="2" |[[Katinig na palapit sa gilagid]] | colspan="5" ! {{N/a}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɹ}}}} |[[Wikang Albanes|Albanes]] |{{Lang|sq|gjelbër}} |'luntian' |{{IPA|[ˈɟʑɛlbəɹ]}} |- | rowspan="2" |[[Katinig na palapit sa gilagid pagilid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|l̥}}}} |[[Wikang Pranses|Pranses]] |{{Lang|fr|peuple}} |'mamamayan' |{{IPA|[pœpl̥]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|l}}}} |[[Wikang Tagalog|Tagalog]] | colspan="2" |luto |{{IPA|[ˈluto]}} |- | rowspan="2" |[[Belarisadong katinig na palapit sa gilagid pagilid]] | colspan="5" ! {{N/a}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɫ}}}} |[[Wikang Islandes|Islandes]] |{{Lang|is|sigldi}} |'naglayag' |{{IPA|[s̺ɪɫ̪t̪ɪ]}} |- | rowspan="2" |[[Simpleng katinig na pakatal sa gilagid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɾ̥}}}} |[[Wikang Turko|Turko]] |{{Lang|tr|bir}} |'isa' |{{IPA|[biɾ̝̊]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɾ}}}} |[[Wikang Tagalog|Tagalog]] | colspan="2" |'biro' |{{IPA|[ˈbiɾɔʔ]}} |- | rowspan="2" |[[Simpleng katinig na pakatal sa gilagid pagilid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɺ̥}}}} | colspan="4" ! {{N/a}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɺ}}}} |[[Wikang Hapones|Hapon]] |{{Lang|ja|心}} {{Lang|ja-Latn|kokoro}} |'puso' |{{IPA|[ko̞ko̞ɺo̞]}} |- | rowspan="2" |[[Matinding katinig na pakatal sa gilagid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|r̥}}}} |[[Wikang Olandes|Olandes]] |{{Lang|nl|ver}} |'malayo' |{{IPA|[vɛr̥]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|r}}}} |[[Wikang Portuges|Portuges]] |{{Lang|pt|rato}} |'daga' |{{IPA|[ratu]}} |- |} === Di-pulmonikong katinig === {| class="wikitable defaultcenter" |- ! rowspan="2" | Pangalan !! rowspan="2" | IPA ! colspan="4" |Halimbawa |- !Wika !Salita !Kahulugan !Bigkas |- |[[Matunog na paloob na katinig sa gilagid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɗ}}}} |[[Wikang Mono|Mono]] |{{Lang|mnh|ku‘da}} |'utang' |{{IPA|[kūɗā]}} |- |[[Di-matunog na paloob na katinig sa gilagid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɗ̥}}}} |[[Wikang Mam|Mam]] |{{Lang|mam|tʼutʼan}} |'tapusin' |{{IPA|[ɗ̥ɯɗ̥aŋ]}} |- |[[Palabas na katinig na pasara sa gilagid]] |{{Big|{{IPA link|tʼ|audio=yes}}}} |[[Wikang Navajo|Navajo]] |{{Lang|nv|yáʼátʼééh}} |'kamusta' |{{IPA|[jáʔátʼɛ́ːh]}} |- |[[Palabas na katinig na pasara-sutsot sa gilagid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|tsʼ}}}} |[[Wikang Hausa|Hausa]] |{{Lang|ha|tsoro}} |'takot' |{{IPA|[t͡sʼoro]}} |- |[[Palabas na katinig na pasara-sutsot sa gilagid pagilid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|tɬʼ}}}} |[[Wikang Tlingit|Tlingit]] |{{Lang|tli|tlʼeex}} |'basura' |{{IPA|[t͡ɬʼix]}} |- |[[Palabas na katinig na pasutsot sa gilagid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|sʼ}}}} |[[Wikang Hausa|Hausa]] |{{Lang|ha|tsutsa}} |'bulate' |{{IPA|[sʼusʼa]}} |- |[[Palabas na katinig na pasutsot sa gilagid pagilid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɬʼ}}}} |[[WIkang Tlingit|Tlingit]] |{{Lang|tli|lʼook}} |'isda' |{{IPA|[ɬʼuːk]}} |- |[[Palabas na katinig na pasutsot sa gilagid pagilid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɬʼ}}}} |[[WIkang Tlingit|Tlingit]] |{{Lang|tli|lʼook}} |'isda' |{{IPA|[ɬʼuːk]}} |- | rowspan="2" |[[Tenuis na katinig na pitik sa gilagid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|kǃ|kǃ}}}} | rowspan="2" |[[Wikang Xhosa|Xhosa]] | rowspan="2" |{{Lang|xh|iqanda}} | rowspan="2" |'itlog' | rowspan="2" |{{IPA|[iq͜ǃanda]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|k!|qǃ}}}} |- | rowspan="2" |[[Tenuis na katinig na pitik sa gilagid pagilid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|kǁ}}}} | rowspan="2" |[[Wikang Hadza|Hadza]] | rowspan="2" |{{Lang|hts|exekeke}} | rowspan="2" |'makinig' | rowspan="2" |{{IPA|[ʔek͜ǁekeke]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|kǁ|qǁ}}}} |- | rowspan="2" |[[Matunog na katinig na pitik sa gilagid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|gǃ|gǃ}}}} | rowspan="4" |[[Wikang Yeyi|Yeyi]] | rowspan="2" |{{Lang|yey|kagǃawa}} | rowspan="2" |'kalabasa' | rowspan="2" |{{IPA|[kaɡ͜ǃawa]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|g!|ɢǃ}}}} |- | rowspan="2" |[[Matunog na katinig na pitik sa gilagid pagilid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|gǃ|gǃ}}}} | rowspan="2" |{{Lang|yey|mugǁawa}} | rowspan="2" |'palaso' | rowspan="2" |{{IPA|[muɡ͜ǁawa]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|g!|ɢǃ}}}} |- -- | rowspan="2" |[[Pailong na katinig na pitik sa gilagid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ǃ̃|ŋǃ}}}} |[[Wikang !Kung|!Kung]] |{{Lang|vaj|nǃan}} |'sa loob' |{{IPA|[ŋ͜ǃáŋ]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ǃ̃|ɴǃ}}}} |[[Wikang Zulu|Zulu]] |{{Lang|zu|inqola}} |'karwahe' |{{IPA|[iɴ͜ǃɔ́ːla]}} |- | rowspan="2" |[[Pailong na katinig na pitik sa gilagid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ǁ̃|ŋǁ}}}} |[[Wikang Hadza|Hadza]] |{{Lang|hts|konxa}} |'magpares' |{{IPA|[koŋ͜ǁa]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ǁ̃|ɴǁ}}}} |[[Wikang Zulu|Zulu]] |{{Lang|zu|inxeba}} |'sugat' |{{IPA|[iɴ͜ǁɛ́ːɓa]}} |- |} == Tingnan din == * [[Katinig sa likurang gilagid]] == Sanggunian == {{Reflist}}{{Articulation navbox}} [[Kategorya:Pages with unreviewed translations]] [[Kategorya:Mga katinig]] [[Kategorya:Bigkas]] [[Kategorya:Ponetikang pang-artikulasyon]] 54hqzr390igfwk1fdbyklrcx6f87aeq 0 302249 2213938 2213720 2026-06-29T23:25:04Z ListeriaBot 79921 Wikidata list updated [V2] 2213938 wikitext text/x-wiki Ang sumusunod ay talaan ng mga [[comune]] ng Lalawigan ng [[Lalawigan ng Catanzaro|Catanzaro]], [[Calabria]], sa [[Italya]]. {{Wikidata list|sparql= SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P31 wd:Q747074 . ?item wdt:P131 wd:Q16159 . } |columns=P635:ISTAT,label/it:Comune,P2046:Lawak,P1082:Populasyon |section= |min_section= |sort=P635 |links=text |thumb= |autolist= |references=all |summary=itemnumber }} {| class='wikitable sortable' ! ISTAT ! Comune ! Lawak ! Populasyon |- | 079002 | Albi | 29.64 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 790<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079003 | Amaroni | 9.88 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1660<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079004 | Amato | 20.93 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 793<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079005 | Andali | 17.87 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 637<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079007 | Argusto | 6.88 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 444<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079008 | Badolato | 37.07 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 2843<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079009 | Belcastro | 53.56 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1231<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079011 | Borgia | 42.38 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 7158<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079012 | Botricello | 15.48 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 4993<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079017 | Caraffa di Catanzaro | 24 kilometro kuwadrado<br/>25.05 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1743<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079018 | Cardinale | 30.12 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1829<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079020 | Carlopoli | 16.41 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1385<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079023 | Catanzaro | 112.72 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 84670<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079024 | Cenadi | 11.92 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 510<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079025 | Centrache | 7.96 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 342<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079027 | Cerva | 21.37 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1086<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079029 | Chiaravalle Centrale | 23.83 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 5098<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079030 | Cicala | 9.28 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 887<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079033 | Conflenti | 29.34 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1282<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079034 | Cortale | 30.01 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1866<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079036 | Cropani | 44.81 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 4674<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079039 | Curinga | 52.53 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 6501<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079042 | Davoli | 25.03 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 5546<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079043 | Decollatura | 50.83 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 2855<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079047 | Falerna | 24.04 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 3786<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079048 | Feroleto Antico | 22.38 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1955<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079052 | Fossato Serralta | 11.85 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 558<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079055 | Gagliato | 7.04 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 432<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079056 | Gasperina | 6.78 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1884<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079058 | Gimigliano | 33.55 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 2985<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079059 | Girifalco | 43.1 kilometro kuwadrado<br/>43.08 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 5495<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079060 | Gizzeria | 37.19 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 5065<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079061 | Guardavalle | 60.27 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 4117<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079063 | Isca sullo Ionio | 23.56 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1441<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079065 | Jacurso | 21 kilometro kuwadrado<br/>21.2 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 549<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079068 | Magisano | 31.94 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1106<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079069 | Maida | 58.34 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 4396<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079071 | Marcedusa | 15.68 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 380<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079072 | Marcellinara | 20.91 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 2146<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079073 | Martirano | 14.9 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 840<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079074 | Martirano Lombardo | 19.84 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 952<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079077 | Miglierina | 13.94 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 722<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079080 | Montauro | 11.74 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1773<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079081 | Montepaone | 16.85 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 5656<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079083 | Motta Santa Lucia | 26.3 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 798<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079087 | Nocera Terinese | 46.58 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 4715<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079088 | Olivadi | 7.17 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 488<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079089 | Palermiti | 18.38 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1057<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079092 | Pentone | 12.38 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1887<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079094 | Petrizzi | 21.9 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1010<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079095 | Petronà | 45.79 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 2365<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079096 | Pianopoli | 24.65 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 2484<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079099 | Platania | 26.84 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1973<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079108 | San Floro | 18.32 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 670<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079110 | San Mango d'Aquino | 6.89 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1442<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079114 | San Pietro a Maida | 16.45 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 3772<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079115 | San Pietro Apostolo | 11.72 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1520<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079116 | San Sostene | 32.49 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1401<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079117 | Santa Caterina dello Ionio | 40.69 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1923<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079118 | Sant'Andrea Apostolo dello Ionio | 21.43 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1900<ref name="ref_4101d67916181d7a61079c5a0a35c3ac045efad5d96c3748f8b41a6437aa90b9">''[[:d:Q214195|Istat]]''</ref><br/>1872<ref name="ref_204c1ab4d1a0f46b14b968d13f576127fa86a9e41d1d0ba263037aad950e7ebb">http://demo.istat.it/pop2018/index3.html</ref><br/>1701<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref><br/>1691<ref name="ref_85c53fa19adf081b668ce0bbdf5b4eb33e4ec5822a89e5b2dd5b678fff435836">https://www.citypopulation.de/en/italy/calabria/079__catanzaro/</ref><br/>1759<ref name="ref_85c53fa19adf081b668ce0bbdf5b4eb33e4ec5822a89e5b2dd5b678fff435836">https://www.citypopulation.de/en/italy/calabria/079__catanzaro/</ref><br/>1809<ref name="ref_85c53fa19adf081b668ce0bbdf5b4eb33e4ec5822a89e5b2dd5b678fff435836">https://www.citypopulation.de/en/italy/calabria/079__catanzaro/</ref><br/>2072<ref name="ref_85c53fa19adf081b668ce0bbdf5b4eb33e4ec5822a89e5b2dd5b678fff435836">https://www.citypopulation.de/en/italy/calabria/079__catanzaro/</ref><br/>2329<ref name="ref_85c53fa19adf081b668ce0bbdf5b4eb33e4ec5822a89e5b2dd5b678fff435836">https://www.citypopulation.de/en/italy/calabria/079__catanzaro/</ref><br/>2836<ref name="ref_85c53fa19adf081b668ce0bbdf5b4eb33e4ec5822a89e5b2dd5b678fff435836">https://www.citypopulation.de/en/italy/calabria/079__catanzaro/</ref><br/>3085<ref name="ref_85c53fa19adf081b668ce0bbdf5b4eb33e4ec5822a89e5b2dd5b678fff435836">https://www.citypopulation.de/en/italy/calabria/079__catanzaro/</ref><br/>3324<br/>4016<br/>4912<br/>5170<br/>5497<br/>4868<br/>4594<br/>4011<br/>3360<br/>3539<br/>3211 |- | 079122 | San Vito sullo Ionio | 17.17 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1613<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079123 | Satriano | 21.16 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 3364<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079126 | Sellia | 12.81 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 476<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079127 | Sellia Marina | 41.46 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 7615<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079129 | Serrastretta | 41.65 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 2923<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079130 | Sersale | 53.3 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 4250<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079131 | Settingiano | 14.35 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 3260<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079133 | Simeri Crichi | 46.74 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 4722<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079134 | Sorbo San Basile | 59.28 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 754<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079137 | Soverato | 7.79 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 8618<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079138 | Soveria Mannelli | 20.5 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 2835<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079139 | Soveria Simeri | 22.28 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1439<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079142 | Squillace | 34.33 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 3511<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079143 | Stalettì | 12.11 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 2353<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079146 | Taverna | 132.31 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 2522<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079147 | Tiriolo | 29.26 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 3581<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079148 | Torre di Ruggiero | 25.37 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 951<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079151 | Vallefiorita | 13.88 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1503<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079157 | Zagarise | 49.33 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1425<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079160 | Lamezia Terme | 162.43 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 67026<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |} ---- &sum; 80 items. {{Wikidata list end}} == Sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Mga lalawigan ng Italya|Catanzaro]] r3teq6kqvmmhndhrg61ygj7xzay9gi6 0 326014 2213976 2212956 2026-06-30T11:28:08Z Inigolim08 156489 /* Mga Imahen ng Birheng Maria na Kinoronahang Episkopal */ 2213976 wikitext text/x-wiki Ang '''koronasyong episkopal''' o '''koronasyong diyosesana''' ({{lang-en|episcopal coronation}}) ay isang pagkilala ng isang [[Obispo]] o [[Arsobispo]] ng lokal na [[Diyosesis]] (o Arsidiyosesis), na ipinahayag sa pamamagitan ng [[dekreto]] ng koronasyon na inilabas ng lokal na ''Diocesan Chancery'' kung saan kinikilala nito ang debosyon ng isang imahen ng [[Birheng Maria]] sa ilalim ng isang partikular na titulo na iginagalang sa isang partikular na lokalidad. Ang mga kinakailangan para sa isang imahen upang bigyan ng koronasyong episkopal ay halos katulad ng sa [[koronasyong kanonika]]. Ang imahe ay dapat na nakalagak sa isang [[kapilya]], [[parokya]], o dambana; ang pinagmulan ng imahe, ang debosyon sa paligid nito at ang mga himala na nararapat na naitala. Ang mga dokumentong naglalaman ng mga salaysay at dokumentasyon sa kultura ng imahe, kasama ang mga liham ng petisyon na nilagdaan ng mga kilalang tao sa simbahan at ng mga deboto ay isinusumite rin sa mga makabuluhang awtoridad ng simbahan para sa isang rekomendasyon, upang pag-aralan ang mga dokumento at ang pag-apruba ng kahilingan na hahantong sa pagpapalabas ng dekreto ng koronasyon sa imahen.<ref>{{Cite web|url=https://pintakasiph.wordpress.com/2021/01/01/virgen-coronada-diocesana-de-filipinas-the-episcopally-crowned-marian-images-in-the-philippines/|title=Virgenes Coronadas Diocesana de Filipinas - The Episcopally Crowned Marian images in the Philippines - Pintakasi}}</ref> __TOC__ {{clear}} <gallery widths="170" heights="200"> File:Episcopal Coronation of Our Lady of Guibang.jpg | Koronasyong episkopal ng Nuestra Señora de la Visitación ng Guibang noong 26 Mayo 1973. Pinangunahan ni Arsobispo Carmine Rocco ang rito ng pagkokorona. File:DSCN9876Episcopal coronation of La Purisima Concepción de Baliuag 39.jpg | Koronasyong episkopal ng La Purísima Concepción ng Baliwag, Bulacan noong 1 Pebrero 2021. File:24Episcopal Coronation Nuestra Señora del Santisimo Rosario de Hagonoy 14.jpg | Dekreto ng koronasyong episkopal ng Nuestra Señora del Santísimo Rosario ng Hagonoy Bulacan noong 7 Oktubre 2019, na ipinagkaloob noong 29 Hunyo 2019. </gallery> ==Mga Imaheng Kinoronahang Episkopal sa Pilipinas== ===Mga Imahen ng Birheng Maria na Kinoronahang Episkopal=== {| class="wikitable sortable" width="100%" |+ ! Opisyal na Titulo ng Imahen ! Petsa ng Koronasyon ! Lugar ng Pamimintuho ! Pinangunahan ni ! Imahen ng Birheng Maria ! Dambana |- |Nuestra Señora de la O |17 Disyembre 1949 |Parokya ng Nuestra Señora de la Natividad, [[Pangil, Laguna|Pangil]], [[Laguna]] |Obispo [[Alfredo Obviar]] |[[File:Pangil,LagunaChurchjf7598 02.JPG|200px]] |[[File:148Nuestra Señora de la Natividad Parish Church 32.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de Katipanan |28 Hulyo 1963 |Parokya ng Banal na Krus, [[Nabua]], [[Camarines Sur]] |Arsobispo Pedro Paulo Santos ||[[File:Venerada Imagen de Nuestra Señora de Katipanan. Holy Cross Parish, Nabua, Camarines Sur. 2024.jpg|200px]] |[[File:Holy Cross Nabua Church.JPG|200px]] |- |Nuestra Señora del Santísimo Rosario |11 Oktubre 1970 |Parokya ng San Jose de Placer, [[Lungsod ng Iloilo]] |Cardinal Julio Rosales | |[[File:San Jose Placer Church, Iloilo City, Aug 2024.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de Caridad |1 Mayo 1971{{efn|Ang imahen ay ginawaran ng [[koronasyong kanonika]] noong 6 Disyembre 2024.}} |Basilika Minor ng Nuestra Señora de Caridad, [[Agoo]], [[La Union]] |Arsobispo Carmine Rocco |[[File:FvfAgooBalica9285 19.JPG|200px]] |[[File:1547Agoo Basilica 2020 18.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de la Visitación |26 Mayo 1973 |Pambansang Dambana ng Nuestra Señora de la Visitación, Guibang, [[Gamu]], [[Isabela (lalawigan)|Isabela]] |Arsobispo Carmine Rocco |[[File:Our Lady of Guibang.jpg|200px]] | |- |[[Ina ng Kaligtasan|Nuestra Señora de Salvación]] |25 Agosto 1976 |Pandiyosesanang Dambana ng Mahal na Ina ng Kaligtasan, Joroan, [[Tiwi]], [[Albay]] |Cardinal [[Jaime L. Sin]] |[[Talaksan:Our Lady of Salvation of Joroan, Albay.jpg|200px]] | [[Talaksan:Joroan, Tiwi, Albay church - Flickr.jpg|frameless|center|200px]] |- |Nuestra Señora del Santísimo Rosario<ref>https://www.facebook.com/photo/?fbid=6070132903011309&set=pcb.6070141229677143</ref> |13 Disyembre 1992 |Parokya ng Mahal na Ina ng Santo Rosaryo, [[Lungsod ng Cebu]] |Cardinal Roger Michael Mahony | | |- |Nuestra Señora de la Asunción |14 Disyembre 1997 |Parokya ng Nuestra Señora de la Asunción, [[Maragondon]], [[Kabite|Cavite]] |Obispo Manuel Cruz Sobreviñas |[[File:Our Lady of the Assumption Parish Church, Magondon, Cavite 01.JPG|200px]] |[[File:Our Lady of the Assumption Parish Church, Magondon, Cavite 14.JPG|200px]] |- |Maria, Luklukan ng Karunungan |9 Pebrero 1999 |Kapilya ni Maria, Luklukan ng Karunungan, Naval Education & Training Command, [[San Antonio, Zambales|San Antonio]], [[Zambales]] |Obispo Deogracias Soriano Iñiguez Jr. | | |- |Nuestra Señora de los Desamparados<ref>{{Cite web|url= https://www.olamarikina.com.ph/the-Shrine|title=The Shrine}}</ref> |12 Mayo 2002{{efn|Ang imahen ay ginawaran ng [[koronasyong kanonika]] noong 23 Oktubre 2005.}} |Pandiyosesanang Dambana ng Mahal na Ina ng Walang Mag-ampon, [[Lungsod Marikina]] |Obispo Crisostomo Yalung |[[File:OurLadyoftheAbandonedParishjf9919 12.JPG|200px]] |[[File:Our Lady of the Abandoned Church (V. Gomez, Marikina; 04-07-2023).jpg|200px]] |- |Inmaculada Concepción de Salambao<ref>{{Cite web|url=https://dioceseofmalolos.ph/2023/07/07/sandigang-kasaysayan-260th-anniversary-of-the-discovery-of-the-image-of-our-lady-of-salambao/|title=Sandigang Kasaysayan: 260TH ANNIVERSARY OF THE DISCOVERY OF THE IMAGE OF OUR LADY OF SALAMBAO|date=7 Hulyo 2023}}{{Dead link|date=Abril 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |12 Disyembre 2004 |Pambansang Dambana ng Mahal na Ina ng Salambao, [[Obando, Bulacan|Obando]], [[Bulacan]] |Obispo Jose Francisco Oliveros |[[File:National Shrine Obando Church 40.jpg|200px]] |[[File:San Pascual Baylon Church, Obando, Bulacan.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora del Santísimo Rosario |2 Mayo 2009 |Parokya ni San Miguel Arkanghel, [[Bacoor]], [[Kabite|Cavite]] |Cardinal [[Luis Antonio Tagle]] |[[File:4296Bacoor West City Cavite Landmarks Roads 02.jpg|200px]] |[[File:Saint Michael the Archangel Parish Church (Evangelista, Bacoor, Cavite; 09-19-2021).jpg|200px]] |- |Nuestra Señora del Rosario de Fatima |13 Mayo 2009{{Efn|Ginawaran ng [[koronasyong kanonika]] noong ika-1 ng Mayo 2025}} |Pandiyosesanang Dambana ng Mahal na Ina ng Fatima, Binakayan, [[Kawit]], [[Kabite|Cavite]] |Cardinal [[Luis Antonio Tagle]] |[[File:3919Kawit Cavite Church Roads Barangays Landmarks 05.jpg|200px]] |[[File:Our Lady of Fatima Church, Binakayan.JPG|200px]] |- |Nuestra Señora de Lourdes |14 Agosto 2010{{efn|Ang imaheng nasa altar ay ginawaran ng [[koronasyong kanonika]] noong 22 Agosto 2020.}} |Pambansang Dambana ng Mahal na Birhen ng Lourdes, [[Lungsod Quezon]] |Obispo [[Honesto Ongtioco]] |[[Talaksan:Venerada Y Coronada de Nuestra Señora de Lourdes de Manila high altar image.jpg|200px]] |[[File:National Shrine of Our Lady of Lourdes 01.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de Fatima<ref>{{Cite web|url= https://cbcpnews.net/cbcpnews/diocese-grants-episcopal-coronation-decree-for-marikinas-our-lady-of-fatima/|title=Diocese grants episcopal coronation decree for Marikina’s Our Lady of Fatima|date=20 Agosto 2019}}</ref> |17 Oktubre 2010{{efn|Ang imahen ay ginawaran ng [[koronasyong kanonika]] noong 12 Mayo 2024.}} |Basilika at Pandiyosesanong Dambana ni San Pablo ng Krus, [[Lungsod ng Marikina]] |Obispo Gabriel Villaruz Reyes |[[File:Fatima de Marikina Coronation (001) 2024-05-12.jpg|200px]] |[[Talaksan:Minor Basilica of Saint Paul of the Cross Marikina - May 12 2024.jpg|200x200px]] |- |Nuestra Señora de los Remedios |7 Disyembre 2010 |Parokya ng Nuestra Señora de los Remedios, Labangon, [[Lungsod ng Cebu]] |Cardinal Ricardo Vidal | | |- |Nuestra Señora de Guadalupe |11 Disyembre 2011 |Parokya ni Santa Rita ng Cascia, Santa Rita, [[Olongapo]], [[Zambales]] |Obispo Florentino Lavarias |[[File:La imagen de Nuestra Señora de Guadalupe de Santa Rita, Ciudad Olongapo. 2024.jpg|200px]] |[[File:8715Olongapo City Roads Barangays Zambales 02.jpg|frameless|center|200px]] |- |Nuestra Señora de los Ángeles |2 Agosto 2012 |Parokya ng Mahal na Ina ng mga Anghel, [[Atimonan]], [[Quezon]] |Obispo Emilio Marquez | |[[File:Our Lady of the Angels Parish Facade Atimonan, Quezon.JPG|200px]] |- |Nuestra Señora de la Lumen<ref>{{Cite web|url=https://lifestyle.inquirer.net/77717/cainta-to-hold-episcopal-coronation-of-our-lady-of-light-pasig-to-inaugurate-diocesan-museum/|title=Cainta to hold episcopal coronation of Our Lady of Light; Pasig to inaugurate diocesan museum - Lifestyle Inquirer|date=25 Nobyembre 2012}}</ref> |1 Disyembre 2012{{efn|Ang pintang imahen ay ginawaran ng [[koronasyong kanonika]] noong 1 Disyembre 2018.}} |Pandiyosesanang Dambana ng Mahal na Ina ng Kaliwanagan, [[Cainta]], [[Rizal]] |Obispo Gabriel Reyes |[[File:Our Lady of Light of Cainta.jpg|200px]] |[[File:OurLadyofLightParishjf9849 03.JPG|200px]] |- |Nuestra Señora de Guadalupe<br/>(''Imaheng festejada'') |12 Disyembre 2012 |Pandiyosesanang Dambana ng Mahal na Birhen ng Guadalupe, [[Pagsanjan]], [[Laguna]] |Obispo Leo Drona |[[File:Pagsanjanjf4191 24.JPG|200px]] |[[File:Pagsanjan Church in Laguna.jpg|200px]] |- |Ina Poon Bato<ref>{{Cite web|url=https://philippinefaithandheritagetours.com/ina-poon-bato-chapel-botolan-zambales/|title=Ina Poon Bato Chapel (Botolan, Zambales)|access-date=2023-11-30|archive-date=2023-11-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20231130234104/https://philippinefaithandheritagetours.com/ina-poon-bato-chapel-botolan-zambales/|url-status=dead}}</ref> |23 Enero 2013 |Dambana ng Ina Poon Bato, [[Botolan]], [[Zambales]] |Obispo Florentino Lavarias |[[File:InaPoonBatojf9542 03.JPG|200px]] | [[File:BotolanChurchjf9525 08.JPG|200px]] |- |Nuestra Señora del Santísimo Rosario |7 Oktubre 2013 |Parokya ng Mahal na Ina ng Santo Rosaryo, Dampalit, [[Malabon]] |Reberendo Padre Joey Guinto |[[File:JfSanto Rosario Parish Church Malabonfvf 35.JPG|200px]] |[[File:JfSanto Rosario Parish Church Malabonfvf 05.JPG|200px]] |- |Nuestra Señora de Aránzazu<ref>{{Cite web|url=https://aranzazushrine.ph/index.php/2017/11/10/devotees-commemorate-aranzazus-4th-episcopal-coronation-anniversary/|title=Devotees commemorate Aranzazu's 4th Episcopal Coronation anniversary|access-date=2023-11-30|archive-date=2023-11-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20231130234104/https://aranzazushrine.ph/index.php/2017/11/10/devotees-commemorate-aranzazus-4th-episcopal-coronation-anniversary/|url-status=dead}}</ref> |9 Nobyembre 2013{{efn|Ang imahen ay ginawaran ng [[koronasyong kanonika]] noong 31 Mayo 2017.}} |Pandiyosesanang Dambana ng Nuestra Señora de Aranzazu, [[San Mateo, Rizal|San Mateo]], [[Rizal]] |Obispo Francisco De Leon |[[File:Our Lady of Aranzazu in Procession at Intramuros Manila, 4 December 2022.jpg|200px]] |[[File:Diocesan Shrine of Our Lady of Aranzazu, San Mateo, Rizal, Mar 2024.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de las Flores |10 Mayo 2014 |Katedral ng Inmaculada Concepción, [[Lungsod ng Pasig]] |Obispo Mylo Hubert Vergara |[[File:Image of the Virgen de las Flores in Pasig Cathedral.jpg|200px]] |[[File:Pasig Cathedral, Feb 2024.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora del Pilar |3 Oktubre 2014{{efn|Ang imahen ay ginawaran ng [[koronasyong kanonika]] noong 11 Oktubre 2015.}} |Pandiyosesanang Dambana ng Nuestra Señora del Pilar, San Isidro, [[Libmanan]], [[Camarines Sur]] |Obispo Jose Rojas Jr. |[[File:Nuestra Señora del Pilar de Libmanan.jpg|200px]] | |- |Nuestra Señora del Santísimo Rosario |13 Oktubre 2014 |Parokya ng Mahal na Ina ng Santo Rosaryo, [[Lungsod ng Pasig]] | Obispo Mylo Hubert Vergara |[[File:527Interior of the Santo Rosario de Pasig Church 17.jpg|200px]] |[[File:0278jfSanto Rosario de Pasig Church Barangay Rosario Ortigas Avenue Extensionfvf 08.jpg|200px]] |- |Inmaculada Concepción |8 Disyembre 2014 |Parokya ng Inmaculada Concepción, [[Santa Maria, Isabela]] |Obispo Joseph Benedict Nacua | | |- |Nuestra Señora del Santo Rosario |7 Oktubre 2016 |Katedral ng Mahal na Ina ng Santo Rosaryo, [[Dipolog]], [[Zamboanga del Norte]] |Obispo Severo Caermare | |[[File:Dipolog City Philippines cathedral.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de Lourdes |11 Pebrero 2017 |Pang-arkidiyosesanang Dambana ng Mahal na Birhen ng Lourdes, Punta Princesa, [[Lungsod ng Cebu]] |Arsobispo Jose Palma | |[[File:Archdiocesan Shrine of Our Lady of Lourdes 2022 09 002.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora del Carmen |20 Pebrero 2017{{efn|Ang imahen ay ginawaran ng [[koronasyong kanonika]] noong 15 Agosto 2020.}} |Basilika Minor ng Mahal na Ina ng Bundok Karmelo, [[Lungsod Quezon]] |Obispo [[Honesto Ongtioco]] |[[File:NS del Carmen de Nueva Manila.jpg|200px]] |[[File:Mount Carmel Shrine facade 2023-07-16.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de Fatima de Valenzuela |13 Mayo 2017{{efn|Ang imahen ay ginawaran ng [[koronasyong kanonika]] noong 25 Pebrero 2024.}} |Pambansang Dambana ng Mahal na Birhen ng Fatima, [[Valenzuela, Kalakhang Maynila|Lungsod ng Valenzuela]] |Obispo Jose Francisco Oliveros |[[File:The National Pilgrim Image of Our Lady of Fatima.jpg|200px]] |[[File:National Shrine of Our Lady of Fatima, Valenzuela City.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de la Soledad |8 Hulyo 2017 |Parokya ng Nuestra Señora de la Soledad, Camba, [[Binondo]], [[Maynila]] |Cardinal [[Luis Antonio Tagle]] |[[File:Soledad de Manila.jpg|200px]] |[[File:09002jfSanta Cruz Tondo Binondo Solitude Church Manila Streets Landmarksfvf 06.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora del Pilar |12 Oktubre 2017{{efn|Ang imahen ay ginawaran ng [[koronasyong kanonika]] noong 10 Oktubre 2018.}} |Parokya ng Nuestra Señora del Pilar, [[Morong, Bataan|Morong]], [[Bataan]] |Obispo Ruperto Cruz Santos |[[File:Our lady of pilar patrona of our town.jpg|200px]] |[[File:Morongchurchjf7247 01.JPG|200px]] |- |La Purísima Concepción de Santa Maria |3 Marso 2018{{efn|Ang imahen ay ginawaran ng [[koronasyong kanonika]] noong 1 Pebrero 2020.}} |Basilika Minor ng La Purísima Concepción, [[Santa Maria, Bulacan|Santa Maria]], [[Bulacan]] |Obispo Jose Francisco Oliveros |[[File:9884Immaculate Conception Parish Church Santa Maria Bulacan 23.jpg|200px]] |[[File:Santa Maria Bulacan CHURCH.png|200px]] |- |Nuestra Señora de Guadalupe de Extremadura |24 Mayo 2018 |Pandiyosesanang Dambana ng Mahal na Birhen ng Guadalupe ng Extremadura, [[Loboc]], [[Bohol]] |Arsobispo Romulo Valles |[[File:San Pedro y Pablo- Virgen de Guadalupe Photo 2.jpg|200px]] |[[File:Loboc Church (Loay Interior Road, Loboc, Bohol; 01-12-2023).jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de la Asunción de Maasin |15 Agosto 2018{{efn|Ginawaran ang imahen ng [[koronasyong kanonika]] noong 13 Agosto 2022.}} |Katedral ng Nuestra Señora de la Asunción, [[Maasin]], [[Katimugang Leyte|Southern Leyte]] |Cardinal [[Luis Antonio Tagle]] |[[File:La imagen de la Señora Nuestra, Virgen de la Asunción de Maasin, Filipinas. 2023.jpg|200px]] |[[File:Maasin Cathedral, Dec. 28, 2019.jpg|200px]] |- |Mater Dolorosa de Tarlac<ref>{{Cite web|url=https://cbcpnews.net/cbcpnews/tarlac-to-hold-1st-episcopal-coronation-of-marian-image/|title=Tarlac to hold 1st episcopal coronation of Marian image|date=2 Setyembre 2018|website=CBCPNews}}</ref> |15 Setyembre 2018{{efn|Ginawaran ang imahen ng [[koronasyong kanonika]] noong 5 Hunyo 2021.}} |Parokya ng Inang Nagdadalamhati, Dolores, [[Capas]], [[Tarlac]] |Obispo Enrique Macaraeg |[[File:Mater Dolorosa de Tarlac.jpg|200px]] |[[File:0142jfDolores Church Parish Roads Welcome Capas Tarlacfvf 08.JPG|200px]] |- |Mary Help of Christians |23 Setyembre 2018 |Parokya ni Maria, Mapag-ampon sa mga Kristiyano, Balimbing, [[Boac]], [[Marinduque]] |Obispo Marcelino Antonio Maralit Jr. | | |- |Nuestra Señora del Santísimo Rosario—La Virgen de Sapao<ref>{{Cite web|url=https://www.manilatimes.net/2018/10/13/public-square/episcopal-coronation-of-our-lady-of-the-holy-rosary-inspires-catholic-faithful/457416|title=Episcopal Coronation of Our Lady of the Holy Rosary inspires Catholic faithful|website=Manila Times|date=13 Oktubre 2018}}</ref> |27 Setyembre 2018{{efn|Ginawaran ang imahen ng [[koronasyong kanonika]] noong 7 Oktubre 2022.}} |Pandiyosesanang Dambana ng Mahal na Ina ng Santo Rosaryo, [[Cardona, Rizal|Cardona]], [[Rizal]] |Obispo Nolly Buco |[[File:La Virgen de Sapao de Cardona.jpg|200px]] |[[File:Cardona Church, Rizal, Nov 2025 (2).jpg|200px]] |- |Nuestra Señora del Pilar |12 Oktubre 2018 |Parokya ng Nuestra Señora del Pilar, [[Pilar, Sorsogon]] |Obispo Arturo Bastes | | |- |Maria Inmaculada de Salawag |8 Disyembre 2018 |Parokya ni Maria Inmaculada, Salawag, [[Dasmariñas]], [[Kabite|Cavite]] |Obispo Reynaldo Evangelista | |[[File:9807Dasmariñas City Landmarks Barangays Roads 26.jpg|200px]] |- |Inmaculada Concepción |8 Disyembre 2018{{efn|Ginawaran ang imahen ng [[koronasyong kanonika]] noong 8 Disyembre 2022.}} |Basilika Minor ng Inmaculada Concepción, [[Lungsod ng Batangas]], [[Batangas]] |Arsobispo Gilbert Garcera |[[File:La Inmaculada Concepción de Ciudad de Batangas 2024-06-29.jpg|200px]] |[[File:Batangas City Basilica 2023-04-05.jpg|200px]] |- style="vertical-align:top; background:#ccc;" |''Nuestra Señora de la Esperanza Macarena—Virgen Dolor de Sariaya''{{efn|Ang imahen ay kinoronahan ng pribadong pagmamay-ari, kaya't masasabi na hindi ito opisyal dahil hindi nakalagak ang imahen sa isang dambana. Ngunit kalaunan ay ibinigay na rin sa parokya ng pamilyang nangangalaga ang Virgen Dolor de Sariaya. Naglabas rin ng dekreto ng koronasyon ang [[Diyosesis ng Lucena]] noong 2018 na nilagdaan ng lubos na kagalang-galang, Mel Uy, [[obispo]] ng Lucena.}} |8 Disyembre 2018 |Pandiyosesanang Dambana ng Santo Cristo de Burgos, [[Sariaya]], [[Quezon]] |Obispo Mel Uy | |[[File:SariayaChurchPlazajf0001 09.JPG|200px]] |- |Nuestra Señora de los Pobres |29 Disyembre 2018 |Parokya ng Mahal na Ina ng mga Mahirap, [[Lungsod ng Taguig]] |Obispo Mylo Hubert Vergara |[[File:Venerada Imagen de Nuestra Señora, Santísima Virgen de los Pobres de Taguig. Ina ng mga Dukha, Manila Cathedral. 2024.jpg|200px]] |[[File:827Western Bicutan, Taguig City 03.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de Candelaria |31 Enero 2019 |Parokya ng Nuestra Señora de Candelaria, [[Silang, Kabite|Silang]], [[Kabite|Cavite]] |Obispo Reynaldo Evangelista |[[File:Our Lady of Candelaria de Silang.jpg|200px]] |[[File:SilangChurchjf0061 12.JPG|200px]] |- |Nuestra Señora de los Dolores<br/>(''Imaheng pamprusisyon'') |12 Abril 2019 |Pambansang Dambana ng Mahal na Ina ng Hapis, [[Dolores, Quezon]] |Obispo Mel Uy |[[File:IGMP 2023. Processional Image of Nuestra Señora de los Dolores de Quezon.jpg|200px]] |[[File:Doloeres,Quezonjf9918 39.JPG|200px]] |- |Nuestra Señora del Carmen |8 Setyembre 2019 |Parokya ng Mahal na Ina ng Bundok Karmelo, Pulong Buhangin, [[Santa Maria, Bulacan]] |Obispo Dennis Villarojo |[[File:Episcopally crowned image of Impo Karmen.jpg|200px]] |[[File:3215Our Lady of Mount Carmel Church in Santa Maria, Bulacan 2021 03.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de las Mercedes |24 Setyembre 2019 |Kapilya ng Mahal na Ina ng Awa, Mercedes, [[Catbalogan]], [[Kanlurang Samar|Western Samar]] |Arsobispo Gabriele Giordano Gaccia | | |- |Nuestra Señora del Santísimo Rosario<ref>{{Cite web|url=https://cbcpnews.net/cbcpnews/hagonoy-holds-episcopal-coronation-of-marian-image/|title=Hagonoy holds episcopal coronation of Marian image|website=CBCPNews|date=10 Oktubre 2019}}</ref> |7 Oktubre 2019 |Parokya ng Mahal na Ina ng Santo Rosaryo, Santo Rosario, [[Hagonoy]], [[Bulacan]] |Obispo Dennis Villarojo |[[File:24Episcopal Coronation Nuestra Señora del Santisimo Rosario de Hagonoy 32.jpg|200px]] |[[File:09403jfRiver Mercado Santo Rosario San Jose Hagonoy Bulacanfvf 11.jpg|200px]] |- |Purísima Concepción Pequeña |8 Disyembre 2019 |Parokya ng Inmaculada Concepción, Concepcion Pequeña, [[Naga, Camarines Sur]] |Arsobispo Rolando Tria-Tirona | |[[File:Immaculate concepcion church.JPG|200px]] |- |Nuestra Señora de la Merced<ref>{{Cite web|url=https://philippines.licas.news/2020/09/04/tarlac-bishop-approves-episcopal-coronation-of-marys-image/|title=Tarlac bishop approves episcopal coronation of Mary's image}}</ref> |24 Setyembre 2020{{efn|Ginawaran ang imahen ng [[koronasyong kanonika]] noong 24 Pebrero 2023.}} |Pandiyosesanang Dambana ng Mahal na Ina ng Awa, Matatalaib, [[Lungsod ng Tarlac]], [[Tarlac]] |Obispo Enrique Macaraeg |[[File:MercedTarlac.jpg|200px]] |[[File:9933Diocesan Shrine Parish Nuestra Señora de la Merced Matatalaib 03.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora del Santísimo Rosario de Amaya |1 Oktubre 2020 |Parokya ng Mahal na Ina ng Santo Rosaryo, Amaya, [[Tanza]], [[Kabite|Cavite]] |Obispo Reynaldo Evangelista |[[File:304Tanza, Cavite Landmarks Barangays Roads 05.jpg|200px]] |[[File:201Tanza, Cavite Landmarks Barangays Roads 41.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora del Santísimo Rosario—La Naval de Pamisaraoan |11 Oktubre 2020 |Parokya ng Banal na Sanggol, [[San Antonio, Zambales]] |Obispo Bartolome Santos Jr. |[[Talaksan:La Naval de Pamisaraoan.jpg|200px]] |[[File:SanAntonio,Zambalesjf8901 01.JPG|200px]] |- |Nuestra Señora, Patrocinio de Maria Santísima |14 Nobyembre 2020{{efn|Ginawaran ang imahen ng [[koronasyong kanonika]] noong 23 Abril 2022.}} |Pang-arkidiyosesanang Dambana ng Patrocinio de Maria Santisima, [[Boljoon]], [[Cebu]] |Obispo Midyphil Billones | |[[File:Boljoon Church, Cebu.jpg|200px]] |- |Maria, Kagalingan ng mga May-Sakit<br/>(''Madonna Salus Infirmorum'') |16 Nobyembre 2020 |Parokya ni San Isidro Labrador, Bambang, [[Bulakan, Bulacan]] |Obispo Dennis Villarojo |[[File:Madonna Salus Infirmorum de Bambang, Bulakan 02.jpg|200px]] |[[File:0101San Isidro Labrador Parish Church Bambang, Bulakan 20.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de las Flores de Bocaue |21 Nobyembre 2020 |Pandiyosesanang Dambana ng Banal na Krus ng Wawa, [[Bocaue]], [[Bulacan]] |Obispo Dennis Villarojo |[[File:Saint Martin of Tours Parish Church Bocaue Cross 25.jpg|200px]] |[[File:8125Saint Martin of Tours Parish Holy Cross Shrine Bulacan 07.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de la Asunción de Bulakan |28 Nobyembre 2020 |Pandiyosesanang Dambana ng Nuestra Señora de la Asunción, [[Bulakan, Bulacan]] |Obispo Dennis Villarojo |[[File:Our Lady of Assumption Church Bulakan Bulacan Province 16.jpg|200px]] |[[File:Exterior of the Our Lady of the Assumption Parish Church in Bulacan, Bulacan 06.jpg|200px]] |- |La Purísima Concepción de Baliuag - Birhen sa Patio |1 Pebrero 2021 |Pandiyosesanang Dambana ni San Agustin, [[Baliwag]], [[Bulacan]] |Obispo Dennis Villarojo |[[File:9609St. Augustine Parish Church of Baliuag 48.jpg|200px]] |[[File:9603Poblacion Baliuag, Bulacan 05.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora del Mar Cautiva |19 Hulyo 2021 |Parokya ng mga Banal na Anghel, [[Santo Tomas, La Union]] |Obispo Daniel Presto |[[File:Cautivajf.jpg|200px]] |[[File:2636Poblacion, Santo Tomas, La Union 44.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de la Soledad de Maquinaya |22 Agosto 2021 |Parokya ng Inmaculada Concepción, Barretto, [[Olongapo]], [[Zambales]] |Obispo Bartolome Santos Jr. |[[File:Nuestra Señora de la Soledad de Maquinaya.jpg|200px]] | |- |Nuestra Señora del Santísimo Rosario de Olongapo |3 Oktubre 2021 |Kapilya ng Reyna ng Kabanal-banalang Rosaryo, New Kababae, [[Olongapo]], [[Zambales]] |Obispo Bartolome Santos Jr. |[[Talaksan:Santo Rosario de Olongapo.jpg|200px]] |[[File:Queen of the Most Holy Rosary Chapel, Olongapo City. 2025 (1).jpg|200px]] |- |Nuestra Señora del Santísimo Rosario—La Naval de San Marcelino |10 Oktubre de 2021 |Parokya ni San Guillermo, [[San Marcelino, Zambales]] |Obispo Bartolome Santos Jr. |[[Talaksan:La Naval de San Marcelino.jpg|200px]] |[[File:195San Marcelino, Zambales Barangays Roads 20.jpg|200px]] |- |Inmaculada Concepción<ref>{{Cite web|url=https://www.sunstar.com.ph/cebu/local-news/cebu-cathedral-honors-mary-with-coronation-procession|title=Cebu Cathedral honors Mary with coronation, procession|date=8 Disyembre 2021}}</ref> |8 Disyembre 2021 |Katedral Metropolitana ng [[Lungsod ng Cebu]] |Obispo Midyphil Billones |[[File:Cebu Metropolitan Cathedral - Front Retablo - Right-Hand Side.jpg|200px]] |[[File:Cebu Metropolitan Cathedral 20180628a.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora del Carmen—La Limpia de Cebu |8 Enero 2022 |Pang-arkidiyosesanang Dambana ng Mahal na Ina ng Bundok Karmelo—La Limpia, [[Lungsod ng Cebu]] |Arsobispo Jose Palma | | |- |Nuestra Señora de la Consolación y Correa<ref>{{Cite web|url=https://palawan-news.com/our-lady-of-cuyo/|title=Our Lady of Cuyo|access-date=2023-11-30|archive-date=2024-02-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224233916/https://palawan-news.com/our-lady-of-cuyo/|url-status=dead}}</ref> |27 Agosto 2022 |Parokya ni San Agustin, [[Cuyo, Palawan]] |Obispo Broderick Pabillo | |[[File:Fort Cuyo.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de la Paz y Buen Viaje |8 Setyembre 2022 |Parokya ng Mahal na Birhen ng Kapayapaan at Mabuting Paglalakbay, Dela Paz, [[Biñan]], [[Laguna]] |Obispo Buenaventura Famadico |[[File:1219Biñan City, Laguna Roads Landmarks 22.jpg|200px]] |[[File:1219Biñan City, Laguna Roads Landmarks 48.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora del Rosario |7 Oktubre 2022 |Parokya ng Santo Rosaryo, [[Malita]], [[Davao Occidental]] |Obispo Guillermo Afable | | |- |Nuestra Señora del Rosario |7 Oktubre 2022 |Katedral ni San Agustin, [[Cagayan de Oro]], [[Misamis Oriental]] |Arsobispo Jose Cabantan | |[[File:San Agustin Cathedral.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de la Esperanza<ref>{{Cite web|url=https://cbcpnews.net/cbcpnews/palos-our-lady-of-hope-gets-episcopal-coronation-on-yolandas-9th-anniversary/|title=Yolanda's 9th anniversary|website=CBCPNews}}</ref> |8 Nobyembre 2022 |Katedral Metropolitana ng [[Palo, Leyte]] |Arsobispo John Du |[[File:Pope Francis Tacloban 12.jpg|200px]] |[[File:Palo Cathedral 01.JPG|200px]] |- |Nuestra Señora de Candelaria de Tondo<ref>{{Cite web|url=https://philippines.licas.news/2022/10/13/tondos-nuestra-senora-de-candelaria-granted-episcopal-coronation/|title=Tondo's Nuestra Señora de Candelaria granted episcopal coronation}}</ref> |18 Nobyembre 2022 |Basilika Menor at Pang-Arkidiyosesanang Dambana ng Banal na Bata, [[Tondo, Maynila]] |Cardinal [[Jose Advincula]] |[[File:TondoChurchjf1282 07.JPG|200px]] |[[File:Tondo Church Manila 2.jpg|200px]] |- |Inmaculada Concepción |7 Disyembre 2022 | Pang-arkidiyosesis na Dambana at Parokya ni Santa Ana, [[Lungsod ng Davao]] |Arsobispo Romulo Valles | |[[File:Santa Ana Shrine Parish Davao City.jpg|200px]] |- |Inmaculada Concepción |8 Disyembre 2022 |Parokya ng Inmaculada Concepción, [[Mataasnakahoy]], [[Batangas]] |Arsobispo Gilbert Garcera |[[File:The original image of Nuestra Señora de la Inmaculada Concepcion de Mataasnakahoy.webp|200px]] |[[File:MataasnaKahoy,Batangasjf0431 13.JPG|200px]] |- |Nuestra Señora de los Ángeles<ref>{{Cite web|url=https://philippines.licas.news/2022/07/03/nuestra-senora-de-los-angeles-of-binangonan-granted-episcopal-coronation/|title='Nuestra Señora de los Angeles' of Binangonan granted episcopal coronation}}</ref> |10 Disyembre 2022{{Efn|Ginawaran ng [[koronasyong kanonika]] noong ika-17 ng Enero 2026}} |Parokya ng Mahal na Ina ng mga Anghel, Pilapila, [[Binangonan]], [[Rizal]] |Obispo Nolly Buco |[[File:Delos Angeles de Binangonan.jpg|200px]] |[[File:9941Nuestra Señora de los Angeles Parish Church 16.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de Lourdes |11 Pebrero 2023 |Parokya ng Mahal na Birhen ng Lourdes, [[Tagaytay]], [[Kabite|Cavite]] |Obispo Reynaldo Evangelista | |[[File:Tagaytay City's Our Lady of Lourdes Church facade.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de la Expiación |25 Marso 2023 |Katedral ng Nuestra Señora de la Expiación, [[Lungsod ng Baguio]] |Obispo Victor Bendico |[[File:Interior de la Catedral de Nuestra Señora de la Expiación. Ciudad Baguio, 2024.jpg|200px]] |[[File:Baguio Cathedral 2023-02-24.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora del Pronto Socorro<ref>{{Cite web|url=https://www.bicolmail.net/single-post/coronation-of-image-of-ol-of-prompt-succor-set-on-may-6|title=Coronation of image of OL of Prompt Succor, set on May 6|website=Bicol Mail|access-date=2023-11-30|archive-date=2023-11-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20231130235605/https://www.bicolmail.net/single-post/coronation-of-image-of-ol-of-prompt-succor-set-on-may-6|url-status=dead}}</ref> |6 Mayo 2023 |Parokya ni San Francisco ng Assisi, [[Buhi]], [[Camarines Sur]] |Arsobispo Rolando Tria-Tirona | |[[File:St. Francis of Assisi Church, Buhi Camarines Sur.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora del Santísimo Rosario |22 Oktubre 2023 |Parokya ng Mahal na Ina ng Santo Rosaryo, Calmay, [[Dagupan]], [[Pangasinan]] |Arsobispo [[Socrates Villegas]] |[[File:308Calmay Carael, Dagupan, Pangasinan 42.jpg|200px]] |[[File:308Calmay Carael, Dagupan, Pangasinan 54.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de Loreto |1 Disyembre 2023{{efn|Ang imahen ay ginawaran ng [[koronasyong kanonika]] noong 10 Disyembre 2024.}} |Pang-arkidiyosesanang Dambana ng Mahal na Birhen ng Loreto, [[Sampaloc, Maynila]] |Cardinal [[Jose Advincula]] |[[File:Sampaloc Church 02.jpg|200px]] |[[File:Loreto Church, Sampaloc, Manila, April 2023.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de la Soledad |8 Disyembre 2023 |Pang-arkidiyosesanang Dambana ng Nuestra Señora de la Soledad, Tambo, [[Buhi]], [[Camarines Sur]] |Arsobispo Rolando Tria-Tirona |[[File:Nuestra Señora de la Soledad de Buhi.jpg|200px]] | |- |Inmaculada Concepción |8 Disyembre 2023 |Katedral Metropolitana ng Kalinis-linisang Paglilihi. [[Roxas, Capiz|Roxas]], [[Capiz]] |Arsobispo Victor Bendico |[[File:Immaculate Concepcion Metropolitan Cathedral Roxas inside (Rizal Street, Roxas, Capiz; 04-07-2024).jpg|200px]] |[[File:Immaculate Concepcion Metropolitan Cathedral Roxas (Rizal Street, Roxas, Capiz; 10-19-2022).jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de las Saleras |20 Abril 2024 |Pandiyosesanong Dambana at Parokya ng Nuestra Señora de las Saleras, [[Aliaga, Nueva Ecija]] |Obispo Sofronio Bancud |[[File:La Verdadera Imagen de Nuestra Señora de las Saleras, Patrona de Aliaga. Manila Cathedral 2024.jpg|200px]] |[[File:NuestraSeñoradelasSalerasParishChurchjf4956 04.JPG|200px]] |- |Nuestra Señora del Carmen de Alava |16 Hulyo 2024 |Pang-diyosesis na Dambana ng Mahal na Birhen ng Bundok Carmelo, [[Sison, Pangasinan]] |Obispo Jacinto Jose |[[File:La Bendita Imagen de la Santísima Virgen del Carmen de Álava Coronada. Sison, Pangasinan. 2024.jpg|200px]] |[[File:OurLadyofMountCarmelParishChurchjf868.JPG|200px]] |- |Madre de la Divina Gracia |23 Hulyo 2024 |Parokya ni San Miguel Arkanghel, [[Marilao, Bulacan]] |Obispo Dennis Villarojo |[[File:Marilao Church Bulacan 17.jpg|200px]] |[[File:Marilao Church, Bulacan, Mar 2024.jpg|200px]] |- |Sancta Maria Mater et Regina |8 Setyembre 2024 |Seminaryo ng Sancta Maria Mater et Regina, [[Roxas, Capiz|Lungsod Roxas]],[[Capiz]] ||Cardinal [[Jose Advincula]] | | |- |Nuestra Señora del Santísimo Rosario de Paragû |30 Setyembre 2024 |Kapilya ng Birhen ng Rosario, Paragû, [[Tumauini]], [[Isabela (lalawigan)|Isabela]] |Obispo David William Antonio | | |- |Nuestra Señora de la Medalla Milagrosa |27 Nobyembre 2024 |Pang-arkidiyosesis na Dambana ng Ina ng Medalya Milagrosa, [[Ermita, Maynila|Ermita]], [[Maynila]] |Cardinal [[Jose Advincula]] |[[File:SVChurchjf7782 02.JPG|200px]] |[[File:09216jfErmita Adamson University Church Chapel Manila Buildingsfvf 15.jpg|200px]] |- |La Inmaculada Concepción |9 Disyembre 2024 |Parokya ng Inamculada Concepcion, [[Baganga]], [[Davao Oriental]] |Obispo Abel Apigo | | |- |La Inmaculada Concepción de Batanes |9 Disyembre 2024 |Katedral ng La Inmaculada Concepción, [[Basco]], [[Batanes]] |Obispo Danilo Ulep |[[File:Our Lady of the Immaculate Conception of Batanes.jpg|200px]] |[[File:Basco Cathedral 02.JPG|200px]] |- |Nuestra Señora de la Purificacion y Candelaria |1 Pebrero 2025 |Parokya ni San Fernando de Dilao, [[Paco, Maynila|Paco]], [[Maynila]] |Cardinal [[Jose Advincula]] |[[File:Nuestra Señora de la Purificación y Candelaria Coronada.jpg|200px]] |[[File:San Fernando de Dilao Church, Paco, Manila, April 2023.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de Gracia |7 Pebrero 2025 |Parokya ng Ina ng Biyaya, Lower Q. M., [[Baguio|Lungsod ng Baguio]] |Obispo Rafael Cruz | | |- |Nuestra Señora de Fatima de Urduja |2 Marso 2025{{Efn|Ang imahen ay gagawaran ng [[koronasyong kanonika]].}} |Pang-diyosesis na Dambana at Parokya ng Mahal na Birhen ng Fatima, Urduja Village, [[Caloocan|Lungsod ng Caloocan]] |Obispo Roberto Gaa |[[File:Our Lady of Fatima Parish Church Caloocan 36.jpg|200px]] |[[File:Our Lady of Fatima Parish Church Caloocan 02.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de Anunciata |19 Marso 2025 |Basilika Menor at Parokya ni San Juan Bautista, [[Taytay, Rizal|Taytay]], [[Rizal]] |Obispo Ruperto Cruz Santos | |[[File:St. John the Baptist Church, Taytay, Rizal exterior 3.JPG|200px]] |- |Virgen sang Barangay |25 Marso 2025{{Efn|Ang imahen ay ginawaran ng [[koronasyong kanonika]] noong 16 Oktubre 2025.}} |Katedral ni San Sebastian, [[Bacolod]], [[Negros Occidental]] |Obispo Patricio Buzon |[[File:Our Lady of the Barangay (Virgen sang Barangay) - March 25, 2025.jpg|200px]] |[[File:San Sebastian Cathedral Bacolod (Rizal Street, Bacolod, Negros Occidental; 10-31-2022).jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de Fatima de Calamba |13 Mayo 2025 |Parokya ng Birhen ng Fatima, [[Calamba, Laguna|Calamba]], [[Laguna]] |Obispo Marcelino Antonio Maralit |[[Talaksan:Our Lady of Fatima of Calamba City.jpg|200px]] |[[File:2629Calamba City Laguna Roads Landmarks Barangays 38.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de la Trinidad de Malate |14 Hunyo 2025 |Parokya ng Banal na Santatlo, [[Malate, Maynila|Malate]], [[Maynila]] |Cardinal [[Jose Advincula]] |[[File:Nuestra Señora de la Santisima Trinidad de Malate.jpg|200px]] |[[File:09917jfSantisima Trinidad Parish Church Estrada Dian Streets, Malate, Manila) 27.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de Salvacion de Manila |16 Agosto 2025 |Parokya ng Nuestra Señora de Salvacion, [[Santa Mesa, Maynila|Sta. Mesa]], [[Maynila]] |Cardinal [[Jose Advincula]] |[[File:0646JfSanta Mesa Altrura Church Magsaysay Boulevard Sampaloc Manilafvf 03.jpg|200px]] |[[File:0726JfSanta Mesa Altrura Church Magsaysay Boulevard Sampaloc Manilafvf 14.jpg|200px]] |- |Maria, Mediadora de Todas las Gracias |22 Agosto 2025 |Katedral ni Maria, Tagapamagitan ng Lahat ng Biyaya, [[Digos|Lungsod ng Digos]], [[Davao del Sur]] |Obispo Guillermo Afable | | |- |Maria Bambina |7 Setyembre 2025 |Parokya ng Pagsilang sa Mahal na Birheng Maria, Industrial Valley Complex, [[Marikina|Lungsod ng Marikina]] |Obispo Ruperto Cruz Santos |[[File:357Nativity of Our Lady Parish Church 36.jpg|200px]] |[[File:244Industrial Valley Complex, Marikina City Church School 15.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora del Santísimo Rosario |26 Oktubre 2025 |Parokya ni Sto. Domingo, [[Santo Domingo, Ilocos Sur|Sto. Domingo]], [[Ilocos Sur]] |Obispo Marlo Peralta | |[[File:Sto. Domingo, Ilocos Sur church - Flickr.jpg|200px]] |- |La Inmaculada Concepción |7 Disyembre 2025 |Parokya ng Kalinis-linisang Paglilihi, [[Batan, Aklan|Batan]], [[Aklan]] |Obispo Victor Bendico | | |- |La Inmaculada Concepción |8 Disyembre 2025 |Katedral ng Kalinis-linisang Paglilihi, [[Puerto Princesa]], [[Palawan]] |Obispo Socrates Mesina | |[[File:Immaculate Concepcion Cathedral in Puerto Princesa City.jpeg|200px]] |- |La Inmaculada Concepción |8 Disyembre 2025 |Katedral ng Kalinis-linisang Paglilihi, [[Lungsod ng Kotabato]] |Obispo Charlie Inzon | |[[File:Immaculate Concepcion Metropolitan Cathedral Cotabato (Quezon Avenue, Cotabato City; 08-15-2023).jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de Guia |12 Enero 2026 |Parokya ng Nuestra Señora de Guia, [[Magallanes, Kabite|Magallanes]], [[Kabite|Cavite]] |Obispo Reynaldo Evangelista |[[File:MagallanesChurch,Naic,Cavitejf8164 01.JPG|200px]] |[[File:Magallanes,Kabitejf8104 20.JPG|200px]] |- |Nuestra Señora de la Paz y Buen Viaje |15 Enero 2026 |Pangdiyosesis na Dambana ng Nuestra Señora de la Paz y Buen Viaje, [[La Paz, Tarlac|La Paz]], [[Tarlac]] |Obispo Roberto Mallari |[[File:LaPazChurchjf7503 07.JPG|200px]] |[[File:7804jfLa Paz Church Tarlac Shrinejf 04.JPG|200px]] |- |Nuestra Señora del Buen Consejo |26 Abril 2026 |Nuestra Señora del Buen Consejo Mission Station, [[Pasacao]], [[Camarines Sur]] |Obispo Jose Rojas, Jr. | | |- |Nuestra Señora del Sagrado Corazon |31 Mayo 2026 |Parokya ng Kabanal-banalang Manunubos - Brixton Hill, Santol, [[Lungsod Quezon|Lugsod Quezon]] |Obispo Elias Ayuban, Jr. |[[File:Our Lady of the Sacred Heart of Quezon City.jpg|200px]] |[[File:0372jfMost Holy Redeemer Parish Church Brixton Hills Santol Doña Imelda Quezon Cityfvf 10.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de la Inmaculada Concepción y del Triunfo de la Cruz de Migpangi |8 Hulyo 2026 |Katedral Metropolitana ng Kalinis-linisang Paglilihi, [[Ozamiz]], [[Misamis Occidental]] |''Hindi pa tiyak'' | | |- |Santa Mariang Reyna |22 Agosto 2026 |Parokya ni Santa Mariang Reyna, [[Taytay, Rizal|Taytay]], [[Rizal]] |''Hindi pa tiyak'' | | |- |Nuestra Señora de la Consolacion y Correa |6 Setyembre 2026 |Parokya ni Santiago Apostol, [[Paombong]], [[Bulacan]] |''Hindi pa tiyak'' |[[File:The Nuestra Señora dela Consolacion y Correa de Paombong.jpg|200px]] |[[File:Apaombongjf.JPG|200px]] |- |Virgen la Purisima Concepción de Tanay{{Efn|Ang imaheng nakadambana sa simbahan ay matagal nang tinatawag na Virgen ng Guadalupe ngunit sinasabi ng mga sinaunang mga akda na ang tunay na pamagat ng imahen ay La Purisima Concepcion. Noong ika-20 ng Enero 2025 ay pormal nang itinalaga ang La Purisima Concepcion na ikalawang patrona ng parokya.}} |''Hindi pa tiyak'' |Parokya ni San Ildefonso de Toledo, [[Tanay]], [[Rizal]] |''Hindi pa tiyak'' |[[File:LaVirgenGuadalupedeTanay.jpg|200px]] |[[File:San Ildefonso Church2.JPG|200px]] |} ===Mga Imahen ni Kristo na Kinoronahang Episkopal=== {| class="wikitable sortable" width="100%" ! Opisyal na Titulo ng Imahen ! Petsa ng Koronasyon ! Lugar ng Pamimintuho ! Pinangunahan ni ! Imahen ng Batang Hesus ! Dambana |- | Santo Niño de Tacloban | 30 Hunyo 1968 | Pang-arkidiyosesis na Dambana ng Sto. Niño de Tacloban, [[Tacloban]], [[Leyte]] | style="text-align:center;" | Obispo Teotimo Pacis |[[File:Santo Nino Church Tacloban altar (002) 2023-11-19.jpg|200px]] |[[File:Santo Nino Church Tacloban (002) 2023-11-19.jpg|200px]] |} ==Mga tala== {{notelist}} ==Mga sanggunian== {{Reflist}} [[Kategorya:Birheng Maria]] cvr1xvg50k42ahdy49d33l0o33fw2l8 0 335304 2213973 2177562 2026-06-30T11:11:19Z Arko Blangko 155328 Inilipat ni Arko Blangko ang pahinang [[Rus ng Kyiv]] sa [[Rus ng Kiev]]: Misspelled title 2177562 wikitext text/x-wiki {{Infobox former country | native_name = | conventional_long_name = Rus ng Kyiv | common_name = Rus' | p1 = Novgorod Slavs{{!}}Ilmen Slavs | p2 = Krivichs | p3 = Chud | p4 = Volga Finns | p5 = Dregoviches | p6 = Radimichs | p7 = Polans (eastern){{!}}Eastern Polans | p8 = Severians | p9 = Drevlians | p10 = Vyatichi | p11 = Volhynians | p12 = White Croats | p13 = Tivertsi | p14 = Ulichs | p15 = Rus' Khaganate | s1 = Principality of Kiev | s2 = Novgorod Republic | s3 = Principality of Chernigov | s4 = Principality of Pereyaslavl | s5 = Vladimir-Suzdal | s6 = Principality of Volhynia | s7 = Principality of Galicia | s8 = Principality of Polotsk | s9 = Principality of Smolensk | s10 = Principality of Ryazan | s11 = Mongol Empire | image_coat = [[File:Coin of Vladimir the Great (reverse).svg|90px]]&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[[File:Coin of Yaroslav the Wise (reverse).svg|90px]] | symbol_type = [[Symbols of the Rurikids|Rurikid princely emblems]] depicted on coins:<br />Left: [[Vladimir the Great]] (10–11th century)<br />Right: [[Yaroslav the Wise]] (11th century) | coa_size = 60px | image_flag = | flag_border = no | flag_type = | image_map = Location of Kyivan Rus.png | image_map_caption = A map of Kievan Rus' after the death of [[Yaroslav the Wise|Yaroslav I]] in 1054 | government_type = [[Monarchy]] | demonym = [[Rus' people|Rus']] | event_start = | year_start = {{circa}} 880 | event1 = Conquest of [[Khazar Khaganate]] | date_event1 = 965–969 | event2 = [[Christianization of Kievan Rus'|Christianization]] | date_event2 = {{circa}} 988 | event3 = ''[[Russkaya Pravda]]'' | date_event3 = 1050s{{sfn|Bushkovitch|2011|p=11}} | event4 = [[Mongol invasion of Kievan Rus'|Mongol invasion]] | date_event4 = 1237–1241 | event_end = [[Siege of Kiev (1240)|Siege of Kiev]] | year_end = 1240 | capital = {{nowrap|[[Kiev]] {{small|(882–1240)}}}} | legislature = [[Veche]] | title_leader = [[Grand Prince of Kiev|Prince]] | leader1 = [[Oleg the Wise]] | year_leader1 = {{circa}} 882–912 (first) | religion = {{Plainlist}} *[[Slavic paganism]] {{small|(native faith of [[Early Slavs|Slavs]])}} *[[Slavic paganism#Kievan Rus' official religion and popular cults|Reformed state paganism]] {{small|([[Vladimir the Great#Years of pagan rule|official]] until 10th century)}} *[[Eastern Orthodox Church|Orthodox Christianity]] {{small|(official since 10th cent.)}} *[[Old Norse religion|Norse paganism]] {{small|(locally practiced)}} *[[Finnish paganism]] {{small|(native faith of [[Baltic Finnic peoples|Finnic peoples]])}} {{endplainlist}} | common_languages = {{Plainlist}} *[[Old East Slavic]] *[[Old Church Slavonic]] (literary)<ref>{{cite book |series=California Slavic Studies |title=Slavic Culture in the Middle Ages |date=2021 |publisher=University of California Press |isbn=9780520309180 |pages=141}}</ref> *[[Old Norse]] *[[Finnic languages]] {{endplainlist}} | currency = [[Grivna]] | stat_year1 = 1000<ref>{{cite web |url=http://www.demoscope.ru/weekly/knigi/urlanis/urlanis.pdf |page=89 |author=Б.Ц.Урланис |script-title=ru:Рост населения в Европе |language=ru|access-date=17 November 2016 |archive-date=23 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150923223243/http://www.demoscope.ru/weekly/knigi/urlanis/urlanis.pdf |url-status=live}}</ref> | stat_area1 = 1330000 | stat_pop1 = 5.4 million | area_km2 = | area_rank = | GDP_PPP = | GDP_PPP_year = | HDI = | HDI_year = | today = | iso3166code = omit }} Ang '''Rus ng Kyiv''' ay isang estadong medyebal na umiral sa Hilagang-Silangang Europa. Itinatagurian na unang estado ng mga Silangang Eslabo, na pinagkaisa noong [[ika-9 na dantaon]] sa ilalim ng pamumuno ng dinastiyang Rurikida. Ang mga pinagmulan ni Kievan Rus ay nagmula sa pagkakatatag ng Rus' Khanate at ang pag-usbong ng Rurik dynasty noong 862 AD. Gayunpaman, sa panahon ng paghahari ni Prinsipe Oleg (r. 879–912), na noong 882 ay pinalawak ang kanyang kontrol mula sa Novgorod hanggang sa lambak ng Dnieper River upang maprotektahan ang kalakalan mula sa mga pagsalakay ng Khazar mula sa silangan, at inilipat ang kanyang kabisera sa mas estratehikong Kyiv , na itinatag ang bansa, na maaaring ituring na batayan ng pagtatatag ng kasalukuyang Russia, Ukraine at Belarus. [ 1 ] [ 5 ] Sviatoslav I Old Norse : Sveinald Ingvarsson 942–972, isang mandirigmang prinsipe (o konung ) ang nagsagawa ng unang pangunahing pagpapalawak ng teritoryo ng Kievan Rus', na naging Prinsipe ng Novgorod at Grand Prince ng Kyiv. Ipinakilala ni Vladimir the Great (980–1015) ang Kristiyanismo noong 988 sa kanyang sariling binyag at, sa pamamagitan ng utos, sa lahat ng mga naninirahan sa Kiev at higit pa. [ 6 ] Naabot ni Kievan Rus ang pinakamalaking lawak nito sa ilalim ng Yaroslav I (1019–1054); ang kanyang mga anak na lalaki ay naghanda at naglathala ng una nitong nakasulat na legal na kodigo, ang Hustisya ng Rus ( Rússkaya Pravda ), di-nagtagal pagkatapos ng kanyang kamatayan. [[Kategorya:Kasaysayan ng Ukraine]] 6w5kwljyj0k8zbwzaqfc02t9iiruonc 0 336328 2213935 2213423 2026-06-29T23:15:06Z Ivan P. Clarin 84769 /* Mga sistema */ 2213935 wikitext text/x-wiki {{Infobox hurricane season | Track = 2026 Pacific typhoon season summary.png | Basin = WPac | Year = 2026 | First storm formed = Enero 13, 2026 | Last storm dissipated = Nagaganap | Strongest storm name = Sinlaku | Strongest storm winds = 115 | Strongest storm pressure = 905 | Average wind speed = 10 | Total depressions = 8 | Total storms = 6 | Total hurricanes = 1 | Total super = 1 total | Fatalities = 31 total | Damages = 483 | five seasons = [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2024|2024]], [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2025|2025]], '''2026''', ''[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2027|2027]]'', ''[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2028|2028]]'' | Atlantic season = Panahon ng bagyo sa Atlantiko ng 2026 | East Pacific season = Panahon ng bagyo sa Silangang Pasipiko ng 2026 | North Indian season = Panahon ng bagyo sa Hilagang India ng 2026 }} Ang '''Panahon ng bagyo sa pasipiko ng 2026''' ay isang paparating na kaganapan taunang siklo ng bagyong pagbubuo sa kanlurang Karagatang Pasipiko. Ang yugto ay tatakbo sa buong 2026, kahit na ang karamihan sa mga tropikal na bagyo ay karaniwang nagkakaroon sa pagitan ng Mayo at Oktubre. Ang saklaw ng akdang ito ay may-hanggan sa Karagatang Pasipiko sa hilaga ng ekwador sa pagitan ng 100°E at ika-180 meridian. Sa loob ng hilagang-kanlurang Karagatang Pasipiko, mayroong dalawang magkahiwalay na ahensya na nagtatalaga ng mga pangalan sa mga tropikal na bagyo na kadalasang maaring humantong sa isang bagyo na may dalawang pangalan. Pangalanan ng Japan Meteorological Agency (JMA) ang isang bagyo kung mayroon itong 10 minutong napapanatiling bilis ng hangin na hindi bababa sa 65 km/h (40 mph) saanman sa basin. Ang Pangasiwaan ng Pilipinas sa Serbisyong Atmosperiko, Heopisiko at Astronomiko o sa Ingles pa ay Philippine Atmospheric, Geophysical, Astronomical Services Administration (PAGASA), ay nagtatalaga ng mga pangalan sa mga bagyo na lumilipat o nabubuo bilang isang tropikal depresyon sa Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas , kilala rin sa Ingles bilang Philippine Area of Responsibility (PAR), na matatagpuan sa pagitan ng 135°E at 115°E at sa pagitan ng 5°N–25°N, hindi alintana kung ang isang tropical cyclone ay nabigyan na o hindi ng JMA ==Pangalan sa mga bagyo== Pangalanan ng Japan Meteorological Agency (JMA) ang isang bagyo kung mayroon itong 10 minutong napapanatiling bilis ng hangin na hindi bababa sa 65 km/h (40 mph) saanman sa basin. Ang Pangasiwaan ng Pilipinas sa Serbisyong Atmosperiko, Heopisiko at Astronomiko o sa Ingles pa ay Philippine Atmospheric, Geophysical, Astronomical Services Administration (PAGASA), ay nagtatalaga ng mga pangalan sa mga bagyo na lumilipat o nabubuo bilang isang tropikal depresyon sa Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas , kilala rin sa Ingles bilang Philippine Area of Responsibility (PAR), na matatagpuan sa pagitan ng 135°E at 115°E at sa pagitan ng 5°N–25°N, hindi alintana kung ang isang tropical cyclone ay nabigyan na o hindi ng JMA. Ang mga tropikal na depresyon na sinusubaybayan ng United States' Joint Typhoon Warning Center (JTWC) ay binibigyan ng numerong may "W" na suffix; W ibig sabihin kanluran, isang sanggunian sa kanlurang rehiyon ng Pasipiko. ==Mga sistema== ===Nasa loob ng Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas=== ====1. Bagyong Ada (''Nokaen'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Enero 13 | Dissipated = Enero 22 | image = Nokaen 2026-01-17 0635Z.jpg | track = Nokaen 2026 path.png | 10-min winds = 40 | 1-min winds = 50 | Pressure = 996 }} {{clear}} ====2. Bagyong Basyang (''Penha'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Pebrero 3 | Dissipated = Pebrero 7 | image = Penha 2026-02-05 0441Z.jpg | track = Penha 2026 path.png | 10-min winds = 35 | 1-min winds = 40 | Pressure = 1000 }} {{clear}} ====5. Bagyong Caloy (''Hagupit'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Mayo 5 | Dissipated = Mayo 15 | image = Hagupit 2026-05-08 0015Z.jpg | track = Hagupit 2026 path.png | 10-min winds = 40 | 1-min winds = 40 | Pressure = 998 }} {{clear}} ====6. Bagyong Domeng (''Jangmi'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Mayo 26 | Dissipated = Hunyo 3 | image = JMA TD 08 2026-05-26 0428Z.jpg | track = Jangmi 2026 path.png | 10-min winds = 60 | 1-min winds = 70 | Pressure = 975 }} {{clear}} ====7. Tropikal Depresyon Ester==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hunyo 3 | Dissipated = Hunyo 6 | image = JMA TD 09 06-03-2026.jpg | track = Ester 2026 path.png | 10-min winds = 30 | 1-min winds = | Pressure = 1002 }} {{clear}} ====8. Bagyong Francisco (''Mekkhala'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hunyo 18 | Dissipated = kasalukuyan | image = Mekkhala 2026-06-22 0250Z.png | track = JMA TD 11 path.png | 10-min winds = 100 | 1-min winds = 125 | Pressure = 925 }} {{clear}} ====9. Bagyong Gardo (''Higos'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hunyo 22 | Dissipated = kasalukuyan | image = Higos 2026-06-25 0615Z.jpg | track = Higos 2026 path.png | 10-min winds = 45 | 1-min winds = 50 | Pressure = 998 }} {{clear}} ====10. Invest (96W)==== {{Infobox hurricane | Name = Invest (96W) | Basin = WPac | Formed = | Dissipated = | image = Tropical cyclone north.svg | track = | 10-min winds = 30 | 1-min winds = | Pressure = 1000 }} =====Mga bagyo sa bawat buwan ng 2025===== {| class="wikitable sortable" |- | '''[[Buwan (panahon)|Buwan]]''' | {{center|'''[[Bagyo sa Pilipinas|Bagyo]]'''}} |- | Enero || Ada |- | Pebrero || Basyang |- | Marso || rowspan="2"| <center>{{grey|N/A}}</center> |- | Abril |- | Mayo || Caloy, Domeng |- | Hunyo || Ester, Francisco, Gardo |- | Hulyo || rowspan="6"| <center>{{grey|N/A}}</center> |- | Agosto |- | Setyembre |- | Oktubre |- | Nobyembre |- | Disyembre |} ===Nasa labas ng Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas=== ====3. Bagyong Nuri==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Marso 10 | Dissipated = Marso 13 | image = Nuri 2026-03-11 0404Z.jpg | track = Nuri 2026 path.png | 10-min winds = 35 | 1-min winds = 30 | Pressure = 998 }} {{clear}} ====4. Bagyong Sinlaku==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Abril 8 | Dissipated = Abril 20 | image = Sinlaku 2026-04-12 1547Z.jpg | track = Sinlaku 2026 path.png | 10-min winds = 115 | 1-min winds = 160 | Pressure = 905 }} {{clear}} ===Pilipinas=== {{See also|Talaan ng mga rinetirong pangalan bagyo sa Pilipinas}} Ngayong panahon, gagamit ang [[Pangasiwaan ng Pilipinas sa Serbisyong Atmosperiko, Heopisiko at Astronomiko|PAGASA]] ng sarili nitong pamamaraan ng pagbibigay ng pangalan para sa mga bagyong bubuo sa o papasok sa kanilang tinukoy sa sariling [[Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas|sakop na responsibilidad]]. Sa panahon na ito, ginagamit ng PAGASA ang sumusunod na listahan ng mga pangalan, na huling ginamit noong [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2022|2022]] at muling gagamitin noong 2030, na na-update na may mga pagpapalit ng mga retiradong pangalan, kung mayroon man. Ang lahat ng mga pangalan ay pareho noong 2022 maliban kay ''Ada'', ''Francisco'', ''Kiyapo'' at ''Pilandok'', na pinalitan ang mga pangalang ''[[Bagyong Agaton|Agaton]]'', ''[[Bagyong Florita (2022)|Florita]]'', ''[[Bagyong Karding|Karding]]'' at ''[[Bagyong Paeng|Paeng]]'' pagkatapos nilang magretiro. Lahat ng tatlong bagong pangalan ay ginamit sa unang pagkakataon ngayon ng panahon. {| style="width:100%;" | * ADA (2601) * BASYANG (2602) * CALOY (2605) * DOMENG (2606) * ESTER | * FRANCISCO (2607) * GARDO (2608) * {{tcname unused|HENRY}} * {{tcname unused|INDAY}} * {{tcname unused|JOSIE}} | * {{tcname unused|KIYAPO}} * {{tcname unused|LUIS}} * {{tcname unused|MAYMAY}} * {{tcname unused|NENENG}} * {{tcname unused|OBET}} | * {{tcname unused|PILANDOK}} * {{tcname unused|QUEENIE}} * {{tcname unused|ROSAL}} * {{tcname unused|SAMUEL}} * {{tcname unused|TOMAS}} | * {{tcname unused|UMBERTO}} * {{tcname unused|VENUS}} * {{tcname unused|WALDO}} * {{tcname unused|YAYANG}} * {{tcname unused|ZENY}} |} <div style="text-align:center">'''Auxiliary list'''</div> {| style="width:90%;" | * {{tcname unused|Agila}} * {{tcname unused|Bagwis}} | * {{tcname unused|Chito}} * {{tcname unused|Diego}} | * {{tcname unused|Elena}} * {{tcname unused|Felino}} | * {{tcname unused|Gunding}} * {{tcname unused|Harriet}} | * {{tcname unused|Indang}} * {{tcname unused|Jessa}} |} {{clear}} ==Mga sanggunian== [[Kategorya:Bagyo sa Pasipiko]] 1cor4be9l400hbxvf0r2r58elmscr2x 2213936 2213935 2026-06-29T23:19:38Z Ivan P. Clarin 84769 /* 10. Invest (96W) */ 2213936 wikitext text/x-wiki {{Infobox hurricane season | Track = 2026 Pacific typhoon season summary.png | Basin = WPac | Year = 2026 | First storm formed = Enero 13, 2026 | Last storm dissipated = Nagaganap | Strongest storm name = Sinlaku | Strongest storm winds = 115 | Strongest storm pressure = 905 | Average wind speed = 10 | Total depressions = 8 | Total storms = 6 | Total hurricanes = 1 | Total super = 1 total | Fatalities = 31 total | Damages = 483 | five seasons = [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2024|2024]], [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2025|2025]], '''2026''', ''[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2027|2027]]'', ''[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2028|2028]]'' | Atlantic season = Panahon ng bagyo sa Atlantiko ng 2026 | East Pacific season = Panahon ng bagyo sa Silangang Pasipiko ng 2026 | North Indian season = Panahon ng bagyo sa Hilagang India ng 2026 }} Ang '''Panahon ng bagyo sa pasipiko ng 2026''' ay isang paparating na kaganapan taunang siklo ng bagyong pagbubuo sa kanlurang Karagatang Pasipiko. Ang yugto ay tatakbo sa buong 2026, kahit na ang karamihan sa mga tropikal na bagyo ay karaniwang nagkakaroon sa pagitan ng Mayo at Oktubre. Ang saklaw ng akdang ito ay may-hanggan sa Karagatang Pasipiko sa hilaga ng ekwador sa pagitan ng 100°E at ika-180 meridian. Sa loob ng hilagang-kanlurang Karagatang Pasipiko, mayroong dalawang magkahiwalay na ahensya na nagtatalaga ng mga pangalan sa mga tropikal na bagyo na kadalasang maaring humantong sa isang bagyo na may dalawang pangalan. Pangalanan ng Japan Meteorological Agency (JMA) ang isang bagyo kung mayroon itong 10 minutong napapanatiling bilis ng hangin na hindi bababa sa 65 km/h (40 mph) saanman sa basin. Ang Pangasiwaan ng Pilipinas sa Serbisyong Atmosperiko, Heopisiko at Astronomiko o sa Ingles pa ay Philippine Atmospheric, Geophysical, Astronomical Services Administration (PAGASA), ay nagtatalaga ng mga pangalan sa mga bagyo na lumilipat o nabubuo bilang isang tropikal depresyon sa Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas , kilala rin sa Ingles bilang Philippine Area of Responsibility (PAR), na matatagpuan sa pagitan ng 135°E at 115°E at sa pagitan ng 5°N–25°N, hindi alintana kung ang isang tropical cyclone ay nabigyan na o hindi ng JMA ==Pangalan sa mga bagyo== Pangalanan ng Japan Meteorological Agency (JMA) ang isang bagyo kung mayroon itong 10 minutong napapanatiling bilis ng hangin na hindi bababa sa 65 km/h (40 mph) saanman sa basin. Ang Pangasiwaan ng Pilipinas sa Serbisyong Atmosperiko, Heopisiko at Astronomiko o sa Ingles pa ay Philippine Atmospheric, Geophysical, Astronomical Services Administration (PAGASA), ay nagtatalaga ng mga pangalan sa mga bagyo na lumilipat o nabubuo bilang isang tropikal depresyon sa Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas , kilala rin sa Ingles bilang Philippine Area of Responsibility (PAR), na matatagpuan sa pagitan ng 135°E at 115°E at sa pagitan ng 5°N–25°N, hindi alintana kung ang isang tropical cyclone ay nabigyan na o hindi ng JMA. Ang mga tropikal na depresyon na sinusubaybayan ng United States' Joint Typhoon Warning Center (JTWC) ay binibigyan ng numerong may "W" na suffix; W ibig sabihin kanluran, isang sanggunian sa kanlurang rehiyon ng Pasipiko. ==Mga sistema== ===Nasa loob ng Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas=== ====1. Bagyong Ada (''Nokaen'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Enero 13 | Dissipated = Enero 22 | image = Nokaen 2026-01-17 0635Z.jpg | track = Nokaen 2026 path.png | 10-min winds = 40 | 1-min winds = 50 | Pressure = 996 }} {{clear}} ====2. Bagyong Basyang (''Penha'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Pebrero 3 | Dissipated = Pebrero 7 | image = Penha 2026-02-05 0441Z.jpg | track = Penha 2026 path.png | 10-min winds = 35 | 1-min winds = 40 | Pressure = 1000 }} {{clear}} ====5. Bagyong Caloy (''Hagupit'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Mayo 5 | Dissipated = Mayo 15 | image = Hagupit 2026-05-08 0015Z.jpg | track = Hagupit 2026 path.png | 10-min winds = 40 | 1-min winds = 40 | Pressure = 998 }} {{clear}} ====6. Bagyong Domeng (''Jangmi'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Mayo 26 | Dissipated = Hunyo 3 | image = JMA TD 08 2026-05-26 0428Z.jpg | track = Jangmi 2026 path.png | 10-min winds = 60 | 1-min winds = 70 | Pressure = 975 }} {{clear}} ====7. Tropikal Depresyon Ester==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hunyo 3 | Dissipated = Hunyo 6 | image = JMA TD 09 06-03-2026.jpg | track = Ester 2026 path.png | 10-min winds = 30 | 1-min winds = | Pressure = 1002 }} {{clear}} ====8. Bagyong Francisco (''Mekkhala'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hunyo 18 | Dissipated = kasalukuyan | image = Mekkhala 2026-06-22 0250Z.png | track = JMA TD 11 path.png | 10-min winds = 100 | 1-min winds = 125 | Pressure = 925 }} {{clear}} ====9. Bagyong Gardo (''Higos'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hunyo 22 | Dissipated = kasalukuyan | image = Higos 2026-06-25 0615Z.jpg | track = Higos 2026 path.png | 10-min winds = 45 | 1-min winds = 50 | Pressure = 998 }} {{clear}} ====10. Invest (96W)==== {{Infobox hurricane | Name = Invest (96W) | Basin = WPac | Formed = | Dissipated = | image = Temporary cyclone north.svg | track = | 10-min winds = 30 | 1-min winds = | Pressure = 1000 }} {{clear}} =====Mga bagyo sa bawat buwan ng 2025===== {| class="wikitable sortable" |- | '''[[Buwan (panahon)|Buwan]]''' | {{center|'''[[Bagyo sa Pilipinas|Bagyo]]'''}} |- | Enero || Ada |- | Pebrero || Basyang |- | Marso || rowspan="2"| <center>{{grey|N/A}}</center> |- | Abril |- | Mayo || Caloy, Domeng |- | Hunyo || Ester, Francisco, Gardo |- | Hulyo || rowspan="6"| <center>{{grey|N/A}}</center> |- | Agosto |- | Setyembre |- | Oktubre |- | Nobyembre |- | Disyembre |} ===Nasa labas ng Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas=== ====3. Bagyong Nuri==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Marso 10 | Dissipated = Marso 13 | image = Nuri 2026-03-11 0404Z.jpg | track = Nuri 2026 path.png | 10-min winds = 35 | 1-min winds = 30 | Pressure = 998 }} {{clear}} ====4. Bagyong Sinlaku==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Abril 8 | Dissipated = Abril 20 | image = Sinlaku 2026-04-12 1547Z.jpg | track = Sinlaku 2026 path.png | 10-min winds = 115 | 1-min winds = 160 | Pressure = 905 }} {{clear}} ===Pilipinas=== {{See also|Talaan ng mga rinetirong pangalan bagyo sa Pilipinas}} Ngayong panahon, gagamit ang [[Pangasiwaan ng Pilipinas sa Serbisyong Atmosperiko, Heopisiko at Astronomiko|PAGASA]] ng sarili nitong pamamaraan ng pagbibigay ng pangalan para sa mga bagyong bubuo sa o papasok sa kanilang tinukoy sa sariling [[Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas|sakop na responsibilidad]]. Sa panahon na ito, ginagamit ng PAGASA ang sumusunod na listahan ng mga pangalan, na huling ginamit noong [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2022|2022]] at muling gagamitin noong 2030, na na-update na may mga pagpapalit ng mga retiradong pangalan, kung mayroon man. Ang lahat ng mga pangalan ay pareho noong 2022 maliban kay ''Ada'', ''Francisco'', ''Kiyapo'' at ''Pilandok'', na pinalitan ang mga pangalang ''[[Bagyong Agaton|Agaton]]'', ''[[Bagyong Florita (2022)|Florita]]'', ''[[Bagyong Karding|Karding]]'' at ''[[Bagyong Paeng|Paeng]]'' pagkatapos nilang magretiro. Lahat ng tatlong bagong pangalan ay ginamit sa unang pagkakataon ngayon ng panahon. {| style="width:100%;" | * ADA (2601) * BASYANG (2602) * CALOY (2605) * DOMENG (2606) * ESTER | * FRANCISCO (2607) * GARDO (2608) * {{tcname unused|HENRY}} * {{tcname unused|INDAY}} * {{tcname unused|JOSIE}} | * {{tcname unused|KIYAPO}} * {{tcname unused|LUIS}} * {{tcname unused|MAYMAY}} * {{tcname unused|NENENG}} * {{tcname unused|OBET}} | * {{tcname unused|PILANDOK}} * {{tcname unused|QUEENIE}} * {{tcname unused|ROSAL}} * {{tcname unused|SAMUEL}} * {{tcname unused|TOMAS}} | * {{tcname unused|UMBERTO}} * {{tcname unused|VENUS}} * {{tcname unused|WALDO}} * {{tcname unused|YAYANG}} * {{tcname unused|ZENY}} |} <div style="text-align:center">'''Auxiliary list'''</div> {| style="width:90%;" | * {{tcname unused|Agila}} * {{tcname unused|Bagwis}} | * {{tcname unused|Chito}} * {{tcname unused|Diego}} | * {{tcname unused|Elena}} * {{tcname unused|Felino}} | * {{tcname unused|Gunding}} * {{tcname unused|Harriet}} | * {{tcname unused|Indang}} * {{tcname unused|Jessa}} |} {{clear}} ==Mga sanggunian== [[Kategorya:Bagyo sa Pasipiko]] ray8dl0jd4sshjycie06lr5s5s20pdi 2213937 2213936 2026-06-29T23:21:07Z Ivan P. Clarin 84769 /* Mga sistema */ 2213937 wikitext text/x-wiki {{Infobox hurricane season | Track = 2026 Pacific typhoon season summary.png | Basin = WPac | Year = 2026 | First storm formed = Enero 13, 2026 | Last storm dissipated = Nagaganap | Strongest storm name = Sinlaku | Strongest storm winds = 115 | Strongest storm pressure = 905 | Average wind speed = 10 | Total depressions = 8 | Total storms = 6 | Total hurricanes = 1 | Total super = 1 total | Fatalities = 31 total | Damages = 483 | five seasons = [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2024|2024]], [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2025|2025]], '''2026''', ''[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2027|2027]]'', ''[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2028|2028]]'' | Atlantic season = Panahon ng bagyo sa Atlantiko ng 2026 | East Pacific season = Panahon ng bagyo sa Silangang Pasipiko ng 2026 | North Indian season = Panahon ng bagyo sa Hilagang India ng 2026 }} Ang '''Panahon ng bagyo sa pasipiko ng 2026''' ay isang paparating na kaganapan taunang siklo ng bagyong pagbubuo sa kanlurang Karagatang Pasipiko. Ang yugto ay tatakbo sa buong 2026, kahit na ang karamihan sa mga tropikal na bagyo ay karaniwang nagkakaroon sa pagitan ng Mayo at Oktubre. Ang saklaw ng akdang ito ay may-hanggan sa Karagatang Pasipiko sa hilaga ng ekwador sa pagitan ng 100°E at ika-180 meridian. Sa loob ng hilagang-kanlurang Karagatang Pasipiko, mayroong dalawang magkahiwalay na ahensya na nagtatalaga ng mga pangalan sa mga tropikal na bagyo na kadalasang maaring humantong sa isang bagyo na may dalawang pangalan. Pangalanan ng Japan Meteorological Agency (JMA) ang isang bagyo kung mayroon itong 10 minutong napapanatiling bilis ng hangin na hindi bababa sa 65 km/h (40 mph) saanman sa basin. Ang Pangasiwaan ng Pilipinas sa Serbisyong Atmosperiko, Heopisiko at Astronomiko o sa Ingles pa ay Philippine Atmospheric, Geophysical, Astronomical Services Administration (PAGASA), ay nagtatalaga ng mga pangalan sa mga bagyo na lumilipat o nabubuo bilang isang tropikal depresyon sa Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas , kilala rin sa Ingles bilang Philippine Area of Responsibility (PAR), na matatagpuan sa pagitan ng 135°E at 115°E at sa pagitan ng 5°N–25°N, hindi alintana kung ang isang tropical cyclone ay nabigyan na o hindi ng JMA ==Pangalan sa mga bagyo== Pangalanan ng Japan Meteorological Agency (JMA) ang isang bagyo kung mayroon itong 10 minutong napapanatiling bilis ng hangin na hindi bababa sa 65 km/h (40 mph) saanman sa basin. Ang Pangasiwaan ng Pilipinas sa Serbisyong Atmosperiko, Heopisiko at Astronomiko o sa Ingles pa ay Philippine Atmospheric, Geophysical, Astronomical Services Administration (PAGASA), ay nagtatalaga ng mga pangalan sa mga bagyo na lumilipat o nabubuo bilang isang tropikal depresyon sa Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas , kilala rin sa Ingles bilang Philippine Area of Responsibility (PAR), na matatagpuan sa pagitan ng 135°E at 115°E at sa pagitan ng 5°N–25°N, hindi alintana kung ang isang tropical cyclone ay nabigyan na o hindi ng JMA. Ang mga tropikal na depresyon na sinusubaybayan ng United States' Joint Typhoon Warning Center (JTWC) ay binibigyan ng numerong may "W" na suffix; W ibig sabihin kanluran, isang sanggunian sa kanlurang rehiyon ng Pasipiko. ==Mga sistema== ===Nasa loob ng Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas=== ====1. Bagyong Ada (''Nokaen'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Enero 13 | Dissipated = Enero 22 | image = Nokaen 2026-01-17 0635Z.jpg | track = Nokaen 2026 path.png | 10-min winds = 40 | 1-min winds = 50 | Pressure = 996 }} {{clear}} ====2. Bagyong Basyang (''Penha'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Pebrero 3 | Dissipated = Pebrero 7 | image = Penha 2026-02-05 0441Z.jpg | track = Penha 2026 path.png | 10-min winds = 35 | 1-min winds = 40 | Pressure = 1000 }} {{clear}} ====5. Bagyong Caloy (''Hagupit'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Mayo 5 | Dissipated = Mayo 15 | image = Hagupit 2026-05-08 0015Z.jpg | track = Hagupit 2026 path.png | 10-min winds = 40 | 1-min winds = 40 | Pressure = 998 }} {{clear}} ====6. Bagyong Domeng (''Jangmi'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Mayo 26 | Dissipated = Hunyo 3 | image = JMA TD 08 2026-05-26 0428Z.jpg | track = Jangmi 2026 path.png | 10-min winds = 60 | 1-min winds = 70 | Pressure = 975 }} {{clear}} ====7. Tropikal Depresyon Ester==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hunyo 3 | Dissipated = Hunyo 6 | image = JMA TD 09 06-03-2026.jpg | track = Ester 2026 path.png | 10-min winds = 30 | 1-min winds = | Pressure = 1002 }} {{clear}} ====8. Bagyong Francisco (''Mekkhala'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hunyo 18 | Dissipated = Hunyo 27 | image = Mekkhala 2026-06-22 0250Z.png | track = JMA TD 11 path.png | 10-min winds = 100 | 1-min winds = 125 | Pressure = 925 }} {{clear}} ====9. Bagyong Gardo (''Higos'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hunyo 22 | Dissipated = Hunyo 27 | image = Higos 2026-06-25 0615Z.jpg | track = Higos 2026 path.png | 10-min winds = 45 | 1-min winds = 50 | Pressure = 998 }} {{clear}} ====10. Invest (96W)==== {{Infobox hurricane | Name = Invest (96W) | Basin = WPac | Formed = | Dissipated = | image = Temporary cyclone north.svg | track = | 10-min winds = 30 | 1-min winds = | Pressure = 1000 }} {{clear}} =====Mga bagyo sa bawat buwan ng 2025===== {| class="wikitable sortable" |- | '''[[Buwan (panahon)|Buwan]]''' | {{center|'''[[Bagyo sa Pilipinas|Bagyo]]'''}} |- | Enero || Ada |- | Pebrero || Basyang |- | Marso || rowspan="2"| <center>{{grey|N/A}}</center> |- | Abril |- | Mayo || Caloy, Domeng |- | Hunyo || Ester, Francisco, Gardo |- | Hulyo || rowspan="6"| <center>{{grey|N/A}}</center> |- | Agosto |- | Setyembre |- | Oktubre |- | Nobyembre |- | Disyembre |} ===Nasa labas ng Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas=== ====3. Bagyong Nuri==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Marso 10 | Dissipated = Marso 13 | image = Nuri 2026-03-11 0404Z.jpg | track = Nuri 2026 path.png | 10-min winds = 35 | 1-min winds = 30 | Pressure = 998 }} {{clear}} ====4. Bagyong Sinlaku==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Abril 8 | Dissipated = Abril 20 | image = Sinlaku 2026-04-12 1547Z.jpg | track = Sinlaku 2026 path.png | 10-min winds = 115 | 1-min winds = 160 | Pressure = 905 }} {{clear}} ===Pilipinas=== {{See also|Talaan ng mga rinetirong pangalan bagyo sa Pilipinas}} Ngayong panahon, gagamit ang [[Pangasiwaan ng Pilipinas sa Serbisyong Atmosperiko, Heopisiko at Astronomiko|PAGASA]] ng sarili nitong pamamaraan ng pagbibigay ng pangalan para sa mga bagyong bubuo sa o papasok sa kanilang tinukoy sa sariling [[Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas|sakop na responsibilidad]]. Sa panahon na ito, ginagamit ng PAGASA ang sumusunod na listahan ng mga pangalan, na huling ginamit noong [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2022|2022]] at muling gagamitin noong 2030, na na-update na may mga pagpapalit ng mga retiradong pangalan, kung mayroon man. Ang lahat ng mga pangalan ay pareho noong 2022 maliban kay ''Ada'', ''Francisco'', ''Kiyapo'' at ''Pilandok'', na pinalitan ang mga pangalang ''[[Bagyong Agaton|Agaton]]'', ''[[Bagyong Florita (2022)|Florita]]'', ''[[Bagyong Karding|Karding]]'' at ''[[Bagyong Paeng|Paeng]]'' pagkatapos nilang magretiro. Lahat ng tatlong bagong pangalan ay ginamit sa unang pagkakataon ngayon ng panahon. {| style="width:100%;" | * ADA (2601) * BASYANG (2602) * CALOY (2605) * DOMENG (2606) * ESTER | * FRANCISCO (2607) * GARDO (2608) * {{tcname unused|HENRY}} * {{tcname unused|INDAY}} * {{tcname unused|JOSIE}} | * {{tcname unused|KIYAPO}} * {{tcname unused|LUIS}} * {{tcname unused|MAYMAY}} * {{tcname unused|NENENG}} * {{tcname unused|OBET}} | * {{tcname unused|PILANDOK}} * {{tcname unused|QUEENIE}} * {{tcname unused|ROSAL}} * {{tcname unused|SAMUEL}} * {{tcname unused|TOMAS}} | * {{tcname unused|UMBERTO}} * {{tcname unused|VENUS}} * {{tcname unused|WALDO}} * {{tcname unused|YAYANG}} * {{tcname unused|ZENY}} |} <div style="text-align:center">'''Auxiliary list'''</div> {| style="width:90%;" | * {{tcname unused|Agila}} * {{tcname unused|Bagwis}} | * {{tcname unused|Chito}} * {{tcname unused|Diego}} | * {{tcname unused|Elena}} * {{tcname unused|Felino}} | * {{tcname unused|Gunding}} * {{tcname unused|Harriet}} | * {{tcname unused|Indang}} * {{tcname unused|Jessa}} |} {{clear}} ==Mga sanggunian== [[Kategorya:Bagyo sa Pasipiko]] 5ucipivfojoj6te67wus1ettsek2tlt 0 336439 2213934 2189119 2026-06-29T19:51:27Z TalkTuahLunchly 163490 2213934 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|image=Toby Fox (cropped).png|caption=|other_names={{hlist|Radiation|FwugRadiation}}|birth_name=Robert F. Fox|birth_date={{birth date and age|1991|10|11}}|birth_place=[[Manchester, New Hampshire]], U.S.|occupation={{hlist|[[Video game developer]]|[[composer]]}}|years active=2008–present|education=[[Northeastern University]] ([[Bachelor of Science|BS]])|works={{hlist|''[[Undertale]]''|''[[Deltarune]]''}}|website={{Official URL}}<!-- Other websites under "External links" -->|signature=Toby Fox signature.svg|signature_alt=Signature of Toby Fox. It consists of the uppercase letters T and F, with the top of "T" connecting to the middle of "F", tilted counterclockwise.|signature_size=100px}} '''Si Robert F. "Toby" Fox''' (ipinanganak noong Oktubre 11, 1991) ay isang Amerikanong [[Tagapaglinang ng bidyong laro|video game developer]], [[kompositor]], at voice actor . Kilala siya sa pagbuo ng role-playing video game ''[[Undertale|na Undertale]]'' at ''Deltarune'', na parehong nakatanggap ng kritikal na pagbubunyi. Nakatanggap ''si Undertale'' ng mga nominasyon para sa isang British Academy Game Award, tatlong Game Awards, at DICE Awards . Ang maagang gawain ni Fox ay binubuo ng pagbuo ng mga laro ng RPG Maker at paglikha [[ROM hacking|ng mga ROM hack]] tulad ng ''[[EarthBound]] Halloween Hack'' . Pagkatapos ay lumipat si Fox sa [[Komposisyong pangmusika|pag-compose ng musika]], lalo na para sa 2009 webcomic ''na Homestuck'' ni Andrew Hussie . Kasunod ng tagumpay ng ''Undertale'', nagpatuloy siya sa pag-compose ng musika para sa ilang iba pang [[Indie game|indie na laro]], pati na rin ang pag-ambag sa mga soundtrack ng ''[[Super Smash Bros. Ultimate]]'' at ang mga video game ''ng Pokémon'' . == Maagang buhay at edukasyon == Si Robert F. Fox <ref name="Union Leader">{{Cite web |last=Hayward |first=Mark |date=December 6, 2020 |title=City Matters: Secretive NH game designer created Undertale video game |url=https://www.unionleader.com/voices/city_matters/city-matters-secretive-nh-game-designer-created-undertale-video-game/article_ef527592-4b1a-5402-8393-944173180028.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210622105128/https://www.unionleader.com/voices/city_matters/city-matters-secretive-nh-game-designer-created-undertale-video-game/article_ef527592-4b1a-5402-8393-944173180028.html |archive-date=June 22, 2021 |access-date=June 22, 2021 |website=New Hampshire Union Leader}}</ref> <ref>{{Cite web |title=WebVoyage Titles |url=https://cocatalog.loc.gov/cgi-bin/Pwebrecon.cgi?v1=2&ti=1,2&Search%5FArg=undertale&Search%5FCode=TALL&CNT=25&PID=2GBPDlE9V8lZU7vODNZ89kFfz&SEQ=20220108095355&SID=1 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220108145429/https://cocatalog.loc.gov/cgi-bin/Pwebrecon.cgi?v1=2&ti=1%2C2&Search_Arg=undertale&Search_Code=TALL&CNT=25&PID=2GBPDlE9V8lZU7vODNZ89kFfz&SEQ=20220108095355&SID=1 |archive-date=2022-01-08 |access-date=2022-01-08 |website=cocatalog.loc.gov}}</ref> ay ipinanganak noong Oktubre 11, 1991, sa [[Manchester (New Hampshire)|Manchester, New Hampshire]] . <ref name="Union Leader" /> Kasama ang kanyang tatlong kapatid na lalaki, siya ay anak ni Robert Fox, isang financial planner, at Barbara Fox, isang retiradong paraprofessional . <sup class="noprint Inline-Template" style="margin-left:0.1em; white-space:nowrap;">&#x5D;</sup> Si Fox ay pinalaki bilang isang Episcopalian . <ref name="Union Leader" /> Sinabi ni Fox na bilang isang bata, kumuha siya ng mga aralin sa musika, kabilang ang [[Piyano|piano]] at [[trumpeta]] ; nang makarating siya sa gitnang paaralan, nagpasya siyang magsimulang tumugtog muli ng piano, magsagawa ng mga soundtrack sa paglalaro sa pamamagitan ng tainga . <ref name="debug">{{Cite magazine |last=Oakwood |first=James |date=2025-06-06 |title=Fantastic Mr. Fox |magazine=Debug |pages=7–11 |issue=10}}</ref> Kalaunan ay nag-aral siya ng [[Agham pangkapaligiran|environmental science]] sa [[Pamantasang Northeastern|Northeastern University]] at nagtapos noong 2014. <ref name="Union Leader" /> == Karera == === 2008–2009: Maagang trabaho === Ang pinakamaagang karanasan ni Fox sa pagbuo ng laro ay kasangkot sa paggamit ng RPG Maker 2000 kasama ang kanyang tatlong kapatid na lalaki upang gumawa ng mga role-playing game at lumikha [[ROM hacking|ng mga ROM hack]] sa high school. <ref>{{Cite magazine |last=Schilling |first=Chris |date=May 5, 2018 |title=The making of Undertale |url=https://www.pcgamer.com/the-making-of-undertale/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190327090348/https://www.pcgamer.com/the-making-of-undertale/ |archive-date=March 27, 2019 |access-date=October 12, 2020 |magazine=[[PC Gamer]]}}</ref> Ang kanyang pinaka-kilalang maagang proyekto ay ang ''EarthBound Halloween Hack'', <ref>{{Cite web |title=Earthbound (The Halloween Hack) – Hardcore Gaming 101 |url=http://www.hardcoregaming101.net/earthbound-the-halloween-hack/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181105061806/http://www.hardcoregaming101.net/earthbound-the-halloween-hack/ |archive-date=November 5, 2018 |access-date=2018-11-04 |website=www.hardcoregaming101.net |language=en-US}}</ref> <ref name="hh">{{Cite web |title=EarthBound Halloween Hack! « EarthBound Central |url=https://earthboundcentral.com/2009/10/earthbound-halloween-hack/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20211214011040/https://earthboundcentral.com/2009/10/earthbound-halloween-hack/ |archive-date=December 14, 2021 |access-date=2021-12-14 |website=earthboundcentral.com}}</ref> isang Halloween-themed [[ROM hacking|ROM hack]] ng ''[[EarthBound]]'', na inilabas noong 2008. Pagkatapos ay lumipat siya upang gumawa ng iba't ibang musika para sa 2009 webcomic ''na Homestuck'' ni Andrew Hussie noong senior year niya sa [[Mataas na paaralan|high school]] . Bagama't hindi siya unang tumugon nang magsimula si Hussie ng Music Contribution Team noong Abril 2009 at naglagay ng isang post ng balita na humihiling sa mga kompositor na lumahok, napansin ni Hussie ang kanyang trabaho nang magsimulang mag-upload si Fox ng mga piano cover ng musika ng webcomic sa mga forum ng ''MS Paint Adventures'' . <ref name="Polygon">{{Cite web |last=Funk |first=John |date=October 15, 2012 |title=Land of Memes and Trolls: The Epic and Ridiculous Self-Aware World of Homestuck |url=http://www.polygon.com/2013/1/24/3780850/land-of-memes-and-trolls-the-epic-and-ridiculous-self-aware-world-of |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160520212927/http://www.polygon.com/2013/1/24/3780850/land-of-memes-and-trolls-the-epic-and-ridiculous-self-aware-world-of |archive-date=May 20, 2016 |website=[[Polygon (website)|Polygon]] |publisher=[[Vox Media]]}}</ref> <ref name="debug"/> Si Fox ay production coordinator ng soundtrack ' ''Homestuck'' hanggang sa pagtatapos nito noong 2016, na bumubuo ng musika kasama ang isang bersyon ng "Megalovania"; kinilala niya ito sa pagbibigay sa kanya ng karanasan sa digital audio workstation software. <ref name="Polygon"/> <ref name="bandcamp">{{Cite web |title=MeGaLoVania |url=https://homestuck.bandcamp.com/track/megalovania |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110108195343/https://homestuck.bandcamp.com/track/megalovania |archive-date=2011-01-08 |access-date=2023-08-18 |website=[[Bandcamp]]}}</ref> <ref name="debug"/> Bukod pa rito, sinabi niya sa isang tribute post sa musikero na si George Buzinkai na sumusubaybay tulad ng hindi nagamit na tema ''ng Homestuck'' na tinatawag na "Patient" na inspirasyon ng ''Undertale'' na mga tema tulad ng "Another Medium". Sa partikular, ang kanyang remix ng kanta ni Buzinkai na Doctor '','' na pinamagatang "Savior of the Waking World", ay isang "turning point" sa kanyang musical journey; ginamit ito bilang background music para sa isang pangunahing sandali sa ikalimang akto ng ''Homestuck'' . <ref name="patient">{{Cite web |last=fwugradiation |title=toby |url=https://fwugradiation.tumblr.com/post/179805371181/fwugradiation-patient-not-gonna-use-this-for |access-date=2024-10-04 |website=Tumblr}}</ref> === 2013–2015: ''Undertale'' === [[Talaksan:Annoying_dog_face.svg|thumb|Close-up ng face sprite ng "Annoying Dog" ni ''Undertale'', isang kahalili ng may-akda ng Fox]] Ang pinakakilalang gawa ni Fox ay ang 2015 role-playing video game ''[[Undertale|na Undertale]]'', kung saan siya rin ang bumuo ng soundtrack. <ref name="Union Leader"/> Ang laro ay nagbebenta ng higit sa 3.5 milyong kopya, <ref name="ArsTechnica">{{Cite web |last=Orland, Kyle |date=July 6, 2018 |title=Valve leaks Steam game player counts; we have the numbers |url=https://arstechnica.com/gaming/2018/07/steam-data-leak-reveals-precise-player-count-for-thousands-of-games/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180710173043/https://arstechnica.com/gaming/2018/07/steam-data-leak-reveals-precise-player-count-for-thousands-of-games/ |archive-date=July 10, 2018 |access-date=July 25, 2025 |website=[[Ars Technica]]}}</ref> naging isang "breakout hit" at " [[Kalinangang tanyag|pop-culture]] phenomenon". Ang laro ay nakatanggap ng mga nominasyon para sa isang British Academy Game Award, tatlong Game Awards at DICE Awards . <ref>{{Cite web |last=Nunneley |first=Stephany |date=2016-03-10 |title=Rocket League, The Witcher 3, Fallout 4, others up for BAFTA Best Game Award |url=https://www.vg247.com/rocket-league-the-witcher-3-fallout-4-others-up-for-bafta-best-game-award |access-date=2025-09-27 |website=VG247 |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Sarkar |first=Samit |date=2015-11-13 |title=Here are the nominees for The Game Awards 2015 |url=https://www.polygon.com/2015/11/13/9728874/the-game-awards-2015-nominees/ |access-date=2025-09-27 |website=Polygon |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Frank |first=Allegra |date=2016-01-13 |title=DICE Awards finalists include Fallout 4, Witcher 3, Life is Strange and more |url=https://www.polygon.com/2016/1/13/10760412/dice-awards-2016-nominees/ |access-date=2025-09-27 |website=Polygon |language=en}}</ref> Si Fox ay nagtrabaho nang nakapag-iisa sa buong laro, bukod sa mga ari-arian ng sining—na hiniling niya kay Temmie (Tuyoki) Chang na tulungan—upang maiwasang umasa sa iba. <ref name="Game Informer">{{Cite magazine |last=Turi |first=Tim |date=October 15, 2015 |title=GI Show – Yoshi's Woolly World, Star Wars: Battlefront, Undertale's Toby Fox |url=http://www.gameinformer.com/b/podcasts/archive/2015/10/15/gi-show-_1320_-yoshis-woolly-world_2c00_-star-wars_3a00_-battlefront_2c00_-undertale-toby-fox.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160130192250/http://www.gameinformer.com/b/podcasts/archive/2015/10/15/gi-show-_1320_-yoshis-woolly-world_2c00_-star-wars_3a00_-battlefront_2c00_-undertale-toby-fox.aspx |archive-date=January 30, 2016 |access-date=January 20, 2016 |magazine=[[Game Informer]] |publisher=[[GameStop]]}}</ref> Naisip niya ang mga disenyo at ideya ng karakter para sa ''Undertale'' habang nasa kolehiyo, kung saan iginuhit niya ang mga ito sa kanyang kuwaderno. <ref>{{Cite news |last=Alexandra |first=Heather |title=Undertale Creator Shares Notebook Full Of Early Concepts And Art |language=en-US |work=Kotaku |url=http://kotaku.com/undertale-creator-shares-notebook-full-of-early-concept-1790978697 |url-status=live |access-date=2017-08-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170803085421/http://kotaku.com/undertale-creator-shares-notebook-full-of-early-concept-1790978697 |archive-date=August 3, 2017}}</ref> Kasunod ng paglabas nito, nakakuha ''ang Undertale'' ng malawak na fanbase. <ref name="RockPaperShotgun" /> <ref name=":0">{{Cite news |last=Grayson |first=Nathan |title=Undertale Creator: It's OK If People Dislike The Game |language=en-US |work=Steamed |url=http://steamed.kotaku.com/undertale-creator-its-ok-if-people-dislike-the-game-1751013241 |url-status=live |access-date=2017-08-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170803085710/http://steamed.kotaku.com/undertale-creator-its-ok-if-people-dislike-the-game-1751013241 |archive-date=August 3, 2017}}</ref> Nagkomento si Fox na wala siyang pakialam kung sasabihin ng mga tao na hindi nila gusto ang laro, na sinasabi na ito ay "hindi para sa lahat". <ref name=":0" /> Sa kabila ng mga parangal at malawakang pagbubunyi ' ''Undertale'', noong 2016, isinulat ni Fox na ang kanyang personal na opinyon ay ang laro ay "niche" pa rin at nararapat ng "8/10" na marka ng pagsusuri. <ref name="RockPaperShotgun">{{Cite web |last=O'Connor |first=Alice |date=2016-09-15 |title=8/10: Undertale Dev Reflects On Unexpected Popularity |url=https://www.rockpapershotgun.com/2016/09/15/undertale-launched-a-year-ago-today/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170803045451/https://www.rockpapershotgun.com/2016/09/15/undertale-launched-a-year-ago-today/ |archive-date=August 3, 2017 |access-date=2017-08-02 |website=Rock, Paper, Shotgun |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Fox |first=Toby |date=2016 |title=Retrospective on UNDERTALE's Popularity |url=https://undertale.tumblr.com/post/150397346860/retrospective-on-undertales-popularity |access-date=2024-03-20 |website=Tumblr |language=en-US |quote=It’s about an 8/10, niche RPG game.}}</ref> Noong 2016, naglabas si Fox ng ilang hindi nagamit na musical track mula sa ''Undertale'' . <ref>{{Cite web |last=O'Brien |first=Lucy |date=2016-09-15 |title=Undertale Creator Releases Unused Music to Celebrate 1-Year Anniversary |url=http://www.ign.com/articles/2016/09/16/undertale-creator-releases-unused-music-to-celebrate-1-year-anniversary |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170803051641/http://www.ign.com/articles/2016/09/16/undertale-creator-releases-unused-music-to-celebrate-1-year-anniversary |archive-date=August 3, 2017 |access-date=2017-08-02 |website=IGN |language=en-US}}</ref> Naging kontribyutor din siya sa magasing ''A Profound Waste of Time'' . <ref>{{Cite web |date=December 15, 2016 |title=Ashly Burch, Toby Fox and Mike Z join the Profound Waste of Time team |url=https://www.destructoid.com/ashly-burch-toby-fox-and-mike-z-join-the-profound-waste-of-time-team-404852.phtml |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170527074841/https://www.destructoid.com/ashly-burch-toby-fox-and-mike-z-join-the-profound-waste-of-time-team-404852.phtml |archive-date=May 27, 2017 |access-date=2017-08-02 |website=Destructoid |language=en}}</ref> Si Fox noon ay napili upang maging bahagi ng listahan ng 2018 Games <nowiki><i id="mw8w">Forbes</i></nowiki> 30 Under 30 para sa kanyang tungkulin sa paglikha ''ng Undertale'' ; noong panahong iyon, ang laro ay nakabenta ng higit sa 2 milyong kopya. <ref>{{Cite web |title=Toby Fox |url=https://www.forbes.com/profile/toby-fox/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171203153955/https://www.forbes.com/profile/toby-fox/ |archive-date=December 3, 2017 |access-date=2017-12-03 |website=[[Forbes]] |language=en}}</ref> Ang tagumpay ng ''Undertale'', lalo na sa Japan, ay nagbigay kay Fox ng pagkakataon na bisitahin ''[[Super Smash Bros.|ang Super Smash Bros.]]'' creator na si Masahiro Sakurai sa kanyang tahanan, kung saan tinalakay nila ang serye at nilalaro ''[[Super Smash Bros. Ultimate|ang Super Smash Bros. Ultimate]]'' laban sa isa't isa, at ang dalawa ay naiulat na may halos magkatulad na antas ng kasanayan, ang mga panalo at pagkatalo sa kalakalan ay pantay. Ang Sans, isang karakter mula sa ''Undertale'', ay isinama sa paglaon sa ''Super Smash Bros. Ultimate'' bilang isang Mii costume na available sa pamamagitan ng nada-download na nilalaman, kasama ang isang instrumental na komposisyon na " Megalovania ", kung saan nagbigay si Fox ng bagong kaayusan. <ref>{{Cite web |date=September 4, 2019 |title=Super Smash Bros. Ultimate – Mr. Sakurai Presents "Banjo & Kazooie" |url=https://www.youtube.com/watch?v=DPh3HM6ofWU&t=21m16s |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200901173651/https://www.youtube.com/watch?v=DPh3HM6ofWU&t=21m16s |archive-date=September 1, 2020 |access-date=2019-09-14 |website=YouTube |language=en}}</ref> <ref name="ssbu">{{Cite web |last=Walker |first=Ian |date=September 4, 2019 |title=Undertale's Sans Joins Smash Bros. As A Mii Fighter Costume |url=https://kotaku.com/undertales-sans-joins-smash-bros-as-a-mii-fighter-cost-1837885342 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20190905050610/https://kotaku.com/undertales-sans-joins-smash-bros-as-a-mii-fighter-cost-1837885342 |archive-date=September 5, 2019 |access-date=2019-09-04}}</ref> <ref>{{Cite tweet|title=Yes. It's true. You'll be able to buy a Mii Gunner costume of Sans in Smash Brothers Ultimate later today! It'll come with a special arrangement of Megalovania composed by me. It's a huge honor to have something I created in Smash. Thank you so much Mr. Sakurai!!!|first=Toby|last=Fox|date=2019-09-04|access-date=2024-12-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20190918084327/https://twitter.com/tobyfox/status/1169387070529429504|archive-date=2019-09-18|url-status=live}}</ref> === 2018–kasalukuyan: ''Deltarune'' === {{Pangunahin|Deltarune|l1 = ''Deltarune''}} [[Talaksan:Deltarune_vector_logo.svg|thumb|Ang logo para sa Deltarune]] Noong Oktubre 30, 2018, nag-tweet si Fox ng kahilingan para sa mga tagahanga ng ''Undertale'' na suriin ang opisyal na [[X (hatirang pangmadla)|Twitter]] account ng laro sa loob ng 24 na oras. Nang sumunod na araw, inilabas ni Fox ang unang kabanata ng followup sa ''Undertale'', na pinangalanang ''Deltarune'' nang libre sa ilalim ng pagkukunwari ng isang "survey". <ref name="dr">{{Cite web |last=Allegra |first=Frank |date=October 31, 2018 |title=Undertale creator's new game is Deltarune, a mysterious surprise |url=https://www.polygon.com/2018/10/31/18044640/deltarune-free-download-undertale-game |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181101015346/https://www.polygon.com/2018/10/31/18044640/deltarune-free-download-undertale-game |archive-date=November 1, 2018 |access-date=2018-11-01 |website=[[Polygon (website)|Polygon]]}}</ref> <ref>{{Cite news |title=Deltarune Chapter 1 is the free and surprising start of a new Undertale saga |language=en-US |work=Rock Paper Shotgun |url=https://www.rockpapershotgun.com/2018/11/01/deltarune-chapter-1-undertale-sequel/ |url-status=live |access-date=2018-11-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190502154830/https://www.rockpapershotgun.com/2018/11/01/deltarune-chapter-1-undertale-sequel/ |archive-date=May 2, 2019}}</ref> Noong Nobyembre 1, ibinahagi ni Fox ang higit pang mga detalye tungkol sa laro, kasama na ang natitirang bahagi ng mga kabanata ay inaasahang ilalabas nang sabay-sabay, ngunit hindi pa nagsisimula ang trabaho, at walang tinantyang takdang panahon para makumpleto. <ref name=":1">{{Cite news |date=2018-11-01 |title=Deltarune creator Toby Fox talks full release plans, upscaling |language=en-US |work=App Trigger |url=https://apptrigger.com/2018/11/01/deltarune-toby-fox-full-release-plans/ |url-status=live |access-date=2018-11-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181113165754/https://apptrigger.com/2018/11/01/deltarune-toby-fox-full-release-plans/ |archive-date=November 13, 2018}}</ref> Sinabi rin ni Fox na nagtatrabaho siya sa proyekto mula noong 2012, at ang ideya para sa ''Undertale'' ay nabuo mula sa ''Deltarune'' sa panahon ng produksyon. <ref name=":1"/> <ref>{{Cite tweet|title=The idea of "I want to make an RPG" turned into Undertale and the original idea I had transformed into Deltarune as I was making Undertale.|access-date=2024-12-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20181227034243/https://twitter.com/tobyfox/status/1058382742260498433|archive-date=2018-12-27|url-status=live}}</ref> Noong Hunyo 12, 2019, dahil ang unang kabanata lamang ng ''Deltarune'' ang nape-play sa loob ng ilang buwan, ipinahayag ni Fox sa kanyang Twitter account na umaasa siyang makukumpleto niya ang natitirang bahagi ng ''Deltarune'', na nagsasabing: "Dahan-dahan kong sinusulat at ilalabas ang lahat." <ref>{{Cite news |title=Deltarune update from creator's Twitter counter |work=Twitter |url=https://twitter.com/tobyfox/status/1138835212425682945 |url-status=live |access-date=2019-06-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191214183924/https://twitter.com/tobyfox/status/1138835212425682945 |archive-date=December 14, 2019}}</ref> Sinabi niya na isinulat niya ang "mga 50 kanta noong nakaraang Kabanata 1". <ref>{{Cite news |title=Deltarune update from creator's Twitter counter |work=Twitter |url=https://twitter.com/tobyfox/status/1138825844728709123 |url-status=live |access-date=2019-06-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190615031127/https://twitter.com/tobyfox/status/1138825844728709123 |archive-date=June 15, 2019}}</ref> Noong Setyembre 17, 2021, inilabas ng Fox ang pangalawang kabanata ng ''Deltarune'' nang libre dahil "ang mundo ay naging talagang matigas para sa lahat kamakailan", na tumutukoy sa mga pakikibaka ng [[pandemya ng COVID-19]] . Inilabas niya ang susunod na dalawang kabanata, kasama ang unang dalawa, bilang isang bayad na laro noong Hunyo 4, 2025; <ref>{{Cite web |last=Lyles |first=Taylor |date=2023-10-31 |title=Deltarune Will Be Released Once Chapter 4 Is Done, Toby Fox Confirms |url=https://www.ign.com/articles/deltarune-will-be-released-once-chapter-4-is-done-toby-fox-confirms |access-date=2023-11-20 |website=IGN |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Romano |first=Sal |date=31 October 2024 |title=DELTARUNE Chapters 3 and 4 to launch in 2025 |url=https://www.gematsu.com/2024/10/deltarune-chapters-3-and-4-to-launch-in-2025 |access-date=14 November 2024 |website=Gematsu}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Valentine |first=Rebekah |date=2025-04-02 |title=Deltarune Chapters 3 and 4 Are Launching Alongside the Nintendo Switch 2 in June |url=https://www.ign.com/articles/deltarune-chapters-3-and-4-are-launching-alongside-the-nintendo-switch-2-in-june |access-date=2025-04-02 |website=IGN |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2025-06-01 |title=Deltarune Chapter 3 and 4 Release Time: Nintendo Switch 2 Launch Guide |url=https://www.si.com/esports/news/deltarune-chapter-3-and-4-release-time-nintendo-switch-2 |access-date=2025-06-26 |website=Esports Illustrated On SI |language=en-US |archive-date=2025-06-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250627123024/https://www.si.com/esports/news/deltarune-chapter-3-and-4-release-time-nintendo-switch-2 |url-status=dead }}</ref> mga susunod na kabanata ay idadagdag sa laro bilang libreng mga update para sa mga may-ari ng bayad na bersyon. <ref>{{Cite web |date=2025-04-02 |title=DELTARUNE CHAPTERS 1-4 RELEASE DATE ANNOUNCEMENT |url=https://toby.fangamer.com/newsletters/release-date/ |access-date=2025-08-08 |website=Toby Fox |language=en}}</ref> Siya ay kasalukuyang gumagawa sa Kabanata 5, <ref>{{Cite tweet|last=Fox|first=Toby|title=...Working on Ch5 everyday.|date=27 October 2024|access-date=20 June 2025}}</ref> na nakatakdang ilabas sa 2026. <ref name="2026release">{{Cite web |last=Valentine |first=Rebekah |date=20 June 2025 |title=Deltarune Chapter 5 Will Release in 2026 |url=https://www.ign.com/articles/deltarune-chapter-5-will-release-in-2026 |access-date=21 June 2025 |website=IGN |language=en}}</ref> === 2017–kasalukuyan: Pagbubuo === {{Multiple image | total_width = 400 | image1 = JunichiMasudaJI2 (cropped).jpg | footer = ''[[Pokémon Scarlet and Violet]]'' was composed by Fox, along with [[Junichi Masuda]] (left) and guest composer [[Ed Sheeran]] (right). | image3 = Ed Sheeran-6896 (cropped).jpg }} Si Fox ay gumawa ng musika para sa 2017 ''Homestuck'' video game ''na Hiveswap'', <ref name="Sword&Shield Polygon" /> ang maikling salaysay ng ''Undertale'' artist na si Temmie Chang na larong ''Escaped Chasm'', <ref>{{Cite web |last=Tarason |first=Dominic |date=2019-04-02 |title=Escaped Chasm is a short, sad, free story by Undertale's artist |url=https://www.rockpapershotgun.com/2019/04/02/escaped-chasm-is-a-free-short-from-undertales-temie-chang/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190405232954/https://www.rockpapershotgun.com/2019/04/02/escaped-chasm-is-a-free-short-from-undertales-temie-chang/ |archive-date=April 5, 2019 |access-date=2019-05-02 |website=[[Rock Paper Shotgun]]}}</ref> at Game Freak 's 2019 RPG ''Little Town Hero'', na ang huli ay inayos ng ''[[Pokémon]]'' composer na si Hitomi Sato. <ref name="Sword&Shield Polygon" /> Gumawa rin siya ng track para sa [[Pokémon Sword at Shield|''Pokémon Sword'' and ''Shield'']], <ref name="Sword&Shield Polygon">{{Cite web |last=Goslin |first=Austen |date=November 1, 2019 |title=Undertale developer is composing a song for Pokémon Sword and Shield |url=https://www.polygon.com/2019/11/1/20943435 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210328084339/https://www.polygon.com/2019/11/1/20943435/undertale-developer-music-toby-fox-pokemon-sword-and-shield |archive-date=March 28, 2021 |access-date=October 10, 2020 |website=[[Polygon (website)|Polygon]] |language=en}}</ref> isang vocal song para sa album ''ng Pray'' ni Itoki Hana, <ref name="Pray">{{Cite tweet|title=I composed a vocal song for my friend @1t0lc1 (Itoki Hana's) new album, Pray.}}</ref> at maraming track para sa <nowiki><i id="mwAYg">Pokémon Scarlet</i></nowiki> at <nowiki><i id="mwAYk">Violet</i></nowiki> . <ref>{{Cite tweet|title=I had the honor of composing the field music for Pokémon Scarlet and Violet! After creating a concept sketch, Game Freak arranged it into many versions that you'll hear throughout the game. You can hear a bit of it in this trailer...}}</ref> <ref>{{Cite tweet|title=A few more Toby Fox tracks will appear in the game, too, so please look forward to those! This time, my music is not optional!!!}}</ref> Ni-remix din niya ang " Celestial " ni [[Ed Sheeran]] para sa pagpapalawak ' ''Scarlet'' at ''Violet'' ''na The Indigo Disk'' . <ref name="sheeran">{{Cite web |last=Nightingale |first=Ed |date=15 December 2023 |title=Toby Fox remixes Ed Sheeran for Pokémon Scarlet and Violet DLC The Indigo Disk |url=https://www.eurogamer.net/toby-fox-remixes-ed-sheeran-for-pokemon-scarlet-and-violet-dlc-the-indigo-disk |access-date=12 January 2025 |website=[[Eurogamer]] |language=en}}</ref> Noong 2024, nakipagsosyo siya sa Japanese game developer na si ZUN para sa larong ''Touhou Danmaku Kagura Phantasia Lost'', na may kasamang track na pinagsama ang Touhou song na "UN - Owen Was Her?" na may temang Undyne battle na "Battle Against a True Hero" mula sa ''Undertale'' bilang "UN - Owen Was Hero?". <ref>{{Cite web |title=Touhou Danmaku Kagura: Phantasia Lost - Toby Fox & ZUN "U.N. Owen Was Hero?" |url=https://kotaku.com/games/touhou-danmaku-kagura-phantasia-lost-toby-fox-and-zun-u-dot-n-owen-was-hero |access-date=2024-10-04 |website=[[Kotaku]] |language=en}}</ref> Noong Setyembre ng parehong taon, inihayag niya ang isang bagong pakikipagsosyo para sa parehong laro sa YouTube. Naglalaman ang video ng napakaikling preview ng kanta, na mukhang batay sa "Megalovania". <ref>{{Cite web |last=Norman |first=Jim |date=2024-09-05 |title=New 'Touhou' Rhythm Game Mixes Bullet Hell, Falling-Notes And Toby Fox Tunes |url=https://www.nintendolife.com/news/2024/09/new-touhou-rhythm-game-mixes-bullet-hell-falling-notes-and-toby-fox-tunes |access-date=2024-10-04 |website=[[Nintendo Life]] |language=en-GB}}</ref>{{Clear}} == Mga impluwensya == Inilarawan ni Fox ang kanyang sarili bilang natulala sa musika at kapaligiran ng ''Final Fantasy VI'' . Ang iba pang Japanese role-playing game, tulad ng ''[[EarthBound]]'', ''Secret of Mana'' at ''Super Mario RPG'' ay nagsilbing pangunahing inspirasyon; Pinagmasdan ni Fox ang mga gawa ni Yoko Shimomura sa partikular. Ang kanyang kanta na "Megalomania" para sa larong ''Live A Live'' ay partikular na nakasisigla para kay Fox, at orihinal niyang nilayon na gumamit ng ''EarthBound'' -themed na cover ng kanta sa isang laro, ngunit napagod siya sa pag-transcribe nito at kalaunan ay gumawa ng bagong kanta na tinatawag na " Megalovania ." <ref>{{Cite web |title=Live a Live: a conversation between Yoko Shimomura and Toby Fox - part 1 {{!}} Square Enix Blog |url=https://www.square-enix-games.com/es_XL/news/live-a-live-yoko-shimomura-toby-fox-pt-1 |access-date=2024-10-04 |website=square-enix-games.com |language=es}}</ref> Natuklasan ni Fox ang serye ng ''[[Touhou Project]]'' sa murang edad, at naglalaro na "mula noong limang taong gulang [siya]." Noong middle school, na-download niya ang mga demo version ng <nowiki><i id="mwAcc">Embodiment of Scarlet Devil</i></nowiki> at <nowiki><i id="mwAck">Perfect Cherry Blossom</i></nowiki> . Nagpatugtog siya ng piano rendition ng ''Perfect Cherry Blossom'' track na "Necrofantasia" sa summer camp ng kanyang simbahan. <ref>{{Cite web |last=実存 |date=2018-10-19 |title=『Undertale』トビー・フォックス×『東方』ZUN×Onion Games木村祥朗鼎談──自分が幸せでいられる道を進んだらこうなった──同人の魂、インディーの自由を大いに語る |url=https://news.denfaminicogamer.jp/interview/181019 |access-date=2024-10-04 |website=電ファミニコゲーマー – ゲームの面白い記事読んでみない？ |language=ja}}</ref> Binanggit ni Fox ang serye ng ''Ace Attorney'' bilang isang inspirasyon para sa kanya, partikular na sa characterization. <ref>{{Cite web |title=『DELTARUNE Chapter 1』が2/28に配信決定 {{!}} トピックス {{!}} Nintendo |url=https://www.nintendo.com/jp/topics/article/0e438e10-2b35-11e9-b104-0a6d14145cb1 |access-date=2025-11-06 |website=任天堂ホームページ |language=ja}}</ref> Si Fox ay malihim at hindi karaniwang gumagawa ng mga panayam. <ref name="Union Leader"/> <ref name="Existential Gamer">{{Cite web |last=Feeld |first=Julian |date=October 9, 2015 |title=Interview: Toby Fox of Undertale |url=http://existentialgamer.com/interview-toby-fox-of-undertale |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20151117161517/http://existentialgamer.com/interview-toby-fox-of-undertale |archive-date=November 17, 2015 |access-date=January 20, 2016 |website=Existential Gamer |publisher=Feeld}}</ref> Siya ay may talamak na pulso at pananakit ng kamay na regular na hindi pinagana sa kanya mula sa programming at pag-compose, at madalas na umaasa sa speech-to-text software bilang kanyang paraan ng pag-input sa computer. Noong Setyembre 2020, binanggit ni Fox ang pagsiklab ng sakit na ito bilang isang salik sa pagkaantala ng pagbuo ng pangalawang kabanata ' ''Deltarune'' . <ref name="debug"/> <ref>{{Cite web |date=September 15, 2020 |title=Deltarune Status Update – September 2020 |url=https://undertale.com/deltarune-update-092020/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210120033544/https://undertale.com/deltarune-update-092020/ |archive-date=January 20, 2021 |access-date=January 20, 2021}}</ref> == Gumagana == === Mga video game === {| class="wikitable" ! scope="col" |Year ! scope="col" width="200em" |Title ! scope="col" |Director ! scope="col" |Composer ! scope="col" |Writer ! scope="col" |Platforms !{{Reference column heading}} |- | scope="row" |2008 |''[[EarthBound]]: Halloween Hack'' | {{Oo}} | {{Oo}} | {{Oo}} |[[Super Nintendo Entertainment System|Super Nintendo]] ([[ROM hacking|ROM hack]]) | style="text-align:center;" |<ref name="hh"/> |- | scope="row" |2015 |''[[Undertale]]'' | {{Oo}} | {{Oo}} | {{Oo}} |[[Microsoft Windows|Windows]], [[macOS]], [[Linux]], [[PlayStation 4]], [[PlayStation Vita]], [[Nintendo Switch]], [[Xbox One]] | style="text-align:center;" |<ref name="Union Leader"/> |- | scope="row" |2016 |''Rose of Winter'' | {{Hindi}} | {{Oo}} | {{Hindi}} |[[Microsoft Windows|Windows]] | style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web |title=Rose of Winter on Steam |url=https://store.steampowered.com/app/540880/Rose_of_Winter/ |access-date=30 January 2024 |website=Steam |language=en}}</ref> |- |2017 |''Hiveswap: Act 1'' | {{Hindi}} | {{Oo}} | {{Hindi}} |[[Microsoft Windows|Windows]], [[macOS]], [[Linux]] | style="text-align:center;" |<ref name="Sword&Shield Polygon"/> |- | scope="row" |2018 |''Deltarune Chapter 1'' | {{Oo}} | {{Oo}} | {{Oo}} |[[Microsoft Windows|Windows]], [[macOS]], [[PlayStation 4]], [[Nintendo Switch]], [[PlayStation 5]], Nintendo Switch 2 | style="text-align:center;" |<ref name="dr"/><ref name="drsteam">{{Cite web |date=4 June 2025 |title=Deltarune Soundtrack |url=https://store.steampowered.com/app/3752270/DELTARUNE_Soundtrack |access-date=6 June 2025 |website=[[Steam (software)|Steam]] |language=en}}</ref> |- | rowspan="2" scope="row" |2019 |''Escaped Chasm'' | {{Hindi}} | {{Oo}} | {{Hindi}} |[[Microsoft Windows|Windows]] | style="text-align:center;" |<ref>{{Cite magazine |last=Brown |first=Fraser |date=2019-04-03 |title=Escaped Chasm is a free game about loneliness from Undertale's artist |url=https://www.pcgamer.com/escaped-chasm-is-a-free-game-about-loneliness-from-undertales-artist/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200605013503/https://www.pcgamer.com/escaped-chasm-is-a-free-game-about-loneliness-from-undertales-artist/ |archive-date=June 5, 2020 |access-date=2020-05-18 |magazine=PC Gamer |language=en-US}}</ref> |- |''Little Town Hero'' | {{Hindi}} | {{Oo}} | {{Hindi}} |[[Microsoft Windows|Windows]], [[PlayStation 4]], [[Nintendo Switch]], [[Xbox One]] | style="text-align:center;" |<ref name="Sword&Shield Polygon" /> |- | rowspan="2" scope="row" |2020 |''Dweller's Empty Path'' | {{Hindi}} | {{Oo}} | {{Hindi}} |[[Microsoft Windows|Windows]] | style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web |last=Lada |first=Jenni |date=11 July 2020 |title=Undertale Artist Temmie Chang Releases Dweller's Empty Path |url=https://www.siliconera.com/undertale-artist-temmie-chang-releases-dwellers-empty-path/ |access-date=30 January 2024 |website=Siliconera}}</ref> |- |''Hiveswap: Act 2'' | {{Hindi}} | {{Oo}} | {{Hindi}} |[[Microsoft Windows|Windows]], [[macOS]], [[Linux]] | style="text-align:center;" |<ref name="Sword&Shield Polygon" /> |- | scope="row" |2021 |''Deltarune Chapter 2'' | {{Oo}} | {{Oo}} | {{Oo}} |[[Microsoft Windows|Windows]], [[macOS]], [[PlayStation 4]], [[Nintendo Switch]], [[PlayStation 5]], Nintendo Switch 2 | style="text-align:center;" |<ref name="dr" /><ref name="drsteam" /> |- | scope="row" |2022 |<nowiki><i id="mwAq8">Pokémon Scarlet</i></nowiki> and <nowiki><i id="mwArA">Violet</i></nowiki> | {{Hindi}} | {{Oo}} | {{Hindi}} |[[Nintendo Switch]] | style="text-align:center;" |<ref>{{Cite news |last=Carpenter |first=Nicole |date=June 1, 2022 |title=Undertale's Toby Fox composed music for Pokémon Scarlet and Violet |work=[[Polygon (website)|Polygon]] |url=https://www.polygon.com/pokemon/23150300/undertale-toby-fox-pokemon-scarlet-violet-music-composer |url-status=live |access-date=June 1, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220706000736/https://www.polygon.com/pokemon/23150300/undertale-toby-fox-pokemon-scarlet-violet-music-composer |archive-date=July 6, 2022}}</ref> |- | rowspan="2" scope="row" |2025 |''Deltarune Chapters 3+4'' | {{Oo}} | {{Oo}} | {{Oo}} |[[Microsoft Windows|Windows]], [[macOS]], [[PlayStation 4]], [[Nintendo Switch]], [[PlayStation 5]], Nintendo Switch 2 | style="text-align:center;" |<ref name="dr" /><ref name="drsteam" /> |- |''Off'' (remaster) | {{Hindi}} | {{Oo}} | {{Hindi}} |[[Microsoft Windows|Windows]], [[Nintendo Switch]] | style="text-align:center;" |<ref>{{Cite news |last=Doolan |first=Liam |date=January 24, 2025 |title=Undertale Creator Toby Fox Joins 'OFF' RPG Soundtrack |work=Nintendo Life |url=https://www.nintendolife.com/news/2025/01/undertale-creator-toby-fox-joins-off-rpg-soundtrack |access-date=January 24, 2025}}</ref> |} ==== Mga laro sa hinaharap ==== {| class="wikitable" ! scope="col" |taon ! scope="col" width="200em" | Pamagat ! scope="col" | Direktor ! scope="col" | kompositor ! scope="col" | Manunulat ! scope="col" | Mga plataporma ! scope="col" | {{Reference column heading}} |- | scope="row" | 2026 | ''Deltarune Kabanata 5'' | {{Oo}} | {{Oo}}| {{Oo}} | rowspan="3" | [[Microsoft Windows|Windows]], [[macOS]], [[PlayStation 4]], [[Nintendo Switch]], [[PlayStation 5]], Nintendo Switch 2 | <ref>{{Cite web |last=Wales, Matt |date=2025-06-20 |title=Deltarune's closing credits confirm Chapter 5 should be with us comparatively soon |url=https://www.eurogamer.net/deltarunes-closing-credits-confirm-chapter-5-should-be-with-us-comparatively-soon |access-date=2025-06-26 |website=[[Eurogamer]] |publisher=[[Gamer Network]]}}</ref> <ref name="site1">{{Cite web |last=Fox, Toby |title=Help |url=https://deltarune.com/help/ |access-date=2025-06-26 |website=Deltarune}}</ref> <ref name="site2">{{Cite web |last=Fox, Toby |date=2020-09-15 |title=Deltarune Status Update - Sept 2020 |url=https://deltarune.com/update-092020/ |access-date=2025-06-27 |website=Deltarune}}</ref> |- | rowspan="2" scope="row" |{{Center|TBA}} | ''Deltarune Kabanata 6'' | {{Oo}} | {{Oo}}| {{Oo}} | rowspan="2" | <ref name="radar">{{Cite web |last=Lewis |first=Catherine |date=3 April 2025 |title=Deltarune has finally been given a price tag, and Toby Fox says that future chapters beyond 4 "will be added as free updates" so "you only have to buy the game once" |url=https://www.gamesradar.com/games/rpg/deltarune-has-finally-been-given-a-price-tag-and-toby-fox-says-that-future-chapters-beyond-4-will-be-added-as-free-updates-so-you-only-have-to-buy-the-game-once/ |access-date=10 April 2025 |website=[[GamesRadar]] |language=en}}</ref> <ref name="site1" /> <ref name="site2" /> |- | ''Deltarune Kabanata 7'' | {{Oo}} | {{Oo}}| {{Oo}} |} ==== Guest composer lang ==== * ''Hiveswap Friendsim'' (2018) <ref>{{Cite web |title=Hiveswap Friendsim, by James Roach |url=https://homestuck.bandcamp.com/album/hiveswap-friendsim |access-date=30 January 2024 |website=Bandcamp |language=en}}</ref> * ''YIIK: Isang Postmodern RPG'' (2019) <ref>{{Cite web |last=Boudreau |first=Ian |date=13 January 2019 |title=New games: YIIK is a weird JRPG set in the postmodern '90s, built on loss |url=https://www.pcgamesn.com/yiik/new-games-yiik-release-date |access-date=30 January 2024 |website=PCGamesN}}</ref> * ''[[Super Smash Bros. Ultimate]]'' (2019) - DLC lang <ref name="ssbu"/> * ''Pesterquest'' (2019) <ref>{{Cite web |last=Roach |first=James |date=2019-12-04 |title='yeah, it is' |url=https://jamesroachmusic.tumblr.com/post/189479481402/yeah-it-is-the-title-is-meant-to-answer-the |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230820165253/https://jamesroachmusic.tumblr.com/post/189479481402/yeah-it-is-the-title-is-meant-to-answer-the |archive-date=2023-08-20 |access-date=2023-08-20 |website=[[tumblr]] |quote=the title is meant to answer the question you ask while listening 'is this... megalovania?' then you go and check the track in the credits and it gives you your answer.}}</ref> * ''[[Pokémon Sword at Shield|Pokémon Sword and Shield]]'' (2019) <ref name="Sword&Shield Polygon"/> * ''Omori'' (2020) - jukebox music lang * ''beatmania IIDX 30 Resident'' (2022) <ref>{{Cite web |date=5 August 2022 |title=Beatmania IIDX 30 Resident Will Come With a New Toby Fox Song |url=https://www.siliconera.com/beatmania-iidx-30-resident-will-come-with-a-new-toby-fox-song/ |access-date=30 January 2024 |website=Siliconera}}</ref> * ''Mr. Saitou'' (2023) <ref>{{Cite web |last=Macgregor |first=Jody |date=22 March 2023 |title=This single-serving Ghibli-esque adventure about work and worms will warm your heart |url=https://www.pcgamer.com/this-single-serving-ghibli-esque-adventure-about-work-and-worms-will-warm-your-heart/ |access-date=30 January 2024 |website=PC Gamer |language=en}}</ref> * ''Touhou Danmaku Kagura Phantasia Lost'' (2024) <ref>{{Cite web |last=Romano |first=Sal |date=7 August 2023 |title=Touhou Danmaku Kagura: Phantasia Lost for PC launches February 8, 2024 |url=https://www.gematsu.com/2023/08/touhou-danmaku-kagura-phantasia-lost-for-pc-launches-february-8-2024 |access-date=30 January 2024 |website=Gematsu}}</ref> * ''Fields of Mistria'' (2024) <ref>{{Cite news |date=June 10, 2023 |title=Fields of Mistria - Official Trailer |work=[[IGN]] |url=https://www.ign.com/videos/fields-of-mistria-official-trailer-wholesome-direct-2023 |access-date=16 August 2024}}</ref> * ''Chunithm Verse'' (2024) === Iba pang mga kredito === {| class="wikitable sortable" ! scope="col" |Year ! scope="col" |Media type ! scope="col" |Media title ! scope="col" |Role !Notes !{{Reference column heading}} |- | scope="row" |2009–2016 |Webcomic |''Homestuck'' |Composer | |<ref name="b" /> |- | scope="row" |2010 |Album |''The Baby is You'' |Writer, composer, vocalist |Album made for ''Homestuck'' |<ref name="b">{{Cite web |last=Lee |first=Julia |date=13 November 2019 |title=Undertale creator Toby Fox's Pokémon Sword and Shield song sounds like a Homestuck fan tune |url=https://www.polygon.com/pokemon/2019/11/13/20963640/undertale-toby-fox-song-pokemon-sword-shield-homestuck-the-baby-is-you |access-date=30 January 2024 |website=Polygon}}</ref> |- | scope="row" |2012 |Album |I Miss You - EarthBound 2012 |Composer | |<ref>{{Cite web |title=I Miss You - EarthBound 2012, by Various Artists |url=https://sleepytimejesse.bandcamp.com/album/i-miss-you-earthbound-2012 |access-date=30 January 2024 |website=Bandcamp |language=en}}</ref> |- | scope="row" |2012 |Website |tane.us |Guest arrangement |Metronomy - Black Eye Burnt Thumb (Toby "Radiation" Fox CHIP MIX) |<ref>{{Cite web |last=Brian Lee |title=ABOUT TANE |url=https://tane.us/abouttane.html |access-date=19 September 2023 |website=tane.us |language=en}}</ref> |- | rowspan="2" scope="row" |2018 |Album |''Pray'' |Guest composer, lyricist and vocalist | |<ref name="Pray">{{Cite tweet|last=Fox|first=Toby|date=August 6, 2018|title=I composed a vocal song for my friend @1t0lc1 (Itoki Hana's) new album, Pray.}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">Fox, Toby [@tobyfox] (August 6, 2018). [https://x.com/tobyfox/status/1026500164217962498 "I composed a vocal song for my friend @1t0lc1 (Itoki Hana's) new album, Pray"] ([[Tweet (social media)|Tweet]]) &#x2013; via [[X (hatirang pangmadla)|Twitter]].</cite></ref> |- | scope="row" |Video game |''Black Bird'' |Game testing | | |- | rowspan="2" scope="row" |2020 |Comic |Hobonichi Mother Project "Pollyanna" comic |Contributor | |<ref>{{Cite web |title=Pollyanna - Hobonichi Mother Project - Hobo Nikkan Itoi Shinbun |url=https://www.1101.com/mother_project/items/book_pollyanna_en.html |access-date=30 January 2024 |website=Hobonichi Mother Project}}</ref> |- |Music video |Chip Tanaka/Hammerhead Shark Song |Director/animator (music video) | |<ref>{{Cite web |date=July 15, 2020 |title=Chip Tanaka / Hammerhead Shark Song from 2nd album "Domingo" (Release: July 15th, 2020) |url=https://www.youtube.com/watch?v=EWyFwDxgj04 |access-date=30 January 2024 |website=YouTube |language=en}}</ref> |- | rowspan="2" scope="row" |2021 |Video game |''Get in the Car, Loser!'' |Credited for providing guest items and stories | | |- |Song |"Myths You Forgot" |Featured artist |In collaboration with Camellia |<ref>{{Cite web |last=かめりあ(Camellia) |title=Myths You Forgot (feat. Toby Fox), by かめりあ(Camellia) |url=https://cametek.bandcamp.com/track/myths-you-forgot-feat-toby-fox |access-date=8 September 2023 |website=Bandcamp |language=en}}</ref> |- | rowspan="2" scope="row" |2022 |Song |"Skies Forever Blue" |Composer, writer |In collaboration with Itoki Hana |<ref>{{Cite web |last=Liu |first=Stephanie |date=2 November 2022 |title=Toby Fox Collaborated With Omocat on the Song 'Skies Forever Blue' |url=https://www.siliconera.com/toby-fox-collaborated-with-omocat-on-skies-forever-blue-song/ |access-date=30 January 2024 |website=Siliconera}}</ref> |- |Commercial |Pocari Sweat |Composer |In collaboration with PUNPEE and imase |<ref>{{Cite web |title=Pale Rain imase with PUNPEE & Toby Fox, imase, Punpee & Toby Fox |url=https://music.amazon.com/albums/B09WKGXYW8?marketplaceId=A1F83G8C2ARO7P&musicTerritory=GB&ref=dm_sh_yquaMNBbYQ0OnQPTpBJmoHYSm |access-date=15 October 2025 |website=Amazon Music |language=es}}</ref><ref>{{Cite web |title=You can buy the song 「Pale Rain」 from the Pocari Sweat commercial here! ポカリスエットのCMの曲、「Pale Rain」、こちらで買えます！ |url=https://x.com/tobyfox/status/1509909852705157120?t=lujJ9QvTsvqPqF98u-zUPA&s=19 |access-date=15 October 2025 |website=Twitter |language=en}}</ref><ref group="‡" name=":0"/> |- | rowspan="4" scope="row" |2023 |Song |"The Greatest Living Show" |Composer, writer |In collaboration with Itoki Hana |<ref>{{Cite web |last=Nguyen |first=Jasmine |date=2023-03-31 |title=The Greatest Living Show, A Music Collaboration ft. Itoki Hana & Toby Fox |url=https://www.keengamer.com/articles/news/the-greatest-living-show-a-music-collaboration-ft-itoki-hana-toby-fox/ |access-date=2023-04-21 |website=KeenGamer |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-03-31 |title=The Greatest Living Show |url=https://toby.fangamer.com/show/ |access-date=2023-04-21 |website=Toby Fox |language=en}}</ref> |- |Song |"Prelude" |Composer |In collaboration with bo en |<ref>{{Cite web |title=prelude, by bo en |url=https://boen.bandcamp.com/track/prelude |access-date=30 January 2024 |website=Bandcamp |language=en}}</ref> |- |Animated television series |''We Baby Bears'' |Voice actor (2 episodes) | |<ref>{{Cite web |last=Perine |first=Aaron |date=August 26, 2023 |title=We Baby Bears Returns to Cartoon Network with Special Guests Anderson Paak and Willow Smith |url=https://comicbook.com/tv-shows/news/cartoon-network-we-baby-bears-return-special-guest-anderson-paak-willow-smith/ |access-date=30 January 2024 |website=Comicbook |language=en}}</ref> |- |Downloadable content |<nowiki><i id="mwBDo">Pokémon Scarlet</i></nowiki> and <nowiki><i id="mwBDs">Violet</i></nowiki>: ''The Hidden Treasure of Area Zero'' |Composer |Remix of [[Ed Sheeran]]'s "Celestial" |<ref name="sheeran"/> |- | rowspan="2" scope="row" |2024 |Song |"Fallen Wing" |Composer |As a guest composer for [[Hololive Production|Hololive]] VTuber Amane Kanata's ''Unknown DIVA'' album, with Camellia |<ref>{{Cite web |last=猫塚きてぃ |last2=武藤先輩 |date=2024-03-15 |title= |script-title=ja:【ホロライブ】天音かなた1stアルバム『Unknown DIVA』インタビュー。『片羽』はトビー・フォックスからの逆オファー！ 自身が作詞した曲への想いや裏話を語る {{!}} ゲーム・エンタメ最新情報のファミ通.com |trans-title=【hololive】Kanata Amane's 1st album "Unknown DIVA" interview. "Kataha" is a counteroffer from Toby Fox! He talks about his thoughts on the songs he wrote and the story behind them. |url=https://www.famitsu.com/news/202403/15337235.html |access-date=2024-03-15 |website=famitsu.com |language=ja}}</ref> |- |Song |"Dead Ma'am's Chest" |Composer |In collaboration with Hololive VTuber Houshou Marine and Camellia |<ref>{{Cite web |last=Lada |first=Jenni |date=2024-07-30 |title=New Hololive Vtuber Houshou Marine Song Written by Toby Fox |url=https://www.siliconera.com/new-hololive-vtuber-houshou-marine-song-written-by-toby-fox/ |access-date=2024-08-01 |website=Siliconera |language=en-US}}</ref> |- | scope="row" |2025 |Web series |''Homestuck: The Animated Pilot'' |Composer, Executive Producer, voice actor (John Egbert) |Credited as Toby "Radiation" Fox |<ref>{{Cite news |last=Valentine |first=Evan |date=9 August 2025 |title=Hazbin Hotel Creators Announce Homestuck Animated Show |work=ComicBook.com |url=https://comicbook.com/anime/news/homestuck-animated-series-hazbin-hotel-creators/ |access-date=9 August 2025}}</ref> |} == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Primary reflist}} == Mga panlabas na link == {{Commons category}} * {{Official URL}} * {{URL|https://web.archive.org/web/20151119075030/http://tobyfox.net/|Previous website}} (archived) {{Undertale}}{{Authority control}} [[Kategorya:Nabubuhay na mga tao]] [[Kategorya:Ipinanganak noong 1991]] [[Kategorya:Pages with unreviewed translations]] q7vxl0xmw5mit4qgbek6rrzzbbdh2ib 0 337613 2213945 2204329 2026-06-30T02:57:11Z Ivan P. Clarin 84769 /* 2026 */ 2213945 wikitext text/x-wiki Ang '''Panahon ng bagyo sa Amerika o Estados Unidos''' ay isang dekadang napapanahon sa loob ng responsibilidad ng Estados Unidos maging sa Gulpo ng Mehiko kada dekada, Inuulit ang pangalan ng mga bagyo sa loob ng anim na taon sa [[Hilagang Amerika]]. ==Dekada 2000== ===2000=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:orange;"| 2000 United States hurricanes<br>Alberto–Nadine |- | ALBERTO || BERYL || CHRIS || DEBBY || ERNESTO |- | FLORENCE || GORDON || HELENE || ISAAC || JOYCE |- | KEITH || LESLIE || MICHAEL || NADINE || {{tcname unused|OSCAR}} |- | {{tcname unused|PATTY}} || {{tcname unused|RAFAEL}} || {{tcname unused|SANDY}} || {{tcname unused|TONY}} || {{tcname unused|VALERIE}} |- | {{tcname unused|WILLIAM}} |} {{clear}} ===2001=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:yellow;"| 2001 United States hurricanes<br>Allison–Olga |- | ALLISON || BARRY || CHANTAL || DEAN || ERIN |- | FElIX || GABRIELLE || HUMBERTO || IRIS || JERRY |- | KAREN || LORENZO || MICHELLE || NOEL || OLGA |- | {{tcname unused|PABLO}} || {{tcname unused|REBEKAH}} || {{tcname unused|SEBASTIEN}} || {{tcname unused|TANYA}} || {{tcname unused|VAN}} |- | {{tcname unused|WENDY}} |} {{clear}} ===2002=== {| class="wikitable" style="float:right;" |- ! colspan=5 style="background-color:green;"| 2002 United States hurricanes<br>Arthur–Lili |- | ARTHUR || BERTHA || CRISTOBAL || DOLLY || EDOUARD |- | FAY || GUSTAV || HANNA || ISIDORE || JOSEPHINE |- | KYLE || LILI || {{tcname unused|MARCO}} || {{tcname unused|NANA}} || {{tcname unused|OMAR}} |- | {{tcname unused|PALOMA}} || {{tcname unused|RENE}} || {{tcname unused|SALLY}} || {{tcname unused|TEDDY}} || {{tcname unused|VICKY}} |- | {{tcname unused|WILFRED}} |} {{clear}} ===2003=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:skyblue;"| 2003 United States hurricanes<br>Ana–Peter |- | ANA || BILL || CLAUDETTE || DANNY || ERICA |- | FABIAN || GRACE || HENRI || ISABEL || JUAN |- | KATE || LARRY || MINDY || NICHOLAS || ODETTE |- | PETER || {{tcname unused|ROSE}} || {{tcname unused|SAM}} || {{tcname unused|TERESA}} || {{tcname unused|VICTOR}} |- | {{tcname unused|WANDA}} |} ===2004=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:crimson;"| 2004 United States hurricanes<br>Allex–Otto |- | ALLEX || BONNIE || CHARLEY || DANIELLE || EARL |- | FRANCES || GASTON || HERMINE || [[Bagyong Ivan|IVAN]] || JEANNE |- | KARL || LISA || MATTHEW || NICOLE || OTTO |- | {{tcname unused|PAULA}} || {{tcname unused|RICHARD}} || {{tcname unused|SHARY}} || {{tcname unused|TOMAS}} || {{tcname unused|VIRGINIE}} |- | {{tcname unused|WALTER}} |} {{clear}} ===2005=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:purple;"| 2005 United States hurricanes<br>Arlene–Wilma |- | ARLENE || BRET || CINDY || DENNIS || EMILY |- | FRANKLIN || GERT || HARVEY || IRENE || JOSE |- | KATRINA || LEE || MARIA || NATE || OPHELIA |- | PHILIPPE || RITA || STAN || TAMMY || VINCE |- | WILMA |} {{clear}} ===2006=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:orange;"| 2006 United States hurricanes<br>Alberto–Isaac |- | ALBERTO || BERYL || CHRIS || DEBBY || ERNESTO |- | FLORENCE || GORDON || HELENE || ISAAC || {{tcname unused|JOYCE}} |- | {{tcname unused|KIRK}} || {{tcname unused|LESLIE}} || {{tcname unused|MICHAEL}} || {{tcname unused|NADINE}} || {{tcname unused|OSCAR}} |- | {{tcname unused|PATTY}} || {{tcname unused|RAFAEL}} || {{tcname unused|SANDY}} || {{tcname unused|TONY}} || {{tcname unused|VALERIE}} |- | {{tcname unused|WILLIAM}} |} {{clear}} ===2007=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:yellow;"| 2007 United States hurricanes<br>Andrea–Olga |- | ANDREA || BARRY || CHANTAL || DEAN || ERIN |- | FElIX || GABRIELLE || HUMBERTO || IRIS || JERRY |- | KAREN || LORENZO || MELISSA || NOEL || OLGA |- | {{tcname unused|PABLO}} || {{tcname unused|REBEKAH}} || {{tcname unused|SEBASTIEN}} || {{tcname unused|TANYA}} || {{tcname unused|VAN}} |- | {{tcname unused|WENDY}} |} {{clear}} ===2008=== {| class="wikitable" style="float:right;" |- ! colspan=5 style="background-color:green;"| 2008 United States hurricanes<br>Arthur–Laura |- | ARTHUR || BERTHA || CRISTOBAL || DOLLY || EDOUARD |- | FAY || GUSTAV || HANNA || IKE || JOSEPHINE |- | KYLE || LAURA || {{tcname unused|MARCO}} || {{tcname unused|NANA}} || {{tcname unused|OMAR}} |- | {{tcname unused|PALOMA}} || {{tcname unused|RENE}} || {{tcname unused|SALLY}} || {{tcname unused|TEDDY}} || {{tcname unused|VICKY}} |- | {{tcname unused|WILFRED}} |} {{clear}} ===2009=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:skyblue;"| 2009 United States hurricanes<br>Ana–Ida |- | ANA || BILL || CLAUDETTE || DANNY || ERICA |- | FABIAN || GRACE || HENRI || IDA || {{tcname unused|JOAQUIN}} |- | {{tcname unused|KATE}} || {{tcname unused|LARRY}} || {{tcname unused|MINDY}} || {{tcname unused|NICHOLAS}} || {{tcname unused|ODETTE}} |- | {{tcname unused|PETER}} || {{tcname unused|ROSE}} || {{tcname unused|SAM}} || {{tcname unused|TERESA}} || {{tcname unused|VICTOR}} |- | {{tcname unused|WANDA}} |} ===2010=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:crimson;"| 2010 United States hurricanes<br>Allex–Tomas |- | ALLEX || BONNIE || COLIN || DANIELLE || EARL |- | FRANCES || GASTON || HERMINE || IGOR || JULIA |- | KARL || LISA || MATTHEW || NICOLE || OTTO |- | PAULA || RICHARD || SHARY || TOMAS || {{tcname unused|VIRGINIE}} |- | {{tcname unused|WALTER}} |} {{clear}} ===2011=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:purple;"| 2011 United States hurricanes<br>Arlene–Sean |- | ARLENE || BRET || CINDY || DON || EMILY |- | FRANKLIN || GERT || HARVEY || IRENE || JOSE |- | KATIA || LEE || MARIA || NATE || OPHELIA |- | PHILIPPE || RINA || SEAN || {{tcname unused|TAMMY}} || {{tcname unused|VINCE}} |- | {{tcname unused|WHITNEY}} |} {{clear}} ===2012=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:orange;"| 2012 United States hurricanes<br>Alberto–Tony |- | ALBERTO || BERYL || CHRIS || DEBBY || ERNESTO |- | FLORENCE || GORDON || HELENE || ISAAC || JOYCE |- | KIRK || LESLIE || MICHAEL || NADINE || OSCAR |- | PATTY || RAFAEL || SANDY || TONY || {{tcname unused|VALERIE}} |- | {{tcname unused|WILLIAM}} |} {{clear}} ===2013=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:yellow;"| 2013 United States hurricanes<br>Andrea–Melissa |- | ANDREA || BARRY || CHANTAL || DEAN || ERIN |- | FElIX || GABRIELLE || HUMBERTO || INGRID || JERRY |- | KAREN || LORENZO || MELISSA || {{tcname unused|NESTOR}} || {{tcname unused|OLGA}} |- | {{tcname unused|PABLO}} || {{tcname unused|REBEKAH}} || {{tcname unused|SEBASTIEN}} || {{tcname unused|TANYA}} || {{tcname unused|VAN}} |- | {{tcname unused|WENDY}} |} {{clear}} ===2014=== {| class="wikitable" style="float:right;" |- ! colspan=5 style="background-color:green;"| 2014 United States hurricanes<br>Arthur–Hanna |- | ARTHUR || BERTHA || CRISTOBAL || DOLLY || EDOUARD |- | FAY || GUSTAV || HANNA || {{tcname unused|ISAIAS}} || {{tcname unused|JOSEPHINE}} |- | {{tcname unused|KYLE}} || {{tcname unused|LAURA}} || {{tcname unused|MARCO}} || {{tcname unused|NANA}} || {{tcname unused|OMAR}} |- | {{tcname unused|PALOMA}} || {{tcname unused|RENE}} || {{tcname unused|SALLY}} || {{tcname unused|TEDDY}} || {{tcname unused|VICKY}} |- | {{tcname unused|WILFRED}} |} {{clear}} ===2015=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:skyblue;"| 2015 United States hurricanes<br>Ana–Kate |- | ANA || BILL || CLAUDETTE || DANNY || ERIKA |- | FRED || GRACE || HENRI || IDA || JOAQUIN |- | KATE || {{tcname unused|LARRY}} || {{tcname unused|MINDY}} || {{tcname unused|NICHOLAS}} || {{tcname unused|ODETTE}} |- | {{tcname unused|PETER}} || {{tcname unused|ROSE}} || {{tcname unused|SAM}} || {{tcname unused|TERESA}} || {{tcname unused|VICTOR}} |- | {{tcname unused|WANDA}} |} ===2016=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:crimson;"| 2016 United States hurricanes<br>Allex–Otto |- | ALLEX || BONNIE || COLIN || DANIELLE || EARL |- | FRANCES || GASTON || HERMINE || IAN || JULIA |- | KARL || LISA || MATTHEW || NICOLE || OTTO |- | {{tcname unused|PAULA}} || {{tcname unused|RICHARD}} || {{tcname unused|SHARY}} || {{tcname unused|TOMAS}} || {{tcname unused|VIRGINIE}} |- | {{tcname unused|WALTER}} |} {{clear}} ===2017=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:purple;"| 2017 United States hurricanes<br>Arlene–Rina |- | ARLENE || BRET || CINDY || DON || EMILY |- | FRANKLIN || GERT || HARVEY || IRMA || JOSE |- | KATIA || LEE || MARIA || NATE || OPHELIA |- | PHILIPPE || RINA || {{tcname unused|SEAN}} || {{tcname unused|TAMMY}} || {{tcname unused|VINCE}} |- | {{tcname unused|WHITNEY}} |} {{clear}} ===2018=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:orange;"| 2018 United States hurricanes<br>Alberto–Oscar |- | ALBERTO || BERYL || CHRIS || DEBBY || ERNESTO |- | FLORENCE || GORDON || HELENE || ISAAC || JOYCE |- | KIRK || LESLIE || MICHAEL || NADINE || OSCAR |- | {{tcname unused|PATTY}} || {{tcname unused|RAFAEL}} || {{tcname unused|SARA}} || {{tcname unused|TONY}} || {{tcname unused|VALERIE}} |- | {{tcname unused|WILLIAM}} |} {{clear}} ===2019=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:yellow;"| 2019 United States hurricanes<br>A–M |- | ANDREA || BARRY || CHANTAL || DORIAN || ERIN |- | FERNAND || GABRIELLE || HUMBERTO || IMELDA || JERRY |- | KAREN || LORENZO || MELISSA || NESTOR || OLGA |- | PABLO || {{tcname unused|REBEKAH}} || {{tcname unused|SEBASTIEN}} || {{tcname unused|TANYA}} || {{tcname unused|VAN}} |- | {{tcname unused|WENDY}} |} {{clear}} ===2020=== {| class="wikitable" style="float:right;" |- ! colspan=5 style="background-color:green;"| 2020 United States hurricanes<br>Arthur–Wilfred |- | ARTHUR || BERTHA || CRISTOBAL || DOLLY || EDOUARD |- | FAY || GUSTAV || HANNA || ISAIAS || JOSEPHINE |- | KYLE || LAURA || MARCO || NANA || OMAR |- | PALOMA || RENE || SALLY || TEDDY || VICKY |- | WILFRED |} {{clear}} ===2021=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:skyblue;"| 2021 United States hurricanes<br>Ana–Wanda |- | ANA || BILL || CLAUDETTE || DANNY || ELSA |- | FRED || GRACE || HENRI || IDA || JULIAN |- | KATE || LARRY || MINDY || NICHOLAS || ODETTE |- | PETER || ROSE || SAM || TERESA || VICTOR |- | WANDA |} ===2022=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:crimson;"| 2022 United States hurricanes<br>Allex–Nicole |- | ALLEX || BONNIE || COLIN || DANIELLE || EARL |- | FIONA || GASTON || HERMINE || IAN || JULIA |- | KARL || LISA || MATTHEW || NICOLE || {{tcname unused|OWEN}} |- | {{tcname unused|PAULA}} || {{tcname unused|RICHARD}} || {{tcname unused|SHARY}} || {{tcname unused|TOMAS}} || {{tcname unused|VIRGINIE}} |- | {{tcname unused|WALTER}} |} {{clear}} ===2023=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:purple;"| 2023 United States hurricanes<br>Arlene–Tammy |- | ARLENE || BRET || CINDY || DON || EMILY |- | FRANKLIN || GERT || HAROLD || IDALIA || JOSE |- | KATIA || LEE || MARGOT || NIGEL || OPHELIA |- | PHILIPPE || RINA || SEAN || TAMMY || {{tcname unused|VINCE}} |- | {{tcname unused|WHITNEY}} |} {{clear}} ===2024=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:orange;"| 2024 United States hurricanes<br>Alberto–Sara |- | ALBERTO || BERYL || CHRIS || DEXTER || ERNESTO |- | FLORENCE || GORDON || HELENE || ISAAC || JOYCE |- | KIRK || LESLIE || MILTON || NADINE || OSCAR |- | PATTY || RAFAEL || SARA || {{tcname unused|TONY}} || {{tcname unused|VALERIE}} |- | {{tcname unused|WILLIAM}} |} {{clear}} ===2025=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:yellow;"| 2025 United States hurricanes<br>A–Melissa |- | ANDREA || BARRY || CHANTAL || DORIAN || ERIN |- | FERNAND || GABRIELLE || HUMBERTO || IMELDA || JERRY |- | KAREN || LORENZO || MELISSA || {{tcname unused|NESTOR}} || {{tcname unused|OLGA}} |- | {{tcname unused|PABLO}} || {{tcname unused|REBEKAH}} || {{tcname unused|SEBASTIEN}} || {{tcname unused|TANYA}} || {{tcname unused|VAN}} |- | {{tcname unused|WENDY}} |} {{clear}} ===2026=== {| class="wikitable" style="float:right;" |- ! colspan=5 style="background-color:green;"| 2026 United States hurricanes |- | ARTHUR || {{tcname unused|BERTHA}} || {{tcname unused|CRISTOBAL}} || {{tcname unused|DOLLY}} || {{tcname unused|EDOUARD}} |- | {{tcname unused|FAY}} || {{tcname unused|GONZALO}} || {{tcname unused|HANNA}} || {{tcname unused|ISAIAS}} || {{tcname unused|JOSEPHINE}} |- | {{tcname unused|KYLE}} || {{tcname unused|LEAH}} || {{tcname unused|MARCO}} || {{tcname unused|NANA}} || {{tcname unused|OMAR}} |- | {{tcname unused|PAULETTE}} || {{tcname unused|RENE}} || {{tcname unused|SALLY}} || {{tcname unused|TEDDY}} || {{tcname unused|VICKY}} |- | {{tcname unused|WILFRED}} |} {{clear}} ===2027=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:skyblue;"| 2027 United States hurricanes |- | {{tcname unused|ANA}} || {{tcname unused|BILL}} || {{tcname unused|CLAUDETTE}} || {{tcname unused|DANNY}} || {{tcname unused|ELSA}} |- | {{tcname unused|FRED}} || {{tcname unused|GRACE}} || {{tcname unused|HENRI}} || {{tcname unused|IMANI}} || {{tcname unused|JULIAN}} |- | {{tcname unused|KATE}} || {{tcname unused|LARRY}} || {{tcname unused|MINDY}} || {{tcname unused|NICHOLAS}} || {{tcname unused|ODETTE}} |- | {{tcname unused|PETER}} || {{tcname unused|ROSE}} || {{tcname unused|SAM}} || {{tcname unused|TERESA}} || {{tcname unused|VICTOR}} |- | {{tcname unused|WANDA}} |} ===2028=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:crimson;"| 2028 United States hurricanes |- | {{tcname unused|ALLEX}} || {{tcname unused|BONNIE}} || {{tcname unused|COLIN}} || {{tcname unused|DANIELLE}} || {{tcname unused|EARL}} |- | {{tcname unused|FARRAH}} || {{tcname unused|GASTON}} || {{tcname unused|HERMINE}} || {{tcname unused|IDRIS}} || {{tcname unused|JULIA}} |- | {{tcname unused|KARL}} || {{tcname unused|LISA}} || {{tcname unused|MATTHEW}} || {{tcname unused|NICOLE}} || {{tcname unused|OWEN}} |- | {{tcname unused|PAULA}} || {{tcname unused|RICHARD}} || {{tcname unused|SHARY}} || {{tcname unused|TOMAS}} || {{tcname unused|VIRGINIE}} |- | {{tcname unused|WALTER}} |} {{clear}} ===2029=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:purple;"| 2029 United States hurricanes |- | {{tcname unused|ARLENE}} || {{tcname unused|BRET}} || {{tcname unused|CINDY}} || {{tcname unused|DON}} || {{tcname unused|EMILY}} |- | {{tcname unused|FRANKLIN}} || {{tcname unused|GERT}} || {{tcname unused|HAROLD}} || {{tcname unused|IDALIA}} || {{tcname unused|JOSE}} |- | {{tcname unused|KATIA}} || {{tcname unused|LEE}} || {{tcname unused|MARGOT}} || {{tcname unused|NIGEL}} || {{tcname unused|OPHELIA}} |- | {{tcname unused|PHILIPPE}} || {{tcname unused|RINA}} || {{tcname unused|SEAN}} || {{tcname unused|TAMMY}} || {{tcname unused|VINCE}} |- | {{tcname unused|WHITNEY}} |} {{clear}} ===2030=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:orange;"| 2030 United States hurricanes |- | {{tcname unused|ALBERTO}} || {{tcname unused|BRIANNA}} || {{tcname unused|CHRIS}} || {{tcname unused|DEBBY}} || {{tcname unused|ERNESTO}} |- | {{tcname unused|FLORENCE}} || {{tcname unused|GORDON}} || {{tcname unused|HOLLY}} || {{tcname unused|ISAAC}} || {{tcname unused|JOYCE}} |- | {{tcname unused|KIRK}} || {{tcname unused|LESLIE}} || {{tcname unused|MIGUEL}} || {{tcname unused|NADINE}} || {{tcname unused|OSCAR}} |- | {{tcname unused|PATTY}} || {{tcname unused|RAFAEL}} || {{tcname unused|SARA}} || {{tcname unused|TONY}} || {{tcname unused|VALERIE}} |- | {{tcname unused|WILLIAM}} |} {{clear}} ===2031=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:yellow;"| 2031 United States hurricanes |- | {{tcname unused|ANDREA}} || {{tcname unused|BARRY}} || {{tcname unused|CHANTAL}} || {{tcname unused|DEXTER}} || {{tcname unused|ERIN}} |- | {{tcname unused|FERNAND}} || {{tcname unused|GABRIELLE}} || {{tcname unused|HUMBERTO}} || {{tcname unused|IMELDA}} || {{tcname unused|JERRY}} |- | {{tcname unused|KAREN}} || {{tcname unused|LORENZO}} || {{tcname unused|MOLLY}} || {{tcname unused|NESTOR}} || {{tcname unused|OLGA}} |- | {{tcname unused|PABLO}} || {{tcname unused|REBEKAH}} || {{tcname unused|SEBASTIEN}} || {{tcname unused|TANYA}} || {{tcname unused|VAN}} |- | {{tcname unused|WENDY}} |} {{clear}} ==Sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Bagyo sa Estados Unidos]] [[Kategorya:Estados Unidos]] [[Kategorya:Panahon]] 38wk0cn3dfztgnj5xtya2cjgwpdz6vl 0 338281 2213906 2213903 2026-06-29T12:10:23Z Jan Sepawi Tija (Jeffrey Diaz) 160787 /* */ 2213906 wikitext text/x-wiki Ang '''Wikang''' '''Fyksian''' (bigkas: /fýk-syán/, katutubong pangalan: Vaijskäskhä) ay isang proyektong wika na sinimulan ni James Wong, ang tagalikha ng Fyksland, noong 1996.<ref>{{Cite web |title=Fyksian - Wikipedia, the free encyclopedia |url=http://en.wikipedia.org/wiki/Fyksian |access-date=2026-06-29 |website=en.wikipedia.org |language=en}}</ref> Dahil sa kasaysayan at heograpiya ng Fyksland, ang Fyksian ay isang wika na higit na naiimpluwensyahan (sa mga tuntunin ng bokabularyo) ng mga wikang [[Hermaniko]] at mga wikang [[Mga wikang Selta|Selta]], bagaman hindi ito direktang nauugnay sa iba pang mga wika sa etimolohiya. Bilang isang hiwalay na wika, ang gramatika ng Fyksian ay naglalaman ng mga elemento na katulad ng mga matatagpuan sa [[Wikang Finlandes]] (hal. kumplikadong sistema ng kaso), [[Wikang Tsino]] (hal. pagkakaiba ng panghalip), atbp. Ang Fyksian ay hindi nilayon na maging isang pantulong na wika. Ang pangunahing paggamit nito ay masining, dahil idinisenyo ito para sa panggagaya ng isang makatotohanang ngunit kathang-isip na wika at micronation. == Alpabeto at Ponolohiya == Ang Alpabetong Fyksian ay binubuo ng 29 na titik, kung saan 23 ay karaniwan sa [[alpabetong Latin]]. {| class="wikitable" style="text-align:center;" ! Letra !! Pagbigkas |- | Aa || /ɑ/ |- | Ää || /æ/ |- | Åå || /ɔ/ |- | Ææ || /eɪ/ |- |Bb |/b/ |- |Cc |/k/ |- | Dd || /d/ |- | Ee || /ɛ/ |- | Ff || /f/ |- | Gg || /ɡ/ |- | Hh || /h/ |- | Ii || /i/ |- | Jj || /j/ o /y/ |- | Kk || /k/ |- | Ll || /l/ |- | Mm || /m/ |- | Nn || /n/ |- | Oo || /o/ |- | Öö || /ɜ/ |- | Øø || /ø/ |- | Pp || /p/ |- | Rr || /r/ |- | Ss || /s/ |- | Tt || /t/ |- | Þþ || /θ/ |- | Uu || /u/ |- | Vv || /v/ |- |Ww |/w/ o /v/ |- |Xx |/ks/, /z/ o /s/ |- |Yy |/ü/, /u/ o /y/ |} == Gramatika == <big>'''Sistema ng Pandiwa'''</big> - '''Mga Boses''': Aktibo, Passive, at Middle (nagsasaad ng reflexive/reciprocal senses). - '''Mga Mood''': Indicative, Interrogative (magdagdag ng suffix, -ka), at Subjunctive (magdagdag ng suffix, -ki). - '''Mga Tense''': Mayroong 11 tenses para sa bawat mood, kabilang ang simple at compound forms gamit ang auxiliary verbs gaya ng hävøton. - '''Mga Uri ng Pandiwa''': Ang mga pandiwa ay ikinategorya bilang Malakas, Mahina, o Neuter (neuter na mga pandiwa ay nagbabago ng kahulugan ayon sa istilo ng conjugation). '''<big>Pang-uri sa Pang-abay</big>''' Ang mga pang-uri at pang-abay ay nabuo mula sa mga ugat ng pangngalan o pandiwa gamit ang mga tiyak na panlapi: '''-skä''': Bumubuo ng pang-uri mula sa isang pangngalan (hal., vrim "lakas" → vrimskä "masigla"). '''-ur''': Comparative suffix ("higit pa"). -aþ: Superlative suffix ("pinaka"). '''-ling''': Bumubuo ng pang-abay mula sa pang-uri (hal., vrimskäling "masigla"). '''-vå / -lug''': Mga suffix para sa "-full" at "-less". '''ö-''': Prefix na ginagamit para sa negasyon (hal., övrimskä "tamad"). == Leksikon == Nasa listahan na ito ang lahat ng salita sa wikang Fyksian. {| class="wikitable sortable" ! Fyksian !! Tagalog |- | aasn | arseniko |- | airg || pilak |- | aktim || aktinyo |- | aktimiden || mga aktinido |- | alum || aluminyo |- | alæn || lahat |- | amerikim || amerisyo |- | antimon || antimonyo |- | aoropim || uriopyo |- | argon || argon |- | astat || astatino |- | Auroppa || Europa |- | Aurøn || Aurøn (Ang pinakamaliit na anyo ng pera sa Fyksland) |- | avesen || mga patalastas / paunawa |- | barim || baryo |- | berkelim || berkelyo |- | beryllim || berilyo |- | bohrim || bohriyo |- | brom || bromina |- | californium || kalipornyo |- | curim || kuryo |- | darmstadtim || darmstadtyo |- | dubnim || dubniyo |- | dui || ito |- | dvo || dalawa |- | dvoa || pangalawa |- | dysprosim || disprosyo |- | Dänmark || Dinamarka |- | däp || malungkot |- | däpling || nang may kalungkutan |- | däpö || pinalulungkot |- | däpögølskä || nakalulungkot |- | däþeid || kalungkutan |- | eetaal || kumain |- | eetne || kumakain ako (babae) |- | eetnä || kumakain ako (lalaki) |- | eeton || kumain / kinain |- | eetonin || kinain |- | eetteen || kumakain sila (babae) |- | eetten || kumakain sila (lalaki) |- | eetter || kumakain |- | eetterin || kinakain |- | eetterinka-hij? || kinakain ba siya? |- | eetterka || kumakain ba? |- | eettig || kakain |- | eettigin || kakainin |- | eettigki || kakain sana |- | eettin || kinakain |- | eettonki || kumain sana |- | eettut || kumain na |- | eettutin || kinain na |- | eettutinki || kinain na sana |- | eettä || kumakain siya (lalaki) |- | eettäka-hij? || kumakain ba siya? |- | eettäka || kumakain ba? |- | ein || isa |- | eina || isang / una |- | einhen || unyon / pagkakaisa |- | einsteinium || ainstanyo |- | erbim || erbyo |- | fermim || permyo |- | flerovim || plerovyo |- | gaarvenklije || pamahalaan / gobyerno |- | gadolinim || gadolinyo |- | gjømanim || dyermanyo |- | goed || mabuti / maganda |- | goeda || masaya |- | goedstea || pinakamabuti |- | goedur || mas mabuti / pinakamabuti |- | gällim || galyo |- | hassim || hasyo |- | helim || helyo |- | hij || siya (lalaki) |- | hijsä || sila (mga lalaki) |- | huignon || nag-isip |- | huignut || nag-isip na |- | huignä || mag-isip |- | huigør || nag-iisip |- | Hutieku || Abril |- | hvam || boro |- | hvassevni || hidroheno |- | hvildenak || resolusyon |- | hvildønil || resolusyon |- | hvismut || bismuto |- | hvolvram || tungsten |- | hävnim || hapnyo |- | hävønon || naging / noon |- | hävøtig || magkakaroon |- | hävøtigin || magiging |- | hävøton || magkaroon |- | hävøtonki || nagkaroon sana |- | hävøtut || mayroon / nagkaroon |- | hävøtutka || mayroon ba? |- | höpeel || lumaktaw |- | hølmim || holmyo |- | hørvigtä || mga dukado |- | i || at / sa loob ng |- | ik || ako |- | indim || indyo |- | iod || yodo |- | iridim || iridyo |- | Iskti || Islandiya |- | Jaakot || Jacob |- | jen || bakal |- | Kaans || Olimpiko |- | Kaansä || Nagbabagang Balita |- | kaantoria || portal / tarangkahan |- | karaigpuim || kloro |- | Kemevniukæv || Talahalatang Pamana |- | kiesel || silikon |- | kohnäkijke || monarkiya / kaharian |- | kopiveuræktä || karapatang-ari |- | krom || kromyo |- | krypton || kripton |- | Kronøn || Kronøn (Ang pinakamalaking anyo ng pera sa Fyksland; 1 Kron = 10 Aur) |- | kupar || tanso |- | kvæløvni || nitroheno |- | kvøna || babae |- | kälim || potasyo |- | kædmin || kadmiyo |- | kælsim || kalsyo |- | köhl || karbon |- | köhvolt || kobalt |- | kölm || tatlo |- | kölma || pangatlo |- | köpønikim || kopernisyo |- | lantan || lantano |- | lantaniden || mga lantanido |- | lawrencim || lawrenso |- | liskhiede || kasaysayan |- | litim || lityo |- | livermorim || livermoryo |- | lutisim || lutesyo |- | läänton || mga bansa |- | Lækvogøn || Palasyo ng Lækvogøn (Ang Palasyo ng Hari ng Fyksland) |- | magnesim || magnesyo |- | meitnerim || meitneryo |- | mendelevim || mendelebyo |- | mit || kasama ang / may |- | molybdon || molibdeno |- | mågan || mangganso |- | negen || siyam |- | negena || pansiyam |- | neodym || neodimyo |- | neon || neon |- | nikl || nikel |- | niobim || niobyo |- | Njørdrir || Njord |- | nobelim || nobelyo |- | Norije || Norwega |- | nátrim || natriyo / sodyo |- | Nådene || Nordiko |- | næptunim || neptunyo |- | nætugåm || web / network |- | Nölaig || Pasko |- | og || o |- | oir || ginto |- | op || sa itaas ng |- | paasi || pasaporte |- | platina || platino |- | pliu || tingga |- | plutonim || plutonyo |- | praseodym || praseodimyo |- | promeþim || prometyo |- | protaktim || protaktinyo |- | pälladim || paladyo |- | pólonim || polonyo |- | raidim || radyo |- | raidon || radon |- | reijnim || renyo |- | rhodim || rodyo |- | ruhvdim || rubidyo |- | rutherfordim || rutherfordyo |- | ruþanim || rutenyo |- | ræktäinøn || mga karapatan |- | röntgenim || rontgenyo |- | røkæpænin || nakareserba |- | samarim || samaryo |- | seaborgim || seaborgiyo |- | seen || sampu |- | seena || ikasampu |- | seit || pito |- | seita || ikapito |- | selen || selenyo |- | side || site / websayt |- | sigtaal || tumanaw / tumingin |- | sigtäel || tumanaw / tingnan |- | sij || siya (babae) |- | sijsä || sila (mga babae) |- | sink || sink |- | sirim || seryo |- | sirkon || sirkonyo |- | sisim || sesyo |- | skandim || iskandyo |- | stovning || instituto |- | strontim || istronsyo |- | surøvni || oksiheno |- | Sverije || Suwesya |- | svæv || asupre |- | søg || paghahanap |- | søgall || maghanap |- | søgoa! || maghanap ka! |- | søs || anim |- | søsa || ikaanim |- | t'hävøtig || magkakaroon sa sarili |- | t'hävøton || nagkaroon sa sarili |- | t'hävøtut || mayroon sa sarili |- | t'västät || maligo / maghugas ng sarili |- | t'västätig || maliligo / maghuhugas ng sarili |- | t'västäton || naligo / naghugas ng sarili |- | t'västätut || nakaligo na sa sarili |- | t'västätør || naliligo / naghuhugas ng sarili |- | tallim || talyo |- | tantalum || tantalo |- | teillurim || teluryo |- | terbim || terbyo |- | tijv || lima |- | tijva || ikalima |- | tin || lata / tingga |- | titanim || titanyo |- | tæknitim || teknisyo |- | um || para / patungo sa |- | ununoctium || oganeson |- | ununpentium || moskabyo |- | ununseptium || tenesino |- | ununtrium || nihonyo |- | uraanim || uranyo |- | utijmä || oras / panahon |- | Vaijskä || Fyksland |- | Vaijskär || Fyksian |- | Vaijskäskhä || Wikang Fyksian |- | verde || mundo / daigdig |- | vesegisien || mga bisita |- | vigtigæn || mahalaga |- | Vinlant || Pinlandiya |- | vluor || plorina |- | vonnä || pag-asa / umaasa |- | vosvå || posporo |- | vrankim || pransyo |- | vrim || lakas / sigla |- | vrimlug || nanghihina / walang sigla |- | vrimlugling || nang walang kasigla-sigla |- | vrimskä || masigla / malakas |- | vrimskäaþ || pinakamasigla |- | vrimskäling || nang may kasiglaan |- | vrimskälingaþ || sa pinakamasiglang paraan |- | vrimskälingur || mas masigla |- | vrimskäur || mas masigla |- | vrimvå || puno ng sigla |- | vrimvåling || sa masiglang paraan |- | vrimö || nagpapasigla |- | vrimögølskä || nakapagpapasigla |- | vrimögølskäaþ || pinakanakapagpapasigla |- | vrimögølskäling || sa nakagigising na paraan |- | vrimögølskälingaþ || sa pinakanakapagpapasiglang paraan |- | vrimögølskälingur || mas nakapagpapasigla |- | vrimögølskäur || mas nakapagpapasigla |- | vänadim || banadyo |- | västäel || maghugas |- | västäon || hinugasan |- | västør || naghugas |- | vå || apat |- | Væriskøn || Kapuluang Faroe |- | våa || pang-apat |- | Vølkomosinki || Tuloy kayo / Maligayang pagdating |- | vør || tayo / kami |- | Webe || Web (Lumang termino; ginamit mula 2002 hanggang 2004) |- | xenon || senon |- | ytterbim || iterbyo |- | yttrim || itryo |- | Ålant || Kapuluang Åland |- | åv || walo |- | åva || ikawalo |- | þi || iyan / na |- | þorim || toryo |} ta4k4jnl7xvarpgmysp1iclvtgcdq7w 2213907 2213906 2026-06-29T12:11:39Z Jan Sepawi Tija (Jeffrey Diaz) 160787 2213907 wikitext text/x-wiki Ang '''Wikang''' '''Fyksian''' (bigkas: /fýk-syán/, katutubong pangalan: Vaijskäskhä) ay isang proyektong wika na sinimulan ni James Wong, ang tagalikha ng Fyksland, noong 1996.<ref>{{Cite web |title=Fyksian - Wikipedia, the free encyclopedia |url=http://en.wikipedia.org/wiki/Fyksian |access-date=2026-06-29 |website=en.wikipedia.org |language=en}}</ref> Dahil sa kasaysayan at heograpiya ng Fyksland, ang Fyksian ay isang wika na higit na naiimpluwensyahan (sa mga tuntunin ng bokabularyo) ng mga wikang [[Hermaniko]] at mga wikang [[Mga wikang Selta|Selta]], bagaman hindi ito direktang nauugnay sa iba pang mga wika sa etimolohiya. Bilang isang hiwalay na wika, ang gramatika ng Fyksian ay naglalaman ng mga elemento na katulad ng mga matatagpuan sa [[Wikang Finlandes]] (hal. kumplikadong sistema ng kaso), [[Wikang Tsino]] (hal. pagkakaiba ng panghalip), atbp. Ang Fyksian ay hindi nilayon na maging isang pantulong na wika. Ang pangunahing paggamit nito ay masining, dahil idinisenyo ito para sa panggagaya ng isang makatotohanang ngunit kathang-isip na wika at micronation. == Alpabeto at Ponolohiya == Ang Alpabetong Fyksian ay binubuo ng 29 na titik, kung saan 23 ay karaniwan sa [[alpabetong Latin]]. {| class="wikitable" style="text-align:center;" ! Letra !! Pagbigkas |- | Aa || /ɑ/ |- | Ää || /æ/ |- | Åå || /ɔ/ |- | Ææ || /eɪ/ |- |Bb |/b/ |- |Cc |/k/ |- | Dd || /d/ |- | Ee || /ɛ/ |- | Ff || /f/ |- | Gg || /ɡ/ |- | Hh || /h/ |- | Ii || /i/ |- | Jj || /j/ o /y/ |- | Kk || /k/ |- | Ll || /l/ |- | Mm || /m/ |- | Nn || /n/ |- | Oo || /o/ |- | Öö || /ɜ/ |- | Øø || /ø/ |- | Pp || /p/ |- | Rr || /r/ |- | Ss || /s/ |- | Tt || /t/ |- | Þþ || /θ/ |- | Uu || /u/ |- | Vv || /v/ |- |Ww |/w/ o /v/ |- |Xx |/ks/, /z/ o /s/ |- |Yy |/ü/, /u/ o /y/ |} == Gramatika == <big>'''Sistema ng Pandiwa'''</big> - '''Mga Boses''': Aktibo, Passive, at Middle (nagsasaad ng reflexive/reciprocal senses). - '''Mga Mood''': Indicative, Interrogative (magdagdag ng suffix, -ka), at Subjunctive (magdagdag ng suffix, -ki). - '''Mga Tense''': Mayroong 11 tenses para sa bawat mood, kabilang ang simple at compound forms gamit ang auxiliary verbs gaya ng hävøton. - '''Mga Uri ng Pandiwa''': Ang mga pandiwa ay ikinategorya bilang Malakas, Mahina, o Neuter (neuter na mga pandiwa ay nagbabago ng kahulugan ayon sa istilo ng conjugation). '''<big>Pang-uri sa Pang-abay</big>''' Ang mga pang-uri at pang-abay ay nabuo mula sa mga ugat ng pangngalan o pandiwa gamit ang mga tiyak na panlapi: '''-skä''': Bumubuo ng pang-uri mula sa isang pangngalan (hal., vrim "lakas" → vrimskä "masigla"). '''-ur''': Comparative suffix ("higit pa"). -aþ: Superlative suffix ("pinaka"). '''-ling''': Bumubuo ng pang-abay mula sa pang-uri (hal., vrimskäling "masigla"). '''-vå / -lug''': Mga suffix para sa "-full" at "-less". '''ö-''': Prefix na ginagamit para sa negasyon (hal., övrimskä "tamad"). == Leksikon == Nasa listahan na ito ang lahat ng salita sa wikang Fyksian. {| class="wikitable sortable" ! Fyksian !! Tagalog |- | aasn | arseniko |- | airg || pilak |- | aktim || aktinyo |- | aktimiden || mga aktinido |- | alum || aluminyo |- | alæn || lahat |- | amerikim || amerisyo |- | antimon || antimonyo |- | aoropim || uriopyo |- | argon || argon |- | astat || astatino |- | Auroppa || Europa |- | Aurøn || Aurøn (Ang pinakamaliit na anyo ng pera sa Fyksland) |- | avesen || mga patalastas / paunawa |- | barim || baryo |- | berkelim || berkelyo |- | beryllim || berilyo |- | bohrim || bohriyo |- | brom || bromina |- | californium || kalipornyo |- | curim || kuryo |- | darmstadtim || darmstadtyo |- | dubnim || dubniyo |- | dui || ito |- | dvo || dalawa |- | dvoa || pangalawa |- | dysprosim || disprosyo |- | Dänmark || Dinamarka |- | däp || malungkot |- | däpling || nang may kalungkutan |- | däpö || pinalulungkot |- | däpögølskä || nakalulungkot |- | däþeid || kalungkutan |- | eetaal || kumain |- | eetne || kumakain ako (babae) |- | eetnä || kumakain ako (lalaki) |- | eeton || kumain / kinain |- | eetonin || kinain |- | eetteen || kumakain sila (babae) |- | eetten || kumakain sila (lalaki) |- | eetter || kumakain |- | eetterin || kinakain |- | eetterinka-hij? || kinakain ba siya? |- | eetterka || kumakain ba? |- | eettig || kakain |- | eettigin || kakainin |- | eettigki || kakain sana |- | eettin || kinakain |- | eettonki || kumain sana |- | eettut || kumain na |- | eettutin || kinain na |- | eettutinki || kinain na sana |- | eettä || kumakain siya (lalaki) |- | eettäka-hij? || kumakain ba siya? |- | eettäka || kumakain ba? |- | ein || isa |- | eina || isang / una |- | einhen || unyon / pagkakaisa |- | einsteinium || ainstanyo |- | erbim || erbyo |- | fermim || permyo |- | flerovim || plerovyo |- | gaarvenklije || pamahalaan / gobyerno |- | gadolinim || gadolinyo |- | gjømanim || dyermanyo |- | goed || mabuti / maganda |- | goeda || masaya |- | goedstea || pinakamabuti |- | goedur || mas mabuti / pinakamabuti |- | gällim || galyo |- | hassim || hasyo |- | helim || helyo |- | hij || siya (lalaki) |- | hijsä || sila (mga lalaki) |- | huignon || nag-isip |- | huignut || nag-isip na |- | huignä || mag-isip |- | huigør || nag-iisip |- | Hutieku || Abril |- | hvam || boro |- | hvassevni || hidroheno |- | hvildenak || resolusyon |- | hvildønil || resolusyon |- | hvismut || bismuto |- | hvolvram || tungsten |- | hävnim || hapnyo |- | hävønon || naging / noon |- | hävøtig || magkakaroon |- | hävøtigin || magiging |- | hävøton || magkaroon |- | hävøtonki || nagkaroon sana |- | hävøtut || mayroon / nagkaroon |- | hävøtutka || mayroon ba? |- | höpeel || lumaktaw |- | hølmim || holmyo |- | hørvigtä || mga dukado |- | i || at / sa loob ng |- | ik || ako |- | indim || indyo |- | iod || yodo |- | iridim || iridyo |- | Iskti || Islandiya |- | Jaakot || Jacob |- | jen || bakal |- | Kaans || Olimpiko |- | Kaansä || Nagbabagang Balita |- | kaantoria || portal / tarangkahan |- | karaigpuim || kloro |- | Kemevniukæv || Talahalatang Pamana |- | kiesel || silikon |- | kohnäkijke || monarkiya / kaharian |- | kopiveuræktä || karapatang-ari |- | krom || kromyo |- | krypton || kripton |- | Kronøn || Kronøn (Ang pinakamalaking anyo ng pera sa Fyksland; 1 Kron = 10 Aur) |- | kupar || tanso |- | kvæløvni || nitroheno |- | kvøna || babae |- | kälim || potasyo |- | kædmin || kadmiyo |- | kælsim || kalsyo |- | köhl || karbon |- | köhvolt || kobalt |- | kölm || tatlo |- | kölma || pangatlo |- | köpønikim || kopernisyo |- | lantan || lantano |- | lantaniden || mga lantanido |- | lawrencim || lawrenso |- | liskhiede || kasaysayan |- | litim || lityo |- | livermorim || livermoryo |- | lutisim || lutesyo |- | läänton || mga bansa |- | Lækvogøn || Palasyo ng Lækvogøn (Ang Palasyo ng Hari ng Fyksland) |- | magnesim || magnesyo |- | meitnerim || meitneryo |- | mendelevim || mendelebyo |- | mit || kasama ang / may |- | molybdon || molibdeno |- | mågan || mangganso |- | negen || siyam |- | negena || pansiyam |- | neodym || neodimyo |- | neon || neon |- | nikl || nikel |- | niobim || niobyo |- | Njørdrir || Njord |- | nobelim || nobelyo |- | Norije || Norwega |- | nátrim || natriyo / sodyo |- | Nådene || Nordiko |- | næptunim || neptunyo |- | nætugåm || web / network |- | Nölaig || Pasko |- | og || o |- | oir || ginto |- | op || sa itaas ng |- | paasi || pasaporte |- | platina || platino |- | pliu || tingga |- | plutonim || plutonyo |- | praseodym || praseodimyo |- | promeþim || prometyo |- | protaktim || protaktinyo |- | pälladim || paladyo |- | pólonim || polonyo |- | raidim || radyo |- | raidon || radon |- | reijnim || renyo |- | rhodim || rodyo |- | ruhvdim || rubidyo |- | rutherfordim || rutherfordyo |- | ruþanim || rutenyo |- | ræktäinøn || mga karapatan |- | röntgenim || rontgenyo |- | røkæpænin || nakareserba |- | samarim || samaryo |- | seaborgim || seaborgiyo |- | seen || sampu |- | seena || ikasampu |- | seit || pito |- | seita || ikapito |- | selen || selenyo |- | side || site / websayt |- | sigtaal || tumanaw / tumingin |- | sigtäel || tumanaw / tingnan |- | sij || siya (babae) |- | sijsä || sila (mga babae) |- | sink || sink |- | sirim || seryo |- | sirkon || sirkonyo |- | sisim || sesyo |- | skandim || iskandyo |- | stovning || instituto |- | strontim || istronsyo |- | surøvni || oksiheno |- | Sverije || Suwesya |- | svæv || asupre |- | søg || paghahanap |- | søgall || maghanap |- | søgoa! || maghanap ka! |- | søs || anim |- | søsa || ikaanim |- | t'hävøtig || magkakaroon sa sarili |- | t'hävøton || nagkaroon sa sarili |- | t'hävøtut || mayroon sa sarili |- | t'västät || maligo / maghugas ng sarili |- | t'västätig || maliligo / maghuhugas ng sarili |- | t'västäton || naligo / naghugas ng sarili |- | t'västätut || nakaligo na sa sarili |- | t'västätør || naliligo / naghuhugas ng sarili |- | tallim || talyo |- | tantalum || tantalo |- | teillurim || teluryo |- | terbim || terbyo |- | tijv || lima |- | tijva || ikalima |- | tin || lata / tingga |- | titanim || titanyo |- | tæknitim || teknisyo |- | um || para / patungo sa |- | ununoctium || oganeson |- | ununpentium || moskabyo |- | ununseptium || tenesino |- | ununtrium || nihonyo |- | uraanim || uranyo |- | utijmä || oras / panahon |- | Vaijskä || Fyksland |- | Vaijskär || Fyksian |- | Vaijskäskhä || Wikang Fyksian |- | verde || mundo / daigdig |- | vesegisien || mga bisita |- | vigtigæn || mahalaga |- | Vinlant || Pinlandiya |- | vluor || plorina |- | vonnä || pag-asa / umaasa |- | vosvå || posporo |- | vrankim || pransyo |- | vrim || lakas / sigla |- | vrimlug || nanghihina / walang sigla |- | vrimlugling || nang walang kasigla-sigla |- | vrimskä || masigla / malakas |- | vrimskäaþ || pinakamasigla |- | vrimskäling || nang may kasiglaan |- | vrimskälingaþ || sa pinakamasiglang paraan |- | vrimskälingur || mas masigla |- | vrimskäur || mas masigla |- | vrimvå || puno ng sigla |- | vrimvåling || sa masiglang paraan |- | vrimö || nagpapasigla |- | vrimögølskä || nakapagpapasigla |- | vrimögølskäaþ || pinakanakapagpapasigla |- | vrimögølskäling || sa nakagigising na paraan |- | vrimögølskälingaþ || sa pinakanakapagpapasiglang paraan |- | vrimögølskälingur || mas nakapagpapasigla |- | vrimögølskäur || mas nakapagpapasigla |- | vänadim || banadyo |- | västäel || maghugas |- | västäon || hinugasan |- | västør || naghugas |- | vå || apat |- | Væriskøn || Kapuluang Faroe |- | våa || pang-apat |- | Vølkomosinki || Tuloy kayo / Maligayang pagdating |- | vør || tayo / kami |- | Webe || Web (Lumang termino; ginamit mula 2002 hanggang 2004) |- | xenon || senon |- | ytterbim || iterbyo |- | yttrim || itryo |- | Ålant || Kapuluang Åland |- | åv || walo |- | åva || ikawalo |- | þi || iyan / na |- | þorim || toryo |} ==Sanngunihan== ec73cob4zka33qcit7pdu3wcjhnqyn9 2213908 2213907 2026-06-29T12:17:24Z Jan Sepawi Tija (Jeffrey Diaz) 160787 added [[Category:Mga nilikhang wika]] using [[WP:HC|HotCat]] 2213908 wikitext text/x-wiki Ang '''Wikang''' '''Fyksian''' (bigkas: /fýk-syán/, katutubong pangalan: Vaijskäskhä) ay isang proyektong wika na sinimulan ni James Wong, ang tagalikha ng Fyksland, noong 1996.<ref>{{Cite web |title=Fyksian - Wikipedia, the free encyclopedia |url=http://en.wikipedia.org/wiki/Fyksian |access-date=2026-06-29 |website=en.wikipedia.org |language=en}}</ref> Dahil sa kasaysayan at heograpiya ng Fyksland, ang Fyksian ay isang wika na higit na naiimpluwensyahan (sa mga tuntunin ng bokabularyo) ng mga wikang [[Hermaniko]] at mga wikang [[Mga wikang Selta|Selta]], bagaman hindi ito direktang nauugnay sa iba pang mga wika sa etimolohiya. Bilang isang hiwalay na wika, ang gramatika ng Fyksian ay naglalaman ng mga elemento na katulad ng mga matatagpuan sa [[Wikang Finlandes]] (hal. kumplikadong sistema ng kaso), [[Wikang Tsino]] (hal. pagkakaiba ng panghalip), atbp. Ang Fyksian ay hindi nilayon na maging isang pantulong na wika. Ang pangunahing paggamit nito ay masining, dahil idinisenyo ito para sa panggagaya ng isang makatotohanang ngunit kathang-isip na wika at micronation. == Alpabeto at Ponolohiya == Ang Alpabetong Fyksian ay binubuo ng 29 na titik, kung saan 23 ay karaniwan sa [[alpabetong Latin]]. {| class="wikitable" style="text-align:center;" ! Letra !! Pagbigkas |- | Aa || /ɑ/ |- | Ää || /æ/ |- | Åå || /ɔ/ |- | Ææ || /eɪ/ |- |Bb |/b/ |- |Cc |/k/ |- | Dd || /d/ |- | Ee || /ɛ/ |- | Ff || /f/ |- | Gg || /ɡ/ |- | Hh || /h/ |- | Ii || /i/ |- | Jj || /j/ o /y/ |- | Kk || /k/ |- | Ll || /l/ |- | Mm || /m/ |- | Nn || /n/ |- | Oo || /o/ |- | Öö || /ɜ/ |- | Øø || /ø/ |- | Pp || /p/ |- | Rr || /r/ |- | Ss || /s/ |- | Tt || /t/ |- | Þþ || /θ/ |- | Uu || /u/ |- | Vv || /v/ |- |Ww |/w/ o /v/ |- |Xx |/ks/, /z/ o /s/ |- |Yy |/ü/, /u/ o /y/ |} == Gramatika == <big>'''Sistema ng Pandiwa'''</big> - '''Mga Boses''': Aktibo, Passive, at Middle (nagsasaad ng reflexive/reciprocal senses). - '''Mga Mood''': Indicative, Interrogative (magdagdag ng suffix, -ka), at Subjunctive (magdagdag ng suffix, -ki). - '''Mga Tense''': Mayroong 11 tenses para sa bawat mood, kabilang ang simple at compound forms gamit ang auxiliary verbs gaya ng hävøton. - '''Mga Uri ng Pandiwa''': Ang mga pandiwa ay ikinategorya bilang Malakas, Mahina, o Neuter (neuter na mga pandiwa ay nagbabago ng kahulugan ayon sa istilo ng conjugation). '''<big>Pang-uri sa Pang-abay</big>''' Ang mga pang-uri at pang-abay ay nabuo mula sa mga ugat ng pangngalan o pandiwa gamit ang mga tiyak na panlapi: '''-skä''': Bumubuo ng pang-uri mula sa isang pangngalan (hal., vrim "lakas" → vrimskä "masigla"). '''-ur''': Comparative suffix ("higit pa"). -aþ: Superlative suffix ("pinaka"). '''-ling''': Bumubuo ng pang-abay mula sa pang-uri (hal., vrimskäling "masigla"). '''-vå / -lug''': Mga suffix para sa "-full" at "-less". '''ö-''': Prefix na ginagamit para sa negasyon (hal., övrimskä "tamad"). == Leksikon == Nasa listahan na ito ang lahat ng salita sa wikang Fyksian. {| class="wikitable sortable" ! Fyksian !! Tagalog |- | aasn | arseniko |- | airg || pilak |- | aktim || aktinyo |- | aktimiden || mga aktinido |- | alum || aluminyo |- | alæn || lahat |- | amerikim || amerisyo |- | antimon || antimonyo |- | aoropim || uriopyo |- | argon || argon |- | astat || astatino |- | Auroppa || Europa |- | Aurøn || Aurøn (Ang pinakamaliit na anyo ng pera sa Fyksland) |- | avesen || mga patalastas / paunawa |- | barim || baryo |- | berkelim || berkelyo |- | beryllim || berilyo |- | bohrim || bohriyo |- | brom || bromina |- | californium || kalipornyo |- | curim || kuryo |- | darmstadtim || darmstadtyo |- | dubnim || dubniyo |- | dui || ito |- | dvo || dalawa |- | dvoa || pangalawa |- | dysprosim || disprosyo |- | Dänmark || Dinamarka |- | däp || malungkot |- | däpling || nang may kalungkutan |- | däpö || pinalulungkot |- | däpögølskä || nakalulungkot |- | däþeid || kalungkutan |- | eetaal || kumain |- | eetne || kumakain ako (babae) |- | eetnä || kumakain ako (lalaki) |- | eeton || kumain / kinain |- | eetonin || kinain |- | eetteen || kumakain sila (babae) |- | eetten || kumakain sila (lalaki) |- | eetter || kumakain |- | eetterin || kinakain |- | eetterinka-hij? || kinakain ba siya? |- | eetterka || kumakain ba? |- | eettig || kakain |- | eettigin || kakainin |- | eettigki || kakain sana |- | eettin || kinakain |- | eettonki || kumain sana |- | eettut || kumain na |- | eettutin || kinain na |- | eettutinki || kinain na sana |- | eettä || kumakain siya (lalaki) |- | eettäka-hij? || kumakain ba siya? |- | eettäka || kumakain ba? |- | ein || isa |- | eina || isang / una |- | einhen || unyon / pagkakaisa |- | einsteinium || ainstanyo |- | erbim || erbyo |- | fermim || permyo |- | flerovim || plerovyo |- | gaarvenklije || pamahalaan / gobyerno |- | gadolinim || gadolinyo |- | gjømanim || dyermanyo |- | goed || mabuti / maganda |- | goeda || masaya |- | goedstea || pinakamabuti |- | goedur || mas mabuti / pinakamabuti |- | gällim || galyo |- | hassim || hasyo |- | helim || helyo |- | hij || siya (lalaki) |- | hijsä || sila (mga lalaki) |- | huignon || nag-isip |- | huignut || nag-isip na |- | huignä || mag-isip |- | huigør || nag-iisip |- | Hutieku || Abril |- | hvam || boro |- | hvassevni || hidroheno |- | hvildenak || resolusyon |- | hvildønil || resolusyon |- | hvismut || bismuto |- | hvolvram || tungsten |- | hävnim || hapnyo |- | hävønon || naging / noon |- | hävøtig || magkakaroon |- | hävøtigin || magiging |- | hävøton || magkaroon |- | hävøtonki || nagkaroon sana |- | hävøtut || mayroon / nagkaroon |- | hävøtutka || mayroon ba? |- | höpeel || lumaktaw |- | hølmim || holmyo |- | hørvigtä || mga dukado |- | i || at / sa loob ng |- | ik || ako |- | indim || indyo |- | iod || yodo |- | iridim || iridyo |- | Iskti || Islandiya |- | Jaakot || Jacob |- | jen || bakal |- | Kaans || Olimpiko |- | Kaansä || Nagbabagang Balita |- | kaantoria || portal / tarangkahan |- | karaigpuim || kloro |- | Kemevniukæv || Talahalatang Pamana |- | kiesel || silikon |- | kohnäkijke || monarkiya / kaharian |- | kopiveuræktä || karapatang-ari |- | krom || kromyo |- | krypton || kripton |- | Kronøn || Kronøn (Ang pinakamalaking anyo ng pera sa Fyksland; 1 Kron = 10 Aur) |- | kupar || tanso |- | kvæløvni || nitroheno |- | kvøna || babae |- | kälim || potasyo |- | kædmin || kadmiyo |- | kælsim || kalsyo |- | köhl || karbon |- | köhvolt || kobalt |- | kölm || tatlo |- | kölma || pangatlo |- | köpønikim || kopernisyo |- | lantan || lantano |- | lantaniden || mga lantanido |- | lawrencim || lawrenso |- | liskhiede || kasaysayan |- | litim || lityo |- | livermorim || livermoryo |- | lutisim || lutesyo |- | läänton || mga bansa |- | Lækvogøn || Palasyo ng Lækvogøn (Ang Palasyo ng Hari ng Fyksland) |- | magnesim || magnesyo |- | meitnerim || meitneryo |- | mendelevim || mendelebyo |- | mit || kasama ang / may |- | molybdon || molibdeno |- | mågan || mangganso |- | negen || siyam |- | negena || pansiyam |- | neodym || neodimyo |- | neon || neon |- | nikl || nikel |- | niobim || niobyo |- | Njørdrir || Njord |- | nobelim || nobelyo |- | Norije || Norwega |- | nátrim || natriyo / sodyo |- | Nådene || Nordiko |- | næptunim || neptunyo |- | nætugåm || web / network |- | Nölaig || Pasko |- | og || o |- | oir || ginto |- | op || sa itaas ng |- | paasi || pasaporte |- | platina || platino |- | pliu || tingga |- | plutonim || plutonyo |- | praseodym || praseodimyo |- | promeþim || prometyo |- | protaktim || protaktinyo |- | pälladim || paladyo |- | pólonim || polonyo |- | raidim || radyo |- | raidon || radon |- | reijnim || renyo |- | rhodim || rodyo |- | ruhvdim || rubidyo |- | rutherfordim || rutherfordyo |- | ruþanim || rutenyo |- | ræktäinøn || mga karapatan |- | röntgenim || rontgenyo |- | røkæpænin || nakareserba |- | samarim || samaryo |- | seaborgim || seaborgiyo |- | seen || sampu |- | seena || ikasampu |- | seit || pito |- | seita || ikapito |- | selen || selenyo |- | side || site / websayt |- | sigtaal || tumanaw / tumingin |- | sigtäel || tumanaw / tingnan |- | sij || siya (babae) |- | sijsä || sila (mga babae) |- | sink || sink |- | sirim || seryo |- | sirkon || sirkonyo |- | sisim || sesyo |- | skandim || iskandyo |- | stovning || instituto |- | strontim || istronsyo |- | surøvni || oksiheno |- | Sverije || Suwesya |- | svæv || asupre |- | søg || paghahanap |- | søgall || maghanap |- | søgoa! || maghanap ka! |- | søs || anim |- | søsa || ikaanim |- | t'hävøtig || magkakaroon sa sarili |- | t'hävøton || nagkaroon sa sarili |- | t'hävøtut || mayroon sa sarili |- | t'västät || maligo / maghugas ng sarili |- | t'västätig || maliligo / maghuhugas ng sarili |- | t'västäton || naligo / naghugas ng sarili |- | t'västätut || nakaligo na sa sarili |- | t'västätør || naliligo / naghuhugas ng sarili |- | tallim || talyo |- | tantalum || tantalo |- | teillurim || teluryo |- | terbim || terbyo |- | tijv || lima |- | tijva || ikalima |- | tin || lata / tingga |- | titanim || titanyo |- | tæknitim || teknisyo |- | um || para / patungo sa |- | ununoctium || oganeson |- | ununpentium || moskabyo |- | ununseptium || tenesino |- | ununtrium || nihonyo |- | uraanim || uranyo |- | utijmä || oras / panahon |- | Vaijskä || Fyksland |- | Vaijskär || Fyksian |- | Vaijskäskhä || Wikang Fyksian |- | verde || mundo / daigdig |- | vesegisien || mga bisita |- | vigtigæn || mahalaga |- | Vinlant || Pinlandiya |- | vluor || plorina |- | vonnä || pag-asa / umaasa |- | vosvå || posporo |- | vrankim || pransyo |- | vrim || lakas / sigla |- | vrimlug || nanghihina / walang sigla |- | vrimlugling || nang walang kasigla-sigla |- | vrimskä || masigla / malakas |- | vrimskäaþ || pinakamasigla |- | vrimskäling || nang may kasiglaan |- | vrimskälingaþ || sa pinakamasiglang paraan |- | vrimskälingur || mas masigla |- | vrimskäur || mas masigla |- | vrimvå || puno ng sigla |- | vrimvåling || sa masiglang paraan |- | vrimö || nagpapasigla |- | vrimögølskä || nakapagpapasigla |- | vrimögølskäaþ || pinakanakapagpapasigla |- | vrimögølskäling || sa nakagigising na paraan |- | vrimögølskälingaþ || sa pinakanakapagpapasiglang paraan |- | vrimögølskälingur || mas nakapagpapasigla |- | vrimögølskäur || mas nakapagpapasigla |- | vänadim || banadyo |- | västäel || maghugas |- | västäon || hinugasan |- | västør || naghugas |- | vå || apat |- | Væriskøn || Kapuluang Faroe |- | våa || pang-apat |- | Vølkomosinki || Tuloy kayo / Maligayang pagdating |- | vør || tayo / kami |- | Webe || Web (Lumang termino; ginamit mula 2002 hanggang 2004) |- | xenon || senon |- | ytterbim || iterbyo |- | yttrim || itryo |- | Ålant || Kapuluang Åland |- | åv || walo |- | åva || ikawalo |- | þi || iyan / na |- | þorim || toryo |} ==Sanngunihan== [[Kategorya:Mga nilikhang wika]] 7j0x54vuhchxbh95j1k0tlop7w05b5l 2213909 2213908 2026-06-29T12:18:11Z Jan Sepawi Tija (Jeffrey Diaz) 160787 2213909 wikitext text/x-wiki Ang '''Wikang''' '''Fyksian''' (bigkas: /fýk-syán/) ay isang proyektong wika na sinimulan ni James Wong, ang tagalikha ng Fyksland, noong 1996.<ref>{{Cite web |title=Fyksian - Wikipedia, the free encyclopedia |url=http://en.wikipedia.org/wiki/Fyksian |access-date=2026-06-29 |website=en.wikipedia.org |language=en}}</ref> Dahil sa kasaysayan at heograpiya ng Fyksland, ang Fyksian ay isang wika na higit na naiimpluwensyahan (sa mga tuntunin ng bokabularyo) ng mga wikang [[Hermaniko]] at mga wikang [[Mga wikang Selta|Selta]], bagaman hindi ito direktang nauugnay sa iba pang mga wika sa etimolohiya. Bilang isang hiwalay na wika, ang gramatika ng Fyksian ay naglalaman ng mga elemento na katulad ng mga matatagpuan sa [[Wikang Finlandes]] (hal. kumplikadong sistema ng kaso), [[Wikang Tsino]] (hal. pagkakaiba ng panghalip), atbp. Ang Fyksian ay hindi nilayon na maging isang pantulong na wika. Ang pangunahing paggamit nito ay masining, dahil idinisenyo ito para sa panggagaya ng isang makatotohanang ngunit kathang-isip na wika at micronation. == Alpabeto at Ponolohiya == Ang Alpabetong Fyksian ay binubuo ng 29 na titik, kung saan 23 ay karaniwan sa [[alpabetong Latin]]. {| class="wikitable" style="text-align:center;" ! Letra !! Pagbigkas |- | Aa || /ɑ/ |- | Ää || /æ/ |- | Åå || /ɔ/ |- | Ææ || /eɪ/ |- |Bb |/b/ |- |Cc |/k/ |- | Dd || /d/ |- | Ee || /ɛ/ |- | Ff || /f/ |- | Gg || /ɡ/ |- | Hh || /h/ |- | Ii || /i/ |- | Jj || /j/ o /y/ |- | Kk || /k/ |- | Ll || /l/ |- | Mm || /m/ |- | Nn || /n/ |- | Oo || /o/ |- | Öö || /ɜ/ |- | Øø || /ø/ |- | Pp || /p/ |- | Rr || /r/ |- | Ss || /s/ |- | Tt || /t/ |- | Þþ || /θ/ |- | Uu || /u/ |- | Vv || /v/ |- |Ww |/w/ o /v/ |- |Xx |/ks/, /z/ o /s/ |- |Yy |/ü/, /u/ o /y/ |} == Gramatika == <big>'''Sistema ng Pandiwa'''</big> - '''Mga Boses''': Aktibo, Passive, at Middle (nagsasaad ng reflexive/reciprocal senses). - '''Mga Mood''': Indicative, Interrogative (magdagdag ng suffix, -ka), at Subjunctive (magdagdag ng suffix, -ki). - '''Mga Tense''': Mayroong 11 tenses para sa bawat mood, kabilang ang simple at compound forms gamit ang auxiliary verbs gaya ng hävøton. - '''Mga Uri ng Pandiwa''': Ang mga pandiwa ay ikinategorya bilang Malakas, Mahina, o Neuter (neuter na mga pandiwa ay nagbabago ng kahulugan ayon sa istilo ng conjugation). '''<big>Pang-uri sa Pang-abay</big>''' Ang mga pang-uri at pang-abay ay nabuo mula sa mga ugat ng pangngalan o pandiwa gamit ang mga tiyak na panlapi: '''-skä''': Bumubuo ng pang-uri mula sa isang pangngalan (hal., vrim "lakas" → vrimskä "masigla"). '''-ur''': Comparative suffix ("higit pa"). -aþ: Superlative suffix ("pinaka"). '''-ling''': Bumubuo ng pang-abay mula sa pang-uri (hal., vrimskäling "masigla"). '''-vå / -lug''': Mga suffix para sa "-full" at "-less". '''ö-''': Prefix na ginagamit para sa negasyon (hal., övrimskä "tamad"). == Leksikon == Nasa listahan na ito ang lahat ng salita sa wikang Fyksian. {| class="wikitable sortable" ! Fyksian !! Tagalog |- | aasn | arseniko |- | airg || pilak |- | aktim || aktinyo |- | aktimiden || mga aktinido |- | alum || aluminyo |- | alæn || lahat |- | amerikim || amerisyo |- | antimon || antimonyo |- | aoropim || uriopyo |- | argon || argon |- | astat || astatino |- | Auroppa || Europa |- | Aurøn || Aurøn (Ang pinakamaliit na anyo ng pera sa Fyksland) |- | avesen || mga patalastas / paunawa |- | barim || baryo |- | berkelim || berkelyo |- | beryllim || berilyo |- | bohrim || bohriyo |- | brom || bromina |- | californium || kalipornyo |- | curim || kuryo |- | darmstadtim || darmstadtyo |- | dubnim || dubniyo |- | dui || ito |- | dvo || dalawa |- | dvoa || pangalawa |- | dysprosim || disprosyo |- | Dänmark || Dinamarka |- | däp || malungkot |- | däpling || nang may kalungkutan |- | däpö || pinalulungkot |- | däpögølskä || nakalulungkot |- | däþeid || kalungkutan |- | eetaal || kumain |- | eetne || kumakain ako (babae) |- | eetnä || kumakain ako (lalaki) |- | eeton || kumain / kinain |- | eetonin || kinain |- | eetteen || kumakain sila (babae) |- | eetten || kumakain sila (lalaki) |- | eetter || kumakain |- | eetterin || kinakain |- | eetterinka-hij? || kinakain ba siya? |- | eetterka || kumakain ba? |- | eettig || kakain |- | eettigin || kakainin |- | eettigki || kakain sana |- | eettin || kinakain |- | eettonki || kumain sana |- | eettut || kumain na |- | eettutin || kinain na |- | eettutinki || kinain na sana |- | eettä || kumakain siya (lalaki) |- | eettäka-hij? || kumakain ba siya? |- | eettäka || kumakain ba? |- | ein || isa |- | eina || isang / una |- | einhen || unyon / pagkakaisa |- | einsteinium || ainstanyo |- | erbim || erbyo |- | fermim || permyo |- | flerovim || plerovyo |- | gaarvenklije || pamahalaan / gobyerno |- | gadolinim || gadolinyo |- | gjømanim || dyermanyo |- | goed || mabuti / maganda |- | goeda || masaya |- | goedstea || pinakamabuti |- | goedur || mas mabuti / pinakamabuti |- | gällim || galyo |- | hassim || hasyo |- | helim || helyo |- | hij || siya (lalaki) |- | hijsä || sila (mga lalaki) |- | huignon || nag-isip |- | huignut || nag-isip na |- | huignä || mag-isip |- | huigør || nag-iisip |- | Hutieku || Abril |- | hvam || boro |- | hvassevni || hidroheno |- | hvildenak || resolusyon |- | hvildønil || resolusyon |- | hvismut || bismuto |- | hvolvram || tungsten |- | hävnim || hapnyo |- | hävønon || naging / noon |- | hävøtig || magkakaroon |- | hävøtigin || magiging |- | hävøton || magkaroon |- | hävøtonki || nagkaroon sana |- | hävøtut || mayroon / nagkaroon |- | hävøtutka || mayroon ba? |- | höpeel || lumaktaw |- | hølmim || holmyo |- | hørvigtä || mga dukado |- | i || at / sa loob ng |- | ik || ako |- | indim || indyo |- | iod || yodo |- | iridim || iridyo |- | Iskti || Islandiya |- | Jaakot || Jacob |- | jen || bakal |- | Kaans || Olimpiko |- | Kaansä || Nagbabagang Balita |- | kaantoria || portal / tarangkahan |- | karaigpuim || kloro |- | Kemevniukæv || Talahalatang Pamana |- | kiesel || silikon |- | kohnäkijke || monarkiya / kaharian |- | kopiveuræktä || karapatang-ari |- | krom || kromyo |- | krypton || kripton |- | Kronøn || Kronøn (Ang pinakamalaking anyo ng pera sa Fyksland; 1 Kron = 10 Aur) |- | kupar || tanso |- | kvæløvni || nitroheno |- | kvøna || babae |- | kälim || potasyo |- | kædmin || kadmiyo |- | kælsim || kalsyo |- | köhl || karbon |- | köhvolt || kobalt |- | kölm || tatlo |- | kölma || pangatlo |- | köpønikim || kopernisyo |- | lantan || lantano |- | lantaniden || mga lantanido |- | lawrencim || lawrenso |- | liskhiede || kasaysayan |- | litim || lityo |- | livermorim || livermoryo |- | lutisim || lutesyo |- | läänton || mga bansa |- | Lækvogøn || Palasyo ng Lækvogøn (Ang Palasyo ng Hari ng Fyksland) |- | magnesim || magnesyo |- | meitnerim || meitneryo |- | mendelevim || mendelebyo |- | mit || kasama ang / may |- | molybdon || molibdeno |- | mågan || mangganso |- | negen || siyam |- | negena || pansiyam |- | neodym || neodimyo |- | neon || neon |- | nikl || nikel |- | niobim || niobyo |- | Njørdrir || Njord |- | nobelim || nobelyo |- | Norije || Norwega |- | nátrim || natriyo / sodyo |- | Nådene || Nordiko |- | næptunim || neptunyo |- | nætugåm || web / network |- | Nölaig || Pasko |- | og || o |- | oir || ginto |- | op || sa itaas ng |- | paasi || pasaporte |- | platina || platino |- | pliu || tingga |- | plutonim || plutonyo |- | praseodym || praseodimyo |- | promeþim || prometyo |- | protaktim || protaktinyo |- | pälladim || paladyo |- | pólonim || polonyo |- | raidim || radyo |- | raidon || radon |- | reijnim || renyo |- | rhodim || rodyo |- | ruhvdim || rubidyo |- | rutherfordim || rutherfordyo |- | ruþanim || rutenyo |- | ræktäinøn || mga karapatan |- | röntgenim || rontgenyo |- | røkæpænin || nakareserba |- | samarim || samaryo |- | seaborgim || seaborgiyo |- | seen || sampu |- | seena || ikasampu |- | seit || pito |- | seita || ikapito |- | selen || selenyo |- | side || site / websayt |- | sigtaal || tumanaw / tumingin |- | sigtäel || tumanaw / tingnan |- | sij || siya (babae) |- | sijsä || sila (mga babae) |- | sink || sink |- | sirim || seryo |- | sirkon || sirkonyo |- | sisim || sesyo |- | skandim || iskandyo |- | stovning || instituto |- | strontim || istronsyo |- | surøvni || oksiheno |- | Sverije || Suwesya |- | svæv || asupre |- | søg || paghahanap |- | søgall || maghanap |- | søgoa! || maghanap ka! |- | søs || anim |- | søsa || ikaanim |- | t'hävøtig || magkakaroon sa sarili |- | t'hävøton || nagkaroon sa sarili |- | t'hävøtut || mayroon sa sarili |- | t'västät || maligo / maghugas ng sarili |- | t'västätig || maliligo / maghuhugas ng sarili |- | t'västäton || naligo / naghugas ng sarili |- | t'västätut || nakaligo na sa sarili |- | t'västätør || naliligo / naghuhugas ng sarili |- | tallim || talyo |- | tantalum || tantalo |- | teillurim || teluryo |- | terbim || terbyo |- | tijv || lima |- | tijva || ikalima |- | tin || lata / tingga |- | titanim || titanyo |- | tæknitim || teknisyo |- | um || para / patungo sa |- | ununoctium || oganeson |- | ununpentium || moskabyo |- | ununseptium || tenesino |- | ununtrium || nihonyo |- | uraanim || uranyo |- | utijmä || oras / panahon |- | Vaijskä || Fyksland |- | Vaijskär || Fyksian |- | Vaijskäskhä || Wikang Fyksian |- | verde || mundo / daigdig |- | vesegisien || mga bisita |- | vigtigæn || mahalaga |- | Vinlant || Pinlandiya |- | vluor || plorina |- | vonnä || pag-asa / umaasa |- | vosvå || posporo |- | vrankim || pransyo |- | vrim || lakas / sigla |- | vrimlug || nanghihina / walang sigla |- | vrimlugling || nang walang kasigla-sigla |- | vrimskä || masigla / malakas |- | vrimskäaþ || pinakamasigla |- | vrimskäling || nang may kasiglaan |- | vrimskälingaþ || sa pinakamasiglang paraan |- | vrimskälingur || mas masigla |- | vrimskäur || mas masigla |- | vrimvå || puno ng sigla |- | vrimvåling || sa masiglang paraan |- | vrimö || nagpapasigla |- | vrimögølskä || nakapagpapasigla |- | vrimögølskäaþ || pinakanakapagpapasigla |- | vrimögølskäling || sa nakagigising na paraan |- | vrimögølskälingaþ || sa pinakanakapagpapasiglang paraan |- | vrimögølskälingur || mas nakapagpapasigla |- | vrimögølskäur || mas nakapagpapasigla |- | vänadim || banadyo |- | västäel || maghugas |- | västäon || hinugasan |- | västør || naghugas |- | vå || apat |- | Væriskøn || Kapuluang Faroe |- | våa || pang-apat |- | Vølkomosinki || Tuloy kayo / Maligayang pagdating |- | vør || tayo / kami |- | Webe || Web (Lumang termino; ginamit mula 2002 hanggang 2004) |- | xenon || senon |- | ytterbim || iterbyo |- | yttrim || itryo |- | Ålant || Kapuluang Åland |- | åv || walo |- | åva || ikawalo |- | þi || iyan / na |- | þorim || toryo |} ==Sanngunihan== [[Kategorya:Mga nilikhang wika]] 6012pcdkd63peurrwlms7erwvtgh3l1 2213910 2213909 2026-06-29T12:19:28Z Jan Sepawi Tija (Jeffrey Diaz) 160787 /* */ 2213910 wikitext text/x-wiki Ang '''Wikang''' '''Fyksian''' (bigkas: /fýk-syán/)<ref>Wikang Fyksian: Vaijskäskhä</ref> ay isang proyektong wika na sinimulan ni James Wong, ang tagalikha ng Fyksland, noong 1996.<ref>{{Cite web |title=Fyksian - Wikipedia, the free encyclopedia |url=http://en.wikipedia.org/wiki/Fyksian |access-date=2026-06-29 |website=en.wikipedia.org |language=en}}</ref> Dahil sa kasaysayan at heograpiya ng Fyksland, ang Fyksian ay isang wika na higit na naiimpluwensyahan (sa mga tuntunin ng bokabularyo) ng mga wikang [[Hermaniko]] at mga wikang [[Mga wikang Selta|Selta]], bagaman hindi ito direktang nauugnay sa iba pang mga wika sa etimolohiya. Bilang isang hiwalay na wika, ang gramatika ng Fyksian ay naglalaman ng mga elemento na katulad ng mga matatagpuan sa [[Wikang Finlandes]] (hal. kumplikadong sistema ng kaso), [[Wikang Tsino]] (hal. pagkakaiba ng panghalip), atbp. Ang Fyksian ay hindi nilayon na maging isang pantulong na wika. Ang pangunahing paggamit nito ay masining, dahil idinisenyo ito para sa panggagaya ng isang makatotohanang ngunit kathang-isip na wika at micronation. == Alpabeto at Ponolohiya == Ang Alpabetong Fyksian ay binubuo ng 29 na titik, kung saan 23 ay karaniwan sa [[alpabetong Latin]]. {| class="wikitable" style="text-align:center;" ! Letra !! Pagbigkas |- | Aa || /ɑ/ |- | Ää || /æ/ |- | Åå || /ɔ/ |- | Ææ || /eɪ/ |- |Bb |/b/ |- |Cc |/k/ |- | Dd || /d/ |- | Ee || /ɛ/ |- | Ff || /f/ |- | Gg || /ɡ/ |- | Hh || /h/ |- | Ii || /i/ |- | Jj || /j/ o /y/ |- | Kk || /k/ |- | Ll || /l/ |- | Mm || /m/ |- | Nn || /n/ |- | Oo || /o/ |- | Öö || /ɜ/ |- | Øø || /ø/ |- | Pp || /p/ |- | Rr || /r/ |- | Ss || /s/ |- | Tt || /t/ |- | Þþ || /θ/ |- | Uu || /u/ |- | Vv || /v/ |- |Ww |/w/ o /v/ |- |Xx |/ks/, /z/ o /s/ |- |Yy |/ü/, /u/ o /y/ |} == Gramatika == <big>'''Sistema ng Pandiwa'''</big> - '''Mga Boses''': Aktibo, Passive, at Middle (nagsasaad ng reflexive/reciprocal senses). - '''Mga Mood''': Indicative, Interrogative (magdagdag ng suffix, -ka), at Subjunctive (magdagdag ng suffix, -ki). - '''Mga Tense''': Mayroong 11 tenses para sa bawat mood, kabilang ang simple at compound forms gamit ang auxiliary verbs gaya ng hävøton. - '''Mga Uri ng Pandiwa''': Ang mga pandiwa ay ikinategorya bilang Malakas, Mahina, o Neuter (neuter na mga pandiwa ay nagbabago ng kahulugan ayon sa istilo ng conjugation). '''<big>Pang-uri sa Pang-abay</big>''' Ang mga pang-uri at pang-abay ay nabuo mula sa mga ugat ng pangngalan o pandiwa gamit ang mga tiyak na panlapi: '''-skä''': Bumubuo ng pang-uri mula sa isang pangngalan (hal., vrim "lakas" → vrimskä "masigla"). '''-ur''': Comparative suffix ("higit pa"). -aþ: Superlative suffix ("pinaka"). '''-ling''': Bumubuo ng pang-abay mula sa pang-uri (hal., vrimskäling "masigla"). '''-vå / -lug''': Mga suffix para sa "-full" at "-less". '''ö-''': Prefix na ginagamit para sa negasyon (hal., övrimskä "tamad"). == Leksikon == Nasa listahan na ito ang lahat ng salita sa wikang Fyksian. {| class="wikitable sortable" ! Fyksian !! Tagalog |- | aasn | arseniko |- | airg || pilak |- | aktim || aktinyo |- | aktimiden || mga aktinido |- | alum || aluminyo |- | alæn || lahat |- | amerikim || amerisyo |- | antimon || antimonyo |- | aoropim || uriopyo |- | argon || argon |- | astat || astatino |- | Auroppa || Europa |- | Aurøn || Aurøn (Ang pinakamaliit na anyo ng pera sa Fyksland) |- | avesen || mga patalastas / paunawa |- | barim || baryo |- | berkelim || berkelyo |- | beryllim || berilyo |- | bohrim || bohriyo |- | brom || bromina |- | californium || kalipornyo |- | curim || kuryo |- | darmstadtim || darmstadtyo |- | dubnim || dubniyo |- | dui || ito |- | dvo || dalawa |- | dvoa || pangalawa |- | dysprosim || disprosyo |- | Dänmark || Dinamarka |- | däp || malungkot |- | däpling || nang may kalungkutan |- | däpö || pinalulungkot |- | däpögølskä || nakalulungkot |- | däþeid || kalungkutan |- | eetaal || kumain |- | eetne || kumakain ako (babae) |- | eetnä || kumakain ako (lalaki) |- | eeton || kumain / kinain |- | eetonin || kinain |- | eetteen || kumakain sila (babae) |- | eetten || kumakain sila (lalaki) |- | eetter || kumakain |- | eetterin || kinakain |- | eetterinka-hij? || kinakain ba siya? |- | eetterka || kumakain ba? |- | eettig || kakain |- | eettigin || kakainin |- | eettigki || kakain sana |- | eettin || kinakain |- | eettonki || kumain sana |- | eettut || kumain na |- | eettutin || kinain na |- | eettutinki || kinain na sana |- | eettä || kumakain siya (lalaki) |- | eettäka-hij? || kumakain ba siya? |- | eettäka || kumakain ba? |- | ein || isa |- | eina || isang / una |- | einhen || unyon / pagkakaisa |- | einsteinium || ainstanyo |- | erbim || erbyo |- | fermim || permyo |- | flerovim || plerovyo |- | gaarvenklije || pamahalaan / gobyerno |- | gadolinim || gadolinyo |- | gjømanim || dyermanyo |- | goed || mabuti / maganda |- | goeda || masaya |- | goedstea || pinakamabuti |- | goedur || mas mabuti / pinakamabuti |- | gällim || galyo |- | hassim || hasyo |- | helim || helyo |- | hij || siya (lalaki) |- | hijsä || sila (mga lalaki) |- | huignon || nag-isip |- | huignut || nag-isip na |- | huignä || mag-isip |- | huigør || nag-iisip |- | Hutieku || Abril |- | hvam || boro |- | hvassevni || hidroheno |- | hvildenak || resolusyon |- | hvildønil || resolusyon |- | hvismut || bismuto |- | hvolvram || tungsten |- | hävnim || hapnyo |- | hävønon || naging / noon |- | hävøtig || magkakaroon |- | hävøtigin || magiging |- | hävøton || magkaroon |- | hävøtonki || nagkaroon sana |- | hävøtut || mayroon / nagkaroon |- | hävøtutka || mayroon ba? |- | höpeel || lumaktaw |- | hølmim || holmyo |- | hørvigtä || mga dukado |- | i || at / sa loob ng |- | ik || ako |- | indim || indyo |- | iod || yodo |- | iridim || iridyo |- | Iskti || Islandiya |- | Jaakot || Jacob |- | jen || bakal |- | Kaans || Olimpiko |- | Kaansä || Nagbabagang Balita |- | kaantoria || portal / tarangkahan |- | karaigpuim || kloro |- | Kemevniukæv || Talahalatang Pamana |- | kiesel || silikon |- | kohnäkijke || monarkiya / kaharian |- | kopiveuræktä || karapatang-ari |- | krom || kromyo |- | krypton || kripton |- | Kronøn || Kronøn (Ang pinakamalaking anyo ng pera sa Fyksland; 1 Kron = 10 Aur) |- | kupar || tanso |- | kvæløvni || nitroheno |- | kvøna || babae |- | kälim || potasyo |- | kædmin || kadmiyo |- | kælsim || kalsyo |- | köhl || karbon |- | köhvolt || kobalt |- | kölm || tatlo |- | kölma || pangatlo |- | köpønikim || kopernisyo |- | lantan || lantano |- | lantaniden || mga lantanido |- | lawrencim || lawrenso |- | liskhiede || kasaysayan |- | litim || lityo |- | livermorim || livermoryo |- | lutisim || lutesyo |- | läänton || mga bansa |- | Lækvogøn || Palasyo ng Lækvogøn (Ang Palasyo ng Hari ng Fyksland) |- | magnesim || magnesyo |- | meitnerim || meitneryo |- | mendelevim || mendelebyo |- | mit || kasama ang / may |- | molybdon || molibdeno |- | mågan || mangganso |- | negen || siyam |- | negena || pansiyam |- | neodym || neodimyo |- | neon || neon |- | nikl || nikel |- | niobim || niobyo |- | Njørdrir || Njord |- | nobelim || nobelyo |- | Norije || Norwega |- | nátrim || natriyo / sodyo |- | Nådene || Nordiko |- | næptunim || neptunyo |- | nætugåm || web / network |- | Nölaig || Pasko |- | og || o |- | oir || ginto |- | op || sa itaas ng |- | paasi || pasaporte |- | platina || platino |- | pliu || tingga |- | plutonim || plutonyo |- | praseodym || praseodimyo |- | promeþim || prometyo |- | protaktim || protaktinyo |- | pälladim || paladyo |- | pólonim || polonyo |- | raidim || radyo |- | raidon || radon |- | reijnim || renyo |- | rhodim || rodyo |- | ruhvdim || rubidyo |- | rutherfordim || rutherfordyo |- | ruþanim || rutenyo |- | ræktäinøn || mga karapatan |- | röntgenim || rontgenyo |- | røkæpænin || nakareserba |- | samarim || samaryo |- | seaborgim || seaborgiyo |- | seen || sampu |- | seena || ikasampu |- | seit || pito |- | seita || ikapito |- | selen || selenyo |- | side || site / websayt |- | sigtaal || tumanaw / tumingin |- | sigtäel || tumanaw / tingnan |- | sij || siya (babae) |- | sijsä || sila (mga babae) |- | sink || sink |- | sirim || seryo |- | sirkon || sirkonyo |- | sisim || sesyo |- | skandim || iskandyo |- | stovning || instituto |- | strontim || istronsyo |- | surøvni || oksiheno |- | Sverije || Suwesya |- | svæv || asupre |- | søg || paghahanap |- | søgall || maghanap |- | søgoa! || maghanap ka! |- | søs || anim |- | søsa || ikaanim |- | t'hävøtig || magkakaroon sa sarili |- | t'hävøton || nagkaroon sa sarili |- | t'hävøtut || mayroon sa sarili |- | t'västät || maligo / maghugas ng sarili |- | t'västätig || maliligo / maghuhugas ng sarili |- | t'västäton || naligo / naghugas ng sarili |- | t'västätut || nakaligo na sa sarili |- | t'västätør || naliligo / naghuhugas ng sarili |- | tallim || talyo |- | tantalum || tantalo |- | teillurim || teluryo |- | terbim || terbyo |- | tijv || lima |- | tijva || ikalima |- | tin || lata / tingga |- | titanim || titanyo |- | tæknitim || teknisyo |- | um || para / patungo sa |- | ununoctium || oganeson |- | ununpentium || moskabyo |- | ununseptium || tenesino |- | ununtrium || nihonyo |- | uraanim || uranyo |- | utijmä || oras / panahon |- | Vaijskä || Fyksland |- | Vaijskär || Fyksian |- | Vaijskäskhä || Wikang Fyksian |- | verde || mundo / daigdig |- | vesegisien || mga bisita |- | vigtigæn || mahalaga |- | Vinlant || Pinlandiya |- | vluor || plorina |- | vonnä || pag-asa / umaasa |- | vosvå || posporo |- | vrankim || pransyo |- | vrim || lakas / sigla |- | vrimlug || nanghihina / walang sigla |- | vrimlugling || nang walang kasigla-sigla |- | vrimskä || masigla / malakas |- | vrimskäaþ || pinakamasigla |- | vrimskäling || nang may kasiglaan |- | vrimskälingaþ || sa pinakamasiglang paraan |- | vrimskälingur || mas masigla |- | vrimskäur || mas masigla |- | vrimvå || puno ng sigla |- | vrimvåling || sa masiglang paraan |- | vrimö || nagpapasigla |- | vrimögølskä || nakapagpapasigla |- | vrimögølskäaþ || pinakanakapagpapasigla |- | vrimögølskäling || sa nakagigising na paraan |- | vrimögølskälingaþ || sa pinakanakapagpapasiglang paraan |- | vrimögølskälingur || mas nakapagpapasigla |- | vrimögølskäur || mas nakapagpapasigla |- | vänadim || banadyo |- | västäel || maghugas |- | västäon || hinugasan |- | västør || naghugas |- | vå || apat |- | Væriskøn || Kapuluang Faroe |- | våa || pang-apat |- | Vølkomosinki || Tuloy kayo / Maligayang pagdating |- | vør || tayo / kami |- | Webe || Web (Lumang termino; ginamit mula 2002 hanggang 2004) |- | xenon || senon |- | ytterbim || iterbyo |- | yttrim || itryo |- | Ålant || Kapuluang Åland |- | åv || walo |- | åva || ikawalo |- | þi || iyan / na |- | þorim || toryo |} ==Sanngunihan== [[Kategorya:Mga nilikhang wika]] a2388w9mnae72mrzn98bijq17yos9wr 2213911 2213910 2026-06-29T12:20:44Z Jan Sepawi Tija (Jeffrey Diaz) 160787 /* */ 2213911 wikitext text/x-wiki Ang '''Wikang''' '''Fyksian''' (bigkas: /fýk-syán/) ay isang proyektong wika na sinimulan ni James Wong, ang tagalikha ng Fyksland, noong 1996.<ref>{{Cite web |title=Fyksian - Wikipedia, the free encyclopedia |url=http://en.wikipedia.org/wiki/Fyksian |access-date=2026-06-29 |website=en.wikipedia.org |language=en}}</ref> Dahil sa kasaysayan at heograpiya ng Fyksland, ang Fyksian ay isang wika na higit na naiimpluwensyahan (sa mga tuntunin ng bokabularyo) ng mga wikang [[Hermaniko]] at mga wikang [[Mga wikang Selta|Selta]], bagaman hindi ito direktang nauugnay sa iba pang mga wika sa etimolohiya. Bilang isang hiwalay na wika, ang gramatika ng Fyksian ay naglalaman ng mga elemento na katulad ng mga matatagpuan sa [[Wikang Finlandes]] (hal. kumplikadong sistema ng kaso), [[Wikang Tsino]] (hal. pagkakaiba ng panghalip), atbp. Ang Fyksian ay hindi nilayon na maging isang pantulong na wika. Ang pangunahing paggamit nito ay masining, dahil idinisenyo ito para sa panggagaya ng isang makatotohanang ngunit kathang-isip na wika at micronation. == Alpabeto at Ponolohiya == Ang Alpabetong Fyksian ay binubuo ng 29 na titik, kung saan 23 ay karaniwan sa [[alpabetong Latin]]. {| class="wikitable" style="text-align:center;" ! Letra !! Pagbigkas |- | Aa || /ɑ/ |- | Ää || /æ/ |- | Åå || /ɔ/ |- | Ææ || /eɪ/ |- |Bb |/b/ |- |Cc |/k/ |- | Dd || /d/ |- | Ee || /ɛ/ |- | Ff || /f/ |- | Gg || /ɡ/ |- | Hh || /h/ |- | Ii || /i/ |- | Jj || /j/ o /y/ |- | Kk || /k/ |- | Ll || /l/ |- | Mm || /m/ |- | Nn || /n/ |- | Oo || /o/ |- | Öö || /ɜ/ |- | Øø || /ø/ |- | Pp || /p/ |- | Rr || /r/ |- | Ss || /s/ |- | Tt || /t/ |- | Þþ || /θ/ |- | Uu || /u/ |- | Vv || /v/ |- |Ww |/w/ o /v/ |- |Xx |/ks/, /z/ o /s/ |- |Yy |/ü/, /u/ o /y/ |} == Gramatika == <big>'''Sistema ng Pandiwa'''</big> - '''Mga Boses''': Aktibo, Passive, at Middle (nagsasaad ng reflexive/reciprocal senses). - '''Mga Mood''': Indicative, Interrogative (magdagdag ng suffix, -ka), at Subjunctive (magdagdag ng suffix, -ki). - '''Mga Tense''': Mayroong 11 tenses para sa bawat mood, kabilang ang simple at compound forms gamit ang auxiliary verbs gaya ng hävøton. - '''Mga Uri ng Pandiwa''': Ang mga pandiwa ay ikinategorya bilang Malakas, Mahina, o Neuter (neuter na mga pandiwa ay nagbabago ng kahulugan ayon sa istilo ng conjugation). '''<big>Pang-uri sa Pang-abay</big>''' Ang mga pang-uri at pang-abay ay nabuo mula sa mga ugat ng pangngalan o pandiwa gamit ang mga tiyak na panlapi: '''-skä''': Bumubuo ng pang-uri mula sa isang pangngalan (hal., vrim "lakas" → vrimskä "masigla"). '''-ur''': Comparative suffix ("higit pa"). -aþ: Superlative suffix ("pinaka"). '''-ling''': Bumubuo ng pang-abay mula sa pang-uri (hal., vrimskäling "masigla"). '''-vå / -lug''': Mga suffix para sa "-full" at "-less". '''ö-''': Prefix na ginagamit para sa negasyon (hal., övrimskä "tamad"). == Leksikon == Nasa listahan na ito ang lahat ng salita sa wikang Fyksian. {| class="wikitable sortable" ! Fyksian !! Tagalog |- | aasn | arseniko |- | airg || pilak |- | aktim || aktinyo |- | aktimiden || mga aktinido |- | alum || aluminyo |- | alæn || lahat |- | amerikim || amerisyo |- | antimon || antimonyo |- | aoropim || uriopyo |- | argon || argon |- | astat || astatino |- | Auroppa || Europa |- | Aurøn || Aurøn (Ang pinakamaliit na anyo ng pera sa Fyksland) |- | avesen || mga patalastas / paunawa |- | barim || baryo |- | berkelim || berkelyo |- | beryllim || berilyo |- | bohrim || bohriyo |- | brom || bromina |- | californium || kalipornyo |- | curim || kuryo |- | darmstadtim || darmstadtyo |- | dubnim || dubniyo |- | dui || ito |- | dvo || dalawa |- | dvoa || pangalawa |- | dysprosim || disprosyo |- | Dänmark || Dinamarka |- | däp || malungkot |- | däpling || nang may kalungkutan |- | däpö || pinalulungkot |- | däpögølskä || nakalulungkot |- | däþeid || kalungkutan |- | eetaal || kumain |- | eetne || kumakain ako (babae) |- | eetnä || kumakain ako (lalaki) |- | eeton || kumain / kinain |- | eetonin || kinain |- | eetteen || kumakain sila (babae) |- | eetten || kumakain sila (lalaki) |- | eetter || kumakain |- | eetterin || kinakain |- | eetterinka-hij? || kinakain ba siya? |- | eetterka || kumakain ba? |- | eettig || kakain |- | eettigin || kakainin |- | eettigki || kakain sana |- | eettin || kinakain |- | eettonki || kumain sana |- | eettut || kumain na |- | eettutin || kinain na |- | eettutinki || kinain na sana |- | eettä || kumakain siya (lalaki) |- | eettäka-hij? || kumakain ba siya? |- | eettäka || kumakain ba? |- | ein || isa |- | eina || isang / una |- | einhen || unyon / pagkakaisa |- | einsteinium || ainstanyo |- | erbim || erbyo |- | fermim || permyo |- | flerovim || plerovyo |- | gaarvenklije || pamahalaan / gobyerno |- | gadolinim || gadolinyo |- | gjømanim || dyermanyo |- | goed || mabuti / maganda |- | goeda || masaya |- | goedstea || pinakamabuti |- | goedur || mas mabuti / pinakamabuti |- | gällim || galyo |- | hassim || hasyo |- | helim || helyo |- | hij || siya (lalaki) |- | hijsä || sila (mga lalaki) |- | huignon || nag-isip |- | huignut || nag-isip na |- | huignä || mag-isip |- | huigør || nag-iisip |- | Hutieku || Abril |- | hvam || boro |- | hvassevni || hidroheno |- | hvildenak || resolusyon |- | hvildønil || resolusyon |- | hvismut || bismuto |- | hvolvram || tungsten |- | hävnim || hapnyo |- | hävønon || naging / noon |- | hävøtig || magkakaroon |- | hävøtigin || magiging |- | hävøton || magkaroon |- | hävøtonki || nagkaroon sana |- | hävøtut || mayroon / nagkaroon |- | hävøtutka || mayroon ba? |- | höpeel || lumaktaw |- | hølmim || holmyo |- | hørvigtä || mga dukado |- | i || at / sa loob ng |- | ik || ako |- | indim || indyo |- | iod || yodo |- | iridim || iridyo |- | Iskti || Islandiya |- | Jaakot || Jacob |- | jen || bakal |- | Kaans || Olimpiko |- | Kaansä || Nagbabagang Balita |- | kaantoria || portal / tarangkahan |- | karaigpuim || kloro |- | Kemevniukæv || Talahalatang Pamana |- | kiesel || silikon |- | kohnäkijke || monarkiya / kaharian |- | kopiveuræktä || karapatang-ari |- | krom || kromyo |- | krypton || kripton |- | Kronøn || Kronøn (Ang pinakamalaking anyo ng pera sa Fyksland; 1 Kron = 10 Aur) |- | kupar || tanso |- | kvæløvni || nitroheno |- | kvøna || babae |- | kälim || potasyo |- | kædmin || kadmiyo |- | kælsim || kalsyo |- | köhl || karbon |- | köhvolt || kobalt |- | kölm || tatlo |- | kölma || pangatlo |- | köpønikim || kopernisyo |- | lantan || lantano |- | lantaniden || mga lantanido |- | lawrencim || lawrenso |- | liskhiede || kasaysayan |- | litim || lityo |- | livermorim || livermoryo |- | lutisim || lutesyo |- | läänton || mga bansa |- | Lækvogøn || Palasyo ng Lækvogøn (Ang Palasyo ng Hari ng Fyksland) |- | magnesim || magnesyo |- | meitnerim || meitneryo |- | mendelevim || mendelebyo |- | mit || kasama ang / may |- | molybdon || molibdeno |- | mågan || mangganso |- | negen || siyam |- | negena || pansiyam |- | neodym || neodimyo |- | neon || neon |- | nikl || nikel |- | niobim || niobyo |- | Njørdrir || Njord |- | nobelim || nobelyo |- | Norije || Norwega |- | nátrim || natriyo / sodyo |- | Nådene || Nordiko |- | næptunim || neptunyo |- | nætugåm || web / network |- | Nölaig || Pasko |- | og || o |- | oir || ginto |- | op || sa itaas ng |- | paasi || pasaporte |- | platina || platino |- | pliu || tingga |- | plutonim || plutonyo |- | praseodym || praseodimyo |- | promeþim || prometyo |- | protaktim || protaktinyo |- | pälladim || paladyo |- | pólonim || polonyo |- | raidim || radyo |- | raidon || radon |- | reijnim || renyo |- | rhodim || rodyo |- | ruhvdim || rubidyo |- | rutherfordim || rutherfordyo |- | ruþanim || rutenyo |- | ræktäinøn || mga karapatan |- | röntgenim || rontgenyo |- | røkæpænin || nakareserba |- | samarim || samaryo |- | seaborgim || seaborgiyo |- | seen || sampu |- | seena || ikasampu |- | seit || pito |- | seita || ikapito |- | selen || selenyo |- | side || site / websayt |- | sigtaal || tumanaw / tumingin |- | sigtäel || tumanaw / tingnan |- | sij || siya (babae) |- | sijsä || sila (mga babae) |- | sink || sink |- | sirim || seryo |- | sirkon || sirkonyo |- | sisim || sesyo |- | skandim || iskandyo |- | stovning || instituto |- | strontim || istronsyo |- | surøvni || oksiheno |- | Sverije || Suwesya |- | svæv || asupre |- | søg || paghahanap |- | søgall || maghanap |- | søgoa! || maghanap ka! |- | søs || anim |- | søsa || ikaanim |- | t'hävøtig || magkakaroon sa sarili |- | t'hävøton || nagkaroon sa sarili |- | t'hävøtut || mayroon sa sarili |- | t'västät || maligo / maghugas ng sarili |- | t'västätig || maliligo / maghuhugas ng sarili |- | t'västäton || naligo / naghugas ng sarili |- | t'västätut || nakaligo na sa sarili |- | t'västätør || naliligo / naghuhugas ng sarili |- | tallim || talyo |- | tantalum || tantalo |- | teillurim || teluryo |- | terbim || terbyo |- | tijv || lima |- | tijva || ikalima |- | tin || lata / tingga |- | titanim || titanyo |- | tæknitim || teknisyo |- | um || para / patungo sa |- | ununoctium || oganeson |- | ununpentium || moskabyo |- | ununseptium || tenesino |- | ununtrium || nihonyo |- | uraanim || uranyo |- | utijmä || oras / panahon |- | Vaijskä || Fyksland |- | Vaijskär || Fyksian |- | Vaijskäskhä || Wikang Fyksian |- | verde || mundo / daigdig |- | vesegisien || mga bisita |- | vigtigæn || mahalaga |- | Vinlant || Pinlandiya |- | vluor || plorina |- | vonnä || pag-asa / umaasa |- | vosvå || posporo |- | vrankim || pransyo |- | vrim || lakas / sigla |- | vrimlug || nanghihina / walang sigla |- | vrimlugling || nang walang kasigla-sigla |- | vrimskä || masigla / malakas |- | vrimskäaþ || pinakamasigla |- | vrimskäling || nang may kasiglaan |- | vrimskälingaþ || sa pinakamasiglang paraan |- | vrimskälingur || mas masigla |- | vrimskäur || mas masigla |- | vrimvå || puno ng sigla |- | vrimvåling || sa masiglang paraan |- | vrimö || nagpapasigla |- | vrimögølskä || nakapagpapasigla |- | vrimögølskäaþ || pinakanakapagpapasigla |- | vrimögølskäling || sa nakagigising na paraan |- | vrimögølskälingaþ || sa pinakanakapagpapasiglang paraan |- | vrimögølskälingur || mas nakapagpapasigla |- | vrimögølskäur || mas nakapagpapasigla |- | vänadim || banadyo |- | västäel || maghugas |- | västäon || hinugasan |- | västør || naghugas |- | vå || apat |- | Væriskøn || Kapuluang Faroe |- | våa || pang-apat |- | Vølkomosinki || Tuloy kayo / Maligayang pagdating |- | vør || tayo / kami |- | Webe || Web (Lumang termino; ginamit mula 2002 hanggang 2004) |- | xenon || senon |- | ytterbim || iterbyo |- | yttrim || itryo |- | Ålant || Kapuluang Åland |- | åv || walo |- | åva || ikawalo |- | þi || iyan / na |- | þorim || toryo |} ==Sanngunihan== [[Kategorya:Mga nilikhang wika]] 6012pcdkd63peurrwlms7erwvtgh3l1 2213912 2213911 2026-06-29T12:21:47Z Jan Sepawi Tija (Jeffrey Diaz) 160787 /* Gramatika */ 2213912 wikitext text/x-wiki Ang '''Wikang''' '''Fyksian''' (bigkas: /fýk-syán/) ay isang proyektong wika na sinimulan ni James Wong, ang tagalikha ng Fyksland, noong 1996.<ref>{{Cite web |title=Fyksian - Wikipedia, the free encyclopedia |url=http://en.wikipedia.org/wiki/Fyksian |access-date=2026-06-29 |website=en.wikipedia.org |language=en}}</ref> Dahil sa kasaysayan at heograpiya ng Fyksland, ang Fyksian ay isang wika na higit na naiimpluwensyahan (sa mga tuntunin ng bokabularyo) ng mga wikang [[Hermaniko]] at mga wikang [[Mga wikang Selta|Selta]], bagaman hindi ito direktang nauugnay sa iba pang mga wika sa etimolohiya. Bilang isang hiwalay na wika, ang gramatika ng Fyksian ay naglalaman ng mga elemento na katulad ng mga matatagpuan sa [[Wikang Finlandes]] (hal. kumplikadong sistema ng kaso), [[Wikang Tsino]] (hal. pagkakaiba ng panghalip), atbp. Ang Fyksian ay hindi nilayon na maging isang pantulong na wika. Ang pangunahing paggamit nito ay masining, dahil idinisenyo ito para sa panggagaya ng isang makatotohanang ngunit kathang-isip na wika at micronation. == Alpabeto at Ponolohiya == Ang Alpabetong Fyksian ay binubuo ng 29 na titik, kung saan 23 ay karaniwan sa [[alpabetong Latin]]. {| class="wikitable" style="text-align:center;" ! Letra !! Pagbigkas |- | Aa || /ɑ/ |- | Ää || /æ/ |- | Åå || /ɔ/ |- | Ææ || /eɪ/ |- |Bb |/b/ |- |Cc |/k/ |- | Dd || /d/ |- | Ee || /ɛ/ |- | Ff || /f/ |- | Gg || /ɡ/ |- | Hh || /h/ |- | Ii || /i/ |- | Jj || /j/ o /y/ |- | Kk || /k/ |- | Ll || /l/ |- | Mm || /m/ |- | Nn || /n/ |- | Oo || /o/ |- | Öö || /ɜ/ |- | Øø || /ø/ |- | Pp || /p/ |- | Rr || /r/ |- | Ss || /s/ |- | Tt || /t/ |- | Þþ || /θ/ |- | Uu || /u/ |- | Vv || /v/ |- |Ww |/w/ o /v/ |- |Xx |/ks/, /z/ o /s/ |- |Yy |/ü/, /u/ o /y/ |} == Gramatika == <big>'''Sistema ng Pandiwa'''</big> - '''Mga Boses''': Aktibo, Passive, at Middle (nagsasaad ng reflexive/reciprocal senses). - '''Mga Mood''': Indicative, Interrogative (magdagdag ng suffix, -ka), at Subjunctive (magdagdag ng suffix, -ki). - '''Mga Tense''': Mayroong 11 tenses para sa bawat mood, kabilang ang simple at compound forms gamit ang auxiliary verbs gaya ng hävøton. - '''Mga Uri ng Pandiwa''': Ang mga pandiwa ay ikinategorya bilang Malakas, Mahina, o Neuter (neuter na mga pandiwa ay nagbabago ng kahulugan ayon sa istilo ng conjugation). '''<big>Pang-uri sa Pang-abay</big>''' Ang mga pang-uri at pang-abay ay nabuo mula sa mga ugat ng pangngalan o pandiwa gamit ang mga tiyak na panlapi: '''-skä''': Bumubuo ng pang-uri mula sa isang pangngalan (hal., vrim "lakas" → vrimskä "masigla"). '''-ur''': Comparative suffix ("higit pa"). -aþ: Superlative suffix ("pinaka"). '''-ling''': Bumubuo ng pang-abay mula sa pang-uri (hal., vrimskäling "masigla"). '''-vå / -lug''': Mga suffix para sa "-ful" at "-less". '''ö-''': Prefix na ginagamit para sa negasyon (hal., övrimskä "tamad"). == Leksikon == Nasa listahan na ito ang lahat ng salita sa wikang Fyksian. {| class="wikitable sortable" ! Fyksian !! Tagalog |- | aasn | arseniko |- | airg || pilak |- | aktim || aktinyo |- | aktimiden || mga aktinido |- | alum || aluminyo |- | alæn || lahat |- | amerikim || amerisyo |- | antimon || antimonyo |- | aoropim || uriopyo |- | argon || argon |- | astat || astatino |- | Auroppa || Europa |- | Aurøn || Aurøn (Ang pinakamaliit na anyo ng pera sa Fyksland) |- | avesen || mga patalastas / paunawa |- | barim || baryo |- | berkelim || berkelyo |- | beryllim || berilyo |- | bohrim || bohriyo |- | brom || bromina |- | californium || kalipornyo |- | curim || kuryo |- | darmstadtim || darmstadtyo |- | dubnim || dubniyo |- | dui || ito |- | dvo || dalawa |- | dvoa || pangalawa |- | dysprosim || disprosyo |- | Dänmark || Dinamarka |- | däp || malungkot |- | däpling || nang may kalungkutan |- | däpö || pinalulungkot |- | däpögølskä || nakalulungkot |- | däþeid || kalungkutan |- | eetaal || kumain |- | eetne || kumakain ako (babae) |- | eetnä || kumakain ako (lalaki) |- | eeton || kumain / kinain |- | eetonin || kinain |- | eetteen || kumakain sila (babae) |- | eetten || kumakain sila (lalaki) |- | eetter || kumakain |- | eetterin || kinakain |- | eetterinka-hij? || kinakain ba siya? |- | eetterka || kumakain ba? |- | eettig || kakain |- | eettigin || kakainin |- | eettigki || kakain sana |- | eettin || kinakain |- | eettonki || kumain sana |- | eettut || kumain na |- | eettutin || kinain na |- | eettutinki || kinain na sana |- | eettä || kumakain siya (lalaki) |- | eettäka-hij? || kumakain ba siya? |- | eettäka || kumakain ba? |- | ein || isa |- | eina || isang / una |- | einhen || unyon / pagkakaisa |- | einsteinium || ainstanyo |- | erbim || erbyo |- | fermim || permyo |- | flerovim || plerovyo |- | gaarvenklije || pamahalaan / gobyerno |- | gadolinim || gadolinyo |- | gjømanim || dyermanyo |- | goed || mabuti / maganda |- | goeda || masaya |- | goedstea || pinakamabuti |- | goedur || mas mabuti / pinakamabuti |- | gällim || galyo |- | hassim || hasyo |- | helim || helyo |- | hij || siya (lalaki) |- | hijsä || sila (mga lalaki) |- | huignon || nag-isip |- | huignut || nag-isip na |- | huignä || mag-isip |- | huigør || nag-iisip |- | Hutieku || Abril |- | hvam || boro |- | hvassevni || hidroheno |- | hvildenak || resolusyon |- | hvildønil || resolusyon |- | hvismut || bismuto |- | hvolvram || tungsten |- | hävnim || hapnyo |- | hävønon || naging / noon |- | hävøtig || magkakaroon |- | hävøtigin || magiging |- | hävøton || magkaroon |- | hävøtonki || nagkaroon sana |- | hävøtut || mayroon / nagkaroon |- | hävøtutka || mayroon ba? |- | höpeel || lumaktaw |- | hølmim || holmyo |- | hørvigtä || mga dukado |- | i || at / sa loob ng |- | ik || ako |- | indim || indyo |- | iod || yodo |- | iridim || iridyo |- | Iskti || Islandiya |- | Jaakot || Jacob |- | jen || bakal |- | Kaans || Olimpiko |- | Kaansä || Nagbabagang Balita |- | kaantoria || portal / tarangkahan |- | karaigpuim || kloro |- | Kemevniukæv || Talahalatang Pamana |- | kiesel || silikon |- | kohnäkijke || monarkiya / kaharian |- | kopiveuræktä || karapatang-ari |- | krom || kromyo |- | krypton || kripton |- | Kronøn || Kronøn (Ang pinakamalaking anyo ng pera sa Fyksland; 1 Kron = 10 Aur) |- | kupar || tanso |- | kvæløvni || nitroheno |- | kvøna || babae |- | kälim || potasyo |- | kædmin || kadmiyo |- | kælsim || kalsyo |- | köhl || karbon |- | köhvolt || kobalt |- | kölm || tatlo |- | kölma || pangatlo |- | köpønikim || kopernisyo |- | lantan || lantano |- | lantaniden || mga lantanido |- | lawrencim || lawrenso |- | liskhiede || kasaysayan |- | litim || lityo |- | livermorim || livermoryo |- | lutisim || lutesyo |- | läänton || mga bansa |- | Lækvogøn || Palasyo ng Lækvogøn (Ang Palasyo ng Hari ng Fyksland) |- | magnesim || magnesyo |- | meitnerim || meitneryo |- | mendelevim || mendelebyo |- | mit || kasama ang / may |- | molybdon || molibdeno |- | mågan || mangganso |- | negen || siyam |- | negena || pansiyam |- | neodym || neodimyo |- | neon || neon |- | nikl || nikel |- | niobim || niobyo |- | Njørdrir || Njord |- | nobelim || nobelyo |- | Norije || Norwega |- | nátrim || natriyo / sodyo |- | Nådene || Nordiko |- | næptunim || neptunyo |- | nætugåm || web / network |- | Nölaig || Pasko |- | og || o |- | oir || ginto |- | op || sa itaas ng |- | paasi || pasaporte |- | platina || platino |- | pliu || tingga |- | plutonim || plutonyo |- | praseodym || praseodimyo |- | promeþim || prometyo |- | protaktim || protaktinyo |- | pälladim || paladyo |- | pólonim || polonyo |- | raidim || radyo |- | raidon || radon |- | reijnim || renyo |- | rhodim || rodyo |- | ruhvdim || rubidyo |- | rutherfordim || rutherfordyo |- | ruþanim || rutenyo |- | ræktäinøn || mga karapatan |- | röntgenim || rontgenyo |- | røkæpænin || nakareserba |- | samarim || samaryo |- | seaborgim || seaborgiyo |- | seen || sampu |- | seena || ikasampu |- | seit || pito |- | seita || ikapito |- | selen || selenyo |- | side || site / websayt |- | sigtaal || tumanaw / tumingin |- | sigtäel || tumanaw / tingnan |- | sij || siya (babae) |- | sijsä || sila (mga babae) |- | sink || sink |- | sirim || seryo |- | sirkon || sirkonyo |- | sisim || sesyo |- | skandim || iskandyo |- | stovning || instituto |- | strontim || istronsyo |- | surøvni || oksiheno |- | Sverije || Suwesya |- | svæv || asupre |- | søg || paghahanap |- | søgall || maghanap |- | søgoa! || maghanap ka! |- | søs || anim |- | søsa || ikaanim |- | t'hävøtig || magkakaroon sa sarili |- | t'hävøton || nagkaroon sa sarili |- | t'hävøtut || mayroon sa sarili |- | t'västät || maligo / maghugas ng sarili |- | t'västätig || maliligo / maghuhugas ng sarili |- | t'västäton || naligo / naghugas ng sarili |- | t'västätut || nakaligo na sa sarili |- | t'västätør || naliligo / naghuhugas ng sarili |- | tallim || talyo |- | tantalum || tantalo |- | teillurim || teluryo |- | terbim || terbyo |- | tijv || lima |- | tijva || ikalima |- | tin || lata / tingga |- | titanim || titanyo |- | tæknitim || teknisyo |- | um || para / patungo sa |- | ununoctium || oganeson |- | ununpentium || moskabyo |- | ununseptium || tenesino |- | ununtrium || nihonyo |- | uraanim || uranyo |- | utijmä || oras / panahon |- | Vaijskä || Fyksland |- | Vaijskär || Fyksian |- | Vaijskäskhä || Wikang Fyksian |- | verde || mundo / daigdig |- | vesegisien || mga bisita |- | vigtigæn || mahalaga |- | Vinlant || Pinlandiya |- | vluor || plorina |- | vonnä || pag-asa / umaasa |- | vosvå || posporo |- | vrankim || pransyo |- | vrim || lakas / sigla |- | vrimlug || nanghihina / walang sigla |- | vrimlugling || nang walang kasigla-sigla |- | vrimskä || masigla / malakas |- | vrimskäaþ || pinakamasigla |- | vrimskäling || nang may kasiglaan |- | vrimskälingaþ || sa pinakamasiglang paraan |- | vrimskälingur || mas masigla |- | vrimskäur || mas masigla |- | vrimvå || puno ng sigla |- | vrimvåling || sa masiglang paraan |- | vrimö || nagpapasigla |- | vrimögølskä || nakapagpapasigla |- | vrimögølskäaþ || pinakanakapagpapasigla |- | vrimögølskäling || sa nakagigising na paraan |- | vrimögølskälingaþ || sa pinakanakapagpapasiglang paraan |- | vrimögølskälingur || mas nakapagpapasigla |- | vrimögølskäur || mas nakapagpapasigla |- | vänadim || banadyo |- | västäel || maghugas |- | västäon || hinugasan |- | västør || naghugas |- | vå || apat |- | Væriskøn || Kapuluang Faroe |- | våa || pang-apat |- | Vølkomosinki || Tuloy kayo / Maligayang pagdating |- | vør || tayo / kami |- | Webe || Web (Lumang termino; ginamit mula 2002 hanggang 2004) |- | xenon || senon |- | ytterbim || iterbyo |- | yttrim || itryo |- | Ålant || Kapuluang Åland |- | åv || walo |- | åva || ikawalo |- | þi || iyan / na |- | þorim || toryo |} ==Sanngunihan== [[Kategorya:Mga nilikhang wika]] 0ecl15s239ahxdiwcuwmgimardomtbh 2213975 2213912 2026-06-30T11:24:29Z BigBoyNewbie67 (The New Account of BigBoyNewbie69) 161849 /* Leksikon */ 2213975 wikitext text/x-wiki Ang '''Wikang''' '''Fyksian''' (bigkas: /fýk-syán/) ay isang proyektong wika na sinimulan ni James Wong, ang tagalikha ng Fyksland, noong 1996.<ref>{{Cite web |title=Fyksian - Wikipedia, the free encyclopedia |url=http://en.wikipedia.org/wiki/Fyksian |access-date=2026-06-29 |website=en.wikipedia.org |language=en}}</ref> Dahil sa kasaysayan at heograpiya ng Fyksland, ang Fyksian ay isang wika na higit na naiimpluwensyahan (sa mga tuntunin ng bokabularyo) ng mga wikang [[Hermaniko]] at mga wikang [[Mga wikang Selta|Selta]], bagaman hindi ito direktang nauugnay sa iba pang mga wika sa etimolohiya. Bilang isang hiwalay na wika, ang gramatika ng Fyksian ay naglalaman ng mga elemento na katulad ng mga matatagpuan sa [[Wikang Finlandes]] (hal. kumplikadong sistema ng kaso), [[Wikang Tsino]] (hal. pagkakaiba ng panghalip), atbp. Ang Fyksian ay hindi nilayon na maging isang pantulong na wika. Ang pangunahing paggamit nito ay masining, dahil idinisenyo ito para sa panggagaya ng isang makatotohanang ngunit kathang-isip na wika at micronation. == Alpabeto at Ponolohiya == Ang Alpabetong Fyksian ay binubuo ng 29 na titik, kung saan 23 ay karaniwan sa [[alpabetong Latin]]. {| class="wikitable" style="text-align:center;" ! Letra !! Pagbigkas |- | Aa || /ɑ/ |- | Ää || /æ/ |- | Åå || /ɔ/ |- | Ææ || /eɪ/ |- |Bb |/b/ |- |Cc |/k/ |- | Dd || /d/ |- | Ee || /ɛ/ |- | Ff || /f/ |- | Gg || /ɡ/ |- | Hh || /h/ |- | Ii || /i/ |- | Jj || /j/ o /y/ |- | Kk || /k/ |- | Ll || /l/ |- | Mm || /m/ |- | Nn || /n/ |- | Oo || /o/ |- | Öö || /ɜ/ |- | Øø || /ø/ |- | Pp || /p/ |- | Rr || /r/ |- | Ss || /s/ |- | Tt || /t/ |- | Þþ || /θ/ |- | Uu || /u/ |- | Vv || /v/ |- |Ww |/w/ o /v/ |- |Xx |/ks/, /z/ o /s/ |- |Yy |/ü/, /u/ o /y/ |} == Gramatika == <big>'''Sistema ng Pandiwa'''</big> - '''Mga Boses''': Aktibo, Passive, at Middle (nagsasaad ng reflexive/reciprocal senses). - '''Mga Mood''': Indicative, Interrogative (magdagdag ng suffix, -ka), at Subjunctive (magdagdag ng suffix, -ki). - '''Mga Tense''': Mayroong 11 tenses para sa bawat mood, kabilang ang simple at compound forms gamit ang auxiliary verbs gaya ng hävøton. - '''Mga Uri ng Pandiwa''': Ang mga pandiwa ay ikinategorya bilang Malakas, Mahina, o Neuter (neuter na mga pandiwa ay nagbabago ng kahulugan ayon sa istilo ng conjugation). '''<big>Pang-uri sa Pang-abay</big>''' Ang mga pang-uri at pang-abay ay nabuo mula sa mga ugat ng pangngalan o pandiwa gamit ang mga tiyak na panlapi: '''-skä''': Bumubuo ng pang-uri mula sa isang pangngalan (hal., vrim "lakas" → vrimskä "masigla"). '''-ur''': Comparative suffix ("higit pa"). -aþ: Superlative suffix ("pinaka"). '''-ling''': Bumubuo ng pang-abay mula sa pang-uri (hal., vrimskäling "masigla"). '''-vå / -lug''': Mga suffix para sa "-ful" at "-less". '''ö-''': Prefix na ginagamit para sa negasyon (hal., övrimskä "tamad"). == Leksikon == Nasa listahan na ito ang lahat ng salita sa wikang Fyksian. {| class="wikitable sortable" ! Fyksian !! Tagalog |- | aasn | arseniko |- | airg || pilak |- | aktim || aktinyo |- | aktimiden || mga aktinido |- | alum || aluminyo |- | alæn || lahat |- | amerikim || amerisyo |- | antimon || antimonyo |- | aoropim || uriopyo |- | argon || argon |- | astat || astatino |- | Auroppa || Europa |- | Aurøn || Aurøn (Ang pinakamaliit na anyo ng pera sa Fyksland) |- | avesen || mga patalastas / paunawa |- | barim || baryo |- | berkelim || berkelyo |- | beryllim || berilyo |- | bohrim || bohriyo |- | brom || bromina |- | californium || kalipornyo |- | curim || kuryo |- | darmstadtim || darmstadtyo |- | dubnim || dubniyo |- | dui || ito |- | dvo || dalawa |- | dvoa || pangalawa |- | dysprosim || disprosyo |- | Dänmark || Dinamarka |- | däp || malungkot |- | däpling || nang may kalungkutan |- | däpö || pinalulungkot |- | däpögølskä || nakalulungkot |- | däþeid || kalungkutan |- | eetaal || kumain |- | eetne || kumakain ako (babae) |- | eetnä || kumakain ako (lalaki) |- | eeton || kumain / kinain |- | eetonin || kinain |- | eetteen || kumakain sila (babae) |- | eetten || kumakain sila (lalaki) |- | eetter || kumakain |- | eetterin || kinakain |- | eetterinka-hij? || kinakain ba siya? |- | eetterka || kumakain ba? |- | eettig || kakain |- | eettigin || kakainin |- | eettigki || kakain sana |- | eettin || kinakain |- | eettonki || kumain sana |- | eettut || kumain na |- | eettutin || kinain na |- | eettutinki || kinain na sana |- | eettä || kumakain siya (lalaki) |- | eettäka-hij? || kumakain ba siya? |- | eettäka || kumakain ba? |- | ein || isa |- | eina || isang / una |- | einhen || unyon / pagkakaisa |- | einsteinium || ainstanyo |- | erbim || erbyo |- | fermim || permyo |- | flerovim || plerovyo |- | gaarvenklije || pamahalaan / gobyerno |- | gadolinim || gadolinyo |- | gjømanim || dyermanyo |- | goed || mabuti / maganda |- | goeda || masaya |- | goedstea || pinakamabuti |- | goedur || mas mabuti / pinakamabuti |- | gällim || galyo |- | hassim || hasyo |- | helim || helyo |- | hij || siya (lalaki) |- | hijsä || sila (mga lalaki) |- | huignon || nag-isip |- | huignut || nag-isip na |- | huignä || mag-isip |- | huigør || nag-iisip |- | Hutieku || Abril |- | hvam || boro |- | hvassevni || hidroheno |- | hvildenak || resolusyon |- | hvildønil || resolusyon |- | hvismut || bismuto |- | hvolvram || tungsten |- | hävnim || hapnyo |- | hävønon || naging / noon |- | hävøtig || magkakaroon |- | hävøtigin || magiging |- | hävøton || magkaroon |- | hävøtonki || nagkaroon sana |- | hävøtut || mayroon / nagkaroon |- | hävøtutka || mayroon ba? |- | höpeel || lumaktaw |- | hølmim || holmyo |- | hørvigtä || mga dukado |- | i || at / sa loob ng |- | ik || ako |- | indim || indyo |- | iod || yodo |- | iridim || iridyo |- | Iskti || Islandiya |- | Jaakot || Jacob |- | jen || bakal |- | Kaans || Olimpiko |- | Kaansä || Nagbabagang Balita |- | kaantoria || portal / tarangkahan |- | karaigpuim || kloro |- | Kemevniukæv || Talahalatang Pamana |- | kiesel || silikon |- | kohnäkijke || monarkiya / kaharian |- | kopiveuræktä || karapatang-ari |- | krom || kromyo |- | krypton || kripton |- | Kronøn || Kronøn (Ang pinakamalaking anyo ng pera sa Fyksland; 1 Kron = 10 Aur) |- | kupar || tanso |- | kvæløvni || nitroheno |- | kvøna || babae |- | kälim || potasyo |- | kædmin || kadmiyo |- | kælsim || kalsyo |- | köhl || karbon |- | köhvolt || kobalt |- | kölm || tatlo |- | kölma || pangatlo |- | köpønikim || kopernisyo |- | lantan || lantano |- | lantaniden || mga lantanido |- | lawrencim || lawrenso |- | liskhiede || kasaysayan |- | litim || lityo |- | livermorim || livermoryo |- | lutisim || lutesyo |- | läänton || mga bansa |- | Lækvogøn || Palasyo ng Lækvogøn (Ang Palasyo ng Hari ng Fyksland) |- | magnesim || magnesyo |- | meitnerim || meitneryo |- | mendelevim || mendelebyo |- | mit || kasama ang / may |- | molybdon || molibdeno |- | mågan || mangganso |- | negen || siyam |- | negena || pansiyam |- | neodym || neodimyo |- | neon || neon |- | nikl || nikel |- | niobim || niobyo |- | Njørdrir || Njord |- | nobelim || nobelyo |- | Norije || Norwega |- | nátrim || natriyo / sodyo |- | Nådene || Nordiko |- | næptunim || neptunyo |- | nætugåm || web / network |- | Nölaig || Pasko |- | og || o |- | oir || ginto |- | op || sa itaas ng |- | paasi || pasaporte |- | platina || platino |- | pliu || tingga |- | plutonim || plutonyo |- | praseodym || praseodimyo |- | promeþim || prometyo |- | protaktim || protaktinyo |- | pälladim || paladyo |- | pólonim || polonyo |- | raidim || radyo |- | raidon || radon |- | reijnim || renyo |- | rhodim || rodyo |- | ruhvdim || rubidyo |- | rutherfordim || rutherfordyo |- | ruþanim || rutenyo |- | ræktäinøn || mga karapatan |- | röntgenim || rontgenyo |- | røkæpænin || nakareserba |- | samarim || samaryo |- | seaborgim || seaborgiyo |- | seen || sampu |- | seena || ikasampu |- | seit || pito |- | seita || ikapito |- | selen || selenyo |- | side || site / websayt |- | sigtaal || tumanaw / tumingin |- | sigtäel || tumanaw / tingnan |- | sij || siya (babae) |- | sijsä || sila (mga babae) |- | sink || sink |- | sirim || seryo |- | sirkon || sirkonyo |- | sisim || sesyo |- | skandim || iskandyo |- | stovning || instituto |- | strontim || istronsyo |- | surøvni || oksiheno |- | Sverije || Suwesya |- | svæv || asupre |- | søg || paghahanap |- | søgall || maghanap |- | søgoa! || maghanap ka! |- | søs || anim |- | søsa || ikaanim |- | t'hävøtig || magkakaroon sa sarili |- | t'hävøton || nagkaroon sa sarili |- | t'hävøtut || mayroon sa sarili |- | t'västät || maligo / maghugas ng sarili |- | t'västätig || maliligo / maghuhugas ng sarili |- | t'västäton || naligo / naghugas ng sarili |- | t'västätut || nakaligo na sa sarili |- | t'västätør || naliligo / naghuhugas ng sarili |- | tallim || talyo |- | tantalum || tantalo |- | teillurim || teluryo |- | terbim || terbyo |- | tijv || lima |- | tijva || ikalima |- | tin || lata / tingga |- | titanim || titanyo |- | Täløn || mga numero |- | tæknitim || teknisyo |- | um || para / patungo sa |- | ununoctium || oganeson |- | ununpentium || moskabyo |- | ununseptium || tenesino |- | ununtrium || nihonyo |- | uraanim || uranyo |- | utijmä || oras / panahon |- | Vaijskä || Fyksland |- | Vaijskär || Fyksian |- | Vaijskäskhä || Wikang Fyksian |- | verde || mundo / daigdig |- | vesegisien || mga bisita |- | vigtigæn || mahalaga |- | Vinlant || Pinlandiya |- | vluor || plorina |- | vonnä || pag-asa / umaasa |- | vosvå || posporo |- | vrankim || pransyo |- | vrim || lakas / sigla |- | vrimlug || nanghihina / walang sigla |- | vrimlugling || nang walang kasigla-sigla |- | vrimskä || masigla / malakas |- | vrimskäaþ || pinakamasigla |- | vrimskäling || nang may kasiglaan |- | vrimskälingaþ || sa pinakamasiglang paraan |- | vrimskälingur || mas masigla |- | vrimskäur || mas masigla |- | vrimvå || puno ng sigla |- | vrimvåling || sa masiglang paraan |- | vrimö || nagpapasigla |- | vrimögølskä || nakapagpapasigla |- | vrimögølskäaþ || pinakanakapagpapasigla |- | vrimögølskäling || sa nakagigising na paraan |- | vrimögølskälingaþ || sa pinakanakapagpapasiglang paraan |- | vrimögølskälingur || mas nakapagpapasigla |- | vrimögølskäur || mas nakapagpapasigla |- | vänadim || banadyo |- | västäel || maghugas |- | västäon || hinugasan |- | västør || naghugas |- | vå || apat |- | Væriskøn || Kapuluang Faroe |- | våa || pang-apat |- | Vølkomosinki || Tuloy kayo / Maligayang pagdating |- | vør || tayo / kami |- | Webe || Web (Lumang termino; ginamit mula 2002 hanggang 2004) |- | xenon || senon |- | ytterbim || iterbyo |- | yttrim || itryo |- | Ålant || Kapuluang Åland |- | åv || walo |- | åva || ikawalo |- | þi || iyan / na |- | þorim || toryo |} ==Sanngunihan== [[Kategorya:Mga nilikhang wika]] 3n40m7hli7uw5hzhg3keoeur0nauk5s 0 338691 2213933 2026-06-29T19:17:46Z HannaHanni 151687 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1345922396|Carla Guevara Laforteza]]" 2213933 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist|name=Carla Guevara Laforteza|image=CarlaGuevara2024.jpg|alt=Carla Guevara Laforteza in 2024|caption=Guevara in 2024|birth_name=Maria Carla Helena Amado Guevara|birth_date={{birth date and age|1975|12|26}}|birth_place=[[Maynila]], Pilipinas|origin=|genre=[[Contemporary R&B|R&B]], [[musical theater]], [[jazz]], [[Contemporary worship music|praise and worship]]|occupation=Mang-aawit, aktres|instrument=Vocals|years_active=1993–kasalukuyan|label=Rebel Records Philippines|module={{Infobox person | embed = yes | spouse = {{marriage|Godfrey Laforteza III|2002}} | children = 3, including [[Sophia Laforteza|Sophia]] }}}} Si '''Maria Carla Helena Amado Guevara-Laforteza''' (ipinanganak noong Disyembre 26, 1975) ay isang Pilipinong aktres na gumaganap sa parehong lokal at internasyonal na mga produksyon. == Edukasyon at personal na buhay == Noong Marso 2, 2002, pinakasalan ni Guevara ang mananayaw at chef na si Godfrey Laforteza III sa [[Pulo ng Long]], [[New York]].<ref>{{Cite web |last=Amoyo |first=Aster |title=Love story ni Carla Guevarra |url=https://www.philstar.com/pilipino-star-ngayon/showbiz/2002/04/17/157611/love-story-ni-carla-guevarra |access-date=2026-06-29 |website=Philstar.com}}</ref> Mayroon silang tatlong anak, kabilang si [[Sophia Laforteza|Sophia]], isang mang-aawit at pinuno ng girl group na [[Katseye]].<ref>{{Cite web |last=Mallorca |first=Hannah |date=2024-09-19 |title=Carla Guevera Laforteza opens up on ‘KATSEYE mamas’ chat group, pact |url=https://entertainment.inquirer.net/577375/carla-guevera-laforteza-opens-up-on-katseye-mamas-chat-group-pact |access-date=2026-06-29 |website=INQUIRER.net |language=en}}</ref> == Karera == [[Talaksan:Carla_Guevara_Laforteza.jpg|thumb|Guevara Laforteza performing at the Cultural Center of the Philippines in 2024]] Nagsimula si Laforteza sa Rep Children's Theater noong 1993, kung saan siya ay gumanap sa iba't ibang mga dula tulad ng Camelot, Once on This Island, Annie, Romeo and Juliet, at Taming of the Shrew. ''<ref name=":0">{{Cite web |title=Rediscovering Carla {{!}} Philstar.com |url=https://www.philstar.com/lifestyle/arts-and-culture/2007/02/05/383565/rediscovering-carla |access-date=August 7, 2024 |website=www.philstar.com}}</ref>'' Noong 1995, sumali siya sa produksyon ng Miss Saigon sa [[Londres]] bilang isang understudy para sa "Kim", "Gigi" at "Yvette". Nanatili siya doon ng dalawang taon. Noong 1997, bumalik siya sa Pilipinas at lumabas sa mga palabas sa teatro at telebisyon. Noong 1999, sinimulan ni Laforteza ang kanyang karera sa telebisyon sa [[Ang Munting Paraiso]].<ref>{{Cite web |last=News |first=ABS-CBN |title=Carla Guevara-Laforteza to mark 30 years in theater with 'concert of dreams' {{!}} ABS-CBN Lifestyle |url=https://www.abs-cbn.com/lifestyle/2024/6/4/carla-guevara-laforteza-to-mark-30-years-in-theater-with-concert-of-dreams-1149 |access-date=2026-06-29 |website=ABS-CBN |language=en-US}}</ref> Mula 2001 hanggang 2005, lumipat siya sa [[New York]] at nagtrabaho doon bilang panadero, medical assistant, restaurant manager, at salesperson, bukod sa iba pa. Noong 2013, si Laforteza ay kabilang sa aktres ng [[Be Careful with My Heart]].<ref>{{Cite web |last=Policarpio |first=Allan |date=2016-08-07 |title=Theater’s Carla Guevara-Laforteza wants to cross over to TV |url=https://entertainment.inquirer.net/198796/theaters-carla-guevara-laforteza-wants-to-cross-over-to-tv |access-date=2026-06-29 |website=INQUIRER.net |language=en}}</ref> Noong 2018, ginampanan ni Laforteza ang papel na Lily sa Binondo: A Tsinoy Musical, kung saan kinilala siya bilang Aliw Best Actress in a Musical. Noong 2019, napili si Laforteza na gumanap bilang Joy sa [[Ang Huling El Bimbo]], stage production na nagtatampok sa mga hit na kanta ng [[Eraserheads]]. Nakatanggap siya ng karangalan para sa pagganap na ito bilang 2019 LEAF Award para sa Most Outstanding Actress in a Musical.<ref>{{Cite web |last=Miel |first=Ace |date=2024-07-03 |title=THE LEADING WOMEN IN PHILIPPINE MUSICAL THEATER ARE TRIPLE THREATS |url=https://culturalcenter.gov.ph/press-release/the-leading-women-in-philippine-musical-theater-are-triple-threats/ |access-date=2026-06-29 |website=Cultural Center of the Philippines |language=en-US}}</ref> Ginunita ni Laforteza ang kanyang 24-taong paglalakbay sa [[Star Magic]], na nakatanggap ng Loyalty Award noong 2023.<ref>{{Cite web |last=Entertainment.ABS-CBN.com |title=The impressive artistry of Carla Guevarra in the past 24 years {{!}} ABS-CBN Entertainment |url=https://www.abs-cbn.com/starmagic/videos/the-impressive-artistry-of-carla-guevarra-in-the-past-24-years-354423 |access-date=2026-06-29 |website=ABS-CBN |language=en-US}}</ref> Ipinagdiwang ni Laforteza ang kanyang ika-30 taon sa musical theater sa [[Cultural Center of the Philippines]] sa Triple Threats concert na "A La Carlotta" noong Agosto 11, 2024.<ref>{{Cite web |last=Cerezo |first=Anna |title=Carla Guevara Laforteza challenges herself at ‘A La Carlotta’ {{!}} ABS-CBN Entertainment |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/2024/8/11/carla-guevara-laforteza-challenges-herself-at-a-la-carlotta-719 |access-date=2026-06-29 |website=ABS-CBN |language=en-US}}</ref> == Notable stage credits == {| class="wikitable sortable" width="100%" ! width="3%" |Taon ! width="15%" |Titulo ! width="10%" |Papel ! width="15%" |Location ! width="15%" |Nota |- |2026 |''Bagets: The Musical'' |Virgie |Manila (Viva Communications Inc) | |- |2025 |''Into the Woods'' |The Giant/Granny/Snow White |Manila (Theatre Group Asia) | |- |2024 |''Going Home to Christmas'' |Pat |Manila (Repertory Philippines) | |- |2024 |''One More Chance: The musical'' |Rose/Edith |Manila (Peta) | |- |2023 |''Snow White and the Prince'' |Queen |Manila (Repertory Philippines) | |- |2022 |''Joseph the Dreamer'' |Rachel |Manila (Trumpets) |- |2021 |''The Great Christmas Cookie Bake-Off'' |Isabel Guevara/Anna’s Mom/Grandma |Manila (Repertory Philippines) | |- |2019 |''The Quest for the Adarna'' |Adarna |Manila (Repertory Philippines) | |- |2019 |''Beautiful: The Carole King Musical'' |Carole's Mother |Manila (Atlantis) | |- |2018–2019 |''Ang Huling El Bimbo'' |Joy Manawari |Manila | |- |2018 |''Rapunzel, Rapunzel, A Very Hairy Fairy Tale'' |Lady Za Za |Manila (Repertory Philippines) | |- |2018 |''Binondo: A Tsinoy Musical'' |Lily |Manila |- |2017 |''Matilda the Musical'' |Mrs. Wormwood |Manila (Atlantis) | |- |2017 |''Spamalot'' |The Lady of the Lake |Manila (Upstart Prod) | |- |2017 |''Once Upon a Mattress'' |Princess Winnifred |Manila (Ephesus Teatron Group Inc.) | |- |2016 |''[[Hansel at Gretel|Hansel and Gretel]]'' |Witch |Manila (Repertory Philippines) | |- |2016 |''Rak of Aegis'' |Mary Jane (MJ) |Manila (Peta) | |- |2016 |''3 Stars and a Sun'' |Congresswoman Inky |Manila (Peta) | |- |2015 |''Saturday Night Fever'' |Club Singer/Flo Manero |Manila (Atlantis) | |- |2012 |''Nine'' |Carla |Manila (Atlantis) | |- |2011 |''Breakups and Breakdowns'' |Nina |Upstart Prod (Philippines) | |- |2011 |''Seussical'' |Sour Kangaroo |Manila (Repertory Philippines) | |- |2010 |''Rent'' |Maureen Johnson |Manila (9 Works Theatrical) | |- |2010 |''The Wedding Singer'' | |Manila (9 Works Theatrical) | |- |2010 |''[[Sleeping Beauty]]'' |The Queen |Manila (Repertory Philippines) | |- |2009 |''Jack and the Beanstalk'' |Golden Harp |Manila (Repertory Philippines) |- |2009 |''The 25th Annual Putnam County Spelling Bee'' |Olive Ostrovsky |Manila (Atlantis) |- |2007 |''Fiddler on the Roof'' |Fruma-Sarah |Manila (Repertory Philippines) |- |2007 |''Cinderella Kids'' |Stepmother |Manila (Repertory Philippines) | |- |2007 |''Song and Dance'' |Emma |Manila (Repertory Philippines) | |- |2000 |''The Little Mermaid'' |Princess Sapphire |Manila (Trumpets) | |- |1998 |''The Taming of the Shrew'' |Bianca |Manila (Repertory Philippines) | |- |1998 |''Annie'' |Lily St. Regis |Manila (Repertory Philippines) | |- |1998 |''The Baker's Wife'' |Genevieve Castagnet |Manila (Repertory Philippines) | |- |1997 |''Alice in Wonderland'' |Alice |Manila (Repertory Philippines) | |- |1996 |''Company'' |Marta |Manila (Repertory Philippines) | |- |1995–1997 |''Miss Saigon'' |Kim/Gigi |London | |- |1995 |''Once on This Island'' | |Manila (Repertory Philippines) | |- |1994 |''The Emperor's New Clothes'' |Lady Winifred |Manila (Repertory Philippines) | |- |1994 |''Camelot'' | |Manila (Repertory Philippines) | |- |1994 |''[[Jack and the Beanstalk]]'' | |Manila (Repertory Philippines) | |- |1993 |''Aladdin'' | |Manila (Repertory Philippines) | |} == Filmograpiya == {| class="wikitable sortable" width="100%" ! width="3%" |Taon ! width="15%" |Titulo ! width="10%" |Papel |- | 2025 | ''Rainbow Rumble'' |Herself/Contestant |- | 2022 |Flower of Evil | Lilia Ramirez |- | 2013–2014 |[[Be Careful with My Heart]] |Ms. Pacheco |- | 1999 | ''[[Ang Munting Paraiso]]'' |Honey |} == Nota == [[Kategorya:Nabubuhay na mga tao]] [[Kategorya:Ipinanganak noong 1975]] [[Kategorya:Articles with hCards]] e3pkuxgps6qqnfrl0lt3do6yo5ih9io 0 338692 2213941 2026-06-30T01:44:28Z GinawaSaHapon 102500 Bagong pahina: {{Use dmy dates}}<!-- Panatilihin ang paggamit ng tuldik sa unang banggit ng paksa --> {{IPA notice}} Sa [[ponetika]], '''katínig sa likuráng gilágid''' o '''pos-albeyólar''' ang mga [[katinig sa harapan]] na nabubuo gamit ang [[dila]] sa likurang bahagi ng [[bahaging albeyolar]] sa [[gilagid]].<ref>{{SOWL}}</ref> Nakapuwesto ang dila nang mas malayo kesa sa mga [[katinig sa gilagid]] ngunit mas malapit pa rin kesa sa mga [[katinig sa paleta]]. Sa [[wikang Tagalog]], it... 2213941 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates}}<!-- Panatilihin ang paggamit ng tuldik sa unang banggit ng paksa --> {{IPA notice}} Sa [[ponetika]], '''katínig sa likuráng gilágid''' o '''pos-albeyólar''' ang mga [[katinig sa harapan]] na nabubuo gamit ang [[dila]] sa likurang bahagi ng [[bahaging albeyolar]] sa [[gilagid]].<ref>{{SOWL}}</ref> Nakapuwesto ang dila nang mas malayo kesa sa mga [[katinig sa gilagid]] ngunit mas malapit pa rin kesa sa mga [[katinig sa paleta]]. Sa [[wikang Tagalog]], ito ang mga tunog na {{IPA|[ʃ tʃ dʒ]}} sa mga salitang ''siya'', ''tsuper'', at ''diyan''. == Uri == === Pulmonikong katinig === Nasa [[Talahanayan ng Internasyonal na Ponetikong Alpabeto|talahanayan]] ang mga katinig sa likurang gilagid na may kaakibat na simbolo sa [[Internasyonal na Ponetikong Alpabeto]]. Para sa bawat pares, makikita sa taas ang di-[[Tunog (ponetika)|matunog]] na anyo nito habang matunog naman ang nasa baba. {{table alignment}} {| class="wikitable defaultcenter" |- ! rowspan="2" | Pangalan !! rowspan="2" | IPA ! colspan="4" |Halimbawa |- !Wika !Salita !Kahulugan !Bigkas |- | rowspan="2" |[[Katinig na pailong sa likurang gilagid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|n̠̊}}}} |[[Wikang Perowes|Perowes]] |{{Lang|fo|einki}} |'wala' |{{IPA|[ˈɔn̠̊t͡ʃɪ]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|n̠}}}} |[[Wikang Italyano|Italyano]] |{{Lang|it|angelo}} |'anghel' |{{IPA|[ˈän̠ʲːd͡ʒelo]}} |- | rowspan="2" |[[Matinis na katinig na pasara-sutsot sa likurang gilagid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|t̠ʃ}}}} | rowspan="2" |[[Wikang Tagalog|Tagalog]] | colspan="2" |tsuper |{{IPA|[t͡ʃʊˈpɛɾ]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|d̠ʒ}}}} | colspan="2" |diyan |{{IPA|[d͡ʒän]}} |- | rowspan="2" |[[Di-matinis na katinig na pasara-sutsot sa likurang gilagid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|t̠ɹ̠̊˔}}}} | colspan="4" ! {{N/a}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|d̠ɹ̠˔}}}} | colspan="4" ! {{N/a}} |- | rowspan="2" |[[Matinis na katinig na pasutsot sa likurang gilagid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ʃ}}}} |[[Wikang Tagalog|Tagalog]] | colspan="2" |siya |{{IPA|[ʃa]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ʒ}}}} |[[Wikang Eslobako|Eslobako]] |{{Lang|sk|žena}} |'babae' |{{IPA|[ʒena]}} |- | rowspan="2" |[[Di-matinis na katinig na pasutsot sa likurang gilagid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɹ̠̊˔}}}} |[[Wikang Ingles|Ingles]] (RP) |{{Lang|en|crew}} |'kasamahan' |{{IPA|[kɹ̝̠̊ʊu̯]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɹ̠˔ }}}} |[[Wikang Olandes|Olandes]] |{{Lang|nl|meer}} |'lawa' |{{IPA|[meːɹ̠˔]}} |- | rowspan="2" |[[Katinig na palapit sa likurang gilagid]] | colspan="5" ! {{N/a}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɹ̠}}}} |[[Wikang Ingles|Ingles]] |{{Lang|en|car}} |'kotse' |{{IPA|[ˈkʰɑɹ̠]}} |- | rowspan="2" |[[Katinig na palapit sa likurang gilagid pagilid]] | colspan="5" ! {{N/a}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|l̠}}}} |[[Wikang Igbo|Igbo]] |{{Lang|ig|lì}} |'ibaón' |{{IPA|[l̠ì]}} |- | rowspan="2" |[[Matinding katinig na pakatal sa likurang gilagid]] | colspan="5" ! {{N/a}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|r̠}}}} | colspan="4" ! {{N/a}} |- |} === Di-pulmonikong katinig === {{table alignment}} {| class="wikitable defaultcenter" |- ! rowspan="2" | Pangalan !! rowspan="2" | IPA ! colspan="4" |Halimbawa |- !Wika !Salita !Kahulugan !Bigkas |- |[[Palabas na katinig na pasara-sutsot sa likurang gilagid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|t̠ʃʼ}}}} |[[Wikang Quechua|Quechua]] |{{Lang|qu|ch'umpi}} |'kayumanggi' |{{IPA|[t͡ʃʼʊmpɪ]}} |- |[[Palabas na katinig na pasutsot sa likurang gilagid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ʃʼ}}}} |[[WIkang Gullah|Gullah]] |{{Lang|gul|shew}} |'mag-ahit' |{{IPA|[ʃʼɛw]}} |- |} == Sanggunian == {{Reflist}} {{Articulation navbox}} [[Kategorya:Ponetikang pang-artikulasyon]] [[Kategorya:Mga katinig]] [[Kategorya:Bigkas]] fumej4nl3fse9j64bc798pqxtktmwm0 2213944 2213941 2026-06-30T01:48:17Z GinawaSaHapon 102500 2213944 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates}}<!-- Panatilihin ang paggamit ng tuldik sa unang banggit ng paksa --> {{IPA notice}} Sa [[ponetika]], '''katínig sa likuráng gilágid''' o '''pos-albeyólar''' ang mga [[katinig sa harapan]] na nabubuo gamit ang [[dila]] sa likurang bahagi ng [[bahaging albeyolar]] sa [[gilagid]].<ref>{{SOWL}}</ref> Nakapuwesto ang dila nang mas malayo kesa sa mga [[katinig sa gilagid]] ngunit mas malapit pa rin kesa sa mga [[katinig sa paleta]]. Sa [[wikang Tagalog]], ito ang mga tunog na {{IPA|[ʃ tʃ dʒ]}} sa mga salitang ''siya'', ''tsuper'', at ''diyan''. == Uri == === Pulmonikong katinig === Nasa [[Talahanayan ng Internasyonal na Ponetikong Alpabeto|talahanayan]] ang mga katinig sa likurang gilagid na may kaakibat na simbolo sa [[Internasyonal na Ponetikong Alpabeto]]. Para sa bawat pares, makikita sa taas ang di-[[Tunog (ponetika)|matunog]] na anyo nito habang matunog naman ang nasa baba. {{table alignment}} {| class="wikitable defaultcenter" |- ! rowspan="2" | Pangalan !! rowspan="2" | IPA ! colspan="4" |Halimbawa |- !Wika !Salita !Kahulugan !Bigkas |- | rowspan="2" |[[Katinig na pailong sa likurang gilagid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|n̠̊}}}} |[[Wikang Perowes|Perowes]] |{{Lang|fo|einki}} |'wala' |{{IPA|[ˈɔn̠̊t͡ʃɪ]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|n̠}}}} |[[Wikang Italyano|Italyano]] |{{Lang|it|angelo}} |'anghel' |{{IPA|[ˈän̠ʲːd͡ʒelo]}} |- | rowspan="2" |[[Matinis na katinig na pasara-sutsot sa likurang gilagid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|t̠ʃ}}}} | rowspan="2" |[[Wikang Tagalog|Tagalog]] | colspan="2" |tsuper |{{IPA|[t͡ʃʊˈpɛɾ]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|d̠ʒ}}}} | colspan="2" |diyan |{{IPA|[d͡ʒän]}} |- | rowspan="2" |[[Di-matinis na katinig na pasara-sutsot sa likurang gilagid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|t̠ɹ̠̊˔}}}} | colspan="4" ! {{N/a}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|d̠ɹ̠˔}}}} | colspan="4" ! {{N/a}} |- | rowspan="2" |[[Matinis na katinig na pasutsot sa likurang gilagid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ʃ}}}} |[[Wikang Tagalog|Tagalog]] | colspan="2" |siya |{{IPA|[ʃa]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ʒ}}}} |[[Wikang Eslobako|Eslobako]] |{{Lang|sk|žena}} |'babae' |{{IPA|[ʒena]}} |- | rowspan="2" |[[Di-matinis na katinig na pasutsot sa likurang gilagid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɹ̠̊˔}}}} |[[Wikang Ingles|Ingles]] (RP) |{{Lang|en|crew}} |'kasamahan' |{{IPA|[kɹ̝̠̊ʊu̯]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɹ̠˔ }}}} |[[Wikang Olandes|Olandes]] |{{Lang|nl|meer}} |'lawa' |{{IPA|[meːɹ̠˔]}} |- | rowspan="2" |[[Katinig na palapit sa likurang gilagid]] | colspan="5" ! {{N/a}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɹ̠}}}} |[[Wikang Ingles|Ingles]] |{{Lang|en|car}} |'kotse' |{{IPA|[ˈkʰɑɹ̠]}} |- | rowspan="2" |[[Katinig na palapit sa likurang gilagid pagilid]] | colspan="5" ! {{N/a}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|l̠}}}} |[[Wikang Igbo|Igbo]] |{{Lang|ig|lì}} |'ibaón' |{{IPA|[l̠ì]}} |- | rowspan="2" |[[Matinding katinig na pakatal sa likurang gilagid]] | colspan="5" ! {{N/a}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|r̠}}}} | colspan="4" ! {{N/a}} |- |} === Di-pulmonikong katinig === {{table alignment}} {| class="wikitable defaultcenter" |- ! rowspan="2" | Pangalan !! rowspan="2" | IPA ! colspan="4" |Halimbawa |- !Wika !Salita !Kahulugan !Bigkas |- |[[Palabas na katinig na pasara-sutsot sa likurang gilagid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|t̠ʃʼ}}}} |[[Wikang Quechua|Quechua]] |{{Lang|qu|ch'umpi}} |'kayumanggi' |{{IPA|[t͡ʃʼʊmpɪ]}} |- |[[Palabas na katinig na pasutsot sa likurang gilagid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ʃʼ}}}} |[[WIkang Gullah|Gullah]] |{{Lang|gul|shew}} |'mag-ahit' |{{IPA|[ʃʼɛw]}} |- |} == Tingnan din == * [[Katinig sa gilagid]] == Sanggunian == {{Reflist}} {{Articulation navbox}} [[Kategorya:Ponetikang pang-artikulasyon]] [[Kategorya:Mga katinig]] [[Kategorya:Bigkas]] opigl1wosxsb8jqysh345hdvh6v3yg7 0 338693 2213942 2026-06-30T01:46:58Z GinawaSaHapon 102500 Ikinakarga sa [[Katinig sa likurang gilagid]] 2213942 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Katinig sa likurang gilagid]] nv7o9t9blr76nppp87r1iakp6ua1hug 0 338694 2213950 2026-06-30T05:36:29Z Arko Blangko 155328 Bagong pahina: {{Infobox royalty | name = Romano II | image = Romanos et Eudoxie (cropped2).JPG | caption = Idealized portrait of a young Romanos II (aged 7–11), from the [[Romanos Ivory]], AD 945–949 | succession = [[Byzantine emperor]] | reign = 9 November 959 –<br/> 15 March 963 | coronation = 6 April 945 ''as co-emperor'' | cor_type = byzantine | predecessor = [[Constantine VII]] | successor = [[Nikephoros II Phokas|Nikephoros II]] | regent... 2213950 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = Romano II | image = Romanos et Eudoxie (cropped2).JPG | caption = Idealized portrait of a young Romanos II (aged 7–11), from the [[Romanos Ivory]], AD 945–949 | succession = [[Byzantine emperor]] | reign = 9 November 959 –<br/> 15 March 963 | coronation = 6 April 945 ''as co-emperor'' | cor_type = byzantine | predecessor = [[Constantine VII]] | successor = [[Nikephoros II Phokas|Nikephoros II]] | regent = Constantine VII {{nowrap|(945–959)}}<br/>[[Basil II]] (960–963)<br/>[[Constantine VIII]] {{nowrap|(962–963)}} | reg_type = Co-emperors | spouse = [[Bertha-Eudokia]]<br/>[[Theophano (born Anastaso)|Theophano]] | issue = Helena<br/>[[Basil II]]<br/>[[Constantine VIII]]<br/>[[Anna Porphyrogenita]] | full_name = | house = [[Macedonian dynasty|Macedonian]] | house_type = Dynasty | father = [[Constantine VII]] | mother = [[Helena Lekapene]] | birth_date = 938 | birth_place = | death_date = 15 March 963<br/>(aged 24–25) | death_place = | burial_place = | title = [[List of Byzantine emperors|Emperor and Autocrat of the Romans]] }} Si '''Romano II''' (938 – [[Marso 15]], [[963]]) ay isang monarko na naghari bilang emperador ng [[Imperyong Bisantino]] mula 959 hanggang 963. Humalili siya sa kanyang amang si Constantine VII sa edad na dalawampu't isa at biglaang namatay makalipas lamang ang apat na taon sa ilalim ng mga pangyayaring nananatiling mahiwaga. Ang kanyang asawang si Theophano ang tumulong upang matiyak na ang kanilang mga anak na sina Basil II at Constantine VIII ay kalaunang makapagmana ng trono noong 976. Si Romanos II ay anak ni Emperador Constantine VII at ni Helena Lekapene, anak nina Emperador Romanos I Lekapenos at Theodora. Ayon sa Theophanes Continuatus, dalawampu't isang taong gulang siya nang umakyat sa trono noong 959, kaya ipinapalagay na ipinanganak siya noong 938. Pinangalanan siya bilang parangal sa kanyang lolo sa ina. Noong bata pa siya, ipinakasal siya kay Bertha, ang anak sa labas ng kasal ni Haring Hugh ng Italya, bilang bahagi ng isang alyansang pampulitika. Pagkatapos ng kasal ay pinalitan ni Bertha ang kanyang pangalan at naging Eudokia, ngunit namatay siya noong 949, dahilan upang mabuwag ang nasabing alyansa. Noong 27 Enero 945, matagumpay na naalis ni Constantine VII sa kapangyarihan ang kanyang mga bayaw, na mga anak ni Romanos I, at siya lamang ang naging nag-iisang emperador. Noong 6 Abril 945, sa araw ng Pasko ng Pagkabuhay, kinoronahan niya si Romanos bilang kasamang emperador. Nang mawala na sa kapangyarihan si Hugh ng Italya at mamatay noong 947, pinahintulutan ni Constantine ang kanyang anak na pumili ng sarili nitong mapapangasawa. Pinili ni Romanos ang isang babaeng nagngangalang Anastaso, na kanyang pinakasalan noong 956 at binigyan ng pangalang Theophano. Noong Nobyembre 959, humalili si Romanos II sa kanyang ama bilang emperador sa gitna ng mga usap-usapang siya o ang kanyang asawa ang naglason kay Constantine VII. Pag-upo niya sa trono, inalis niya sa korte ang mga opisyal na kalaban ng kanyang ama at pinalitan sila ng kanyang mga pinagkakatiwalaan. Upang pagbigyan ang kanyang asawa, pinaalis niya sa korte ang kanyang inang si Emperatris Helena at ipinasok sa mga kumbento ang kanyang limang kapatid na babae. Gayunpaman, marami sa kanyang mga itinalagang opisyal ay mahuhusay, kabilang ang kanyang pangunahing tagapayo na si Joseph Bringas, isang eunuko. Bagaman kilala si Romanos II sa kanyang pagkahilig sa karangyaan at kasiyahan, ipinagkatiwala niya ang mga usaping militar sa mahuhusay na heneral, lalo na sa magkapatid na Leo Phokas at Nikephoros Phokas. Noong 960, ipinadala si Nikephoros Phokas sa Crete kasama ang isang malaking hukbong-dagat. Matapos ang mahirap na kampanya at siyam na buwang Pagkubkob sa Chandax, matagumpay niyang naibalik ang pamamahala ng Imperyong Bisantino sa buong isla noong 961. Pagkaraan ng isang matagumpay na pagdiriwang sa Constantinople, ipinadala siya sa silangang hangganan upang labanan ang emir ng Aleppo na si Sayf al-Dawla, na taun-taong nagsasagawa ng mga paglusob sa Anatolia. Nasakop ni Nikephoros ang Cilicia at maging ang Aleppo noong 962, kung saan kanyang sinamsam ang palasyo at mga kayamanan ng emir. Samantala, matagumpay namang napigilan nina Leo Phokas at Marianos Argyros ang mga paglusob ng mga Magyar sa Balkans. Matapos ang isang mahabang pangangaso, nagkasakit si Romanos II at namatay noong 15 Marso 963. Kumalat ang balitang nilason siya ng kanyang asawang si Theophano, ngunit walang matibay na ebidensiyang nagpapatunay dito. Sa katunayan, malaki ang panganib na haharapin ni Theophano kung isusugal niya ang kanyang ligtas na katayuan bilang koronadong emperatris upang maging isang biyudang rehente para sa kanyang mga musmos na anak. Ang pag-asa ni Romanos II sa kanyang asawa at sa mga burukratang gaya ni Joseph Bringas ay nagbunga ng isang mahusay na administrasyon, ngunit nagdulot din ito ng sama ng loob sa hanay ng mga maharlikang may kaugnayan sa hukbo. Pagkatapos ng kanyang kamatayan, si Theophano, bilang emperatris na biyuda at rehente ng dalawa nilang anak na sina Basil II at Constantine VIII, ay mabilis na nagpakasal sa heneral na si Nikephoros Phokas. Kalaunan ay naging kasintahan rin niya ang isa pang heneral na si John Tzimiskes, at kapwa sila umakyat sa trono bilang mga emperador nang magkasunod. Gayunpaman, napanatili ang karapatan ng kanyang mga anak sa pagmamana ng trono, at nang mamatay si Tzimiskes, naging pangunahing emperador ang panganay niyang anak na si Basil II. 2bqvza02zkwp4aumafboh5xwfpba6vd 0 338695 2213951 2026-06-30T05:40:04Z Arko Blangko 155328 Bagong pahina: {{Infobox saint |honorific_prefix = [[Saint]] |name = Olga of Kiev |image = St Olga by Nesterov in 1892 (cropped).jpg |caption = <small>''Saint Olga'' by [[Mikhail Nesterov]] (1892)</small> |titles = Equal to the Apostles, Blessed Princess |birth_date = {{circa}} 890–925 |birth_place = [[Pskov|Pleskov]] or {{ill|Vybuty|ru|Выбуты}}, [[Kievan Rus']] |residence = Kiev, Kievan Rus' |death_date = 11 July 969 |death_... 2213951 wikitext text/x-wiki {{Infobox saint |honorific_prefix = [[Saint]] |name = Olga of Kiev |image = St Olga by Nesterov in 1892 (cropped).jpg |caption = <small>''Saint Olga'' by [[Mikhail Nesterov]] (1892)</small> |titles = Equal to the Apostles, Blessed Princess |birth_date = {{circa}} 890–925 |birth_place = [[Pskov|Pleskov]] or {{ill|Vybuty|ru|Выбуты}}, [[Kievan Rus']] |residence = Kiev, Kievan Rus' |death_date = 11 July 969 |death_place = Kiev, Kievan Rus' |venerated_in = [[Eastern Orthodoxy]]<br />[[Catholicism]] |canonized_date = Unknown, possibly 1284.{{sfn|Gasparov|Raevsky-Hughes|2018|pp=77–81}} |canonized_place = |canonized_by = |major_shrine = [[Church of the Tithes]] |attributes = Cross and church |patronage = [[Widow]]s, [[conversion to Christianity|converts]] |feast_day = 11 July |module = {{Infobox royalty |embed = yes |succession = [[Grand Prince of Kiev|Princess of Kiev]] |reign = 945–957<ref>{{cite book|author=Oleg Kotomin|translator=Paul Williams|title=The Russian Tsars|year=2012|publisher=Yarky Gorod Art Publishers|location=Saint Petersburg|isbn=978-5-9663-0239-9|page=14}}</ref> |predecessor = [[Igor of Kiev]] |successor = [[Sviatoslav I of Kiev|Sviatoslav the Brave]] |spouse = [[Igor of Kiev]] |issue = [[Sviatoslav I of Kiev|Sviatoslav the Brave]] |dynasty = [[Rurik dynasty|Rurik]] |religion = [[Chalcedonian Christianity]]<br /> {{small|''prev.'' [[Slavic paganism|Slavic pagan]]}} |module = }} }} Si '''Olga''' (Church Slavonic: Ольга; Lumang Norse: Helga; humigit-kumulang 890–925 – 11 Hulyo 969) ay naging rehente ng Kievan Rus' para sa kanyang anak na si Sviatoslav mula 945 hanggang 957. Matapos siyang mabinyagan sa Kristiyanismo, tinanggap niya ang pangalang Elena. Kilala siya sa kanyang mabagsik na paghihiganti laban sa mga Drevlian, ang tribong pumatay sa kanyang asawang si Igor. Bagaman ang kanyang apong si Vladimir ang nagpatibay sa Kristiyanismo bilang opisyal na relihiyon ng estado, si Olga ang kauna-unahang pinuno mula sa Dinastiyang Rurik na nabinyagan. Dahil dito, kinikilala siya bilang isang santo ng Silangang Simbahang Ortodokso, na may bansag na "Kapantay ng mga Apostol". Ipinagdiriwang ang kanyang kapistahan tuwing 11 Hulyo. Hindi tiyak ang petsa ng kapanganakan ni Olga, ngunit pinaniniwalaang maaaring ipinanganak siya sa pagitan ng 890 at 925. Ayon sa Primary Chronicle, siya ay may pinagmulan na Varangian (Viking) at isinilang sa Pleskov. Kaunti lamang ang nalalaman tungkol sa kanyang buhay bago ang kanyang kasal kay Prinsipe Igor I ng Kiev at ang kapanganakan ng kanilang anak na si Sviatoslav. Ayon sa historyador na si Alexey Karpov, hindi hihigit sa labinlimang taong gulang si Olga nang siya ay ikasal. Si Igor ay anak at tagapagmana ni Rurik, ang nagtatag ng Dinastiyang Rurik. Pagkamatay ni Rurik, si Igor ay napasailalim sa pangangalaga ni Oleg, na nagpalawak ng kanyang kapangyarihan sa pamamagitan ng pagsakop sa mga karatig na tribo at pagtatatag ng kabisera sa Kiev. Ang maluwag na pederasyong ito ng mga tribo ay nakilala bilang Kievan Rus', na sumasaklaw sa mga bahagi ng kasalukuyang Russia, Ukraine, at Belarus. Ang mga Drevlian ay isang kalapit na tribo na may masalimuot na ugnayan sa lumalawak na Kievan Rus'. Nakilahok sila sa mga kampanyang militar laban sa Imperyong Bisantino at nagbabayad ng tributo sa mga naunang pinuno ng Kiev. Ngunit matapos mamatay si Oleg, tumigil sila sa pagbabayad at sa halip ay sumuporta sa isang lokal na pinuno. Noong 945, nagtungo si Igor sa kabisera ng mga Drevlian, ang Iskorosten, upang pilitin silang muling magbayad ng tributo. Dahil sa lakas ng kanyang hukbo, sumunod ang mga Drevlian at nagbigay ng tributo. Subalit habang pauwi na si Igor, nagpasya siyang kulang ang kanyang natanggap at bumalik na may kakaunting kasamang kawal upang humingi pa ng karagdagang buwis. Pagdating niya sa lupain ng mga Drevlian, pinatay nila si Igor. Ayon sa historyador na Bisantino na si Leo the Deacon, isinailalim si Igor sa isang malupit na pagpapahirap: itinali siya sa dalawang nakayukong puno at nang pakawalan ang mga ito ay napunit ang kanyang katawan sa dalawa. Gayunman, may mga historyador na naniniwalang maaaring pinalabis o inimbento ni Leo ang salaysay na ito batay sa isang sinaunang kuwento mula sa Gresya. Pagkatapos ng kamatayan ni Igor noong 945, si Olga ang namahala bilang rehente para sa kanilang anak na si Sviatoslav, na tatlong taong gulang pa lamang noon. Siya ang kauna-unahang babaeng namuno sa Kievan Rus'. Bagaman kakaunti ang nalalaman tungkol sa kanyang pamamahala, isinasalaysay ng Primary Chronicle ang kanyang pag-akyat sa trono, ang kanyang madugong paghihiganti laban sa mga Drevlian, at ang kanyang pamumuno bilang pinunong sibil ng kanyang mga nasasakupan. Ayon sa arkeologong si Sergei Beletsky, ginamit din ni Olga ang bident bilang kanyang personal na sagisag, tulad ng ibang mga pinuno bago si Vladimir ang Dakila. Matapos mapatay si Igor, naging mas matapang ang mga Drevlian dahil sa kanilang tagumpay. Nagpadala sila ng mga sugo kay Olga upang hilingin na pakasalan niya ang kanilang prinsipe na si Mal, ang pinunong responsable sa pagkamatay ng kanyang asawa. Dalawampung kinatawan ang naglakbay sakay ng bangka patungong Kiev upang ihatid ang mensahe. Magalang silang tinanggap ni Olga at sinabi niyang ikinagagalak niya ang kanilang alok, ngunit nais muna niyang parangalan sila kinabukasan sa harap ng kanyang mga nasasakupan. Inutusan niya silang manatili sa kanilang bangka at ipahatid kinabukasan na nais nilang buhatin ang bangka sa halip na sumakay sa kabayo o maglakad. Kinabukasan, ginawa ng mga taga-Kiev ang kanyang ipinag-uutos. Binuhat nila ang bangka kasama ang mga sugo patungo sa looban ng palasyo. Inakala ng mga Drevlian na isa itong pambihirang karangalan, ngunit nang makarating sila roon ay itinapon sila sa isang malaking hukay na lihim na ipinahukay ni Olga noong nakaraang araw. Habang ibinabaon silang buhay, pinanood sila ni Olga at tinanong kung nagugustuhan ba nila ang "karangalang" ipinagkaloob sa kanila. Pagkaraan nito, nagpadala si Olga ng panibagong mensahe sa mga Drevlian na humihiling na ipadala naman nila ang kanilang pinakamahahalagang pinuno upang samahan siyang marangal na maglakbay patungo kay Prinsipe Mal. Dahil walang alam sa sinapit ng unang pangkat, ipinadala ng mga Drevlian ang kanilang pinakamahusay na mga pinuno. Pagdating nila sa Kiev, inutusan ni Olga ang kanyang mga tauhan na ipaghanda sila ng paliguan. Habang naliligo ang mga ito, ipinakandado niya ang gusali at ipinasunog ito, kaya nasunog nang buhay ang lahat ng nasa loob. Hindi pa rin nagtapos doon ang kanyang paghihiganti. Nagpadala siya ng isa pang mensahe sa mga Drevlian at iniutos na maghanda sila ng maraming mead, isang inuming may alkohol, sa lugar kung saan pinatay si Igor upang makapagluksang maayos at makapagdaos ng handaan para sa yumao. Nang dumating si Olga sa libingan ng kanyang asawa kasama ang ilang tagasunod, tunay siyang nagluksa at nagsagawa ng piging. Nakisalo rin ang mga Drevlian at nalasing nang husto. Nang mawalan na sila ng malay at kakayahang lumaban, iniutos ni Olga sa kanyang mga tauhan na patayin silang lahat, at siya mismo ay nag-udyok sa kanyang hukbo na ipagpatuloy ang pagpatay. Ayon sa Primary Chronicle, humigit-kumulang 5,000 Drevlian ang napatay sa gabing iyon. Matapos ang masaker, bumalik si Olga sa Kiev upang magtipon ng isang hukbo at ipagpatuloy ang kanyang kampanya laban sa mga natitirang Drevlian, na nagpatibay sa kanyang reputasyon bilang isa sa pinakamahigpit at pinakamatatag na pinuno sa kasaysayan ng Kievan Rus'. Sa unang sagupaan ng hukbo ng dalawang panig, naging matagumpay ang mga puwersa ng Kievan Rus'. Madali nilang natalo ang mga Drevlian at napilitang umurong ang mga nakaligtas pabalik sa kanilang mga lungsod. Pagkatapos nito, pinangunahan ni Olga ang kanyang hukbo patungo sa Iskorosten (ang kasalukuyang Korosten), ang lungsod kung saan pinatay ang kanyang asawa, at kinubkob ito. Tumagal ang pagkubkob nang halos isang taon nang walang tagumpay. Nang maglaon, nakaisip si Olga ng isang paraan upang malinlang ang mga tagapagtanggol ng lungsod. Nagpadala siya ng mensahe na nagsasabing: "Bakit kayo patuloy na lumalaban? Ang lahat ng inyong mga lungsod ay sumuko na sa akin at nagbabayad na ng tributo, kaya't mapayapa na nilang nalilinang ang kanilang mga bukirin. Ngunit mas pinipili ninyong mamatay sa gutom kaysa magpasakop at magbayad ng tributo." Sumagot ang mga Drevlian na handa na silang magbayad ng tributo, ngunit nangangamba silang naghihiganti pa rin si Olga para sa pagkamatay ng kanyang asawa. Ipinaabot ni Olga na sapat na para sa kanya ang pagkamatay ng mga unang sugo at ang nangyari sa piging. Bilang huling kahilingan, sinabi niyang nais lamang niyang tumanggap ng tatlong kalapati at tatlong maya mula sa bawat sambahayan sa lungsod. Dahil inakala ng mga Drevlian na napakagaan ng hinihinging kapalit upang matapos ang mahabang pagkubkob, agad silang pumayag. Inutusan ni Olga ang kanyang mga kawal na itali sa bawat ibon ang maliliit na piraso ng telang may nakabalot na asupre. Pagsapit ng gabi, pinasindihan ang mga ito at pinakawalan ang mga ibon. Lumipad ang mga ito pabalik sa kani-kanilang mga pugad sa loob ng lungsod—sa mga bubungan at iba pang gusali—na naging sanhi ng sabay-sabay na pagliyab ng buong Iskorosten. Ayon sa Primary Chronicle, walang bahay ang nakaligtas sa apoy at imposibleng mapatay ang sunog sapagkat sabay-sabay na nasunog ang lahat ng kabahayan. Habang tumatakas ang mga mamamayan mula sa nagliliyab na lungsod, iniutos ni Olga sa kanyang hukbo na hulihin sila. Ang ilan ay pinatay, ang iba ay ginawang alipin at ipinamahagi sa kanyang mga tagasunod, samantalang ang mga nakaligtas ay inutusang magbayad ng tributo. Sa pamamagitan nito, tuluyang napasailalim sa kanyang kapangyarihan ang mga Drevlian. Nanatiling rehente ng Kievan Rus' si Olga sa suporta ng hukbo at ng kanyang mga nasasakupan. Isa sa kanyang pinakamahalagang nagawa ay ang pagbabago sa sistema ng pangongolekta ng tributo na kilala bilang poliudie, na itinuturing na unang naitalang repormang legal sa Silangang Europa. Sa ilalim ng kanyang pamamahala, naging mas maayos at regular ang pangongolekta ng tributo. Tinanggihan din niya ang iba't ibang alok ng kasal, matagumpay na ipinagtanggol ang Kiev sa panahon ng Pagkubkob sa Kiev noong 968, at napanatili ang trono para sa kanyang anak. Matapos ang kanyang matagumpay na pananakop sa mga Drevlian, isinasalaysay ng Primary Chronicle na nilibot ni Olga ang lupain ng Dereva kasama ang kanyang anak at mga tagasunod upang magpatupad ng mga batas at ayusin ang sistema ng tributo. Nagtatag siya ng mga himpilan ng kalakalan at mga lugar ng pangangaso sa tabi ng mga ilog Msta at Luga. Nagtayo rin siya ng mga pook-pangkalakalan, mga hanggahan, mga bayan, at iba pang sentrong administratibo sa iba't ibang bahagi ng kanyang nasasakupan. Ang mga sentrong ito, na tinatawag na pogosti, ay nagsilbing mahalagang tanggapan ng pamahalaan bukod sa pagiging mga pamilihan. Nakatulong ang sistemang ito sa higit na pagsasentralisa ng pamahalaan at sa pagkakaisa ng iba't ibang pangkat ng mga mamamayan ng Rus'. Ang mga hanggahang kanyang itinakda ay naging pundasyon rin ng mga susunod na pambansang hangganan ng kaharian. Habang abala ang kanyang anak na si Sviatoslav sa mahahabang kampanyang militar, si Olga ang patuloy na namahala sa Kiev. Nanirahan siya sa kastilyo ng Vyshgorod kasama ang kanyang mga apo at pinanatili ang katatagan ng pamahalaan. Nagtatag rin siya ng mga himpilan sa pangangaso kung saan hinuhuli ang mga ibon—malamang ay mga ibong mandaragit—na ipinadadala bilang kalakal o handog sa Imperyong Bisantino. Noong dekada 950, naglakbay si Olga sa Constantinople, ang kabisera ng Imperyong Bisantino, upang makipagkita kay Emperador Constantine VII. Tatlong pangunahing sanggunian ang nagsasalaysay ng pangyayaring ito. Ang una ay ang De Ceremoniis o Book of Ceremonies, na naglalarawan ng mga seremonya at tuntunin sa korte ng emperador. Ang ikalawa ay ang Synopsis of Histories, na isinulat ng historyador na Bisantino na si John Skylitzes noong ika-11 siglo. Ang ikatlo ay ang Primary Chronicle, na tinipon sa Kiev noong unang bahagi ng ika-12 siglo ng isang hindi nakikilalang mongheng Rus'. Magkakaiba ang mga salaysay na ito hinggil sa dahilan ng paglalakbay ni Olga, sa eksaktong petsa nito, at sa mga pangyayaring naganap sa kanyang pananatili sa Constantinopla. nxmty5gt2nl3ji4tdzevcv54aid4q7c 2213952 2213951 2026-06-30T05:42:23Z Arko Blangko 155328 Inilipat ni Arko Blangko ang pahinang [[Olga ng Kyiv]] sa [[Olga ng Kiev]]: Misspelled title 2213951 wikitext text/x-wiki {{Infobox saint |honorific_prefix = [[Saint]] |name = Olga of Kiev |image = St Olga by Nesterov in 1892 (cropped).jpg |caption = <small>''Saint Olga'' by [[Mikhail Nesterov]] (1892)</small> |titles = Equal to the Apostles, Blessed Princess |birth_date = {{circa}} 890–925 |birth_place = [[Pskov|Pleskov]] or {{ill|Vybuty|ru|Выбуты}}, [[Kievan Rus']] |residence = Kiev, Kievan Rus' |death_date = 11 July 969 |death_place = Kiev, Kievan Rus' |venerated_in = [[Eastern Orthodoxy]]<br />[[Catholicism]] |canonized_date = Unknown, possibly 1284.{{sfn|Gasparov|Raevsky-Hughes|2018|pp=77–81}} |canonized_place = |canonized_by = |major_shrine = [[Church of the Tithes]] |attributes = Cross and church |patronage = [[Widow]]s, [[conversion to Christianity|converts]] |feast_day = 11 July |module = {{Infobox royalty |embed = yes |succession = [[Grand Prince of Kiev|Princess of Kiev]] |reign = 945–957<ref>{{cite book|author=Oleg Kotomin|translator=Paul Williams|title=The Russian Tsars|year=2012|publisher=Yarky Gorod Art Publishers|location=Saint Petersburg|isbn=978-5-9663-0239-9|page=14}}</ref> |predecessor = [[Igor of Kiev]] |successor = [[Sviatoslav I of Kiev|Sviatoslav the Brave]] |spouse = [[Igor of Kiev]] |issue = [[Sviatoslav I of Kiev|Sviatoslav the Brave]] |dynasty = [[Rurik dynasty|Rurik]] |religion = [[Chalcedonian Christianity]]<br /> {{small|''prev.'' [[Slavic paganism|Slavic pagan]]}} |module = }} }} Si '''Olga''' (Church Slavonic: Ольга; Lumang Norse: Helga; humigit-kumulang 890–925 – 11 Hulyo 969) ay naging rehente ng Kievan Rus' para sa kanyang anak na si Sviatoslav mula 945 hanggang 957. Matapos siyang mabinyagan sa Kristiyanismo, tinanggap niya ang pangalang Elena. Kilala siya sa kanyang mabagsik na paghihiganti laban sa mga Drevlian, ang tribong pumatay sa kanyang asawang si Igor. Bagaman ang kanyang apong si Vladimir ang nagpatibay sa Kristiyanismo bilang opisyal na relihiyon ng estado, si Olga ang kauna-unahang pinuno mula sa Dinastiyang Rurik na nabinyagan. Dahil dito, kinikilala siya bilang isang santo ng Silangang Simbahang Ortodokso, na may bansag na "Kapantay ng mga Apostol". Ipinagdiriwang ang kanyang kapistahan tuwing 11 Hulyo. Hindi tiyak ang petsa ng kapanganakan ni Olga, ngunit pinaniniwalaang maaaring ipinanganak siya sa pagitan ng 890 at 925. Ayon sa Primary Chronicle, siya ay may pinagmulan na Varangian (Viking) at isinilang sa Pleskov. Kaunti lamang ang nalalaman tungkol sa kanyang buhay bago ang kanyang kasal kay Prinsipe Igor I ng Kiev at ang kapanganakan ng kanilang anak na si Sviatoslav. Ayon sa historyador na si Alexey Karpov, hindi hihigit sa labinlimang taong gulang si Olga nang siya ay ikasal. Si Igor ay anak at tagapagmana ni Rurik, ang nagtatag ng Dinastiyang Rurik. Pagkamatay ni Rurik, si Igor ay napasailalim sa pangangalaga ni Oleg, na nagpalawak ng kanyang kapangyarihan sa pamamagitan ng pagsakop sa mga karatig na tribo at pagtatatag ng kabisera sa Kiev. Ang maluwag na pederasyong ito ng mga tribo ay nakilala bilang Kievan Rus', na sumasaklaw sa mga bahagi ng kasalukuyang Russia, Ukraine, at Belarus. Ang mga Drevlian ay isang kalapit na tribo na may masalimuot na ugnayan sa lumalawak na Kievan Rus'. Nakilahok sila sa mga kampanyang militar laban sa Imperyong Bisantino at nagbabayad ng tributo sa mga naunang pinuno ng Kiev. Ngunit matapos mamatay si Oleg, tumigil sila sa pagbabayad at sa halip ay sumuporta sa isang lokal na pinuno. Noong 945, nagtungo si Igor sa kabisera ng mga Drevlian, ang Iskorosten, upang pilitin silang muling magbayad ng tributo. Dahil sa lakas ng kanyang hukbo, sumunod ang mga Drevlian at nagbigay ng tributo. Subalit habang pauwi na si Igor, nagpasya siyang kulang ang kanyang natanggap at bumalik na may kakaunting kasamang kawal upang humingi pa ng karagdagang buwis. Pagdating niya sa lupain ng mga Drevlian, pinatay nila si Igor. Ayon sa historyador na Bisantino na si Leo the Deacon, isinailalim si Igor sa isang malupit na pagpapahirap: itinali siya sa dalawang nakayukong puno at nang pakawalan ang mga ito ay napunit ang kanyang katawan sa dalawa. Gayunman, may mga historyador na naniniwalang maaaring pinalabis o inimbento ni Leo ang salaysay na ito batay sa isang sinaunang kuwento mula sa Gresya. Pagkatapos ng kamatayan ni Igor noong 945, si Olga ang namahala bilang rehente para sa kanilang anak na si Sviatoslav, na tatlong taong gulang pa lamang noon. Siya ang kauna-unahang babaeng namuno sa Kievan Rus'. Bagaman kakaunti ang nalalaman tungkol sa kanyang pamamahala, isinasalaysay ng Primary Chronicle ang kanyang pag-akyat sa trono, ang kanyang madugong paghihiganti laban sa mga Drevlian, at ang kanyang pamumuno bilang pinunong sibil ng kanyang mga nasasakupan. Ayon sa arkeologong si Sergei Beletsky, ginamit din ni Olga ang bident bilang kanyang personal na sagisag, tulad ng ibang mga pinuno bago si Vladimir ang Dakila. Matapos mapatay si Igor, naging mas matapang ang mga Drevlian dahil sa kanilang tagumpay. Nagpadala sila ng mga sugo kay Olga upang hilingin na pakasalan niya ang kanilang prinsipe na si Mal, ang pinunong responsable sa pagkamatay ng kanyang asawa. Dalawampung kinatawan ang naglakbay sakay ng bangka patungong Kiev upang ihatid ang mensahe. Magalang silang tinanggap ni Olga at sinabi niyang ikinagagalak niya ang kanilang alok, ngunit nais muna niyang parangalan sila kinabukasan sa harap ng kanyang mga nasasakupan. Inutusan niya silang manatili sa kanilang bangka at ipahatid kinabukasan na nais nilang buhatin ang bangka sa halip na sumakay sa kabayo o maglakad. Kinabukasan, ginawa ng mga taga-Kiev ang kanyang ipinag-uutos. Binuhat nila ang bangka kasama ang mga sugo patungo sa looban ng palasyo. Inakala ng mga Drevlian na isa itong pambihirang karangalan, ngunit nang makarating sila roon ay itinapon sila sa isang malaking hukay na lihim na ipinahukay ni Olga noong nakaraang araw. Habang ibinabaon silang buhay, pinanood sila ni Olga at tinanong kung nagugustuhan ba nila ang "karangalang" ipinagkaloob sa kanila. Pagkaraan nito, nagpadala si Olga ng panibagong mensahe sa mga Drevlian na humihiling na ipadala naman nila ang kanilang pinakamahahalagang pinuno upang samahan siyang marangal na maglakbay patungo kay Prinsipe Mal. Dahil walang alam sa sinapit ng unang pangkat, ipinadala ng mga Drevlian ang kanilang pinakamahusay na mga pinuno. Pagdating nila sa Kiev, inutusan ni Olga ang kanyang mga tauhan na ipaghanda sila ng paliguan. Habang naliligo ang mga ito, ipinakandado niya ang gusali at ipinasunog ito, kaya nasunog nang buhay ang lahat ng nasa loob. Hindi pa rin nagtapos doon ang kanyang paghihiganti. Nagpadala siya ng isa pang mensahe sa mga Drevlian at iniutos na maghanda sila ng maraming mead, isang inuming may alkohol, sa lugar kung saan pinatay si Igor upang makapagluksang maayos at makapagdaos ng handaan para sa yumao. Nang dumating si Olga sa libingan ng kanyang asawa kasama ang ilang tagasunod, tunay siyang nagluksa at nagsagawa ng piging. Nakisalo rin ang mga Drevlian at nalasing nang husto. Nang mawalan na sila ng malay at kakayahang lumaban, iniutos ni Olga sa kanyang mga tauhan na patayin silang lahat, at siya mismo ay nag-udyok sa kanyang hukbo na ipagpatuloy ang pagpatay. Ayon sa Primary Chronicle, humigit-kumulang 5,000 Drevlian ang napatay sa gabing iyon. Matapos ang masaker, bumalik si Olga sa Kiev upang magtipon ng isang hukbo at ipagpatuloy ang kanyang kampanya laban sa mga natitirang Drevlian, na nagpatibay sa kanyang reputasyon bilang isa sa pinakamahigpit at pinakamatatag na pinuno sa kasaysayan ng Kievan Rus'. Sa unang sagupaan ng hukbo ng dalawang panig, naging matagumpay ang mga puwersa ng Kievan Rus'. Madali nilang natalo ang mga Drevlian at napilitang umurong ang mga nakaligtas pabalik sa kanilang mga lungsod. Pagkatapos nito, pinangunahan ni Olga ang kanyang hukbo patungo sa Iskorosten (ang kasalukuyang Korosten), ang lungsod kung saan pinatay ang kanyang asawa, at kinubkob ito. Tumagal ang pagkubkob nang halos isang taon nang walang tagumpay. Nang maglaon, nakaisip si Olga ng isang paraan upang malinlang ang mga tagapagtanggol ng lungsod. Nagpadala siya ng mensahe na nagsasabing: "Bakit kayo patuloy na lumalaban? Ang lahat ng inyong mga lungsod ay sumuko na sa akin at nagbabayad na ng tributo, kaya't mapayapa na nilang nalilinang ang kanilang mga bukirin. Ngunit mas pinipili ninyong mamatay sa gutom kaysa magpasakop at magbayad ng tributo." Sumagot ang mga Drevlian na handa na silang magbayad ng tributo, ngunit nangangamba silang naghihiganti pa rin si Olga para sa pagkamatay ng kanyang asawa. Ipinaabot ni Olga na sapat na para sa kanya ang pagkamatay ng mga unang sugo at ang nangyari sa piging. Bilang huling kahilingan, sinabi niyang nais lamang niyang tumanggap ng tatlong kalapati at tatlong maya mula sa bawat sambahayan sa lungsod. Dahil inakala ng mga Drevlian na napakagaan ng hinihinging kapalit upang matapos ang mahabang pagkubkob, agad silang pumayag. Inutusan ni Olga ang kanyang mga kawal na itali sa bawat ibon ang maliliit na piraso ng telang may nakabalot na asupre. Pagsapit ng gabi, pinasindihan ang mga ito at pinakawalan ang mga ibon. Lumipad ang mga ito pabalik sa kani-kanilang mga pugad sa loob ng lungsod—sa mga bubungan at iba pang gusali—na naging sanhi ng sabay-sabay na pagliyab ng buong Iskorosten. Ayon sa Primary Chronicle, walang bahay ang nakaligtas sa apoy at imposibleng mapatay ang sunog sapagkat sabay-sabay na nasunog ang lahat ng kabahayan. Habang tumatakas ang mga mamamayan mula sa nagliliyab na lungsod, iniutos ni Olga sa kanyang hukbo na hulihin sila. Ang ilan ay pinatay, ang iba ay ginawang alipin at ipinamahagi sa kanyang mga tagasunod, samantalang ang mga nakaligtas ay inutusang magbayad ng tributo. Sa pamamagitan nito, tuluyang napasailalim sa kanyang kapangyarihan ang mga Drevlian. Nanatiling rehente ng Kievan Rus' si Olga sa suporta ng hukbo at ng kanyang mga nasasakupan. Isa sa kanyang pinakamahalagang nagawa ay ang pagbabago sa sistema ng pangongolekta ng tributo na kilala bilang poliudie, na itinuturing na unang naitalang repormang legal sa Silangang Europa. Sa ilalim ng kanyang pamamahala, naging mas maayos at regular ang pangongolekta ng tributo. Tinanggihan din niya ang iba't ibang alok ng kasal, matagumpay na ipinagtanggol ang Kiev sa panahon ng Pagkubkob sa Kiev noong 968, at napanatili ang trono para sa kanyang anak. Matapos ang kanyang matagumpay na pananakop sa mga Drevlian, isinasalaysay ng Primary Chronicle na nilibot ni Olga ang lupain ng Dereva kasama ang kanyang anak at mga tagasunod upang magpatupad ng mga batas at ayusin ang sistema ng tributo. Nagtatag siya ng mga himpilan ng kalakalan at mga lugar ng pangangaso sa tabi ng mga ilog Msta at Luga. Nagtayo rin siya ng mga pook-pangkalakalan, mga hanggahan, mga bayan, at iba pang sentrong administratibo sa iba't ibang bahagi ng kanyang nasasakupan. Ang mga sentrong ito, na tinatawag na pogosti, ay nagsilbing mahalagang tanggapan ng pamahalaan bukod sa pagiging mga pamilihan. Nakatulong ang sistemang ito sa higit na pagsasentralisa ng pamahalaan at sa pagkakaisa ng iba't ibang pangkat ng mga mamamayan ng Rus'. Ang mga hanggahang kanyang itinakda ay naging pundasyon rin ng mga susunod na pambansang hangganan ng kaharian. Habang abala ang kanyang anak na si Sviatoslav sa mahahabang kampanyang militar, si Olga ang patuloy na namahala sa Kiev. Nanirahan siya sa kastilyo ng Vyshgorod kasama ang kanyang mga apo at pinanatili ang katatagan ng pamahalaan. Nagtatag rin siya ng mga himpilan sa pangangaso kung saan hinuhuli ang mga ibon—malamang ay mga ibong mandaragit—na ipinadadala bilang kalakal o handog sa Imperyong Bisantino. Noong dekada 950, naglakbay si Olga sa Constantinople, ang kabisera ng Imperyong Bisantino, upang makipagkita kay Emperador Constantine VII. Tatlong pangunahing sanggunian ang nagsasalaysay ng pangyayaring ito. Ang una ay ang De Ceremoniis o Book of Ceremonies, na naglalarawan ng mga seremonya at tuntunin sa korte ng emperador. Ang ikalawa ay ang Synopsis of Histories, na isinulat ng historyador na Bisantino na si John Skylitzes noong ika-11 siglo. Ang ikatlo ay ang Primary Chronicle, na tinipon sa Kiev noong unang bahagi ng ika-12 siglo ng isang hindi nakikilalang mongheng Rus'. Magkakaiba ang mga salaysay na ito hinggil sa dahilan ng paglalakbay ni Olga, sa eksaktong petsa nito, at sa mga pangyayaring naganap sa kanyang pananatili sa Constantinopla. nxmty5gt2nl3ji4tdzevcv54aid4q7c 0 338696 2213953 2026-06-30T05:42:24Z Arko Blangko 155328 Inilipat ni Arko Blangko ang pahinang [[Olga ng Kyiv]] sa [[Olga ng Kiev]]: Misspelled title 2213953 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Olga ng Kiev]] nwfxc4sfcbracgn4ck81bem9ypd01r5 0 338697 2213970 2026-06-30T10:55:19Z Arko Blangko 155328 Bagong pahina: Si '''Guillermo ng Rubruk''' (nabuhay humigit-kumulang 1248–1257) ay isang prayleng Pransiskano na, sa suporta ni Haring Louis IX ng Pransiya, ay nagsagawa ng misyong diplomatiko at pangmisyonero patungo kay Dakilang Khan Möngke ng Imperyong Mongol. Pagbalik niya sa Europa, isinulat niya ang Itinerarium, isang detalyadong salaysay ng kanyang paglalakbay at mga obserbasyon na ipinadala kay Haring Louis. Malamang na ipinanganak si William noong dekada 1210 o 1220 sa Rubrouc... 2213970 wikitext text/x-wiki Si '''Guillermo ng Rubruk''' (nabuhay humigit-kumulang 1248–1257) ay isang prayleng Pransiskano na, sa suporta ni Haring Louis IX ng Pransiya, ay nagsagawa ng misyong diplomatiko at pangmisyonero patungo kay Dakilang Khan Möngke ng Imperyong Mongol. Pagbalik niya sa Europa, isinulat niya ang Itinerarium, isang detalyadong salaysay ng kanyang paglalakbay at mga obserbasyon na ipinadala kay Haring Louis. Malamang na ipinanganak si William noong dekada 1210 o 1220 sa Rubrouck, sa County of Flanders ng Kaharian ng Pransiya. Pinaniniwalaang namatay siya noong dekada 1270 o pagkatapos ng 1293. Kilala siya sa kanyang mga paglalakbay sa iba't ibang bahagi ng Gitnang Silangan at Gitnang Asya noong ika-13 siglo, lalo na sa kanyang pagbisita sa Imperyong Mongol. Naglakbay siya sa Mongolia noong 1253–1254, na nauna pa sa mga paglalakbay nina Marco Polo at Odoric ng Pordenone. Nakarating siya sa Karakorum, ang kabisera ng Imperyong Mongol, at nagbigay ng mahahalagang paglalarawan tungkol sa lungsod. Pagbalik niya, dahil hindi niya personal na nakaharap ang Hari ng Pransiya, sumulat siya ng isang mahabang liham sa wikang Latin na nagsasalaysay ng kanyang buong paglalakbay sa Imperyong Mongol. Ang kanyang salaysay ay kinikilala bilang isa sa mga pinakamahusay na akda ng panitikang paglalakbay noong Gitnang Panahon, maihahambing sa mga isinulat nina Marco Polo at Ibn Battuta, at isa ring napakahalagang sanggunian sa kasaysayan. Gayunpaman, hindi nito natamo ang kasikatan ng aklat ni Marco Polo. Noong 1248, sinamahan ni William si Haring Louis IX sa Ikapitong Krusada. Noong 7 Mayo 1253, sa utos ng hari, nagsimula siya sa isang misyong naglalayong hikayatin ang mga Tatar na yumakap sa Kristiyanismo. Una siyang nagtungo sa Constantinople, kung saan nakipagpulong siya kay Baldwin ng Hainaut, na katatapos lamang bumalik mula sa Karakorum bilang kinatawan ng Latinong Emperador na si Baldwin II. Doon ay binigyan si William ng mga liham ng emperador para sa ilang pinunong Tatar. Sinundan ni William ang rutang dinaanan noon ng prayleng Hungaro na si Julian at, sa Asya, ang rutang tinahak ng Italyanong prayleng si Giovanni da Pian del Carpine. Kasama niya sa paglalakbay sina Bartolomeo da Cremona, isang tagapaglingkod na tinatawag na Gosset, at isang tagapagsalin na tinawag niyang Homo Dei ("tao ng Diyos"), na maaaring tumutukoy sa pangalang Arabe na Abdullah. Ang kanyang paglalakbay ang ikaapat na pangunahing misyon ng mga Europeo sa Imperyong Mongol, kasunod ng mga misyon nina Giovanni da Pian del Carpine, Ascelin ng Lombardia, at André de Longjumeau. Bagaman may mga ulat tungkol sa pagkakaroon ng mga Kristiyanong Nestorian sa korte ng Mongol, tumanggi si Louis IX na magpadala ng isang pormal na misyong diplomatiko dahil sa hindi magandang karanasan ng mga naunang sugo. Pagdating sa bayang Sudak sa Crimea, ipinagpatuloy ni William ang kanyang paglalakbay gamit ang mga baka at kariton. Siyam na araw matapos tawirin ang Ilog Don, nakatagpo niya si Sartaq Khan, ang susunod na pinuno ng Kipchak Khanate. Ipinadala siya ni Sartaq sa kanyang amang si Batu Khan, na naninirahan sa Sarai malapit sa Ilog Volga. Makalipas ang limang linggo mula sa pag-alis sa Sudak, nakarating siya sa kampo ni Batu. Kilala si William sa kanyang matapang na pangangaral; sinabi pa niya kay Batu na haharap ito sa walang hanggang kaparusahan kung hindi siya magpapabinyag. Nagalit si Batu sa kanyang pananalita at itinuring itong isang banta. Hindi siya nagbalik-loob sa Kristiyanismo ngunit ipinadala niya si William sa Dakilang Khan Möngke. Noong 16 Setyembre 1253, nagsimula si William at ang kanyang mga kasama sa isang paglalakbay na humigit-kumulang 9,000 kilometro sakay ng kabayo patungong Karakorum sa kasalukuyang Mongolia. Dumating sila roon sa huling bahagi ng Disyembre at magalang silang tinanggap. Noong 4 Enero 1254, nabigyan siya ng pagkakataong humarap kay Möngke Khan. Nagbigay si William ng detalyadong paglalarawan tungkol sa mga pader ng Karakorum, mga pamilihan, mga templo, at sa magkakahiwalay na distrito ng mga Muslim at Tsinong manggagawa. Ipinakita niya na ang kabisera ng Mongol ay isang lungsod na may napakalawak na pagkakaiba-iba ng mga kultura. Nakarating din siya sa korte ng Imperyo ng Nicaea at nakatagpo ng mga sugo nito habang naglalakbay. Kabilang sa mga Europeong kanyang nakasalamuha ay ang pamangkin ng isang obispong Ingles, isang babae mula sa Lorraine na naghanda ng kanyang hapunan noong Pasko ng Pagkabuhay, at si Guillaume Boucher, isang Pranses na panday ng pilak na gumagawa ng mga palamuti para sa pamilya ng Khan at ng mga altar ng mga Kristiyanong Nestorian. Gayunman, naging mapanuri si William sa mga Nestorian at itinuring silang mga erehe. Nanatili ang kanyang pangkat sa kampo ng Khan hanggang 10 Hulyo 1254, bago nagsimula ang kanilang pagbabalik sa Europa. Pagkaraang muling bumisita kay Batu Khan noong Setyembre at ipagdiwang ang Pasko sa Nakhchivan (sa kasalukuyang Azerbaijan), nakarating sila sa County of Tripoli noong 15 Agosto 1255. Pagbalik niya, iniharap ni William kay Haring Louis IX ang isang malinaw at masusing ulat na pinamagatang Itinerarium fratris Willielmi de Rubruquis de ordine fratrum Minorum, Galli, Anno gratiae 1253 ad partes Orientales. Nahahati ito sa 40 kabanata. Ang Kabanata 1–10 ay naglalarawan sa mga Mongol, sa kanilang lipunan, at sa kanilang mga kaugalian, samantalang ang Kabanata 11–40 ay nagsasalaysay ng mismong paglalakbay at ng mga pangyayaring kanyang naranasan. Sa kanyang ulat, inilarawan niya ang katangian ng Imperyong Mongol at nagbigay ng maraming mahahalagang obserbasyong heograpikal at antropolohikal. Nagulat siya sa malawakang paglaganap ng Islam sa Gitnang Asya at pinuna rin ang ilang tradisyong Heleniko na kanyang nakita sa mga Kristiyano ng dating Imperyong Bisantino, kabilang ang pagdiriwang ng kapistahan ni Santa Felicitas sa Imperyo ng Nicaea. Sinagot din ni William ang isang matagal nang usaping heograpikal nang mapatunayan niya, matapos niyang maglakbay sa hilaga ng Dagat Caspian, na ito ay isang nakapaloob na dagat at hindi umaagos patungo sa Karagatang Arktiko. Bagaman may mga naunang manlalakbay na Eskandinabo na may kaalaman tungkol sa rehiyong ito, si William ang unang nagbigay ng nakasulat na patunay. Itinuturing ang kanyang ulat bilang isa sa mga pinakadakilang akda sa heograpiyang medieval. Mahusay siyang tagamasid at manunulat. Palagi siyang nagtatanong sa mga taong kanyang nakakasalamuha at hindi agad naniniwala sa mga alamat at kuwentong-bayan. Napansin din niya ang pagkakatulad ng iba't ibang wikang kanyang narinig sa mga wikang Europeo na dati na niyang alam. Noong Mayo 1254, habang nasa korte ng Mongol, nakibahagi si William sa isang tanyag na debate sa relihiyon na inorganisa ni Möngke Khan. Pinagharap doon ang mga Kristiyano, Budista, at Muslim upang talakayin kung alin ang tunay na pananampalataya, sa harap ng tatlong hukom na kumakatawan sa bawat relihiyon. May isang Intsik ding lumahok sa debate kasama ni William. Malaki rin ang naging impluwensiya ng kanyang mga isinulat sa kapwa niyang Pransiskanong iskolar na si Roger Bacon, na malimit sumipi sa kanyang ulat sa akdang Opus Majus at nagpahayag na maingat niya itong binasa at ipinaliwanag. Gayunpaman, matapos ang panahon ni Bacon, halos nalimutan ang salaysay ni William hanggang sa muling mailathala ito ni Richard Hakluyt noong 1599. Noong 1958, sumulat ang makatang Ruso na si Nikolay Zabolotskiy ng mahabang tulang pinamagatang "Rubruck sa Mongolia" (Рубрук в Монголии), bilang pagpupugay sa tanyag na manlalakbay na Pransiskano. qxojninbk2nfkbsqivzxc8y7nuf0o03 0 338698 2213971 2026-06-30T10:56:28Z Arko Blangko 155328 Bagong pahina: Si Ambrogio Contarini (1429–1499) ay isang maharlika, mangangalakal, at diplomat mula sa Republika ng Venecia na kilala sa kanyang salaysay tungkol sa paglalakbay sa Iran, kung saan niya nakilala ang kapwa diplomat na si Giosafat Barbaro. Si Contarini ay kabilang sa marangal na Pamilyang Contarini. Ginugol niya ang kanyang kabataan sa Constantinople, ang kabisera ng Imperyong Otomano, kung saan siya nanirahan bilang isang mangangalakal. Nilisan niya ang lungsod nang sumikl... 2213971 wikitext text/x-wiki Si Ambrogio Contarini (1429–1499) ay isang maharlika, mangangalakal, at diplomat mula sa Republika ng Venecia na kilala sa kanyang salaysay tungkol sa paglalakbay sa Iran, kung saan niya nakilala ang kapwa diplomat na si Giosafat Barbaro. Si Contarini ay kabilang sa marangal na Pamilyang Contarini. Ginugol niya ang kanyang kabataan sa Constantinople, ang kabisera ng Imperyong Otomano, kung saan siya nanirahan bilang isang mangangalakal. Nilisan niya ang lungsod nang sumiklab ang Digmaang Otomano–Veneciano noong 1463. Noong 1470, sakay siya ng barkong Aegeus at lumahok sa mga labanang pandagat laban sa mga Otomano. Sa hangaring makabuo ng mas malawak na alyansa laban sa Imperyong Otomano, ipinadala siya ng Republika ng Venecia bilang sugo kay Uzun Hassan, ang pinuno ng Aq Qoyunlu, isang makapangyarihang dinastiyang Turkomano na namumuno sa Iran. Umalis siya sa Venecia noong Pebrero 1474 at naglakbay sa Austria, Polonya, at sa rehiyon ng Kabundukang Caucasus bago makarating sa Tabriz noong Agosto 1474. Noong Oktubre 1474, nakipagpulong siya kay Uzun Hassan sa kabisera nitong Isfahan. Magiliw siyang tinanggap ng pinuno, ngunit tinanggihan ang panukala ng Venecia na bumuo ng isang alyansang militar laban sa mga Otomano. Habang nasa Iran, nakilala rin niya ang isa pang diplomat na si Giosafat Barbaro. Dahil sa maraming pagkaantala at sa mahirap na paglalakbay pauwi, nakabalik lamang si Contarini sa Venecia noong Abril 1477. Sa kanyang pagbabalik mula sa Iran, huminto rin si Contarini sa Moscow, kung saan siya ay tinanggap sa isang opisyal na pagharap kay Tsar Ivan III ng Russia. Dumaan din siya sa Alemanya bago tuluyang makabalik sa kanyang sariling bayan. Sa mismong araw ng kanyang pagdating sa Venecia, nagbigay si Contarini ng isang pasalitang ulat sa Konseho ng Republika ng Venecia tungkol sa kanyang misyon. Ang ulat na ito ay inilathala sa Venecia noong 1476 ni H. Foxius sa ilalim ng pamagat na Questo e el Viazo de misier Ambrogio Contarini. Noong 1486, inilimbag naman sa Vicenza ang mas kumpletong nakasulat na bersiyon ng kanyang salaysay. Bagaman ang kanyang ulat ay pangunahing nakatuon sa mga personal na karanasan at paghihirap na kanyang naranasan sa paglalakbay, naglalaman din ito ng maraming mahahalagang impormasyon tungkol sa mga bansang kanyang dinaanan, lalo na ang Iran sa panahon ng paghahari ni Uzun Hassan. Dahil dito, nananatili itong isang mahalagang sanggunian para sa pag-aaral ng kasaysayan, heograpiya, at diplomasya ng Kanlurang Asya noong ika-15 siglo. pqxo6cj6e5jtlz0z1w9fea9m41wzw57 0 338699 2213972 2026-06-30T11:06:51Z Arko Blangko 155328 Bagong pahina: Si '''Giosafat Barbaro''' (1413–1494) ay isang Venecianong diplomatiko, mangangalakal, at manlalakbay umula sa maharlikang pamilyang Barbaro. Natatangi siya bilang isa sa mga Europeong pinakamaraming nailakbay na lugar noong kanyang panahon, sapagkat napuntahan niya ang [[Imperyong Bisantino]], [[Crimea]], [[Rusya]], [[Peloponeso]], [[Polonya]], [[Alemanya]], [[Albanya]], [[Persiya]], [[Imperyong Trebisonda]], at [[Heorhiya]]. Ipinanganak si Barbaro sa isang palasyo sa hil... 2213972 wikitext text/x-wiki Si '''Giosafat Barbaro''' (1413–1494) ay isang Venecianong diplomatiko, mangangalakal, at manlalakbay umula sa maharlikang pamilyang Barbaro. Natatangi siya bilang isa sa mga Europeong pinakamaraming nailakbay na lugar noong kanyang panahon, sapagkat napuntahan niya ang [[Imperyong Bisantino]], [[Crimea]], [[Rusya]], [[Peloponeso]], [[Polonya]], [[Alemanya]], [[Albanya]], [[Persiya]], [[Imperyong Trebisonda]], at [[Heorhiya]]. Ipinanganak si Barbaro sa isang palasyo sa hilagang-kanlurang bahagi ng Campo di Santa Maria Formosa sa distrito ng Castello, sa Venecia. Ang kanyang ama ay si Antonio Barbaro, na namatay habang bata pa si Giosafat, noong naglilingkod bilang Konde at Kapitan ng Scutari. Ang kanyang ina ay si Franceschina Quartari, anak ng mayamang mangangalakal ng seda na si Nicolò Quartari. Dahil sa kayamanan ng pamilya Quartari, kabilang sila sa pinakamayayamang mamamayan ng Venecia noong ika-14 at ika-15 siglo. Noong 1431, ipinakilala si Giosafat ng kanyang biyudang ina sa Balla d'Oro, isang seremonyang nagpatunay sa kanyang pagiging ganap na kasapi ng uring patrisyano at nagbigay sa kanya ng karapatang maging miyembro ng Senado ng Venecia. Bagaman kakaunti ang nalalaman tungkol sa kanyang pormal na edukasyon, naging mahusay siyang heograpo, lingguwista, at negosyador. Sa kanyang mga paglalakbay, natutuhan niya ang ilang wikang Crimean Tatar, Persiyano, Arabe, at Griyego. Naging kasapi rin siya ng Scuola Grande di San Marco, isa sa pinakamahalagang samahang panrelihiyon at pangkawanggawa sa Venecia. Noong 1434, pinakasalan niya si Cenone (Nona) Duodo, anak ni Arsenio Duodo, isang prominenteng opisyal ng Venecia. Nagkaroon sila ng ilang anak, kabilang sina Zuanne Antonio, Madaluzza, Suordamor, Chiara, at Franceschina. Ang ilan sa kanyang mga anak na babae ay naging madre, samantalang ang kanyang asawa ay nabuhay pa nang ilang taon matapos ang kanyang kamatayan. Mula 1436 hanggang 1452, naglakbay si Barbaro bilang mangangalakal sa Tana, isang mahalagang daungan sa tabi ng Dagat Azov. Sa panahong iyon, nagsisimula nang humina ang kapangyarihan ng Golden Horde dahil sa mga tunggaliang pampulitika. Ang pananakop ng mga Mongol sa Gitnang Asya ay nagbukas ng Dagat Itim bilang mahalagang sentro ng kalakalan sa pagitan ng Tsina, Persiya, Russia, at Europa. Bagaman nagtatag ang mga taga-Venecia ng mga himpilan sa Soldaïa at Trebizond, naging pangunahing sentro nila ang Tana dahil sa estratehikong lokasyon nito sa mga rutang pangkalakalan sa lupa at dagat. Isinulat ni Barbaro na taun-taon ay may anim o pitong barkong pangkalakalan mula sa Venecia na dumarating sa Tana upang kumuha ng seda, rekado, at iba pang kalakal mula sa Astrakhan at iba pang bahagi ng Asya. Inilarawan din niya ang taunang pagpapadala ng humigit-kumulang 40,000 baka patungong Gitnang Asya at ang malalaking karabanang binubuo ng halos 6,000 hayop na naglalakbay patungong India. Kabilang sa mga produktong ipinagpapalit sa Tana ang kabiyar, inasnan na isda, alak, ambar, asin, butil, balahibo ng hayop, kabayo, alipin, seda, at mga rekado. Noong Hulyo 1436, nagsimula ang kanyang unang paglalakbay sa Tana sakay ng isa sa dalawang barkong ipinadala ng Senado ng Venecia. Kasama niya ang kanyang biyenang si Arsenio Duodo, na nahirang bilang Konsul ng Tana. Sa simula ay tumanggi ang mga kapitan ng barko na maglayag lampas sa Constantinople, ngunit kalaunan ay nakarating din sila sa Tana. Bago pa man dumating si Giosafat, may iba na ring kasapi ng Pamilyang Barbaro na nakipagkalakalan sa lungsod. Noong ika-15 siglo, ang Tana ay isang maliit ngunit napapatibay na lungsod na napapalibutan ng mga pader at tore. May magkakahiwalay na distrito para sa mga taga-Venecia, Genoa, mga Bisantino, Ruso, Hudyo, at Zichian. Nagkaroon si Barbaro ng sariling bahay sa loob ng lungsod. Isa sa kanyang pangunahing pinagkakakitaan ay ang mga palaisdaan sa kahabaan ng Ilog Don, mga apatnapung milya mula sa Tana. Doon hinuhuli, inaasinan, at pinoproseso ang mga isda at kabiyar bago ipadala sa Venecia. Nakipagkalakalan din siya ng mahahalagang bato sa mga mangangalakal na Tatar, na ang ilan ay nagmumula pa sa Tsina. Hindi nanatili si Barbaro sa Tana sa buong panahong 1436–1452. Malamang na taun-taon siyang naglalakbay roon para sa kalakalan at bumabalik sa Venecia tuwing taglamig. Mula sa Tana ay naglakbay rin siya sa kahabaan ng Ilog Don, pati sa Georgia, Shirvan, Dagestan, at Russia, kung saan binisita niya ang Kazan at Novgorod. Noong Nobyembre 1437, nabalitaan niya ang tungkol sa isang malaking bunton ng lupa na pinaniniwalaang libingan ng huling hari ng mga Alan, mga dalawampung milya mula sa Tana. Kasama ang anim pang mangangalakal mula sa Venecia at mga Hudyo, umupa siya ng 120 manggagawa upang hukayin ito sa pag-asang makakakita ng kayamanan. Dahil sa matinding lamig, napilitan silang itigil ang paghuhukay at bumalik noong Marso 1438, ngunit wala silang natagpuang kayamanan. Gayunman, maingat na itinala ni Barbaro ang iba't ibang patong ng lupa, abo, uling, dawa, at kaliskis ng isda na kanilang natuklasan. Ayon sa makabagong arkeolohiya, ang lugar ay hindi pala isang libingan kundi isang sinaunang tambakan ng basura na nabuo sa loob ng maraming siglo. Noong 1438, lumapit sa Tana ang hukbo ng Dakilang Horde sa pamumuno ni Küchük Muhammad. Ipinadala si Barbaro bilang sugo ng Konsul na si Arsenio Duodo upang hikayatin ang mga Tatar na huwag salakayin ang lungsod. Kalaunan, naging bahagi rin siya ng isang maliit na pangkat na wala pang limampung katao na matagumpay na nagtaboy sa humigit-kumulang isang daang mananalakay na Circassian. Sa parehong taon, naglakbay rin siya sa Moscow sa pamamagitan ng Ilog Volga, at binisita ang Kazan at Novgorod. Isinulat niya na taun-taong naglalayag ang mga mangangalakal na Ruso patungong Astrakhan at inilarawan din niya ang ritwal ng paghahandog ng mga kabayo ng mga Maksha. Noong 1442, sinalakay ng mga Tatar ang Tana at sinunog ang distrito ng mga taga-Venecia. Dahil sa maagap na pagkilos ng Konsul na si Marco Duodo, maraming mamamayan ang nakaligtas. Nagsimula ang apoy sa pamilihan malapit sa kuta at mabilis na kumalat dahil sa malakas na hanging mula sa hilaga. Tumulong si Barbaro sa paggawa ng isa sa apat na butas sa pader ng lungsod upang makalikas ang mga tao. Maraming kababaihan at bata ang ibinaba gamit ang mga lubid mula sa pader. Tumagal nang halos tatlong oras ang sunog at mahigit apatnaraan ang nasawi, habang nawasak ang maraming bodega ng kalakal. Sa panahong iyon, lumalaki rin ang banta ng mga Turko sa mga barkong pangkalakalan ng Venecia. Dahil sa mga panganib na ito, isinasaalang-alang pa ng Senado ng Venecia na huwag nang magpadala ng mga barkong pangkalakalan sa Tana noong taong iyon. Sa halip, nagtalaga sila ng mga barkong pandigma upang samahan at protektahan ang mga barkong pangkalakalan. Patuloy na naglakbay si Barbaro sa iba't ibang lungsod ng Crimea, kabilang ang Solcati, Soldaia, Cembalo, at Caffa. Naniniwala siyang ang ilan sa mga naninirahan doon ay nagmula sa mga sinaunang Goth sapagkat isa sa kanyang mga aliping Aleman ay nakapag-usap sa kanila gamit ang sariling wika nito. Natigil lamang ang kanyang mga paglalakbay nang maging basalyong estado ng Imperyong Otomano ang Crimean Khanate. Noong 1452, bumalik siya sa Venecia sa pamamagitan ng Russia, Polonya, at Alemanya, na dumaan umano sa Ryazan, Moscow, Troki, Warsaw, at Frankfurt sa Ilog Oder. Nang bumagsak ang Constantinople sa kamay ng mga Turko noong 1453, naputol ang rutang pangkalakalan patungong Tana. Sinubukan ng Venecia at ng iba pang mga estado sa Italya na muling maibalik ang kanilang kalakalan sa Dagat Itim o makahanap ng ibang mga ruta, ngunit hindi sila nagtagumpay. Dahil dito, natapos ang isang mahalagang yugto ng kalakalan sa pagitan ng Europa at ng mga lupain sa silangan na naging saksi at tagapagtala si Giosafat Barbaro. 07tcmgh8d16ys8fl4arzml2qocqan62 0 338700 2213974 2026-06-30T11:11:19Z Arko Blangko 155328 Inilipat ni Arko Blangko ang pahinang [[Rus ng Kyiv]] sa [[Rus ng Kiev]]: Misspelled title 2213974 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Rus ng Kiev]] b7n4poig0wbtyvfpyg5ubf2s2wjqidn 0 338701 2213977 2026-06-30T11:46:55Z LknFenix 125962 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1361839325|2026 Venezuela earthquakes]]" 2213977 wikitext text/x-wiki {{Infobox earthquake|image=Edifícios colapsados e danificados em Los Palos Grandes, 2026-06-26.png|caption=Mga pangkat ng pagsagip sa isang gumuhong gusali sa [[Los Palos Grandes]], Caracas|map2={{Location map many | Venezuela | relief = yes | label1 = | lat = 10.435 | long = -68.472 | mark = Bullseye1.png | marksize = 50 | position = right | width = 260 | float = center |label2 = Caracas |lat2 = 10.506 |long2 = -66.914 |mark2 = Red pog.svg |mark2size = 10 |position2 = right | caption = }}|local-date=24 Hunyo 2026|timestamp=2026-06-24 22:04:33|timestamp-A=2026-06-24 22:05:11|local-time=18:04:33 VET (UTC-4)|local-time-A=18:05:11 VET (UTC-4)|magnitude={{M|w|link=y|7.2}} at {{M|w|link=y|7.5}} {{small|(USGS)}}<br />{{M|w|link=y|7.6–7.8}} {{small|(INGV at GEOSCOPE)}}{{efn|name=a}}|affected=[[Beneswela]]|location={{coord|10.435|N|68.472|W|type:event|display=inline,title}}|intensity={{MMI|IX}}|tsunami=|landslide=|fault=Sistema ng palya ng San Sebastián|type=''Strike-slip''|damage=[[Dolyar ng Estados Unidos|US$]]4.7–8.7 bilyon (tinatantiya)|foreshocks=|aftershocks=130+|anss-url=us6000t7zc|anss-url-A=us6000t7zp|depth={{cvt|21.9|km|mi|0|abbr=on}}|casualties=1,719+ ang patay, 5,034+ ang sugatan, at 46,628+ ang nawawala|isc-event-A=645904538|isc-event=645903460|pga=|pgv=|duration=~90–120 segundo<ref name="USGS-mainshock finite fault"/><ref name="Skapski"/>}} Noong ika-24 ng Hunyo 2026, dalawang{{Efn|According to the [[United States Geological Survey]]'s analysis, there were two separate earthquakes, separated by about 40 seconds. Others, like the [[GEOSCOPE Observatory]] and the [[National Institute of Geophysics and Volcanology|INGV]], have analyzed the event as a single earthquake with complex seismology, lasting for about two minutes.|name=a}} malalaking ''strike-slip'' na lindol ang nakaapekto sa hilagang-kanluran at gitnang [[Venezuela|Beneswela]]. Kapuwa nasa {{Interlanguage link|Veroes|es|Municipio Veroes}}, isang munisipalidad ng Yaracuy, ang mga episentro ng dalawang lindol. == Talababa == {{Notelist}} == Mga sanggunian == [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] co0ui3uwvs66b4bp57x8q48ifqq4xg1 828 338702 2213978 2026-06-30T11:49:15Z LknFenix 125962 Isinalin mula sa [[:en:Module:Location map/data/Venezuela]] 2213978 Scribunto text/plain return { name = 'Venezuela', top = 12.8, bottom = 0.4, left = -73.6, right = -59.6, image = 'Venezuela adm location map.svg', image1 = 'Venezuela relief location map.svg' } 32fstj3mhctsf2h4hnbds7ddeb7hhyh